Wîkîpediya kuwiki https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Medya Taybet Gotûbêj Bikarhêner Gotûbêja bikarhêner Wîkîpediya Gotûbêja Wîkîpediyayê Wêne Gotûbêja wêneyî MediaWiki Gotûbêja MediaWiki Şablon Gotûbêja şablonê Alîkarî Gotûbêja alîkariyê Kategorî Gotûbêja kategoriyê Portal Gotûbêja portalê TimedText TimedText talk Modul Gotûbêja modulê Event Event talk 0 1105 1995783 1995009 2026-04-02T16:35:11Z VikiAzad 99135 Wêneyê nexşeya Merwanîyan hate guherandin 1995783 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar| di derbarê '''Bakurê Kurdistanê''' de ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê [[Kurdistan]]ê de hûn dikarin li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 350 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Nexşeya sinorê Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Belavbûna [[kurd]]an li Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyeyê. }} '''Bakurê Kurdistanê''' yek ji çar beşên erdnîgarî ya [[Kurdistan]]ê ye û beşa herî mezin ê Kurdistanê ye. Bakurê Kurdistanê di roja îro de di nava sinorê polîtîk ên [[Tirkiye]]yê de maye ku piştî [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] de bi parçekirina Kurdistanê re ji aliyê Tirkiyeyê ve hatiye kolonîze kirin. Bi damezrandina komara tirk re ji aliyê dewletê ve li hemberê [[zimanê kurdî|ziman]] û [[çanda kurdî]] polîtîkayên astengkirinê, zext û înkarkirinê hatiye destpêkirin ku heya roja îro berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/kurdistan-map/turkish-kurdistan/ |sernav=Explore Turkish Kurdistan |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Bi damezrandina [[Tirkiye]]yê re, Bakurê Kurdistanê wekê perçeyek dagirkirî bê statû maye û nakokiyên pirsgirêka kurd û nakokiyên li ser pirsgirêkên li Bakurê Kurdistanê heya roja îro berdewam dike.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://m.bianet.org/bianet/medya/261007-kurtce-gazeteyle-kurt-toplumuna-ulasmak-istedik |sernav=Me xwestiye ku em bi rojnameyan xwe bigihîjin civaka kurd |malper=Bianet |ziman=tr |paşnav= }}</ref> Partiyên siyasiyên Bakurê Kurdistanê hewl didin ku polîtîkayên [[Bişavtin|asîmîlasyonê]] û astengkirina li hemberê [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda kurdan]] û binpêkirinên mafên mirovan ku ji aliyê Tirkiyeyê ve tê pêk anîn kêm bikin an jî biguherînin. Bakurê Kurdistanê beşa herî zêde yê Kurdistanê ye ku bi awayeke tund di bin zextê hatiye asîmîlasyonê de ye û [[guhertinên demografîk]] û polîtîkayên valakirinê lê pêk hatiye. Li gorî texmînan li Bakurê Kurdistanê nêzîkî 25 û 30 milyon [[kurd]] dijîn. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê di dîrokên cihêreng de ji ber valakirin û [[Şêwitandina gundên Bakurê Kurdistanê|şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] ku di navbera salên 1990 û 2009an de ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine şewitandin û hatine valakirin, bi sed hezaran kurd ji Bakurê Kurdistanê koçber bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://9koy.org/doguda-30-yil-once-koyleri-bosaltilip-zorunlu-goce-tabi-tutulan-insanlara-ne-oldu.html |sernav=Çi hat serê gelên ku 30 sal berê gundên wan hatin valakirin û bi darê zorê hatine koçberkirin? |malper=9.Köy |tarîx=2023-01-06 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=admin }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ihd.org.tr/zorla-yerinden-etme-uygulamasi/ |sernav=Polotîkaya jicihkirina bi darê zorê – Komeleya Mafên Mirovan |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Derneği |pêşnav=İnsan Hakları }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/biz-koy-yakma-taburuyduk-1994te-30-koyu-yaktik,243668 |sernav='Em tabûra şewitandina gundan bûn, di sala 1994an de me 30 gund şewitand' |malper=T24 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr }}</ref> Tê texmînkirin ku di roja îro de li deverên din ên Tirkiyeyê, [[Ewropa]] û li welatên cihêrengên cîhanê nêzîkî 6-8 milyon kurd ên Bakurê Kurdistanê dijîn. == Etîmolojî == Navê Bakurê Kurdistanê naveke erdnîgarî ye ku beşa herî bakurê [[Kurdistan]]ê destnîşan dike. Bakurê Kurdistanê navê xwe ji navê ji navê [[Kurdistan]]ê wergirtiye ku navê Kurdistanê ji du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' ku [[kurd]]an desnîşan dike û ji peyva ''îstan'' pêk tê ku peyveke îranî ye ku cih an welatan destnîşan dike. Bi her du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' û ''îstan'' navê ''Kurdistanê'' derdikeve ku welatê kurdan destnîşan dike an jî tê wateya welatê kurdan. == Erdnîgarî == === Rûber === {{Nexşeya Bakurê Kurdistanê|mezinahî=450px|hêl=right|sernav=Nexşeya topografiya Bakurê Kurdistanê}} Bakurê Kurdistan welatekî çiyayî ye ku herêm xwedî deşt û çiyayên bilind in. Lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Çiyayê Agirî|Çiyayê Agiriyê]] ku bilindahiya çiyayê digihîje 5.137 mêtreyê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y. |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y. |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F. |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1998JVGR...85..173Y |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> Duyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Cîlo|Çiyayên Cîloyê]] ye ku bilindahiya çiyayê gihiştiye 4.116 mêtreyê û sêyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê bi bilindahiya 4.058 mêtre [[Çiyayê Sîpan]]ê ye. Bakurê Kurdistanê çavkaniya her du çemên girîng ên wekê çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ye. Yek ji çemên girîng ê Bakurê Kurdistanê [[Çemê Miradê]] ye ku li gel [[Ava Reş (Firat)|Çemê Ava Reş a Ezirganê]] yek ji çavkaniyên girîng ê Firatê ye. Gola herî mezinê Bakurê Kurdistanê [[Gola Wanê]] ye ku bi rûava 3.713 km² gola herî mezinê [[Kurdistan]]ê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Lake-Van |sernav=Lake Van {{!}} Turkey, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en }}</ref> Piştî Gola Wanê çend golên çêkirî yên wekê [[Bendava Rihayê]] ku gola çêkirî ya herî mezin ê Bakurê Kurdistanê ye û [[Bendava Kebanê]] ye ku di nav sinorên parêzgehên [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêtê]] de hatine avakirin. Li gel herêmên çiyayî li herêmên jorîn deştên bilind ên tektonîk jî hene. Deştên sereke yên herêma jorîn [[Deşta Mûşê]], [[Deşta Îdirê]] û [[Deşta Erzînganê|Deşta Ezirganê]] ye. Li herêma jêrîn jî deşta berfirehê [[Deşta Heranê]] cih digire. Rêzçiyayên [[Toros]] ên Başûr [[Kurdistan]]ê ji rojava ve ber bi rojhilat ve dike du beş. Toros ji li herêma jêrîn ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heya Colemêrgê dirêj dibin. Bi dawî bûna Torosan rêzeçiyayên [[Zagros]]an dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind û asê dibin ku bilindahiya wan digêje 4000 mêtreyan.<ref>Cheterian, Vicken (2015). Open Wounds: Armenians, Turks and a Century of Genocide. Oxford and New York City: Oxford University Press. p. 65. ISBN 978-1-84904-458-5. As a result of policies such as these, the expression Armenian Plateau, which had been used for centuries to denote the mountainous highlands around Lake Van and Lake Sevan, was eliminated and replaced by the expression 'eastern Anatolia'.</ref> === Bakurê Torosan === Bakurê Torosan ji aliyê başûrê rojava ve, ji [[Gurgum]]ê despê dike heya [[Sêwas|Sêwazê]], ji Sêwasê heya [[Qers]]ê herêmên jorîn a Bakurê Kurdistanê ye ku gelek deşt û çiyayên bilind di xwe de vedigire. Bi bandora çiyayên torosan ku rê ber avhewaya germa jêrîn a [[Deryaya Navîn]] hatiye girtin ku ji ber bandora çiyayên torosan herêmên jorîn li gorî herêmên jêrîn hênik e. Li herêma çiyayî jorîn li gel çiyayên bilind, deştên bilind ên tektonîk ên wekî [[Deşta Meletiyê]], [[Deşta Mûşê]] [[Deşta Erziromê]], [[Deşta Ezirganê]] û [[Deşta Îdirê]] heye ku bilindahiya navîn a ji asta deryayê 1500 mêtre ye. Xalên herî bilind ên Bakurê Kurdistanê li herêma jorîn e ku çiyayên bilind wekê [[Çiyayê Agirî]], [[Sîpanê Xelatê|Çiyayê Sîpanê]] [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]] a Bidlîsê ku her sê çiya çiyayên volkanîk ên vemirandî ne li vê herêmê ne. Çiyayê volkanîk a Tendûrekê û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] li vê herêmê ye. Di heman demê de herêma jorîn jêderka çemên [[Dîcle|Dicle]] û [[Firat]]ê ye ku ev her du çem ji herêma jorîn derdikevin. (Her çiqas Dîcle çemekî herêma jêrîn be jî lê bi nizilîna binê erdê re çavkaniya xwe yê sereke ji Gola Xezer a Xarpêtê werdigire) Çemê Miradê, Çemê Munzirê û Çemê Avareş a Ezirganê ku bi hev re çavkaniyên girîng ên Firatê ne li herêma jorîn e. Jiber hewaya hênik serê çiyayên bilind ên wekê Çiyayê Agirî û Çiyayê Sîpanê her dem qeşahirtî ye. [[Gola Wanê]] ku goleke tektonîk e li herêma jorîn e. === Başûrê Torosan === Berevajiyê herêma jorîn herêma jêrîn a başûrê torosan ji xeynî hinek deveran bi gelemperî deşt, berrî rast û germiyan e. Li herêma jêrîn ji Dîlok û Rihayê heya Siwêregê cih bi cih bi girik in. Piştî Siwêregê Çiyayê Qerejdaxê despêdike heya ku digihêje çiyayên Mazî û Mêrdînê. Çiyayê volkanîk a Qerejdaxê çiyayeke serbixwe ye ku bi bilindahiya 1.952 mêtreyê li ser deşta di navbera [[Amed]] û [[Riha]]yê de cih digire. Çiyayên Maziyê çiyayeke volkanîk ê herêma jêrîn e. Li herêma botan çiyayên Herekol û Cûdî cih digirin ku rêzeke çiyayî ya asê û bilind ên ku ber bi Başûrê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê ve diçin. Li rojava Deşta Dîlokê û Deşta Tilbişarê û li dorhêla Amedê jî, Deşta Gewran û Deşta Amedê hene. Deşta Gewran di navber a [[Erxenî]] û Qerejdaxê de cih digirê ku berfirehiya deştê 15 hezar hektar berfireh e. Berfirehiya Deşta Amedê 40 hezar hektar berfireh e. Li Rihayê Deşta Heranê berfirehê heye ku di warê çandiniyê de deşteke girîng e. Yek ji deştên girîng ên herêma jêrîn Deşta Mêrdînê ye ku bi Deşta Heranê re qadê herî girîng ên çandiniyê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Taurus-Mountains |sernav=Taurus Mountains {{!}} mountains, Turkey {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> === Parêzgeh û navendên parêzgehên Bakurê Kurdistanê === {| class="wikitable" style="width:600px;" |+ |- ! Parêzgeh !! Navçe / serbajar !! Nexşe |- ! [[Adiyeman (parêzgeh)|Adiyeman]] || [[Aldûş]], [[Bêsnî]], [[Komîşîr]], [[Semîsad]], '''[[Semsûr]]''', [[Sergol]], [[Sincik]], [[Tût]] || [[Wêne:Navçeyên Semsûrê.png|80px]] |- ! [[Agirî (parêzgeh)|Agirî]] || [[Avkevir]], [[Bazîd]], [[Dutax]], [[Giyadîn]], [[Patnos]], '''[[Qerekose]]''', [[Xamûr]], [[Zêtka]] || [[Wêne:Navçeyên Agiriyê.png|80px]] |- ! [[Batman (parêzgeh)|Batman]] || '''[[Êlih]]''', [[Heskîf]], [[Hezo]], [[Kercews]], [[Qabilcewz]], [[Qubîn]] || [[Wêne:Navçeyên Batmanê.png|80px]] |- ! [[Bidlîs (parêzgeh)|Bidlîs]] || '''[[Bidlîs]]''', [[Elcewaz]], [[Motkî]], [[Norşîn]], [[Tetwan]], [[Xelat]], [[Xîzan]] || [[Wêne:Navçeyên Bidlîsê.png|80px]] |- ! [[Bîngol (parêzgeh)|Bîngol]] || [[Azarpêrt]], [[Bongilan]], [[Çêrme]], '''[[Çewlîg]]''', [[Dara Hênî]], [[Kanîreş]], [[Gêxî]], [[Xorxol]] || [[Wêne:Navçeyên Bîngolê.png|80px]] |- ! [[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]] || '''[[Mamekî]]''', [[Melkişî]], [[Mêzgir]], [[Pêrtag]], [[Pilemor]], [[Pulur]], [[Qisle]], [[Xozat]] || [[Wêne:Navçeyên Dêrsimê.png|80px]] |- ! [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]] || [[Bismil]], [[Çêrmûg]], [[Çinar]], [[Erxenî]], [[Farqîn]], [[Gêl]], [[Hezro]], [[Hênê]], [[Karaz]], [[Licê]], [[Pasûr]], [[Pîran]], [[Şankuş]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Amed]]ê''': [[Bajarê Nû]], [[Payas]], [[Rezik]], [[Sûr]] || [[Wêne:Navçeyên Diyarbekirê.png|80px]] |- ! [[Entab (parêzgeh)|Entab]] || [[Kele]], [[Bêlqîs]], [[Cîngîve]], [[Girgamêş]], [[Îslahiye]], [[Kurudere]], [[Alêban]], [[Tilbişar]], [[Şahînbeg]] || [[Wêne:Navçeyên Entabê.png|80px]] |- ! [[Erdêxan (parêzgeh)|Erdêxan]] || − || [[Wêne:Navçeyên Erdêxanê.png|80px]] |- ! [[Erzîrom (parêzgeh)|Erzîrom]] || [[Aşqela]], [[Azort]], [[Bardîz, Erzîrom|Bardîz]], [[Çêrmik, Erzîrom|Çêrmik]], [[Espîr]], [[Hesenqela]], [[Narman]], [[Norgeh]], [[Oltî]], [[Oxlê]], [[Parsîna Jor]], [[Pasîna Jêr, Erzîrom|Pasîna Jêr]], [[Qereçoban]], [[Qereyazî]], [[Tawûsker]], [[Tatos]], [[Tortim]], [[Xinûs, Erzîrom|Xinûs]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Erzîrom]]ê''': [[Palandoken]], [[Yakutiye]] || [[Wêne:Navçeyên Erzîromê.png|80px]] |- ! [[Erzîngan (parêzgeh)|Erzîngan]] || [[Cîmîn|Cimnî]], [[Egîn]], '''[[Ezirgan]]''', [[Gercan]], [[Îlîç]], [[Kemax]], [[Mose]], [[Qerequlak]], [[Têrcan]] || [[Wêne:Navçeyên Ezirganê.png|80px]] |- ! [[Hekarî (parêzgeh)|Hekarî]] || '''[[Colemêrg]]''', [[Çelê]], [[Gever]], [[Şemzînan]] || [[Wêne:Hakkari districts-ku.png|80px]] |- ! [[Îdir (parêzgeh)|Îdir]] || [[Başan]], '''[[Îdir]]''', [[Qulp]], [[Têşberûn]] || [[Wêne:Navçeyên Îdirê.png|80px]] |- ! [[Kilîs (parêzgeh)|Kilîs]] || − || [[Wêne:Navçeyên Kilîsê.png|80px]] |- ! [[Meletî (parêzgeh)|Meletî]] || [[Arabkîr]], [[Arga]], [[Aywalî]], [[Çirmik]], [[Darende]] , [[Erxewan]], [[Hekîmxan]], [[Keferdîz]], [[Melediya kevn]], '''[[Meletî]]''', [[Muhacîr, Meledî|Muhacîr]], [[Qela, Meletî|Qela]], [[Şîro]], [[Yazixan]] || [[Wêne:Navçeyên Meletiyê.png|80px]] |- ! [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]] || [[Artuklu]], [[Kerboran]], [[Dêrik]], [[Qoser]], [[Şemrex]], [[Midyad]], [[Nisêbîn]], [[Mehsert]], [[Stewr]], [[Rişmil]] || [[Wêne:Navçeyên Mêrdînê.png|80px]] |- ! [[Mereş (parêzgeh)|Mereş]] || − || [[Wêne:Navçeyên Mereşê.png|80px]] |- ! [[Mûş (parêzgeh)|Mûş]] || [[Dêrxas]], [[Gimgim]], [[Kop]], [[Milazgir]], '''[[Mûş]]''', [[Tîl]] || [[Wêne:Navçeyên Mûşê.png|80px]] |- ! [[Osmaniye (parêzgeh)|Osmaniye]] || − || [[Wêne:Osmaniye districts.png|80px]] |- ! [[Qers (parêzgeh)|Qers]] || [[Cilawûz]], [[Dîxor]], [[Kaxizman]], '''[[Qers]]''', [[Sarîqamîş]], [[Selîm, Qers|Selîm]], [[Şûrêgel]], [[Zarûşad]] || [[Wêne:Navçeyên Qersê.png|80px]] |- ! [[Riha (parêzgeh)|Riha]] || [[Bêrecûk]], [[Curnê Reş]], [[Hewenc]], [[Herran]], [[Kaniya Xezalan]], [[Pirsûs]], [[Serê Kaniyê]], [[Sêwreg]], [[Wêranşar]], [[Xelfetî]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Riha]]yê''': [[Eyûbî, Riha|Eyûbî]], [[Qerekoprî]] (Pira Reş), [[Xelilî]] || [[Wêne:Navçeyên Rihayê.png|80px]] |- ! [[Sêrt (parêzgeh)|Sêrt]] || [[Dih]], [[Hawêl]], [[Misirc]], '''[[Sêrt]]''', [[Şêrwan]], [[Tilo]], [[Xisxêr]] || [[Wêne:Navçeyên Sêrtê.png|80px]] |- ! [[Sêwas (parêzgeh)|Sêwas]] || [[Macîran]], [[Qoçgîr]],[[Dîvrîgî]], || [[Wêne:Navçeyên Sêwasê.png|80px]] |- ! [[Şirnex (parêzgeh)|Şirnex]] || [[Basan]], [[Cizîr]], [[Elkê]], [[Hezex]], [[Qilaban]], [[Silopî]], '''[[Şirnex]]''' || [[Wêne:Navçeyên Şirnexê.png|80px]] |- ! [[Wan (parêzgeh)|Wan]] || [[Bêgirî]], [[Ebex]], [[Elbak]], [[Erdîş]], [[Ertemêtan]], [[Miks]], [[Qerqelî]], [[Mehmûdî]], [[Şax]], [[Payîzava]], [[Westan]], [[Rêya Armûşê]], [[Tuşpa]] || [[Wêne:Navçeyên Wanê.png|80px]] |- ![[Gumuşxane|Gumusxane]] |[[Şiran|Şirân]], [[Kelkit|Kêlkît]] |[[Wêne:Gumusxane.jpg|alt=Gumusxane Qert|çep|frameless|93x93px]] |- ! [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêt]] || [[Baskîl]], [[Dep]], [[Egîna Jêrîn]], [[Keban]], [[Maden]], [[Palo]], [[Qerebaxan]], [[Qowanciyan]], '''[[Xarpêt]]''', [[Xulaman]] [[Xûx]] || [[Wêne:Navçeyên Xarpêtê.png|80px]] |- ! [[Xetay (parêzgeh)|Xetay]] || − || [[Wêne:Hatay location districts.png|80px]] |} == Avhewa == Çiyayên [[Toros]]an wekî dîwarekî bilind avhewaya bejahî ya jorîn nahêle derbasî herêma jêrîn bibe. Li gorî başûrên torosan, bakurê torosan rûerd gelek bilind e ku ev jî di warê avhewayê de cihêrengî cêdike. Herêma jorîn li gorî herêma jêrîn di mehên havînan de hênik e di mehên zivistanan de sar û bi berf e. Germahiya navînî ya herêma jorîn di navbera 25 û 30 pile de diguhere. Zivistana herêma jorîn sar e ku di mehên zivistanan de germahiya herêma jorîn heta -24 û -30 pileyan dadikeve. Bajarên [[Erzirom]] û [[Qers]]ê bajarên herî bilind û sar ên Kurdistanê ne ku bi mehan berf li erdê dimîne. Di mehên zivistanan de li herêmên çiya û bilind ên wekî [[Wan]], [[Şirnex]], [[Sêrt]], [[Colemêrg]], [[Erzirom]] û [[Qersê]] berfeke zêde dibare. Berfa zêde hinek caran dibe sedema aşîtan ku ji girên bilind têne xwarê. Li rojavayê, li herêmên bajarên [[Elezîz]], [[Meledî]], [[Semsûr]] û [[Mereşê]] rûerd hewqas ne bilind e. Her çiqas çiya û girik hebin jî rûerd navrast e. Baran zêde dibarê û li gorî hinek deverên herêma jorîn di mehên zivistanan de hênik e. Rêza Torosan nahêlin ku hewaya germ a Deryaya Navîn ji herêma jêrîn ber bi herêma jorîn ve here. Ji ber vê yekê di mehên havînan de li herêma başûrê torosan hewa gelek germ û ziwa ye. Ev jî li bajarên [[Dîlok]], [[Riha]], [[Amed]] û [[Mêrdîn]]ê dibe sedema germahiyeke zêde. Li herêma jêrîn germahî li siyê 40 - 45 pile ye. Di mehên zivistanan de herêm bi gelemperî bi baran e û berf kêm e. Ji bilî çend deşt, rast, navrast û beriyan, Kurdistan welatekî çiyayî ye. Çiya, cih û avhewaya Kurdistanê mercên dar û daristanan çêdikin. Berê piraniya çiya û herêmen Bakurê bi daristan bûn. Ji ber xizanî û nezaniyê sal bi sal xelk dar û beran dibire û ji bo şewatê bi kar tînin. Ji aliyê din ve li herêmên ku erd û zevî kêm in, daristanan dibirin û cîhên wan dikin erd. Li wir çandiniyê dikin. Di van salên dawî de dewleta Tirk ji bo şikandina şerê gerîlla agir berdidin daristanên Bakur û ew dişewtînin. Li Bakur darên berû, mazî, benav, benîşt, qizwan, hevirs û merx hene. Li ber çem û cihên avî ji darên gûz, spîndar û bih jî gelek in. == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Bakurê Kurdistanê}} === Pêşdîrok === [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji girê arkeolojîk ê Girê Mirazan ku dîroka girê ji 10.000 salên {{bz}} vedigere.]] [[Wêne:Hasankeyf Castle.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Heskîfa kevn û Şûnwarên Heskîfê ku dîroka niştecîbûna mirovî ji 12.000 salên {{bz}} ve vedigeriyaye. Ev şûnwara kevnare niha di bin Bendava Heskîfê de winda bûye.]] Bakurê Kurdistanê wekî deverên din ên [[Kurdistan]]ê yek ji cihê herî kevn ên cîhanê ye ku malavaniya mirovahiyê kiriye. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li qadên arkeolojîk ên li navçeyên [[Bismil]]ê, [[Erxenî]] û [[Farqîn]] a [[Amed]]ê hatine kirin de delîlên jiyana mirovan hatiye dîtin ku dîroka wan ji 10.000 salên {{bz}} vedigere. Li gorî lêkolînên arkeolojîk ên li Gira Kortikê derketiye holê ku ji 10.400 û 9.250 salê {{bz}} vir ve jiyana mirovî li [[Kurdistan]]ê heye. Di lêkolînên arkeolojîk de li heman herêmê li [[Qota Berçem]]ê ku li navçeya [[Erxenî]] ya Amedê ye delîlên jiyanê hatiye dîtin ku diroka wî ji 8.000 salên berê zayînê vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sur.bel.tr/tarihce |sernav=Dîroka Bakurê Kurdistanê |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2020-05-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200520182027/http://www.sur.bel.tr/tarihce |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Bermahiyên ji serdemên paleolîtîk û mezolîtîkê di [[Şikeftên Hasûnî]] ya li nêzîkê [[Farqîn]]ê û [[Şikeftên Hîlarê]] ya li nêzîkî navçeya [[Erxenî]] yê hatine tespîtkirin. Yek ji cih ên herî kevn ên li Bakurê Kurdistanê ku malavaniya mirovahiyê kiriye cihên neolîtîkên wekî [[Newala Çorî]] û [[Girê Mirazan]] e ku dîroka wan ji sedsala 10ê {{bz}} vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |sernav=All Posts |malper=World Monuments Fund |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-09-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240909170101/https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |sernav=The Archaeological Site of Göbeklitepe - UNESCO World Heritage Centre |malper=web.archive.org |tarîx=2018-03-31 |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2018-03-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180331174301/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Tê texmîn kirin ku Girê Mirazan perestgeha herî kevn ê cîhanê ye. Cihwarbûyina li herêmê li dora 9.000 salên berî zayînê wekê şûnwarên neolîtîk ên [[Neolîtîka A ya berî Cervaniyê]] li nêzîkê Gola Îbrahîm e (Gola Masiyan) ku li [[Riha]]yê ye derketiye holê. Navçeya Heskîfa kevn ku niha di bin ava Bendava Heskîfê de maye yek ji qadên arkeolojîk ên Bakurê Kurdistanê bû. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li Girê Heskîfê hatibûn kirin de hatiye dîtin ku jiyana mirovî ya li [[Heskîf]]ê ji 3.500 salên berê zayînê heya 12.000 salên berê zayînê diçe. Şûnwarê kevnar a Heskîfê li gel hemî hewlên nerazîbûna li dijî bendavê bi [[Bendava Heskîfê]] ku ji aliyê dewleta tirk ve li ser [[Dîcle|Çemê Dîcleyê]] hatiye avakirin dimîne di bin avê de. Heskîf a kevn bi bilind bûna avê re di 20ê gulana sala 2020an de bi temamî di bin avê de winda bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2020/07/05/world/middleeast/turkey-erdogan-hasankeyf-Ilisu-dam.html |sernav="An Ancient Valley Lost to 'Progress'" }}</ref> Di vê serdemê de ji ber ku Bakurê Kurdistanê beşek ji Heyva Biadan a kevnar e, Bakurê Kurdistanê bi awayekê bi lez ketiye bin bandora [[Şoreşa Neolîtîkê|Şoreşa Neolîtîk]] a ku çandinî lê berbelav bûye. === Serdema kevnare === [[Wêne:Near East 1400 BCE.png|thumb|çep|Rengê zer a tarî di 1400 salê {{bz}} de serweriya mêtaniyan destnîşan dike.]] Li navçeya Heranê ya bi ser parêzgeha [[Riha]]yê ve belgeyên ku bi tîpên mixî hatiye nivîsandin hatine dîtin ku dîroka belgeyê ji 2300 salên berê zayînê ve vedigere.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Chow |pêşnav=Y. W. |paşnav2=Pietranico |pêşnav2=R. |paşnav3=Mukerji |pêşnav3=A. |tarîx=1975-10-27 |sernav=Studies of oxygen binding energy to hemoglobin molecule |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6 |kovar=Biochemical and Biophysical Research Communications |cild=66 |hejmar=4 |rr=1424–1431 |doi=10.1016/0006-291x(75)90518-5 |issn=0006-291X |pmid=6 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Anderson |pêşnav=T. R. |paşnav2=Slotkin |pêşnav2=T. A. |tarîx=1975-08-15 |sernav=Maturation of the adrenal medulla--IV. Effects of morphine |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=16 |rr=1469–1474 |doi=10.1016/0006-2952(75)90020-9 |issn=1873-2968 |pmid=7 }}</ref> Di nav van belgeyan de belgeyek heye ku diyar dike ku li [[Herran]]ê di [[Perestgeha Sîn]] de peymanek hatiye çêkirin. Di vê heyamê de Bakurê Kurdistan yek ji navendên herî girîng ên baweriya pagan bû ku perestgehên xwedawendê heyvê [[Sîn]] û xwedawendê rojê [[Utu]] hebûn. Li gorî belgeyên dîrokî di sala 2000ê {{bz}} de mîtaniyên hurî li Bakurê Kurdistan bicih bûne. Mîrekiya herî hêzdarê vê serdemê mîrektiya mîtaniyên hurî ye ku li [[Amed]]ê hatiye avakirin. [[Mîtanî|Împeratoriya Mîtanî]] wekî hêzeke herêmî ya bihêz bû ku li bakur bi hîtîtiyan re, li rojava bi Misrê re, li başûr bi kassîtan re û li rojhilat jî bi asûriyan re sinorê împeratoriyê hebû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |roja-gihiştinê=2024-10-22 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Yek ji şaristaniyên mezin ên herêmê hîtîtîbûn ku di navbera salên 1750 û 1650yên {{bz}} de li ser axa Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistan a îro împaratoriyeke berfireh û împeratoriyeke bihêz avakirine. Hîtîtî civakeke hind û ewropî bûn ku yek ji yekem şaristaniyên mezin ên Serdema Bronzê bûn ku împeratoriyeke mezin li herêmên Bakurê Kurdistanê, [[Rojavayê Kurdistanê]] û li tevahiya [[Anatolya]]yê ava kirine. Tê texmîn kirin ku hîtîtî ji [[Deryaya Reş]] wêdetir hatine û di destpêka hezarsala 2em ê {{bz}} de li tevahiya Anatolyayê û li hinek deverên [[Kurdistan]]ê bi cih bûne. Hîtîtiyan rêzeke serwerî ava kirine ku di nav de [[Padîşahiya Kussarayê]] (sala 1750 {{bz}}), [[Padîşahiya Kaneşê]] an Neşa (salên 1750 û 1650 {{bz}}) û li dor sala 1650yê {{bz}} de împeratoriyeke bi mezinahiya navîn avakirine ku navenda împeratoriyê bajarê [[Hattusa]]yê bû<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |paşnav2=Waal |pêşnav2=Willemijn |tarîx=2019-12-01 |sernav=A Hittite Scribal Tradition Predating the Tablet Collections of Ḫattuša? |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/za-2019-0014/html |kovar=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ziman=de |cild=109 |hejmar=2 |rr=189–203 |doi=10.1515/za-2019-0014 |issn=1613-1150 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |tarîx=2020 |sernav=The Authorship of the Old Hittite Palace Chronicle (CTH 8): A Case for Anitta |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/709313 |kovar=Journal of Cuneiform Studies |ziman=en |cild=72 |rr=143–155 |doi=10.1086/709313 |issn=0022-0256 }}</ref> [[Wêne:A Mede King relief in Louvre Museum, Paris.jpg|thumb|Rolyefa qiralekî [[med]]î li Muzexaneya Louvre ya Parîsê.]] Di salên 550 û 650 yê {{bz}} de medî li Bakurê Kurdistanê, li seranserê Kurdistanê, Anatoliya û li seranserê [[Îran]] a îro împeratoriyeke mezin ê berfireh ava kirine. Medî cara ewil bi qralê asûrî Salmaneser III hatine nasîn kirin. Di nivîsarên di serdema Selmaneser (858-824 {{bz}}) de bi navê "Mada" hatine tomarkirin. Tê texmîn kirin ku di dawiya hezarsala 2ê {{bz}} de pêşiyên mediyan li herêma [[Rojhilata Kurdistanê]] ya îro derketine û bi belavbûna wan re di salên paşerojê de sinorên Medyayê di heyama çend sed salan de her ku çûye berfirehtir bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge history of Iran. 2: The Median and Achaemenian periods / ed. by Ilya Gershevitch |weşanger=Cambridge Univ. Pr |tarîx=1985 |isbn=978-0-521-20091-2 |çap=6. print |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gershevitch |pêşnavê-edîtor=Ilya }}</ref> Medî bi kêmanî ji sedsalên 12 û 11ê berî zayînê de li rojavayê Îranê û li Rojhilata Kurdistanê ya îro jiyan kirine. Bandora wan ê li temamiya herêmê ji nîvê duyem a sedsala 8ê berî zayînê ve dest pê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The culture and social institutions of ancient Iran |paşnav=Dandamaev |pêşnav=M. A. |weşanger=Cambridge Univ. Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-521-61191-6 |çap=1 |cih=Cambridge |paşnav2=Lukonin |pêşnav2=Vladimir Grigorʹevič |paşnav3=Kohl |pêşnav3=Philip L. |paşnav4=Dandamaev |pêşnav4=M. A. }}</ref> Di serdema vê demê de îhtimaleke mezin ku gelên hind û îranîaxiv ji di beriya medan de bi kêmî ve 500 û 1000 sal berê li Rojhilata Kurdistanê û Îranê bi cih bûne. Piraniya zanyaran bawer dikin ku hatina nifûsa hind û îranîaxiv ji bo Rojhilata Kurdistanê û Îranê tenê bi koçberiyeke girseyî pêk nehatiye. Hatina hind û îraniyan di destpêkê hezarsala 2ê {{bz}} de bi komên piçûk ên koçber hêdî hêdî ji aliyê bakurê rojhilat ve di heyamek dirêj de ber bi rojava ve hatine. Ev komên koçber bi demê re dibin sedema afirandin komên çandî û zimanî yên cihêreng ku yek ji wan koman di dawiyê bi navê medî hatine binavkirin û medî derketine holê.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2021 |sernav=The Median Confederacy |url=https://www.academia.edu/34285360 |kovar=King of the Seven Climes |rr=39 }}</ref> === Serdema navîn === [[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|thumb|çep|Nexşeya Xanedaniya Merwaniyan.]] Di serdema navîn de Bakurê Kurdistanê derbasî rêveberiyên desthilatdariyên herêmî dibe. [[Xanedana Merwaniyan|Xanedaniya Merwaniyan]] xanedaniyeke kurd bû ku di serdema navîn de li Bakurê Kurdistanê hikûm kiriye. Xanedaniya Merwaniyan di sala 982ê {{pz}} de ji aliyê [[Bazê Dostikî]] ve hatiye damezrandin ku damezrênerê xanedaniyê Bazê Dostikî gelek herêmên xanedaniyê bi şervanî ya xwe navdarî bidest xistiye û ji nîvê sedsala 10an ve li Bakurê Kurdistanê dest bi bidest xistina bajaran kiriye. Di destpêkê de ber bi başûr ve diçe û [[Erdîş]]ê û çeperên li derdora navçeyê bidest dixe. Piştre bandora xwe xurt dike [[Amed]], Farqîn û [[Nisêbîn]]ê ku di bin desthilatdariya buweyhiyan de bûn bidest dixe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Stein |pêşnav=J. M. |tarîx=1975-09-15 |sernav=The effect of adrenaline and of alpha- and beta-adrenergic blocking agents on ATP concentration and on incorporation of 32Pi into ATP in rat fat cells |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1659–1662 |doi=10.1016/0006-2952(75)90002-7 |issn=0006-2952 |pmid=12 }}</ref> Herêma ku Xanedaniya Merwaniyan lê hatibû avakirin erdnîgariyeke mezin ê bi navê zewezân bû ku ev erdnîgarî herêmeke berfireh vegirtiye ku sinorên herêma xanedaniyê li başûr ji bakurê [[Mûsil]]ê dest pê dikir heta sinorê [[Xelat]]ê, li rojhilat ji bajarê [[Selmas]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] despê dikir û li rojava heya [[Amed]]ê dirêj dibû. Paytexta xanedaniyê bajarê [[Farqîn|Meyafariqînê]] bû (navçeya [[Farqîn]] a îro) ku xanedanî nêzîkî 100 salan li deverên ku bakur, rojhilat û başûrê [[Kurdistan]]ê vedigire, hikûmdariyê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Wasil ibn 'Ata' als Prediger und Theologie |paşnav=ʻAṭāʼ |pêşnav=Wāṣil ibn |weşanger=BRILL |tarîx=1988 |isbn=978-90-04-08369-1 |ziman=en |url=https://books.google.de/books?id=tPsUAAAAIAAJ&lpg=PA623&dq=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&hl=tr&pg=PA624#v=onepage&q=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&f=false }}</ref> Di sala 1085an de artêşa selçûqiyan êrîşê axa merwaniyan (Bakurê Kurdistanê) dike piştê şerekî dijwar piraniya axa merwaniyan dagir dike. Mîrê merwanî yê dawî Mensur heta mirina xwe ya sala 1096an li Cizîrê jiyan dike. Heya sala 1171ê bi damezrandina dewleta eyûbîyan hinek herêmên Bakurê Kurdistanê ku ji aliyê salçuqiyan ve hatibû dagirkirin beşdarî axa eyûbiyan bûye. Her çiqas dewleta eyûbîyan tevahiya [[Kurdistan]]ê bidest nexe lê di serdema xwe ya herî berfireh de li herêmeke berfirehê wekê [[Misir]], [[Sûriye]], [[Iraq]], [[Hecaz]], [[Filistîn]], [[Lîbya]], [[Yemen]] û li [[Şam (herêma erdnîgarî)|Herêmên Şamê]] (Levant) serwerî kiriye.<ref name="Özoğlu2004"/><ref name="Özoğlu2004">{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-8556-9 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Dewleta Eyûbî bandoreke veguherîner li herêmê dike nemaze bandoreke veguherîner Misirê kiriye ku berê di bin serweriya xîlafeteke şîe de bû, Misir di serdema eyûbiyan de dibe navendeke aborî û çandî ya herêmê bi hêza siyasî û leşkerî ya serdest.<ref name="Özoğlu2004" /> Damezrênerê dewleta eyûbîyan Selahedîn Eyûbî rêveber û leşkerekî kurd ku [[Tikrît]]ê ji dayîk bûye. Bavê [[Selahedînê Eyûbî|Selahaddînê Eyûbî]], [[Necmedînê Eyûbî|Necmeddînê Eyûbî]] li bajarê [[Divîn]]ê jiyan kiriye ku bajêr di wê demê de di bin desthilatdariya xanedana kurd a [[Xanedana Şedadiyan|Xanedana Şedadîyan]] de bû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |sernav=Saladin Biography |malper=web.archive.org |tarîx=2017-08-30 |roja-gihiştinê=2024-10-23 |roja-arşîvê=2017-08-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170830055141/http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/3072517 |sernav=From Saladin to the Mongols : the Ayyubids of Damascus, 1193-1260 {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2024-10-23 |ziman=en }}</ref> === Serdema nûjen === ==== Xweseriya mîrekiyên Kurdistanê û Serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî ==== [[Wêne:Kurdish states 1835.png|thumb|Padîşahiya Serbixwe û Mîrekiyên Xweser ên Kurd li dora 1835 (li gorî Dr Michael Izady).]] Di tomarên bacê de (an lênivîsk) ya ku dîroka wî vedigere sala 1527an, behsa herêmek bi navê ''Wilayet-i Kurdistan'' ([[Eyaleta Kurdistanê]]) dike ku tê de behsa 7 mîrekiyên mezin û 11 mîrekiyên biçûk dike. Di belgeyê de mîrektiyên kurdan wekî eyalet (dewlet) hatiye binavkirin ku ev yek nîşana xweseriya mîrektiyên [[Kurdistan]]ê ne. Di fermaneke (fersûma împeratorî) hatiye nivîsandin ku Silêmanê Yekem li dora sala 1533an de rêgezên mîrasî û peyrewiyê di nav begên Kurdistanê de diyar dike. Mîrektiyên Kurdistanê di nav xanedaniya osmaniyan de her dem bi awayeke otonom mane yan jî tu caran dest ji statûya otonomiyan (xweserî) bernedane. Xanedaniya osmanî di destpêka sedsala 19an de dest bi parastina desthilatdariya xwe yê li herêmê kiriye. Ji ber metirsî ya serbixwebûna mîrekiyên kurdan, osmaniyan xwestiye ku bandora wan bişkîne û wan bixe bin kontrola dewleta navendî ya Konstantînopolê. Lêbelê dijberî ya mîrektiyên kurd ku ji aliyê desthilatdariya osmaniyan ve pêk hatiye ji sala 1840an û pê ve li herêmê dibe sedema bêaramiyeke zêde. Osmaniyan di cihê mîrektiyan de şêxên sofî û fermanên dînî derdixe pêş ku bandora şêxên sofî li herêmê zêde dibe. Yek ji giregirên sofî yên navdar [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] bû ku li herêma di navbera [[Gola Wanê]] û [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] de dest bi serhildanê kiriye. Devera ku di bin destê wî de bûn hem herêmên osmanî û hem jî yên qacaran werdigirt. Şêx Ubeydullahê Nehrî wekî yek ji rêberên pêşîn ên ku di nav kurdan de ramanên neteweperestî yên nûjen peyda kiriye tê hesibandin. Şêx Ubeydullahê Nehrî nameyekê ji bo cîgirê balyozxaneya [[Qiraliyeta Yekbûyî|Brîtanyayê]] re şandiye û nameyê de hatiye wiha nivîsiye: "Neteweya kurd miletekî cuda ye. Em dixwazin karê me di destê me de be".<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bhagwat |pêşnav=V. M. |paşnav2=Ramachandran |pêşnav2=B. V. |tarîx=1975-09-15 |sernav=Malathion A and B esterases of mouse liver-I |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1713–1717 |doi=10.1016/0006-2952(75)90011-8 |issn=0006-2952 |pmid=14 }}</ref> ==== Rûxandina osmaniyan ==== Her çiqas dîroka hemû kurdan têkildarî hemû kurdan be jî, her parçeyekê Kurdistanê di dîroka Kurdistanê de xwedî ciheke taybet e. Heta îlan kirina komara [[Tirkiye]]yê jî qedera her sê parçeyên Kurdistanê (rojava, başûr, bakur) wek hev bû û ji bo qedera xwe ya sedsalan li benda rûxandina [[Împeratoriya Osmanî]]yan bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |sernav=Kurdistan {{!}} History, Religion, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Piştî [[Şerê cîhanî yê yekem]], xanedaniya osmaniyan ji aliyê gelek aliyan ve, nemaze ji aliyê dewletên ewropayî ve hatibûn desteser kirin. Di heyama Şerê Cîhanê yê Yekem de deverên wekê Yemen, Iraq û Sûrîye ji xanedaniya osmaniyan cûda bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-history/ |sernav=Learn About Kurdish History |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cfr.org/timeline/kurds-long-struggle-statelessness |sernav=Timeline: The Kurds’ Quest for Independence |malper=Council on Foreign Relations |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li vir [[Rojavayê Kurdistanê]] û [[Başûrê Kurdistanê]] dikevin bin desthilatdariyên mandateriya brîtaniyan a ku li Sûrîyeyê û Iraqê hatibû ragehandin. Li van herdu welatan ji aliyê brîtaniyan û ji ereban ve du dewlet hatine ava kirin ku têkoşîna kurdên van parçeyan hem li gel îngilîzan hem jî li gel van dewletên ereban bûn. Piştî şerê cîhanî yê yekem Bakurê Kurdistanê û [[Anatolya]] di bin desthilatdariya dewletên ewropî de bûn. Di encamê de di 10ê tebaxa sala 1920an de di navbera dewletên ewropayî û osmaniyan de [[Peymana Sevrê]] hatibû îmzekirin. Li gorî bendê vê peymanê di navbera Anatolya û Îranê de avabûna du dewletan hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |sernav=Who Are the Kurds? |malper=Institutkurde.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li gorî peymanê bajarê Wanê wek sinorek bimîne, li rojava û li başûrê [[Wan]]ê biryara herêma xweser ya Kurdistanê û li bakurê Wanê jî biryara herêma xweser ya Ermenistanê hatibû destnîşan kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://gov-wa.nt.am/?lang=en |sernav=The Government of the Republic of Western Armenia (Armenia) – Official website |malper=gov-wa.nt.am |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 |tarîxa-arşîvê=2023-04-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230415115927/https://gov-wa.nt.am/?lang=en |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ==== Serhildana Koçgiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Qoçgiriyê}} [[Wêne:Alîşêr Efendî & Zarîfe Xatun.jpg|thumb|çep|Wêneyê Elîşêr û Zerîfe Xatûn]] Serhildana Koçgirî serhildaneke kurd bû ku li dijî nenaskirina mafên kurdan ku li herêma koçgîriyan û li Bakurê Kurdistanê pêk hatiye qewimiye. Serhildan piştê ku daxwaza otonomî ya kurdî nayên qebûl kirin û piştre jî ku [[Nûrî Dêrsimî]] tê girtin di 21ê sibata sala 1921ê de hatiye destpêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Olson |pêşnav=Robert |paşnav2=Rumbold |pêşnav2=Horace |tarîx=1989 |sernav=The Koçgiri Kurdish Rebellion in 1921 and the Draft Law for a Proposed Autonomy of Kurdistan |url=https://www.jstor.org/stable/25817079 |kovar=Oriente Moderno |cild=8 (69) |hejmar=1/6 |rr=41–56 |issn=0030-5472 }}</ref><ref name="Olson1991">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Piştî ku [[Peymana Sevrê|Peymana Sêvrê]] hatiye îmzekirin, kurd zêdetir pê bawer bûn ku bi kêmanî dikarin xwe bigihîjin rêveberiyeke otonom. [[Evdilqadirê Ubeydullah]] kurê [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] û serokê [[Cemiyeta Tealiya Kurd]] piştgirî dide fikra otonomiya kurdî ya ku li Bakurê Kurdistanê were avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-5993-5 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Lê [[Nûrî Dêrsimî]] û [[Elîşêr]] ji otonomiyê wêdetir dixwestin ku li gorî xala 64ê ya peymanê Kurdistaneke serbixwe ava bikin.<ref name="Olson1991"/> Piştî van hewldanên ji bo otonomiya kurdî, kurdên derdorî [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] dest bi amadekariya rûbirûbûna dawî ya bi neteweperestên tirk re kirin û dest danîn ser gelek depoyên çekan ên tirkan. Di meha cotmeha sala 1920an de bi qasî ku xwe di pozîsyona bihêzbûnê de hîs bikin, Elîşan Beg serokê Refahiye eşîran ji bo serxwebûnê amade dike. Di dawiyê de, di 15ê mijdara sala 1920an de deklerasyonek pêşkêşî kemalîstan kirin ku di deklerasyonê de dixwazin ku leşkerên tirk ji herêmên kurdan derkeve, girtiyên kurd werin berdan û otonomiya kurdan were naskirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: in the shadow of history |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-226-51928-9 |çap=2 |cih=Chicago |paşnavê-edîtor=Meiselas |pêşnavê-edîtor=Susan |paşnavê-edîtor2=Bruinessen |pêşnavê-edîtor2=Martin van }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2018-02-06 |sernav=Rumbold, Sir Horace, eighth baronet (1829–1913) |url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.35865 |kovar=Oxford Dictionary of National Biography |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Piştre ne qebûl kirina daxwazên kurdan û girtina Nûrî Dêrsimî dibe sedema Serhildana Koçgiriyê. Serhildan bi pêşengiya [[Alîşêr|Elîşêr]], [[Heyder Beg]] û [[Elîşan Beg]] ve di sibata sala 1921ê de li herêma Koçgiriyê, li rojhilatê [[Sêwas]]ê ji aliyê hêzeke çekdar ên kurd ve ku ji 3.000 çekdaran pêk dihatin hatiye destpêkirin. ==== Serhildana Şêx Seîdê Pîranî ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Şêx Seîdê Pîranî}} Yek ji serhildanên Bakurê Kurdistanê [[Serhildana Şêx Seîdê Pîranî]] ye ku li dijî dagirkirina [[Kurdistan]]ê û nenas kirina mafên kurdan ku ji aliyê rejîma kemalîstan ve hatiye pêkanîn. Serhildana [[Şêx Seîd|Şêx Seîdê Pîranî]] di 13ê sibata sala 1925an de bi serokatiya Şêx Seîd û bi piştgiriya [[Azadî (rêxistin)|Azadî]] li navçeyê [[Licê]] ya [[Amed]]ê hatiye destpêkirin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Di heyama serhildanê de herêmeke berfirehê Bakurê Kurdistanê ji aliyê serhildêran ve hatiye kontrolkirin. Dîroka dînî û netewî ya serhildana Şêx Seîd ji aliyê zanyaran ve hatiye nîqaşkirin. Serhildan Şêx Seîd ji aliyê [[Robert W. Olson]] ve wekî "yekemîn serhildana neteweyî ya mezin a kurdan" hatiye binav kirin. Şêx Saîd banga gelek aliyan dike ku alîkarî bidine serhildanê. Azadî û çend efserên xanedaniya osmanî piştgirî dane serhildanê. Robert Olson diyar kiriye ku li gorî çavkaniyên cuda ji 15.000 serhildêran zêdetir kes beşdarî serhildanê bûne. Şêx Seîd wek fermandarê paşerojê ya tevgera serxwebûna Kurdistanê ku navenda wê li derdora Azadî bû hatiye hilbijartin û di 14ê sibata sala 1925an de Darahînî wek paytexta Kurdistanê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A people without a country: the Kurds and Kurdistan |weşanger=Zed Books |tarîx=1993 |isbn=978-1-85649-194-5 |çap=Rev |cih=London |paşnavê-edîtor=Chaliand |pêşnavê-edîtor=Gérard }}</ref> Şêx Seîd di 16ê sibatê de dema ku êrîşî Darahînî dike walî û efserên din dîl digire û bi deklerasyoneke ku bang li gel kir ku li serî hildin. Bi vê bangê hewl daye ku tevgerê di bin navendek yekalî de kom bike. Serhildan bi awayeke bilez berfireh dibe û di 20ê sibatê de bajarokê Licê ku navenda 5em a artêşa tirkan bû desteser dike.<ref name=":3" /> Piştî ku alîkariya eşîrên Mistan, Botan û Mhallamî werdigire navçeya [[Dara Hênî]] û [[Çewlîg]] werdigire û ber bi Amedê ve vedigere û navçeyên [[Maden (navçe)|Maden]], [[Sêwreg|Siwêreg]] û [[Erxenî]] yê zeft dike. Serhildaneke din a ku ji aliyê [[Şêx Ebdullahê Melekan|Şêx Evdillah]] ve hatiye birêvebirin ji aliyê [[Xinûs]]ê ve tê hewl dide ku [[Mûş]]ê zeft bike. Lê serhildêr li derdora pira [[Çemê Miradê]] biser neketin û neçar dimînin ku paş de vekişin. Di 21ê sibatê de hikûmeta dewleta tirk li parêzgehên Bakurê Kurdistanê kargeriya şid (rêveberiya şid) ragihandine. Dotira rojê dîsa serhildanek di bin serokatiya Şêx Şerîf de çêdibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]] ji bo demekê kontrol dike.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Religion and rural revolt: papers presented to the |paşnav=Bak |pêşnav=János M. |weşanger=Manchester university press |tarîx=1984 |isbn=978-0-7190-0990-7 |cih=Manchester |kesên-din=Interdisciplinary workshop on peasant studies |paşnav2=Benecke |pêşnav2=Gerhard }}</ref> Di 1ê adarê de kurd êrîşî Balafirgeha Amedê dikin û 3 balafiran îmha dikin. ==== Damezrandina komarên neteweperest û perçebûna Kurdistanê ==== Piştî rûxandina xanedaniya osmaniyan di 24ê tîrmeha sala 1923an de li bajarê [[Lozan]] a [[Swîsre]]yê ji aliyê nûnerên [[Meclîsa Netewî ya Tirkiyeyê]] û nûnerên Împeratoriya Îngîlîz, Komara Fransayê, Qiraliyeta Îtalyayê, Împeratoriya Japonî, Qiraliyeta Yewnanîstanê, Padîşahiya Romanya û Qiraliyetê yên Sirb, Kroat û Sloven (Yûgoslavya) ve [[Peymana Lozanê]] hatiye îmzekirin.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=2024-10-23 }}</ref> Di Peymana Lozanê tê li hevkirin ku du dewletên erebên neteweperest ([[Iraq]] û [[Sûrî]]) û dewleteke tirk ya neteweperest (Tirkiye) ku tevahiya Kurdistanê di navbera van dewletan de hatiye parvekirin were demazirandin.<ref name=":1" /> Bi vê peymanê re [[Kurdistan]] bi temamî tê perçe kirin û di navbera ereb û tirkan de hatiye parvekirin ku ji bo kurdan mafekî serxwebûnê namîne. Piştî vê peymanê hinek deverên Kurdistanê ([[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Suriyê de, devereke din ([[Başûrê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Iraqê de û devera herî mezin (Bakurê Kurdistanê) dimîne di nav sinorê dewleta tirk de. ==== Damezrandina dewleta tirk û qedexekirina ziman û çanda kurdî ==== Beriya damezrandina dewleta tirk de kurd xwedî saziyên medyayê bûn ku di pêvajoya dîroka di serdema beriya dewleta tirk de hatibûn damezrandin. Di vê heyamê de, di navbera salên 1890 û 1919an de gelek rojname û kovarên kurdî yên wekê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]], [[Rojnameya Cemiyeta Piştevanî]] û [[Pêşverû ya Kurd]], [[Amîd-î Sewda]], [[Peyman (Kovar)|Peyman]], [[Rojî Kurd (kovar)|Rojî Kurd]], [[Yekbûn (rojname)|Yekbûn]], [[Hetawî Kurd]] û [[Jîn (kovar)|Jîn]] hatine derxistin. Piraniya navenda van rojname û kovaran li bajarê [[Stembol]]ê bûn. Di heman demê rojnameyên ku li [[Amed]]ê derdiketin û komeleyên li ser zimanê kurdî dixebitîn hebûn. Dîsa di heman deman de dezgehên perwerdehiyê yên kurdan medrese bûn ku perwerdehiya medreseyan bi zimanê kurdî hatine dayîn.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/yazi/cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi-274531 |sernav=100 saliya Komarê û siyaseta zimanê kurdî |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2024-10-24 |ziman=tr }}</ref> [[Wêne:Diyarbakır’da Kürtçe Eğitim Mitingi 04.jpg|thumb|Dîmenek ji mitînga daxwaza perwerdehiya zanînê kurdî ku li Amedê hatiye lidarxistin ku ji aliyê dewleta tirk ve tê astengkirin.]] Bi damezrandina komara tirk re li tevahiya Bakurê Kurdistanê perwerdehiya zimanê kurdî hatibûn qedexekirin. Li gel perwerdahiya bi zimanê tirkî li kolanên bajaran axaftina zimanê kurdî hatiye qedexekirin. [[Zimanê kurdî]], cil û berg, folklor û bikaranîna navên kurdî têne qedexekirin û herêmên kurdan heta sala 1946an bi qanûnên leşkerî hatiye birevebirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights |paşnav=Hannum |pêşnav=Hurst |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1996 |isbn=978-0-8122-1572-4 |çap=Rev |cih=Philadelphia }}</ref> Li gel zimanê kurdî peyva "kurd", "Kurdistan" an "kurdî" jî ji aliyê dewleta tirk ve hatibûn qedexekirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective |paşnav=Baser |pêşnav=Dr Bahar |weşanger=Ashgate Publishing, Ltd. |tarîx=2015-03-28 |isbn=978-1-4724-2562-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8MTVBgAAQBAJ }}</ref> Ev polîtîkaya asîmîlasyonê û qedexekirina zimanê kurdî di dîroka dewleta tirk de wekê polîtîkayeke dewletê hatiye meşandin ku hatibû payîn di hemî qadên jiyana civaka kurdan de were bikar anîn.<ref name=":2" /> Tîpên "x, w, q, î, û, ê" ku di alfabeya kurdî de têne dîtin û têne bikaranîn, ji sala 1928an vir ve ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. Gelek kesên ku van peyvan bi kar anîne, li gorî benda 222 ê qanûna tirk a ku li dijî van tîpên kurdî ne hatin darizandin an jî cezayê girtîgehê li wan hatine birîn.<ref name=":2" /> ==== Damezrandina Komara Agiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Komara Agiriyê}} Beriya damezrandina Komara Agiriyê li dijî politîkayên tirkkirina tirkan û dagirkirina Bakurê Kurdistanê çend serhildanên kurdan rû daye. Serhildana Agiriyê di navbera salên 1926 û 1930an de li derdora [[Çiyayê Agirî]] û li hinek deverên [[Rojavaya Kurdistanê]] qewimiye. Serhildana yekem di 16ê gulana sala 1926an de qewimiye. Serhildan bi alîkarî û yekbûna kurdên bakur û rojhilatê [[Kurdistan]]ê li dijî dagirkirina dewleta tirk pêk hatiye. Serhildan piştê ku Usiv Taso û bi qasî 1.000 siwarî ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas bûne û hatine alîkariya [[Berxo Celalî]] mezin bûye. Serhildana duyem Îhsan Nûrî û “Zîlan Beg” tevî serokê eşîra Hesikê Îbrahîm Aga (Îbrahîm Hêsikê Têlî) ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas dibin û dest bi serhildaneke nû kirine. Li hemberê serhildana duyem hêzên dewleta tirk têk diçin herêmeke berfireh dikeve destê kurdan. Li herêma rizgarkirî bi piştgiriya partiya Xoybunê Komara Agiriyê hatiye ragihandin. Komara Agiriyê bi serokatiya komîteya navendî ya partiya Xoybûnê, di 28ê çiriya pêşîn a sala 1927 an jî 1928an de di dema pêla serhildana kurdên Bakurê Kurdistanê de serxwebûna xwe ragihandiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Essays on the origins of Kurdish nationalism |weşanger=Mazda Publishers |tarîx=2003 |isbn=978-1-56859-142-1 |cih=Costa Mesa, Calif |paşnavê-edîtor=Walī |pêşnavê-edîtor=ʿAbbas |series=Kurdish studies series }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Crucial images in the presentation of a Kurdish national identity: heroes and patriots, traitors and foes |paşnav=Strohmeier |pêşnav=Martin |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-04-12584-1 |cih=Leiden Boston, MA |series=Social, economic, and political studies of the Middle East and Asia }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: crafting of national selves |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Indiana Univ. Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-253-22050-9 |cih=Bloomington, Ind }}</ref> [[Îhsan Nûrî Paşa]] wekê berpirsê reveberiya leşkerî ya komarê û [[Îbrahîm Heskî|Îbrahîmî Heskî]] jî wek berpirsê hikûmeta sivîl hatine erkdar kirin. Di civîna yekem a [[Xoybûn]]ê de Îhsan Nûrî Paşa wek fermandarê leşkerî ya [[Serhildanên Agiriyê]] hatibû ragihandin û Îbrahîm Heskî dibe serokê rêveberiya sivîl.<ref name="Allsopp2014">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds of Syria: political parties and identity in the Middle East |paşnav=Allsopp |pêşnav=Harriet |weşanger=Tauris |tarîx=2014 |isbn=978-1-78076-563-1 |cih=London |series=Library of modern Middle East studies }}</ref> Di cotmeha sala 1927an de, Kurd Ava an jî [[Kurdava]] ku gundekî nêzîkî [[Çiyayê Agirî]] ye wek paytexta demkî ya [[Kurdistan]]ê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish national movement: its origins and development |paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |weşanger=Syracuse Univ. Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-8156-3093-7 |çap=1. ed., [Nachdr.] |cih=Syracuse, New York |series=Contemporary issues in the Middle East }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=La construction de l'état national turc et le mouvement national kurde, 1918-1938 |paşnav=Sayan |pêşnav=Celal |weşanger=Presses universitaires du septentrion |tarîx=2002 |isbn=978-2-284-03546-6 |ziman=fr |url=https://books.google.com/books?id=Y1MtAQAAIAAJ&q=Kurdava+1930 }}</ref> Xoybûnê bang li hêzên mezin û [[Cemiyeta Miletan]] dike û ji kurdên din ên [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] re peyam dişîne ku daxwaza hevkariya bi Komara Agiriyê re bikin. Lê ji ber zextên dewleta tirk ji aliyê [[Împeratoriya Brîtanî]] û [[Fransa]] ve çalakiyên endamên Xoybûnê hatine sinor kirin. Ji ber derfetên sinor kirî Komara Agiriyê piştê çar salan di şerê di navbera hêzên dewleta tirk û hêzên Komara Agiriyê de di îlona sala 1931ê de dawî li rêveberiya komarê hatiye.<ref name="Allsopp2014"/> ==== Komkujiya Geliyê Zîlan ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Geliyê Zîlan}} [[Wêne:Zilanmassacre.jpg|thumb|Rojnameya ''Cumhuriyet'' piştî Komkujiya Geliyê Zîlan wiha dinivîse: "Paqijî despêkiriye, kesên di Geliyê Zîlan de bi temamî hatine tine kirin".]] [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Geliyê Zîlan]] yan jî Birîna Geliyê Zîlan komkujiyeke giran e ku ji aliyê hêzên dewleta tirk ve di meha tîrmeha sala 1930an de li dijî kurdan pêk hatiye. Komkujî ji aliyê artêşa tirk ve di bin fermandariya serleşkerê tirk Ferîk Salih Omurtak de ji aliyê mila 9em a artêşa tirk ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt sorunu |paşnav=Tan |pêşnav=Altan |weşanger=Timaş yayınları |tarîx=2011 |isbn=978-975-263-884-6 |çap=10. baskı |cih=İstanbul |series=Timaş yayınları Düşünce dizisi }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Barışamadık |paşnav=Selek |pêşnav=Pınar |weşanger=İthaki |tarîx=2004 |isbn=978-975-8725-95-3 |cih=İstanbul |url=https://www.worldcat.org/title/ocm57505724 |series=Tarih-toplum-kuram |oclc=ocm57505724 }}</ref> Ji bo ku di geliyê de komkujiyê pêk bînin berê komkujiyê ji 18 gundên li derdora Geliyê Zîlan nêzîkê 47.000 kes komê geliyê kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı direnişi, 1926-1930 |paşnav=Kalman |pêşnav=M. |weşanger=Pêrı̂ Yayınları |tarîx=1997 |isbn=978-975-8245-01-7 |çap=1. baskı |cih=Aksaray, İstanbul }}</ref> Tê texmîn kirin ku 47.000 kesên ku hatine kom kirin bi temamî hetine kuştin. Di dema komkujiyê nêzîkî 200 gund ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine şewitandin. Rojnameya Berlîner ''Tageblatt'' a ku navenda rojnameyê li [[Almanya]]yê ye di hejmara xwe di 3 cotmeha sala 1930an de nivîsiye ku tirkan li herêma geliyê zîlanê 220 gund şewitandine û 1.500 jin û extiyar qetil kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ris |pêşnav=M. M. |paşnav2=Deitrich |pêşnav2=R. A. |paşnav3=Von Wartburg |pêşnav3=J. P. |tarîx=1975-10-15 |sernav=Inhibition of aldehyde reductase isoenzymes in human and rat brain |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=20 |rr=1865–1869 |doi=10.1016/0006-2952(75)90405-0 |issn=0006-2952 |pmid=18 }}</ref> Akademiya Zanistî ya Yekîtîya Sovyetê ragihandiye ku "li geliyên herêma geliyê zîlanê 1.550 kes hatin serjêkirin, li herêma [[Erdîş]]ê 200 gund hatin şewitandin, li herêma [[Panos]]ê gundek jî nemaye ku nehatiye şewitandin û wêran kirin."<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998">{{Jêder-kitêb |sernav=Yeni ve yakın çağda Kürt siyaset tarihi |paşnav=Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi, Doğu Bilimler Enstitüsü ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akdemisi, Doğu Bilimler Enstitüsü Kürt Komisyonu |weşanger=Pêrî Yayınları |tarîx=1998 |isbn=978-975-8245-06-2 |çap=3. baskı |cih=İstanbul |paşnavê-edîtor=Celil |pêşnavê-edîtor=Celîle |paşnavê-edîtor2=Gasaratyan |pêşnavê-edîtor2=M. A. |paşnavê-edîtor3=Aras |pêşnavê-edîtor3=M. }}</ref> Li gorî çavkaniyan ji xeynî komkujiya mezin a di newala Geliyê Zîlan de li gundên derdora Geliyê Zîlan gelek jin û extiyar ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998" /> ==== Komkujiya Dêrsimê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Dêrsimê}} [[Wêne:Turkish soldiers and local people of Dersim region.jpg|thumb|çep|Dîmenek di dema Komkujiya Dersimê de ku komeke sivîl ji aliyê leşkerên tirk ve hatine kom kirin.]] Komkujiya Dêrsimê rêzeke komkujiyan e ku bi navê Jenosîda Dêrsimê jî tê zanîn. Komkujiya Dersimê komkujiyeke li dijî sivîlan e ku aliyê artêşa tirk ve bi sê qonaxên komkujiyan li herêma [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] di navbera salên 1937 û 1938an de li dijî kurdan pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ayata |pêşnav=Bilgin |paşnav2=Hakyemez |pêşnav2=Serra |tarîx=2013-03-01 |sernav=The AKP’s engagement with Turkey’s past crimes: an analysis of PM Erdoğan’s “Dersim apology” |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10624-013-9304-3 |kovar=Dialectical Anthropology |ziman=en |cild=37 |hejmar=1 |rr=131–143 |doi=10.1007/s10624-013-9304-3 |issn=1573-0786 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersim Across Borders: Political Transmittances Between the Kurdish-Turkish Province Tunceli and Europe |paşnav=Strasser |pêşnav=Sabine |weşanger=Palgrave Macmillan UK |tarîx=2016 |rr=143–163 |isbn=978-1-137-60126-1 |cih=London |ziman=en |paşnavê-edîtor=Nowicka |pêşnavê-edîtor=Magdalena |url=https://link.springer.com/chapter/10.1057/978-1-137-60126-1_7 |paşnav2=Akçınar |pêşnav2=Mustafa |paşnavê-edîtor2=Šerbedžija |pêşnavê-edîtor2=Vojin |doi=10.1057/978-1-137-60126-1_7 }}</ref> Piştî damezrandina [[Tirkiye|Komara Tirkiyê]] di sala 1923an de hinek eşîrên kurdan ji hinek aliyên "siyaseta kemalîst" a [[Atatürk]] nerazî dibin ku bi "îdeolojiya elîta siyasî ya nû ya bi rejima yekpartî ve girêdayî ye" hatibû binavkirin ku li hemberê hemî aliyan siyaseta tirkkirinê ferz dikir. Nerazîbûna eşîrên Dersimê li dijî [[politîkayên tirkkirinê]], rayedarên dewleta tirk aciz dike û li dijî Dêrsimê planên operasyon û qirkirinê têne kirin. Dewleta tirk ji bo ku hêza Dersimê bişkîne ji bo komkujiya yekem 25.000 leşker dişîne Bakurê Kurdistanê. Li gel hêza eşîrên Dêrsimê dewleta tirk biryar dide ku hêza xwe du qatan zêde bike. Rayedarên dewleta tirk di beriya komkujiya yekem de ji bo lihevhatinê gazî [[Seyîd Riza]] dikin. Dema ku Seyîd Riza ji bo lihevhatinê diçe [[Ezirgan]]ê dewleta tirk lê îxanet dike û wî li wir dîl digire û dibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]]. Piştê girtina [[Seyîd Riza]] dewleta tirk Seyîd Riza û 6 an 10 hevalên wî di 15 û 18 mijdara sala 1937an li Xarpêtê bidarve dike. Piştê bidarve kirina Seyîd Riza komkujiya yekem despêdike. Komkujiya duyem di 2ê çileya sala 1938an de dest pê dike û heya 7ê tebaxa heman salê 8 mehe berdewam dike. Di temamî ya komkujiya sêyem de dîsa di heman mehê de di navbera 10 û 17ê tebaxa sala 1938an de operasyoneke ku 7 roj berdewam dike hatiye destpêkirin. Piştî operasyona 10 û 17ê tebaxê komkujiya li dijî sivîlan di 6ê îlonê de dest pê kiriye heya 23 îlonê (17 roj) berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |sernav=1937-1938’de Dersim’de neler oldu?" Taraf Gazetesi |malper=web.archive.org |tarîx=2010-05-22 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2010-05-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20100522181621/http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyan de kurdên sivîl bi balefirên şer hatine bombebaran kirin ku di raporeke serfermandariya giştî ya dewleta tirk de hatiye parvekirin de hatiye nivîsandin ku bombeyên bi giranî ya 50 kîloyan bi ser komên sivîl ên ku direvin ve avêtine. Yek ji rêberên kurd [[Nûrî Dêrsimî]] di daxuyaniyekê de diyar kiriye ku balafirên şer ên tirk di sala 1938an de bi gaza jehrî navçeyan bombebaran kiriye. Li gorî daxuyaniya antropologa kurd [[Dilşa Deniz]] hejmara kesên ku di komkujiyê hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Deniz |pêşnav=Dilşa |tarîx=2020-09-04 |sernav=Re-assessing the Genocide of Kurdish Alevis in Dersim, 1937-38 |url=https://digitalcommons.usf.edu/gsp/vol14/iss2/5/ |kovar=Genocide Studies and Prevention: An International Journal |cild=14 |hejmar=2 |doi=10.5038/1911-9933.14.2.1728</p> |issn=1911-0359 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://baskinoran.com/1938-dersim-bir-belge-de-nazimiye-nufus-mudurlugunden/ |sernav=1938 Dersim: Bir belge de Nazımiye Nüfus Müdürlüğü’nden! |malper=Baskın Oran |tarîx=2014-08-28 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=tr-TR }}</ref> Dîroknas [[Annika Törne]] hejmara kuştiyên di ku qetlîaman de hatine kuştin di navbera 32.000 û 70.000 de ye diyar kiriye ku [[Nicole Watts]] wekî çavkanî destnîşan kiriye. ==== Komkujiya Qilabanê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Qilabanê}} [[Wêne:Komkujiya roboskî.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Komkujiya Qilabanê.]] [[Komkujiya Qilabanê 2011|Komkujiya Qilabanê]] an jî Komkujiya Robozkê komkujiyeke ku di 28ê kanûna sala 2011an de li gundê Robozkê ya bi ser navçeya [[Qilaban]]ê li dijî kolberên kurd pêk hatiye. Komkujî piştî ku di heman demê de civîna Lijneya Ewlekariya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MGK) lihev hatine civandin ji aliyê dewleta tirk ve bi balafirên şer pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.economist.com/node/21556616 |sernav=The Kurds and Turkey: Massacre at Uludere {{!}} The Economist |malper=web.archive.org |tarîx=2012-08-05 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-08-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120805112123/http://www.economist.com/node/21556616 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |sernav=US Defense: "No comment about intelligence in Roboski massacre", Turkey denies report on U.S. help |malper=web.archive.org |tarîx=2012-05-28 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-05-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120528140212/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyê de 34 kurd bi bombebarana balafirên şer ji aliyê dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |sernav=Turkish air strikes kill dozens of villagers near Iraq border {{!}} World news {{!}} The Guardian |malper=web.archive.org |tarîx=2013-10-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131001092428/http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |sernav=Concerns raised about obscuring evidence in Uludere killings - Today's Zaman, your gateway to Turkish daily news |malper=web.archive.org |tarîx=2013-12-21 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-12-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131221014048/http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Serdozgeriya Komarê ya Amedê di derbarê lêpirsîna komkujiyê de di hezîrana sala 2013an de di derbarê komkujiyê de biryara ne şopandinê daye û dosyayên di derbarê komkujiyê de ji Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî re şandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |sernav=Serdozgeriya Komarê ya Qilabanê biryara neşopandinê da - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-09-24 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2015-09-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150924144622/http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serdozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî di biryara xwe ya bi hincet a di 7ê çileya sala 2013an de wiha gotiye: "Hem gumanbar û hem jî personelên din ên leşkerî ku di bûyerê de wezîfedar bûne di çarçoveya biryarên TBMMê û Lijneya Wezîran de di çarçoveya bikar anîna fermanên qanûnê de erkên ku ji wan re hatine dayîn bi cih anîne" û biryara ne şopandina komkujiyê daye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |sernav=Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî ya Qilabanê ve hat dayîn |malper=web.archive.org |tarîx=2018-09-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901145716/http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> === Nakokiyên salên dawî û hewlên çareseriya pirsgirêka kurd === Şer û pêvçûn ên berdewam ên li Bakurê Kurdistan bi şerên gerîlayî ku ji aliyê gerîlayên girêdayî [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] ku ji 15ê tebaxa sala 1984an vir ve hatiye despêkirin heya roja îro bê navber berdewam kiriye. [[Şerê gerîlayî]] bi çalakiya yekem ê ku ji aliyê yekem fermandarê hêzên gerîlayan [[Mahsum Korkmaz|Mahsun Korkmaz]] (Egît) di 15ê tebaxa sala 1984an de ku li dijî hêzên dewleta tirk pêk hatiye destpêkiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds and the Future of Turkey |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Palgrave Macmillan |tarîx=1997-05-15 |isbn=978-0-312-17265-7 |ziman=en |url=https://books.google.nl/books?id=dWmd8IS06FgC&pg=PA35&lpg=PA35&dq=Mahsum+Korkmaz+PKK+commander&source=bl&ots=UBXL7izm5a&sig=BwWPl0z0FW1beZSQP5ZjEkzjbLs&hl=nl&ei=iEuTTeCHHoKDOuHq5VA&sa=X&oi=book_result&ct=result }}</ref> Şerê di navbera gerîlayên kurd û hêzên artêşa tirk heya niha bi qonax û awayên cihêreng di nav sinorên Bakurê Kurdistan û [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam kiriye. Ji sala 1984an vir ve ji xeynî hinek serdemên ku ji bo çareseriya înkara mafên kurdan li Bakurê Kurdistanê ku di navbera rayedarên dewleta tirk û partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê de diyalog hatine despêkirin ku di van qonaxan de şer rawestiye, heya roja îro bê navber berdewam kiriye. Ji bo çareseriya pirsgirêka [[kurd]] di navbera rayedarên dewletê û aliyên partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê gelek caran diyalog û pêvajoyên çareseriyê hatiye despêkirin. Pêvajoya çareseriyê ya ku bi gelek aliyan re hevdîtin hatibû pêk anîn di sala 2015an de pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |sernav=İşte 63 isimden oluşan akil insanlar listesi... - CNN TÜRK |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-20 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2015-02-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150220194507/http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Pêvajoya çareseriyê ya pirsgirêka kurd ku di sala 2015an piştê hilbijartina gelemperî ya sala 2015an de bi hinek alozîyên bi guman, ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdoan]] ve hatiye bidawî kirin. Piştê bidawî kirina pêvajoya çareseriyê gelek siyasetmedarên [[kurd]] ku di nav wan de hevserokên [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partîya Demokratîk a Gelan]] [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] hatine girtin<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |sernav=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl. |malper=web.archive.org |tarîx=2023-03-05 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2023-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230305110713/https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/de/t%C3%BCrkische-polizei-nimmt-f%C3%BChrende-kurden-politiker-fest/a-36094949 |sernav=Führende Kurden-Politiker festgenommen – DW – 04.11.2016 |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=de }}</ref> ku heya niha di girtîgehê de ne. Di sala 2016an de li seranserê Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyê gelek saziyên zimanî û çandî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Di nav saziyan de ji xeynî saziyên çandî gelek saziyên medyayê ku di nav wan de gelek qenalên televîzyon û radyoyên kurdan hebûn hatine girtin. Yek ji van saziyên zimanî ku hatibû girtin [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] bû ku bi salan lêkolînên çandî û zimanî meşandibû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/302058/istanbul-kurt-enstitusu-kapatildi |sernav=Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê hat girtin |malper=Evrensel |tarîx=2016 }}</ref> == Polîtîka == === Yekem partiyên siyasî === Piştî damezrandina [[Partiya Karkerên Kurdistanê|Partiya Karkeren Kurdistanê]] ku bi damezrandina xwe re derbasê têkoşîna çekdarî bûye, yekem partiya siyasî yê li Bakurê Kurdistanê ku di qada sîvîl de dest bi sîyasetê kiriye [[Partiya Kedê ya Gel]] e ku di navbera salên 1990an û 1993an de li Bakurê Kurdistanê û li Tirkiyeyê siyaset kiriye.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |sernav=Halkın Emek Partisi - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-04 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-02-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150204175425/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Partiya Kedê ya Gel di 7ê hezîrana sala 1990an de ji aliyê hinek endamên Partiya Sosyal Demokrata a Gel (SHP) ya berê ku nav wan de 10 parlamenterên îstifakirî Abdullah Baştürk, Ahmet Turk, Cüneyt Canver, Kenan Sönmez, Salih Sümer, İsmail Hakkı Önal, Mehmet Ali Eren, Arif Sağ, İbrahim Ekmen Aksoy hebû hatiye damezrandin.<ref name=":4" /> Parlamenterên [[Partiya Sosyal Demokrat a Gel]] ji ber ku hinek parlamenterên kurd û parlamenterên partiyê ku di cotmeha sala 1989an de li Parîsê beşdarî konferansa bi navê “Nasnameya Neteweyî ya Kurd û Mafên Mirovan” bûne di meha mijdara heman salê de ji partiyê hatibûn avêtin. Partiya Demokrasiya Gel di 11ê gulana sala 1994an de hatiye damezrandin. Partî di hilbijartinên giştî ya Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê yên sala 1995an de milyonek û 171 hezar û 623 deng gel standiye. Di hilbijartinên giştî ya sala 1999an de 1 milyon û 482 hezar û 196 deng û di hilbijartinên herêmî yên li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê ku sala 1999an de hatiye lidarxistin li Bakurê Kurdistanê 37 şaredarî bi dest xistiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |sernav=Dadgeha Mafê Mirovan Doza HADEPê pejirand |malper=web.archive.org |tarîx=2009-04-08 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2009-04-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090408220507/http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Partiya Demokrasiya Gel di 13ê adara 2003an de ji aliyê Dadgeha Destûra Bingehîn a Komara Tirk ve bi hinceta "navenda çalakiyên derqanûnî" hatiye girtin. Serokê partîyê Murat Bozlak 46 siyasetmedarên kurd 5 sal bi qedexekirin siyasetê ji bo wan hatiye biryardayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |sernav=Radikal-çevrimiçi / Türkiye / HADEP kapatıldı |malper=web.archive.org |tarîx=2015-04-17 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-04-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150417143630/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Heya niha li Bakurê Kurdistanê gelek partiyên siyasî yên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin û siyasetmedarên kurd bi dehan sal hatine zindanî kirin. Ji sala 1993an vir ve bi rêze ve [[Partiya Kedê ya Gel]], [[Partiya Demokrasiyê]], [[Partiya Demokrasiya Gel]] û [[Partiya Civaka Demokratîk]] ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.voaturkce.com/a/hepten-hdpye-kapatilan-kurt-partileri/5820797.html |sernav=Ji HEP’ê heta HDP’ê Partiyên Kurdan girtin |malper=VOA Türkçe |tarîx=2021-03-20 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://medyascope.tv/2023/10/12/kurt-siyasi-partileri-1991den-bugune-11-parti-kuruldu-5-partiyi-aym-kapatti-yesil-sol-parti-yonunu-ariyor/ |sernav=Ji sala 1991ê û vir ve 11 partî hatin avakirin, 5 partî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. |malper=Medyascope |tarîx=2023-10-12 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Bayır |pêşnav=Berfin }}</ref> === Hilbijartinên giştî yên sala 2015an === {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Yüksekdağ and Demirtaş.jpg | alt1 = | caption1 = Di dema hilbijartina sala 2015an de hevserokên HDPê Selahattin Demirtaş û Figen Yüksekdağ. | image2 = Parliament of Turkey June 2015.svg | alt2 = | caption2 = Rengê mor (binevşî) kursiyên HDPê li meclisê nîşan dide ku di hilbijartina sala 2015an de 80 parlamenter wergirtibû. }} Heya hilbijartina sala 2015an de siyasetmedarên kurd ji ber rêjeya ji %10 heya sala 2015an bi awayeke serbixwe beşdarî hilbijartinan bûne. Di hilbijartina giştî ya sala 2015an ji aliyê siyasetmedarên kurd ve biryar hatiye dayîn ku wekê berbijarê partiyeke siyasî beşdarê hilbijartinan bibin<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |sernav=Demirtaş: HDP seçimlere parti olarak girecek - Politika Haberleri - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-08-31 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-08-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150831134726/http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> û di hilbijartina giştî de bi [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partiya Demokratik a Gelan]] (HDP) beşdarî hilbijartinan bûne. Di heman hilbijartinê de bi hevserokatiya [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] Partiya Demokratik a Gelan serkevtineke dîrokî bidest xistiye ku ji %13 dengê giştî yên li seranserê Bakurê Kurdistanê û Tirkiye yê werdigire.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/c99vv5927g9o |sernav=Hilbijartinên 7ê hezîranê: Li Tirkiyeyê di serdema beriya hilbijartinên 1ê mijdara sala 2015an û piştî wê de çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2024-09-16 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Partiya Demokratik a Gelan di hilbijartinê de ji Bakurê Kurdistanê û ji deverên din ên Tirkiyê 80 parlamenter werdigire û dibe sêyem partiya herî mezinê meclîsê.<ref name=":5" /> Ji ber ku di vê hilbijartinê de serokkomarê hikûmetê Recep Tayyip Erdogan bi tenê nabe desthilatdar encamên hilbijartinê qebûl nake û ji bo ku hilbijartin bê dubare kirin hikûmetê bi partiyên din re ava nekir. Piştî damezrandina hikûmeteke demkî ku ji aliyê meclîsa ve hatibû avakirin hilbijartin careke din dîsa di meha mijdara heman salê de hatiye lidarxistin. Di hilbijartina dubare de Partiya Demokratik a Gelan bi rêjeya %10,76 dengên giştî wergirtiye.<ref name=":5" /> Piştê hilbijartinên giştî yên ku di sala 2015an de hatine lidarxistin zextên dewleta tirk li ser siyasetmedarên kurd û li dijî kurdan zêdetir dibe heya ku gelek parlamenterên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin berdewam kiriye. Tê texmîn kirin ku nêzîkî 10 hezar kurd ji ber nêrînên xwe yên siyasî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. === Girtina siyasetmedarên kurd (2015–2019) === Di sala 2016an de ji bo ku siyasetmedarên kurd bêne girtin, girtina siyasetmedarên kurd ji aliyê Recep Tayyip Erdoğan ve bi caran hatiye rojevê û bi caran bangawazî li partiyên opozisyonê kiriye ji bo ku parlamenterên kurd bêne girtin li meclisê dengên xwe bidin. Piştre bi pejirandina [[Partiya Gel a Komarî]] ku di wê demê de [[Kemal Kılıçdaroğlu]] serokê partîyê bû parêzbendî ya (qanûneke taybet e ku tenê ji bo siyasetmedarên hilbijartî derbasdar e) siyasetmedarên kurd hatine rakirin. Piştî rakirina parêzbendiyên siyasetmedarên kurd ji 4ê mijdara 2016an ve gelek parlamenterên HDPê ku di nav wan de hevserokên giştî yên HDPê Selahattîn Demîrtaş û Fîgen Yuksekdag jî hene hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-52932483 |sernav=Di vê pêvajoyê de ji rakirina parêzbendiyan heta kêmkirina kursiyên parlamentoyê çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2020-06-05 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Li gorî rapora ku Partîya Demokratîk a Gelan ji bo Hefteya Mafên Mirovan amade kiriye, ji sala 2015an heya sala 2019an di serdegirtinên li dijî partiyê û pêkhateyên partiyê de 15 hezar û 530 kes hatine binçavkirin. Di nav kesên binçavkirî de 750 ji wan endam û rêveberên Partiya Demokratik a Gelan bi giştî 6 hezar kes hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/392848/hdpden-hak-ihlalleri-raporu-15-bin-kisi-gozaltina-alindi-6-bin-kisi-tutuklandi |sernav=Rapora binpêkirina mafan a HDPê: 15 hezar kes hatine binçavkirin, 6 hezar kes hatine girtin. |malper=Evrensel }}</ref> === Desteserkirina şaredariyên bajaran (2016–2020) === Tayînkirina qeyûman rêbazeke desteserkirina şaredariyên Bakurê Kurdistanê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve tê bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |sernav=Li Amed, Mêrdîn û Wanê qeyûm hatin avêtin. |malper=web.archive.org |tarîx=2019-08-19 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2019-08-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190819165322/https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirina şarederiyên bajarên Bakurê Kurdistanê yekem car di sala 2016an de bi desteserkirina 24 şaredariyên bajar û navçeyên kurd pêk hatiye.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Li 28 şaredariyan qeyûm hatin tayînkirin |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-37332272 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |xebat=BBC News Türkçe |ziman=tr }}</ref> Di 19ê tebaxa sala 2019an de jî di saetên serê sibê de ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê]] [[Adnan Selçuk Mızraklı]], şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin ê Mêrdînê]] [[Ahmet Türk]] û şaredara [[Şaredariya Bajarê Mezin a Wanê]] [[Bedia Özgokçe Ertan|Bedîa Ozgokçe Ertan]] ji ser karên wan hatine avêtin. Piştî jikaravêtina şaredarên kurd bi awayeke bilez li cihê wan rayedarên dewleta tirk hatine bicih kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |sernav=Li 4 şaredariyên HDPê qeyûm hatin tayînkirin |malper=web.archive.org |tarîx=2020-03-26 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2020-03-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200326221730/https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirin şaredariyan a sala 2020an ji 23ê adara sala 2020an despêdike ku şaredariyên [[Partiya Demokratîk a Gelan]], li 3 bajarên mezin, 2 bajar, 29 navçe û li 3 bajarokan şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin. Bikaranîna qeyûman bi gelemperî çend meh piştê hilbijartinan pêk tên. Di pêvajoya desteserkirin şaredariyan de piştê ku şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin li cihê wan hemiyan rayedarên tirk hatine bicihkirin û gelek ji wan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Tayînkirina qeyûman yek ji awayên desteserkirin a şaredariyan û girtina siyasetmedarên kurd e ku ji aliyê serokkomarê dewleta tirk [[Recep Tayyip Erdoğan]] ve tê bikaranîn. == Demografî == Nifûsa herî zêde yê [[Kurdistan]]ê li seranserê Bakurê Kurdistanê dijîn. Li hemberê hemî zextên koçberiyê ya valakirina gundan û guhertinên demografîk ku bi sedsalan e berdewam dike tê texmîn kirin ku li Bakurê Kurdistanê di navbera 20 û 25 milyon [[kurd]] dijîn. Heya niha bi awayeke zelal hêjmara kurdan li Bakurê Kurdistanê û deverên din ên Tirkiyê ji aliyê rayedarên tirk ve nehatiye eşkerekirin û nifûsa rastîn a kurdan her dem hatiye veşartin. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê hêjmareke zêde yê ku nêzîkî 10 milyon kurd tê texmîn kirin di dîrokên cihêreng de koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne. Tevahiya nifûsa Bakurê Kurdistanê nêzîkî 30 milyon kes tê texmîn kirin. Nifûsa herî zêde yê li derveyî Bakurê Kurdistanê koçê bajarê [[Stembol]]ê bûne ku nifûsa wan di navbera 3 û 4 milyon kes de hatiye texmîn kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |sernav=Kurds in Turkey {{!}} Religious Literacy Project |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-22 |roja-gihiştinê=2024-10-31 |roja-arşîvê=2019-04-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190422214227/https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Guhertinên demografîk === Li gelek deverên Bakurê Kurdistanê berê damezrandina komara tirk û bi damezrandina komara tirk re bi armanca asîmîlaskirna kurdan, valakirina deveran û piştre jî ji bo guhertinên demografîk di dîrokên cihêreng de bi hezaran [[kurd]] hatine koçber kirin. Bi polîtîkayên guhertinên demografiya [[Kurdistan]]ê deverên ku di nav de bajarên wekê [[Gurgum]], [[Dîlok]], [[Meletî]], [[Semsûr]] [[Ezirgan]] û [[Xerpêt|Xarpêt]] heye, bi damezrandina komara tirk re bi armancên guhertinên demografîk, tirkên mihacir li van deveran hatine bicihkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.art-izan.org/artizan-arsivi/kurtler-ne-zaman-ve-neden-sorun-oldular-k-sa-bir-tarihce-denemesi/ |sernav=Kurd Kengî û Çima Bûn "Pirsgirêk"? Nivîsareke Dîrokî ya Kurt |malper=artizan |tarîx=2009-06-14 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr |paşnav=Artizan }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-turklestirmenin-merkez-uslerinden-biri-elazig-7143 |sernav=Yek ji navendên tirkkirinê: Xarpêt |malper=Yeni Özgür Politika |tarîx=2020-11-18 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Schaller |pêşnav=Dominik J. |paşnav2=Zimmerer |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2008 |sernav=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14623520801950820 |kovar=Journal of Genocide Research |ziman=en |cild=10 |hejmar=1 |rr=7–14 |doi=10.1080/14623520801950820 |issn=1462-3528 }}</ref> === Ziman === [[Wêne:Kurdish languages map.svg|thumb|Belavbûna zimanê kurdî li seranserê [[Kurdistan]]ê, li [[Anatolya Navîn]] û li [[Xoresan]]ê.]]Zaravayê herî berfirehê [[zimanê kurdî]] [[kurmancî]] ye ku li seranserê Bakurê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Li gel zaravaya kurmancî ya kurdî li hinek deverên Bakurê Kurdistanê zaravaya [[zazakî]] ya kurdî jî ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Ji xeynî Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî li herêmeke berfirehê deşta [[Anatolyaya Navîn]] ji aliyê [[Kurdên Anatolya Navîn]] ve tê axaftin. Zimanê kurdî zimanekî ji malabata hind û ewropî ye ku ji komeke zimanên kurdî pêk tê. Kurdî yek ji zimanên [[Rojhilata Navîn]] û [[Rojavayê Asyayê]] ye ku li herêmeke berfireh tê axavtin. Li Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî bi Alfabeya Hawarê tê nivîsandin ku Alfabeya Hawarê bi yekem hejmara kovara Hawar di 15ê gulana 1932an de dest bi weşanê kiriye ku heta 15ê tebaxa sala 1943an 57 hejmar hatiye weşandin. Alfabeya Hawarê ji aliyê nivîskar û demaziranêrê kovarê [[Mîr Celadet Bedirxan]] ve hatiye çêkirin. === Polîtîkayên asîmîlasyonê û astengîyên li hemberê zimanê kurdî === Bi avakirina dewleta tirk re zimanê kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin û xebatên zimanê kurdî hatine astengkirin. Bi caran hişyariyên trafîkê ku aliyê şaredariyan ve bi kurdî hatine nivîsandin ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve hatine jêbirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/524552/kurtce-yazilar-bakanlik-talimatiyla-siliniyormus |sernav=Nivîsên bi kurdî bi talîmatên wezaretê hatine jêbirin. |malper=Evrensel }}</ref> Bi caran sazî û dibistanên taybet ên ku bi zimanê kurdî perwerdahî dane zarokan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Hemî saziyên medyayê ku bi zimanê kurdî weşan kirine hatine girtin û gelek rojnamevanên ku di saziyan de xebitîne hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/khk-ile-kapatilan-kurtce-gazete-welat-internet-uzerinden-yayina-basladi-144935h |sernav=Rojnameya Kurdî ya girtî Welat dest bi weşanê kir |malper=Artı Gerçek |tarîx=2020-11-27 |roja-gihiştinê=2024-10-30 |ziman=tr }}</ref> === Dîn === Piraniya kurdên Bakurê Kurdistanê misilmanên sunî ne lê hêjmareke girîng kurdên elewî jî hene. Piraniya zêde yê kurdan ji mezheba şafî ne lê bi kêmasî jî kurdên girêdayî mezheba hanêfî jî hene.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Creating a Diaspora within a Country: Kurds in Turkey |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Springer US |tarîx=2005 |rr=403–414 |isbn=978-0-387-29904-4 |cih=Boston, MA |ziman=en |paşnavê-edîtor=Ember |pêşnavê-edîtor=Melvin |url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-0-387-29904-4_40 |paşnavê-edîtor2=Ember |pêşnavê-edîtor2=Carol R. |paşnavê-edîtor3=Skoggard |pêşnavê-edîtor3=Ian |doi=10.1007/978-0-387-29904-4_40 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |sernav=Southern Kurdistan during the last phase of Ottoman control: 1839–1914: Journal of Muslim Minority Affairs: Vol 17, No 2 |malper=web.archive.org |tarîx=2023-10-07 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |doi=10.1080/13602009708716377 |roja-arşîvê=2023-10-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231007235740/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Binpêkirinên mafên mirovan == Ji sala 1990an vir ve li Bakurê Kurdistanê gelek caran li dijî kesên sivîl zarok û girtiyên siyasî yên kurd di pêvajoyên binçavkirinê de ji aliyê hêzên dewleta tirk ve rastî xirabkarî, îşkence û binpêkirinên giran ên mafên mirovan hatine. Di dîrokên cihêreng de gelek zarokên kurd û kesên sivîl an jî siyasetmedarên kurd ji aliyê hêzên dewletê ve rastî îşkence û muameleya xirab hatine ku hinek ji wan ji polîs û leşkerên tirk ve hatine kuştin. Zarok rasterast bûne hedefa leşker û polîsên dewleta tirk ku hinek ji wan di encama êrişan de jiyana xwe jidest dane.<ref name=":7">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/4345/bu-ulkede-cocuklar-olduruluyor |sernav=Li welatê zarok têne kuştin. |malper=Evrensel |roja-gihiştinê=2024-10-11 }}</ref> Di serdemên dawî de binpêkirinên mafên mirovan ji sala 2015an vir bi awayeke berbiçav her ku çûye zêde bûye. Ji ber ku guh nedaye hişyariya rawestandina polêsên tirk di sala 2016an de li Bakurê Kurdistanê 5 zarok ji aliyê hêzên dewletê ve hatine kuştin.<ref name=":6">{{Jêder-malper |url=https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |sernav=Raporên binpêkirina mafên mirovan |malper=ihddiyarbakir.org |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr |paşnav=Vertex |roja-arşîvê=2024-11-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241110121254/https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Dîsa di heman salê de di dema şerê çekdarî de 22 zarok ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin. Di heman demê ji ber êrîşên çekdarî 12 zarok birîndar bûne an jî bi awayeke mayîn de şopên birînan li ser laşê wan mane.<ref name=":6" /> Di sala 2016an de bi ji ber xwepêşandanên civakî di serdegirtina malan de 40 zarok hatine binçavkirin û hatine girtin. Îşkence û muameleya xerab a li dijî zarokên ku di demên qedexeyên derketina derve de hatin binçavkirin, hatine dîtin.<ref name=":6" /> Di dema binçavkirinê de herî kêm 6 zarok rastî îşkenceyê hatine û herî kêm 6 zarokên din jî li derve û li kolanan rastî tundûtîjiya hêzên dewleta tirk hatine.<ref name=":6" /> Di 29ê tîrmeha sala 2025an de dîmenên îşkencekirina du ciwanan li ser medyaya civakî hatiye belavkirin. Di dîmenên ku ji aliyê hinek siyasetmedarên Bakurê Kurdistanê û hinek saziyên çapameniyê hatine parvekirin hatiye dîtin ku du leşkerên tirk li îşkence li du ciwanan dikin. Li gorî agahiyên ku hatine parvekirin de hatiye diyarkirin ku dîmenên îşkencekirina ciwanan li navçeya [[Serê Kaniyê, Riha|Serêkaniyê ya Rihayê]] hatiye kişandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DMsh33VBBeS/?igsh=eTlvamZndTh5anhq |sernav=Instagram |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2025-07-30 }}</ref> Zarokên kurd ên ku kuştina wan veguheriyê bûyerên dramatîk û kuştina wan ketiye rojevê [[Kuştina Oxir Kaymaz|Uğur Kaymaz]], [[Kuştina Ceylan Önkol 2009|Ceylan Önkol]] û [[Kuştina Cemîle Çağırga 2015|Cemile Çağırga]] ye ku di dîrokên cihêreng de ji polês û leşkerên Tirkiyeyê ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150913_cizre_cemileninolumu_hatice_kamer |sernav=Dayika Cemîle Çagirga: 'Ew şevê bi cenazeyê keça min di hembêza min de bû, razam'' |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2015-09-13 |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr}}</ref> Li gorî daneyên heyî di navbera salên 1992 û 2022an de li Bakurê Kurdistanê herî kêm 350 zarokên kurd ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name=":7" /> == Çand == === Muzîk === Bakurê Kurdistanê çavkaniya çanda muzîka kevneşopî ya [[dengbêjî]] yê ye. Dengbejên navdar ên wekê [[Şakiro]], [[Reso]] û [[Huseynê Mûşî|Huseyno]] li bajarên Bakurê Kurdistanê jidayîk bûne. Di navbera salên 1982 û 1991ê gotin û tomarkirina muzika kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Shoot the singer! music censorship today |weşanger=Zed Books |tarîx=2004 |isbn=978-1-84277-505-9 |cih=London |paşnavê-edîtor=Korpe |pêşnavê-edîtor=Marie }}</ref> Di pêvajoya qedexekirina ziman û muzîka kurdî dengbêja navdar ê kurd Şakiro ji Bakurê Kurdistanê hatiye sirgûnkirin ku bi salan ew û malbata wî li bajarê cihêrengên Tirkiyeyê jiyan kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Rûdawê li Îzmîrê şopa dengbêj Şakiro şopand. |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2025-09-06 }}</ref> Li gel hemî zext û qedexeyên dewleta tirk, dengbêjên kurd dîsa di warê çanda muzîka dengbêjiyê de pêşketinên girîng bi dest xistine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mayakultur.com/4597/ |sernav=Qîrîna Xemgîn a Dîroka Windabûyî: Şakiro |malper=MayaKültür |tarîx=2023-06-05 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.serhatnews.com/bilinmeyen-yonleriyle-uc-unlu-kurt-dengbej-reso-sakiro-ve-huseyno |sernav=Sê Dengbejên Kurd ên Navdar bi Taybetmendiyên Wan ên Nenas: Reso, Şakiro û Huseyno |malper=Serhat News |tarîx=2022-01-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr-TR }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rupelanu.org/yasakli-bir-dilin-direnisi-dengbejlik-1-8551h.htm |sernav=Berxwedana Zimanekî Qedexekirî: Dengbejî -1 |malper=Rûpela nû |tarîx=2020-02-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref> Ji ber zextên li ser zimanê kurdî û zindanî kirina wan, hunermendên kurd neçar dimînin ku koçê welatên ewropî bibin. Hunermendên kurd ên navdar ên wekê [[Şivan Perwer]], [[Hozan Kawa|Kawa]], [[Dîno]], [[Diyar]] û gelek hunermend û stranbêjên kurd heya roja îro ji ber ihtîmala girtin û zindanî kirina wan nikarin vegerin Bakurê Kurdistanê. Muzîka kurdî ya kevneşopî ji aliyê çandî ve ji muzîka erebî, farisî û tirkî cuda ye û helbestên muzîka kurdî bi piranî ji aliyê kesên anonîm (nenas) ve hatine nivîsandin. [[Muzîka kurdî]] di warê tematîk de karakterek melankolîk û elejîk bû lê bi demê re melodiyên dilgeş û şad hatine afirandin. Folklora Kurdî ji sê cureyên wekê dengbêj, hozan û ji stranbêjên gelêrî pêk tên. === Wêje === Hinek çavkanî [[Eliyê Herîrî|Elî Herîrî]] (1425–1495) wekê yekem helbestvanê navdar ku bi kurdî nivîsiye dibînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/language/ |sernav=The Kurdish Language and Literature |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en }}</ref> Wêjevanên navdar ên din ên ji Bakurê Kurdistanê [[Şerefxanê Bidlîsî]] ye ku nivîskarê [[Şerefname]]yê ye û [[Ehmedê Xanî]] ye ku destana netewî ya kurdî ''[[Mem û Zîn]]'' nivîsandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://ifkurds.de/en/publications/item/66-mem-u-z%C3%AEn-%E2%80%93-a-classical-17th-century-epic.html |sernav=Mem u Zîn – A Classic Kurdish Epic from the 17th-Century |malper=ifkurds.de |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en-gb }}</ref> Wêjevanên kurd [[Ebdulsemedê Babek]] di sedsala 10an de, Elî Herîrî di sedsala 11an de jiyan kirine û wêjevanên din jî di navbera sedsalên 15an û 17an de jiyan kirine û bi zaravayê kurmancî nivîsandine. Di vê serdemê de navenda wêjeya kurdan [[Mîrektiya Botan]]ê û paytexta mîrektiyê navçeya [[Cizîr]]ê bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt edebiyatına giriş |paşnav=Uzun |pêşnav=Mehmed |weşanger=İthaki |tarîx=2015 |isbn=978-975-273-251-3 |çap=9. baskı |cih=İstanbul |paşnav2=Blau |pêşnav2=Joyce |series=İthaki yayınları }}</ref> Bi navçeya Cizîrê re bajarên [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] û [[Sine]] navendên din ên girîng ên [[wêjeya kurdî]] bûn. Yekem helbestvanên kurd ên naskirî Ebdulsemedê Babek, Elî Herîrî, [[Melayê Batê]], Ehmedê Cizîrî, [[Feqiyê Teyran]] û Ehmedê Xanî ne. Di sedsalên 19 û 20an de wêjeya kurdî li gel [[zimanê kurdî]], bi taybetî [[wêjeya kurdî]] ya nivîskî eleqeyeke mezin û geşedaneke mezin dibîne. Çapemeniya kurd a ku bingehê çapemeniyê di sedsala 19an de hatiye avêtin di warê geşedana wêjeya kurdî de xwedî cihekî girîng e.<ref name="Chyet2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Future of the Kurdish Language: an Egalitarian Scenario |paşnav=Chyet |pêşnav=Michael L. |weşanger=Institut français d’études anatoliennes |tarîx=2018 |rr=169–179 |isbn=978-2-36245-068-6 |url=http://dx.doi.org/10.4000/books.ifeagd.2225 }}</ref> Yekem kovara kurdî bi navê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]] di sala 1898an de li paytextê îro ya [[Misir]]ê li [[Qahîre]]yê derketiye.<ref name="Chyet2018" /> == Mijarên têkildar == * [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] * [[Şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Turkish Kurdistan}} * [http://www.travel-images.com/kurdistan.html Galeriya wêneyan] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Bajarên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Portal bar|Tirkiye|Kurdistan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Bakurê Kurdistanê| ]] [[Kategorî:Demografiya Kurdistanê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kurdistanê]] [[Kategorî:Guhertinên demografîk li Kurdistanê]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêmên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Kurdistan]] [[Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê]] qkjjb3rga894wx2fq7ql5p2q19w5ctp 1995786 1995783 2026-04-02T16:38:19Z Kurê Acemî 105128 1995786 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar| di derbarê '''Bakurê Kurdistanê''' de ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê [[Kurdistan]]ê de hûn dikarin li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 350 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Nexşeya sinorê Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Belavbûna [[kurd]]an li Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyeyê. }} '''Bakurê Kurdistanê''' yek ji çar beşên erdnîgarî ya [[Kurdistan]]ê ye û beşa herî mezin ê Kurdistanê ye. Bakurê Kurdistanê di roja îro de di nava sinorê polîtîk ên [[Tirkiye]]yê de maye ku piştî [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] de bi parçekirina Kurdistanê re ji aliyê Tirkiyeyê ve hatiye kolonîze kirin. Bi damezrandina komara tirk re ji aliyê dewletê ve li hemberê [[zimanê kurdî|ziman]] û [[çanda kurdî]] polîtîkayên astengkirinê, zext û înkarkirinê hatiye destpêkirin ku heya roja îro berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/kurdistan-map/turkish-kurdistan/ |sernav=Explore Turkish Kurdistan |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Bi damezrandina [[Tirkiye]]yê re, Bakurê Kurdistanê wekê perçeyek dagirkirî bê statû maye û nakokiyên pirsgirêka kurd û nakokiyên li ser pirsgirêkên li Bakurê Kurdistanê heya roja îro berdewam dike.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://m.bianet.org/bianet/medya/261007-kurtce-gazeteyle-kurt-toplumuna-ulasmak-istedik |sernav=Me xwestiye ku em bi rojnameyan xwe bigihîjin civaka kurd |malper=Bianet |ziman=tr |paşnav= }}</ref> Partiyên siyasiyên Bakurê Kurdistanê hewl didin ku polîtîkayên [[Bişavtin|asîmîlasyonê]] û astengkirina li hemberê [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda kurdan]] û binpêkirinên mafên mirovan ku ji aliyê Tirkiyeyê ve tê pêk anîn kêm bikin an jî biguherînin. Bakurê Kurdistanê beşa herî zêde yê Kurdistanê ye ku bi awayeke tund di bin zextê hatiye asîmîlasyonê de ye û [[guhertinên demografîk]] û polîtîkayên valakirinê lê pêk hatiye. Li gorî texmînan li Bakurê Kurdistanê nêzîkî 25 û 30 milyon [[kurd]] dijîn. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê di dîrokên cihêreng de ji ber valakirin û [[Şêwitandina gundên Bakurê Kurdistanê|şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] ku di navbera salên 1990 û 2009an de ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine şewitandin û hatine valakirin, bi sed hezaran kurd ji Bakurê Kurdistanê koçber bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://9koy.org/doguda-30-yil-once-koyleri-bosaltilip-zorunlu-goce-tabi-tutulan-insanlara-ne-oldu.html |sernav=Çi hat serê gelên ku 30 sal berê gundên wan hatin valakirin û bi darê zorê hatine koçberkirin? |malper=9.Köy |tarîx=2023-01-06 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=admin }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ihd.org.tr/zorla-yerinden-etme-uygulamasi/ |sernav=Polotîkaya jicihkirina bi darê zorê – Komeleya Mafên Mirovan |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Derneği |pêşnav=İnsan Hakları }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/biz-koy-yakma-taburuyduk-1994te-30-koyu-yaktik,243668 |sernav='Em tabûra şewitandina gundan bûn, di sala 1994an de me 30 gund şewitand' |malper=T24 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr }}</ref> Tê texmînkirin ku di roja îro de li deverên din ên Tirkiyeyê, [[Ewropa]] û li welatên cihêrengên cîhanê nêzîkî 6-8 milyon kurd ên Bakurê Kurdistanê dijîn. == Etîmolojî == Navê Bakurê Kurdistanê naveke erdnîgarî ye ku beşa herî bakurê [[Kurdistan]]ê destnîşan dike. Bakurê Kurdistanê navê xwe ji navê ji navê [[Kurdistan]]ê wergirtiye ku navê Kurdistanê ji du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' ku [[kurd]]an desnîşan dike û ji peyva ''îstan'' pêk tê ku peyveke îranî ye ku cih an welatan destnîşan dike. Bi her du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' û ''îstan'' navê ''Kurdistanê'' derdikeve ku welatê kurdan destnîşan dike an jî tê wateya welatê kurdan. == Erdnîgarî == === Rûber === {{Nexşeya Bakurê Kurdistanê|mezinahî=450px|hêl=right|sernav=Nexşeya topografiya Bakurê Kurdistanê}} Bakurê Kurdistan welatekî çiyayî ye ku herêm xwedî deşt û çiyayên bilind in. Lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Çiyayê Agirî|Çiyayê Agiriyê]] ku bilindahiya çiyayê digihîje 5.137 mêtreyê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y. |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y. |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F. |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1998JVGR...85..173Y |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> Duyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Cîlo|Çiyayên Cîloyê]] ye ku bilindahiya çiyayê gihiştiye 4.116 mêtreyê û sêyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê bi bilindahiya 4.058 mêtre [[Çiyayê Sîpan]]ê ye. Bakurê Kurdistanê çavkaniya her du çemên girîng ên wekê çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ye. Yek ji çemên girîng ê Bakurê Kurdistanê [[Çemê Miradê]] ye ku li gel [[Ava Reş (Firat)|Çemê Ava Reş a Ezirganê]] yek ji çavkaniyên girîng ê Firatê ye. Gola herî mezinê Bakurê Kurdistanê [[Gola Wanê]] ye ku bi rûava 3.713 km² gola herî mezinê [[Kurdistan]]ê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Lake-Van |sernav=Lake Van {{!}} Turkey, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en }}</ref> Piştî Gola Wanê çend golên çêkirî yên wekê [[Bendava Rihayê]] ku gola çêkirî ya herî mezin ê Bakurê Kurdistanê ye û [[Bendava Kebanê]] ye ku di nav sinorên parêzgehên [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêtê]] de hatine avakirin. Li gel herêmên çiyayî li herêmên jorîn deştên bilind ên tektonîk jî hene. Deştên sereke yên herêma jorîn [[Deşta Mûşê]], [[Deşta Îdirê]] û [[Deşta Erzînganê|Deşta Ezirganê]] ye. Li herêma jêrîn jî deşta berfirehê [[Deşta Heranê]] cih digire. Rêzçiyayên [[Toros]] ên Başûr [[Kurdistan]]ê ji rojava ve ber bi rojhilat ve dike du beş. Toros ji li herêma jêrîn ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heya Colemêrgê dirêj dibin. Bi dawî bûna Torosan rêzeçiyayên [[Zagros]]an dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind û asê dibin ku bilindahiya wan digêje 4000 mêtreyan.<ref>Cheterian, Vicken (2015). Open Wounds: Armenians, Turks and a Century of Genocide. Oxford and New York City: Oxford University Press. p. 65. ISBN 978-1-84904-458-5. As a result of policies such as these, the expression Armenian Plateau, which had been used for centuries to denote the mountainous highlands around Lake Van and Lake Sevan, was eliminated and replaced by the expression 'eastern Anatolia'.</ref> === Bakurê Torosan === Bakurê Torosan ji aliyê başûrê rojava ve, ji [[Gurgum]]ê despê dike heya [[Sêwas|Sêwazê]], ji Sêwasê heya [[Qers]]ê herêmên jorîn a Bakurê Kurdistanê ye ku gelek deşt û çiyayên bilind di xwe de vedigire. Bi bandora çiyayên torosan ku rê ber avhewaya germa jêrîn a [[Deryaya Navîn]] hatiye girtin ku ji ber bandora çiyayên torosan herêmên jorîn li gorî herêmên jêrîn hênik e. Li herêma çiyayî jorîn li gel çiyayên bilind, deştên bilind ên tektonîk ên wekî [[Deşta Meletiyê]], [[Deşta Mûşê]] [[Deşta Erziromê]], [[Deşta Ezirganê]] û [[Deşta Îdirê]] heye ku bilindahiya navîn a ji asta deryayê 1500 mêtre ye. Xalên herî bilind ên Bakurê Kurdistanê li herêma jorîn e ku çiyayên bilind wekê [[Çiyayê Agirî]], [[Sîpanê Xelatê|Çiyayê Sîpanê]] [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]] a Bidlîsê ku her sê çiya çiyayên volkanîk ên vemirandî ne li vê herêmê ne. Çiyayê volkanîk a Tendûrekê û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] li vê herêmê ye. Di heman demê de herêma jorîn jêderka çemên [[Dîcle|Dicle]] û [[Firat]]ê ye ku ev her du çem ji herêma jorîn derdikevin. (Her çiqas Dîcle çemekî herêma jêrîn be jî lê bi nizilîna binê erdê re çavkaniya xwe yê sereke ji Gola Xezer a Xarpêtê werdigire) Çemê Miradê, Çemê Munzirê û Çemê Avareş a Ezirganê ku bi hev re çavkaniyên girîng ên Firatê ne li herêma jorîn e. Jiber hewaya hênik serê çiyayên bilind ên wekê Çiyayê Agirî û Çiyayê Sîpanê her dem qeşahirtî ye. [[Gola Wanê]] ku goleke tektonîk e li herêma jorîn e. === Başûrê Torosan === Berevajiyê herêma jorîn herêma jêrîn a başûrê torosan ji xeynî hinek deveran bi gelemperî deşt, berrî rast û germiyan e. Li herêma jêrîn ji Dîlok û Rihayê heya Siwêregê cih bi cih bi girik in. Piştî Siwêregê Çiyayê Qerejdaxê despêdike heya ku digihêje çiyayên Mazî û Mêrdînê. Çiyayê volkanîk a Qerejdaxê çiyayeke serbixwe ye ku bi bilindahiya 1.952 mêtreyê li ser deşta di navbera [[Amed]] û [[Riha]]yê de cih digire. Çiyayên Maziyê çiyayeke volkanîk ê herêma jêrîn e. Li herêma botan çiyayên Herekol û Cûdî cih digirin ku rêzeke çiyayî ya asê û bilind ên ku ber bi Başûrê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê ve diçin. Li rojava Deşta Dîlokê û Deşta Tilbişarê û li dorhêla Amedê jî, Deşta Gewran û Deşta Amedê hene. Deşta Gewran di navber a [[Erxenî]] û Qerejdaxê de cih digirê ku berfirehiya deştê 15 hezar hektar berfireh e. Berfirehiya Deşta Amedê 40 hezar hektar berfireh e. Li Rihayê Deşta Heranê berfirehê heye ku di warê çandiniyê de deşteke girîng e. Yek ji deştên girîng ên herêma jêrîn Deşta Mêrdînê ye ku bi Deşta Heranê re qadê herî girîng ên çandiniyê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Taurus-Mountains |sernav=Taurus Mountains {{!}} mountains, Turkey {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> === Parêzgeh û navendên parêzgehên Bakurê Kurdistanê === {| class="wikitable" style="width:600px;" |+ |- ! Parêzgeh !! Navçe / serbajar !! Nexşe |- ! [[Adiyeman (parêzgeh)|Adiyeman]] || [[Aldûş]], [[Bêsnî]], [[Komîşîr]], [[Semîsad]], '''[[Semsûr]]''', [[Sergol]], [[Sincik]], [[Tût]] || [[Wêne:Navçeyên Semsûrê.png|80px]] |- ! [[Agirî (parêzgeh)|Agirî]] || [[Avkevir]], [[Bazîd]], [[Dutax]], [[Giyadîn]], [[Patnos]], '''[[Qerekose]]''', [[Xamûr]], [[Zêtka]] || [[Wêne:Navçeyên Agiriyê.png|80px]] |- ! [[Batman (parêzgeh)|Batman]] || '''[[Êlih]]''', [[Heskîf]], [[Hezo]], [[Kercews]], [[Qabilcewz]], [[Qubîn]] || [[Wêne:Navçeyên Batmanê.png|80px]] |- ! [[Bidlîs (parêzgeh)|Bidlîs]] || '''[[Bidlîs]]''', [[Elcewaz]], [[Motkî]], [[Norşîn]], [[Tetwan]], [[Xelat]], [[Xîzan]] || [[Wêne:Navçeyên Bidlîsê.png|80px]] |- ! [[Bîngol (parêzgeh)|Bîngol]] || [[Azarpêrt]], [[Bongilan]], [[Çêrme]], '''[[Çewlîg]]''', [[Dara Hênî]], [[Kanîreş]], [[Gêxî]], [[Xorxol]] || [[Wêne:Navçeyên Bîngolê.png|80px]] |- ! [[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]] || '''[[Mamekî]]''', [[Melkişî]], [[Mêzgir]], [[Pêrtag]], [[Pilemor]], [[Pulur]], [[Qisle]], [[Xozat]] || [[Wêne:Navçeyên Dêrsimê.png|80px]] |- ! [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]] || [[Bismil]], [[Çêrmûg]], [[Çinar]], [[Erxenî]], [[Farqîn]], [[Gêl]], [[Hezro]], [[Hênê]], [[Karaz]], [[Licê]], [[Pasûr]], [[Pîran]], [[Şankuş]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Amed]]ê''': [[Bajarê Nû]], [[Payas]], [[Rezik]], [[Sûr]] || [[Wêne:Navçeyên Diyarbekirê.png|80px]] |- ! [[Entab (parêzgeh)|Entab]] || [[Kele]], [[Bêlqîs]], [[Cîngîve]], [[Girgamêş]], [[Îslahiye]], [[Kurudere]], [[Alêban]], [[Tilbişar]], [[Şahînbeg]] || [[Wêne:Navçeyên Entabê.png|80px]] |- ! [[Erdêxan (parêzgeh)|Erdêxan]] || − || [[Wêne:Navçeyên Erdêxanê.png|80px]] |- ! [[Erzîrom (parêzgeh)|Erzîrom]] || [[Aşqela]], [[Azort]], [[Bardîz, Erzîrom|Bardîz]], [[Çêrmik, Erzîrom|Çêrmik]], [[Espîr]], [[Hesenqela]], [[Narman]], [[Norgeh]], [[Oltî]], [[Oxlê]], [[Parsîna Jor]], [[Pasîna Jêr, Erzîrom|Pasîna Jêr]], [[Qereçoban]], [[Qereyazî]], [[Tawûsker]], [[Tatos]], [[Tortim]], [[Xinûs, Erzîrom|Xinûs]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Erzîrom]]ê''': [[Palandoken]], [[Yakutiye]] || [[Wêne:Navçeyên Erzîromê.png|80px]] |- ! [[Erzîngan (parêzgeh)|Erzîngan]] || [[Cîmîn|Cimnî]], [[Egîn]], '''[[Ezirgan]]''', [[Gercan]], [[Îlîç]], [[Kemax]], [[Mose]], [[Qerequlak]], [[Têrcan]] || [[Wêne:Navçeyên Ezirganê.png|80px]] |- ! [[Hekarî (parêzgeh)|Hekarî]] || '''[[Colemêrg]]''', [[Çelê]], [[Gever]], [[Şemzînan]] || [[Wêne:Hakkari districts-ku.png|80px]] |- ! [[Îdir (parêzgeh)|Îdir]] || [[Başan]], '''[[Îdir]]''', [[Qulp]], [[Têşberûn]] || [[Wêne:Navçeyên Îdirê.png|80px]] |- ! [[Kilîs (parêzgeh)|Kilîs]] || − || [[Wêne:Navçeyên Kilîsê.png|80px]] |- ! [[Meletî (parêzgeh)|Meletî]] || [[Arabkîr]], [[Arga]], [[Aywalî]], [[Çirmik]], [[Darende]] , [[Erxewan]], [[Hekîmxan]], [[Keferdîz]], [[Melediya kevn]], '''[[Meletî]]''', [[Muhacîr, Meledî|Muhacîr]], [[Qela, Meletî|Qela]], [[Şîro]], [[Yazixan]] || [[Wêne:Navçeyên Meletiyê.png|80px]] |- ! [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]] || [[Artuklu]], [[Kerboran]], [[Dêrik]], [[Qoser]], [[Şemrex]], [[Midyad]], [[Nisêbîn]], [[Mehsert]], [[Stewr]], [[Rişmil]] || [[Wêne:Navçeyên Mêrdînê.png|80px]] |- ! [[Mereş (parêzgeh)|Mereş]] || − || [[Wêne:Navçeyên Mereşê.png|80px]] |- ! [[Mûş (parêzgeh)|Mûş]] || [[Dêrxas]], [[Gimgim]], [[Kop]], [[Milazgir]], '''[[Mûş]]''', [[Tîl]] || [[Wêne:Navçeyên Mûşê.png|80px]] |- ! [[Osmaniye (parêzgeh)|Osmaniye]] || − || [[Wêne:Osmaniye districts.png|80px]] |- ! [[Qers (parêzgeh)|Qers]] || [[Cilawûz]], [[Dîxor]], [[Kaxizman]], '''[[Qers]]''', [[Sarîqamîş]], [[Selîm, Qers|Selîm]], [[Şûrêgel]], [[Zarûşad]] || [[Wêne:Navçeyên Qersê.png|80px]] |- ! [[Riha (parêzgeh)|Riha]] || [[Bêrecûk]], [[Curnê Reş]], [[Hewenc]], [[Herran]], [[Kaniya Xezalan]], [[Pirsûs]], [[Serê Kaniyê]], [[Sêwreg]], [[Wêranşar]], [[Xelfetî]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Riha]]yê''': [[Eyûbî, Riha|Eyûbî]], [[Qerekoprî]] (Pira Reş), [[Xelilî]] || [[Wêne:Navçeyên Rihayê.png|80px]] |- ! [[Sêrt (parêzgeh)|Sêrt]] || [[Dih]], [[Hawêl]], [[Misirc]], '''[[Sêrt]]''', [[Şêrwan]], [[Tilo]], [[Xisxêr]] || [[Wêne:Navçeyên Sêrtê.png|80px]] |- ! [[Sêwas (parêzgeh)|Sêwas]] || [[Macîran]], [[Qoçgîr]],[[Dîvrîgî]], || [[Wêne:Navçeyên Sêwasê.png|80px]] |- ! [[Şirnex (parêzgeh)|Şirnex]] || [[Basan]], [[Cizîr]], [[Elkê]], [[Hezex]], [[Qilaban]], [[Silopî]], '''[[Şirnex]]''' || [[Wêne:Navçeyên Şirnexê.png|80px]] |- ! [[Wan (parêzgeh)|Wan]] || [[Bêgirî]], [[Ebex]], [[Elbak]], [[Erdîş]], [[Ertemêtan]], [[Miks]], [[Qerqelî]], [[Mehmûdî]], [[Şax]], [[Payîzava]], [[Westan]], [[Rêya Armûşê]], [[Tuşpa]] || [[Wêne:Navçeyên Wanê.png|80px]] |- ![[Gumuşxane|Gumusxane]] |[[Şiran|Şirân]], [[Kelkit|Kêlkît]] |[[Wêne:Gumusxane.jpg|alt=Gumusxane Qert|çep|frameless|93x93px]] |- ! [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêt]] || [[Baskîl]], [[Dep]], [[Egîna Jêrîn]], [[Keban]], [[Maden]], [[Palo]], [[Qerebaxan]], [[Qowanciyan]], '''[[Xarpêt]]''', [[Xulaman]] [[Xûx]] || [[Wêne:Navçeyên Xarpêtê.png|80px]] |- ! [[Xetay (parêzgeh)|Xetay]] || − || [[Wêne:Hatay location districts.png|80px]] |} == Avhewa == Çiyayên [[Toros]]an wekî dîwarekî bilind avhewaya bejahî ya jorîn nahêle derbasî herêma jêrîn bibe. Li gorî başûrên torosan, bakurê torosan rûerd gelek bilind e ku ev jî di warê avhewayê de cihêrengî cêdike. Herêma jorîn li gorî herêma jêrîn di mehên havînan de hênik e di mehên zivistanan de sar û bi berf e. Germahiya navînî ya herêma jorîn di navbera 25 û 30 pile de diguhere. Zivistana herêma jorîn sar e ku di mehên zivistanan de germahiya herêma jorîn heta -24 û -30 pileyan dadikeve. Bajarên [[Erzirom]] û [[Qers]]ê bajarên herî bilind û sar ên Kurdistanê ne ku bi mehan berf li erdê dimîne. Di mehên zivistanan de li herêmên çiya û bilind ên wekî [[Wan]], [[Şirnex]], [[Sêrt]], [[Colemêrg]], [[Erzirom]] û [[Qersê]] berfeke zêde dibare. Berfa zêde hinek caran dibe sedema aşîtan ku ji girên bilind têne xwarê. Li rojavayê, li herêmên bajarên [[Elezîz]], [[Meledî]], [[Semsûr]] û [[Mereşê]] rûerd hewqas ne bilind e. Her çiqas çiya û girik hebin jî rûerd navrast e. Baran zêde dibarê û li gorî hinek deverên herêma jorîn di mehên zivistanan de hênik e. Rêza Torosan nahêlin ku hewaya germ a Deryaya Navîn ji herêma jêrîn ber bi herêma jorîn ve here. Ji ber vê yekê di mehên havînan de li herêma başûrê torosan hewa gelek germ û ziwa ye. Ev jî li bajarên [[Dîlok]], [[Riha]], [[Amed]] û [[Mêrdîn]]ê dibe sedema germahiyeke zêde. Li herêma jêrîn germahî li siyê 40 - 45 pile ye. Di mehên zivistanan de herêm bi gelemperî bi baran e û berf kêm e. Ji bilî çend deşt, rast, navrast û beriyan, Kurdistan welatekî çiyayî ye. Çiya, cih û avhewaya Kurdistanê mercên dar û daristanan çêdikin. Berê piraniya çiya û herêmen Bakurê bi daristan bûn. Ji ber xizanî û nezaniyê sal bi sal xelk dar û beran dibire û ji bo şewatê bi kar tînin. Ji aliyê din ve li herêmên ku erd û zevî kêm in, daristanan dibirin û cîhên wan dikin erd. Li wir çandiniyê dikin. Di van salên dawî de dewleta Tirk ji bo şikandina şerê gerîlla agir berdidin daristanên Bakur û ew dişewtînin. Li Bakur darên berû, mazî, benav, benîşt, qizwan, hevirs û merx hene. Li ber çem û cihên avî ji darên gûz, spîndar û bih jî gelek in. == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Bakurê Kurdistanê}} === Pêşdîrok === [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji girê arkeolojîk ê Girê Mirazan ku dîroka girê ji 10.000 salên {{bz}} vedigere.]] [[Wêne:Hasankeyf Castle.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Heskîfa kevn û Şûnwarên Heskîfê ku dîroka niştecîbûna mirovî ji 12.000 salên {{bz}} ve vedigeriyaye. Ev şûnwara kevnare niha di bin Bendava Heskîfê de winda bûye.]] Bakurê Kurdistanê wekî deverên din ên [[Kurdistan]]ê yek ji cihê herî kevn ên cîhanê ye ku malavaniya mirovahiyê kiriye. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li qadên arkeolojîk ên li navçeyên [[Bismil]]ê, [[Erxenî]] û [[Farqîn]] a [[Amed]]ê hatine kirin de delîlên jiyana mirovan hatiye dîtin ku dîroka wan ji 10.000 salên {{bz}} vedigere. Li gorî lêkolînên arkeolojîk ên li Gira Kortikê derketiye holê ku ji 10.400 û 9.250 salê {{bz}} vir ve jiyana mirovî li [[Kurdistan]]ê heye. Di lêkolînên arkeolojîk de li heman herêmê li [[Qota Berçem]]ê ku li navçeya [[Erxenî]] ya Amedê ye delîlên jiyanê hatiye dîtin ku diroka wî ji 8.000 salên berê zayînê vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sur.bel.tr/tarihce |sernav=Dîroka Bakurê Kurdistanê |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2020-05-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200520182027/http://www.sur.bel.tr/tarihce |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Bermahiyên ji serdemên paleolîtîk û mezolîtîkê di [[Şikeftên Hasûnî]] ya li nêzîkê [[Farqîn]]ê û [[Şikeftên Hîlarê]] ya li nêzîkî navçeya [[Erxenî]] yê hatine tespîtkirin. Yek ji cih ên herî kevn ên li Bakurê Kurdistanê ku malavaniya mirovahiyê kiriye cihên neolîtîkên wekî [[Newala Çorî]] û [[Girê Mirazan]] e ku dîroka wan ji sedsala 10ê {{bz}} vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |sernav=All Posts |malper=World Monuments Fund |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-09-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240909170101/https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |sernav=The Archaeological Site of Göbeklitepe - UNESCO World Heritage Centre |malper=web.archive.org |tarîx=2018-03-31 |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2018-03-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180331174301/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Tê texmîn kirin ku Girê Mirazan perestgeha herî kevn ê cîhanê ye. Cihwarbûyina li herêmê li dora 9.000 salên berî zayînê wekê şûnwarên neolîtîk ên [[Neolîtîka A ya berî Cervaniyê]] li nêzîkê Gola Îbrahîm e (Gola Masiyan) ku li [[Riha]]yê ye derketiye holê. Navçeya Heskîfa kevn ku niha di bin ava Bendava Heskîfê de maye yek ji qadên arkeolojîk ên Bakurê Kurdistanê bû. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li Girê Heskîfê hatibûn kirin de hatiye dîtin ku jiyana mirovî ya li [[Heskîf]]ê ji 3.500 salên berê zayînê heya 12.000 salên berê zayînê diçe. Şûnwarê kevnar a Heskîfê li gel hemî hewlên nerazîbûna li dijî bendavê bi [[Bendava Heskîfê]] ku ji aliyê dewleta tirk ve li ser [[Dîcle|Çemê Dîcleyê]] hatiye avakirin dimîne di bin avê de. Heskîf a kevn bi bilind bûna avê re di 20ê gulana sala 2020an de bi temamî di bin avê de winda bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2020/07/05/world/middleeast/turkey-erdogan-hasankeyf-Ilisu-dam.html |sernav="An Ancient Valley Lost to 'Progress'" }}</ref> Di vê serdemê de ji ber ku Bakurê Kurdistanê beşek ji Heyva Biadan a kevnar e, Bakurê Kurdistanê bi awayekê bi lez ketiye bin bandora [[Şoreşa Neolîtîkê|Şoreşa Neolîtîk]] a ku çandinî lê berbelav bûye. === Serdema kevnare === [[Wêne:Near East 1400 BCE.png|thumb|çep|Rengê zer a tarî di 1400 salê {{bz}} de serweriya mêtaniyan destnîşan dike.]] Li navçeya Heranê ya bi ser parêzgeha [[Riha]]yê ve belgeyên ku bi tîpên mixî hatiye nivîsandin hatine dîtin ku dîroka belgeyê ji 2300 salên berê zayînê ve vedigere.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Chow |pêşnav=Y. W. |paşnav2=Pietranico |pêşnav2=R. |paşnav3=Mukerji |pêşnav3=A. |tarîx=1975-10-27 |sernav=Studies of oxygen binding energy to hemoglobin molecule |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6 |kovar=Biochemical and Biophysical Research Communications |cild=66 |hejmar=4 |rr=1424–1431 |doi=10.1016/0006-291x(75)90518-5 |issn=0006-291X |pmid=6 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Anderson |pêşnav=T. R. |paşnav2=Slotkin |pêşnav2=T. A. |tarîx=1975-08-15 |sernav=Maturation of the adrenal medulla--IV. Effects of morphine |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=16 |rr=1469–1474 |doi=10.1016/0006-2952(75)90020-9 |issn=1873-2968 |pmid=7 }}</ref> Di nav van belgeyan de belgeyek heye ku diyar dike ku li [[Herran]]ê di [[Perestgeha Sîn]] de peymanek hatiye çêkirin. Di vê heyamê de Bakurê Kurdistan yek ji navendên herî girîng ên baweriya pagan bû ku perestgehên xwedawendê heyvê [[Sîn]] û xwedawendê rojê [[Utu]] hebûn. Li gorî belgeyên dîrokî di sala 2000ê {{bz}} de mîtaniyên hurî li Bakurê Kurdistan bicih bûne. Mîrekiya herî hêzdarê vê serdemê mîrektiya mîtaniyên hurî ye ku li [[Amed]]ê hatiye avakirin. [[Mîtanî|Împeratoriya Mîtanî]] wekî hêzeke herêmî ya bihêz bû ku li bakur bi hîtîtiyan re, li rojava bi Misrê re, li başûr bi kassîtan re û li rojhilat jî bi asûriyan re sinorê împeratoriyê hebû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |roja-gihiştinê=2024-10-22 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Yek ji şaristaniyên mezin ên herêmê hîtîtîbûn ku di navbera salên 1750 û 1650yên {{bz}} de li ser axa Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistan a îro împaratoriyeke berfireh û împeratoriyeke bihêz avakirine. Hîtîtî civakeke hind û ewropî bûn ku yek ji yekem şaristaniyên mezin ên Serdema Bronzê bûn ku împeratoriyeke mezin li herêmên Bakurê Kurdistanê, [[Rojavayê Kurdistanê]] û li tevahiya [[Anatolya]]yê ava kirine. Tê texmîn kirin ku hîtîtî ji [[Deryaya Reş]] wêdetir hatine û di destpêka hezarsala 2em ê {{bz}} de li tevahiya Anatolyayê û li hinek deverên [[Kurdistan]]ê bi cih bûne. Hîtîtiyan rêzeke serwerî ava kirine ku di nav de [[Padîşahiya Kussarayê]] (sala 1750 {{bz}}), [[Padîşahiya Kaneşê]] an Neşa (salên 1750 û 1650 {{bz}}) û li dor sala 1650yê {{bz}} de împeratoriyeke bi mezinahiya navîn avakirine ku navenda împeratoriyê bajarê [[Hattusa]]yê bû<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |paşnav2=Waal |pêşnav2=Willemijn |tarîx=2019-12-01 |sernav=A Hittite Scribal Tradition Predating the Tablet Collections of Ḫattuša? |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/za-2019-0014/html |kovar=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ziman=de |cild=109 |hejmar=2 |rr=189–203 |doi=10.1515/za-2019-0014 |issn=1613-1150 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |tarîx=2020 |sernav=The Authorship of the Old Hittite Palace Chronicle (CTH 8): A Case for Anitta |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/709313 |kovar=Journal of Cuneiform Studies |ziman=en |cild=72 |rr=143–155 |doi=10.1086/709313 |issn=0022-0256 }}</ref> [[Wêne:A Mede King relief in Louvre Museum, Paris.jpg|thumb|Rolyefa qiralekî [[med]]î li Muzexaneya Louvre ya Parîsê.]] Di salên 550 û 650 yê {{bz}} de medî li Bakurê Kurdistanê, li seranserê Kurdistanê, Anatoliya û li seranserê [[Îran]] a îro împeratoriyeke mezin ê berfireh ava kirine. Medî cara ewil bi qralê asûrî Salmaneser III hatine nasîn kirin. Di nivîsarên di serdema Selmaneser (858-824 {{bz}}) de bi navê "Mada" hatine tomarkirin. Tê texmîn kirin ku di dawiya hezarsala 2ê {{bz}} de pêşiyên mediyan li herêma [[Rojhilata Kurdistanê]] ya îro derketine û bi belavbûna wan re di salên paşerojê de sinorên Medyayê di heyama çend sed salan de her ku çûye berfirehtir bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge history of Iran. 2: The Median and Achaemenian periods / ed. by Ilya Gershevitch |weşanger=Cambridge Univ. Pr |tarîx=1985 |isbn=978-0-521-20091-2 |çap=6. print |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gershevitch |pêşnavê-edîtor=Ilya }}</ref> Medî bi kêmanî ji sedsalên 12 û 11ê berî zayînê de li rojavayê Îranê û li Rojhilata Kurdistanê ya îro jiyan kirine. Bandora wan ê li temamiya herêmê ji nîvê duyem a sedsala 8ê berî zayînê ve dest pê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The culture and social institutions of ancient Iran |paşnav=Dandamaev |pêşnav=M. A. |weşanger=Cambridge Univ. Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-521-61191-6 |çap=1 |cih=Cambridge |paşnav2=Lukonin |pêşnav2=Vladimir Grigorʹevič |paşnav3=Kohl |pêşnav3=Philip L. |paşnav4=Dandamaev |pêşnav4=M. A. }}</ref> Di serdema vê demê de îhtimaleke mezin ku gelên hind û îranîaxiv ji di beriya medan de bi kêmî ve 500 û 1000 sal berê li Rojhilata Kurdistanê û Îranê bi cih bûne. Piraniya zanyaran bawer dikin ku hatina nifûsa hind û îranîaxiv ji bo Rojhilata Kurdistanê û Îranê tenê bi koçberiyeke girseyî pêk nehatiye. Hatina hind û îraniyan di destpêkê hezarsala 2ê {{bz}} de bi komên piçûk ên koçber hêdî hêdî ji aliyê bakurê rojhilat ve di heyamek dirêj de ber bi rojava ve hatine. Ev komên koçber bi demê re dibin sedema afirandin komên çandî û zimanî yên cihêreng ku yek ji wan koman di dawiyê bi navê medî hatine binavkirin û medî derketine holê.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2021 |sernav=The Median Confederacy |url=https://www.academia.edu/34285360 |kovar=King of the Seven Climes |rr=39 }}</ref> === Serdema navîn === [[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|thumb|çep|Nexşeya Xanedaniya Merwaniyan.]] Di serdema navîn de Bakurê Kurdistanê derbasî rêveberiyên desthilatdariyên herêmî dibe. [[Xanedana Merwaniyan|Xanedaniya Merwaniyan]] xanedaniyeke kurd bû ku di serdema navîn de li Bakurê Kurdistanê hikûm kiriye. Xanedaniya Merwaniyan di sala 982ê {{pz}} de ji aliyê [[Bazê Dostikî]] ve hatiye damezrandin ku damezrênerê xanedaniyê Bazê Dostikî gelek herêmên xanedaniyê bi şervanî ya xwe navdarî bidest xistiye û ji nîvê sedsala 10an ve li Bakurê Kurdistanê dest bi bidest xistina bajaran kiriye. Di destpêkê de ber bi başûr ve diçe û [[Erdîş]]ê û çeperên li derdora navçeyê bidest dixe. Piştre bandora xwe xurt dike [[Amed]], Farqîn û [[Nisêbîn]]ê ku di bin desthilatdariya buweyhiyan de bûn bidest dixe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Stein |pêşnav=J. M. |tarîx=1975-09-15 |sernav=The effect of adrenaline and of alpha- and beta-adrenergic blocking agents on ATP concentration and on incorporation of 32Pi into ATP in rat fat cells |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1659–1662 |doi=10.1016/0006-2952(75)90002-7 |issn=0006-2952 |pmid=12 }}</ref> Herêma ku Xanedaniya Merwaniyan lê hatibû avakirin erdnîgariyeke mezin ê bi navê zewezân bû ku ev erdnîgarî herêmeke berfireh vegirtiye ku sinorên herêma xanedaniyê li başûr ji bakurê [[Mûsil]]ê dest pê dikir heta sinorê [[Xelat]]ê, li rojhilat ji bajarê [[Selmas]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] despê dikir û li rojava heya [[Amed]]ê dirêj dibû. Paytexta xanedaniyê bajarê [[Farqîn|Meyafariqînê]] bû (navçeya [[Farqîn]] a îro) ku xanedanî nêzîkî 100 salan li deverên ku bakur, rojhilat û başûrê [[Kurdistan]]ê vedigire, hikûmdariyê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Wasil ibn 'Ata' als Prediger und Theologie |paşnav=ʻAṭāʼ |pêşnav=Wāṣil ibn |weşanger=BRILL |tarîx=1988 |isbn=978-90-04-08369-1 |ziman=en |url=https://books.google.de/books?id=tPsUAAAAIAAJ&lpg=PA623&dq=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&hl=tr&pg=PA624#v=onepage&q=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&f=false }}</ref> Di sala 1085an de artêşa selçûqiyan êrîşê axa merwaniyan (Bakurê Kurdistanê) dike piştê şerekî dijwar piraniya axa merwaniyan dagir dike. Mîrê merwanî yê dawî Mensur heta mirina xwe ya sala 1096an li Cizîrê jiyan dike. Heya sala 1171ê bi damezrandina dewleta eyûbîyan hinek herêmên Bakurê Kurdistanê ku ji aliyê salçuqiyan ve hatibû dagirkirin beşdarî axa eyûbiyan bûye. Her çiqas dewleta eyûbîyan tevahiya [[Kurdistan]]ê bidest nexe lê di serdema xwe ya herî berfireh de li herêmeke berfirehê wekê [[Misir]], [[Sûriye]], [[Iraq]], [[Hecaz]], [[Filistîn]], [[Lîbya]], [[Yemen]] û li [[Şam (herêma erdnîgarî)|Herêmên Şamê]] (Levant) serwerî kiriye.<ref name="Özoğlu2004"/><ref name="Özoğlu2004">{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-8556-9 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Dewleta Eyûbî bandoreke veguherîner li herêmê dike nemaze bandoreke veguherîner Misirê kiriye ku berê di bin serweriya xîlafeteke şîe de bû, Misir di serdema eyûbiyan de dibe navendeke aborî û çandî ya herêmê bi hêza siyasî û leşkerî ya serdest.<ref name="Özoğlu2004" /> Damezrênerê dewleta eyûbîyan Selahedîn Eyûbî rêveber û leşkerekî kurd ku [[Tikrît]]ê ji dayîk bûye. Bavê [[Selahedînê Eyûbî|Selahaddînê Eyûbî]], [[Necmedînê Eyûbî|Necmeddînê Eyûbî]] li bajarê [[Divîn]]ê jiyan kiriye ku bajêr di wê demê de di bin desthilatdariya xanedana kurd a [[Xanedana Şedadiyan|Xanedana Şedadîyan]] de bû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |sernav=Saladin Biography |malper=web.archive.org |tarîx=2017-08-30 |roja-gihiştinê=2024-10-23 |roja-arşîvê=2017-08-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170830055141/http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/3072517 |sernav=From Saladin to the Mongols : the Ayyubids of Damascus, 1193-1260 {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2024-10-23 |ziman=en }}</ref> === Serdema nûjen === ==== Xweseriya mîrekiyên Kurdistanê û Serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî ==== [[Wêne:Kurdish states 1835.png|thumb|Padîşahiya Serbixwe û Mîrekiyên Xweser ên Kurd li dora 1835 (li gorî Dr Michael Izady).]] Di tomarên bacê de (an lênivîsk) ya ku dîroka wî vedigere sala 1527an, behsa herêmek bi navê ''Wilayet-i Kurdistan'' ([[Eyaleta Kurdistanê]]) dike ku tê de behsa 7 mîrekiyên mezin û 11 mîrekiyên biçûk dike. Di belgeyê de mîrektiyên kurdan wekî eyalet (dewlet) hatiye binavkirin ku ev yek nîşana xweseriya mîrektiyên [[Kurdistan]]ê ne. Di fermaneke (fersûma împeratorî) hatiye nivîsandin ku Silêmanê Yekem li dora sala 1533an de rêgezên mîrasî û peyrewiyê di nav begên Kurdistanê de diyar dike. Mîrektiyên Kurdistanê di nav xanedaniya osmaniyan de her dem bi awayeke otonom mane yan jî tu caran dest ji statûya otonomiyan (xweserî) bernedane. Xanedaniya osmanî di destpêka sedsala 19an de dest bi parastina desthilatdariya xwe yê li herêmê kiriye. Ji ber metirsî ya serbixwebûna mîrekiyên kurdan, osmaniyan xwestiye ku bandora wan bişkîne û wan bixe bin kontrola dewleta navendî ya Konstantînopolê. Lêbelê dijberî ya mîrektiyên kurd ku ji aliyê desthilatdariya osmaniyan ve pêk hatiye ji sala 1840an û pê ve li herêmê dibe sedema bêaramiyeke zêde. Osmaniyan di cihê mîrektiyan de şêxên sofî û fermanên dînî derdixe pêş ku bandora şêxên sofî li herêmê zêde dibe. Yek ji giregirên sofî yên navdar [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] bû ku li herêma di navbera [[Gola Wanê]] û [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] de dest bi serhildanê kiriye. Devera ku di bin destê wî de bûn hem herêmên osmanî û hem jî yên qacaran werdigirt. Şêx Ubeydullahê Nehrî wekî yek ji rêberên pêşîn ên ku di nav kurdan de ramanên neteweperestî yên nûjen peyda kiriye tê hesibandin. Şêx Ubeydullahê Nehrî nameyekê ji bo cîgirê balyozxaneya [[Qiraliyeta Yekbûyî|Brîtanyayê]] re şandiye û nameyê de hatiye wiha nivîsiye: "Neteweya kurd miletekî cuda ye. Em dixwazin karê me di destê me de be".<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bhagwat |pêşnav=V. M. |paşnav2=Ramachandran |pêşnav2=B. V. |tarîx=1975-09-15 |sernav=Malathion A and B esterases of mouse liver-I |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1713–1717 |doi=10.1016/0006-2952(75)90011-8 |issn=0006-2952 |pmid=14 }}</ref> ==== Rûxandina osmaniyan ==== Her çiqas dîroka hemû kurdan têkildarî hemû kurdan be jî, her parçeyekê Kurdistanê di dîroka Kurdistanê de xwedî ciheke taybet e. Heta îlan kirina komara [[Tirkiye]]yê jî qedera her sê parçeyên Kurdistanê (rojava, başûr, bakur) wek hev bû û ji bo qedera xwe ya sedsalan li benda rûxandina [[Împeratoriya Osmanî]]yan bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |sernav=Kurdistan {{!}} History, Religion, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Piştî [[Şerê cîhanî yê yekem]], xanedaniya osmaniyan ji aliyê gelek aliyan ve, nemaze ji aliyê dewletên ewropayî ve hatibûn desteser kirin. Di heyama Şerê Cîhanê yê Yekem de deverên wekê Yemen, Iraq û Sûrîye ji xanedaniya osmaniyan cûda bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-history/ |sernav=Learn About Kurdish History |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cfr.org/timeline/kurds-long-struggle-statelessness |sernav=Timeline: The Kurds’ Quest for Independence |malper=Council on Foreign Relations |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li vir [[Rojavayê Kurdistanê]] û [[Başûrê Kurdistanê]] dikevin bin desthilatdariyên mandateriya brîtaniyan a ku li Sûrîyeyê û Iraqê hatibû ragehandin. Li van herdu welatan ji aliyê brîtaniyan û ji ereban ve du dewlet hatine ava kirin ku têkoşîna kurdên van parçeyan hem li gel îngilîzan hem jî li gel van dewletên ereban bûn. Piştî şerê cîhanî yê yekem Bakurê Kurdistanê û [[Anatolya]] di bin desthilatdariya dewletên ewropî de bûn. Di encamê de di 10ê tebaxa sala 1920an de di navbera dewletên ewropayî û osmaniyan de [[Peymana Sevrê]] hatibû îmzekirin. Li gorî bendê vê peymanê di navbera Anatolya û Îranê de avabûna du dewletan hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |sernav=Who Are the Kurds? |malper=Institutkurde.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li gorî peymanê bajarê Wanê wek sinorek bimîne, li rojava û li başûrê [[Wan]]ê biryara herêma xweser ya Kurdistanê û li bakurê Wanê jî biryara herêma xweser ya Ermenistanê hatibû destnîşan kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://gov-wa.nt.am/?lang=en |sernav=The Government of the Republic of Western Armenia (Armenia) – Official website |malper=gov-wa.nt.am |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 |tarîxa-arşîvê=2023-04-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230415115927/https://gov-wa.nt.am/?lang=en |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ==== Serhildana Koçgiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Qoçgiriyê}} [[Wêne:Alîşêr Efendî & Zarîfe Xatun.jpg|thumb|çep|Wêneyê Elîşêr û Zerîfe Xatûn]] Serhildana Koçgirî serhildaneke kurd bû ku li dijî nenaskirina mafên kurdan ku li herêma koçgîriyan û li Bakurê Kurdistanê pêk hatiye qewimiye. Serhildan piştê ku daxwaza otonomî ya kurdî nayên qebûl kirin û piştre jî ku [[Nûrî Dêrsimî]] tê girtin di 21ê sibata sala 1921ê de hatiye destpêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Olson |pêşnav=Robert |paşnav2=Rumbold |pêşnav2=Horace |tarîx=1989 |sernav=The Koçgiri Kurdish Rebellion in 1921 and the Draft Law for a Proposed Autonomy of Kurdistan |url=https://www.jstor.org/stable/25817079 |kovar=Oriente Moderno |cild=8 (69) |hejmar=1/6 |rr=41–56 |issn=0030-5472 }}</ref><ref name="Olson1991">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Piştî ku [[Peymana Sevrê|Peymana Sêvrê]] hatiye îmzekirin, kurd zêdetir pê bawer bûn ku bi kêmanî dikarin xwe bigihîjin rêveberiyeke otonom. [[Seyîd Ebdulqadir]] kurê [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] û serokê [[Cemiyeta Tealiya Kurd]] piştgirî dide fikra otonomiya kurdî ya ku li Bakurê Kurdistanê were avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-5993-5 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Lê [[Nûrî Dêrsimî]] û [[Elîşêr]] ji otonomiyê wêdetir dixwestin ku li gorî xala 64ê ya peymanê Kurdistaneke serbixwe ava bikin.<ref name="Olson1991"/> Piştî van hewldanên ji bo otonomiya kurdî, kurdên derdorî [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] dest bi amadekariya rûbirûbûna dawî ya bi neteweperestên tirk re kirin û dest danîn ser gelek depoyên çekan ên tirkan. Di meha cotmeha sala 1920an de bi qasî ku xwe di pozîsyona bihêzbûnê de hîs bikin, Elîşan Beg serokê Refahiye eşîran ji bo serxwebûnê amade dike. Di dawiyê de, di 15ê mijdara sala 1920an de deklerasyonek pêşkêşî kemalîstan kirin ku di deklerasyonê de dixwazin ku leşkerên tirk ji herêmên kurdan derkeve, girtiyên kurd werin berdan û otonomiya kurdan were naskirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: in the shadow of history |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-226-51928-9 |çap=2 |cih=Chicago |paşnavê-edîtor=Meiselas |pêşnavê-edîtor=Susan |paşnavê-edîtor2=Bruinessen |pêşnavê-edîtor2=Martin van }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2018-02-06 |sernav=Rumbold, Sir Horace, eighth baronet (1829–1913) |url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.35865 |kovar=Oxford Dictionary of National Biography |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Piştre ne qebûl kirina daxwazên kurdan û girtina Nûrî Dêrsimî dibe sedema Serhildana Koçgiriyê. Serhildan bi pêşengiya [[Alîşêr|Elîşêr]], [[Heyder Beg]] û [[Elîşan Beg]] ve di sibata sala 1921ê de li herêma Koçgiriyê, li rojhilatê [[Sêwas]]ê ji aliyê hêzeke çekdar ên kurd ve ku ji 3.000 çekdaran pêk dihatin hatiye destpêkirin. ==== Serhildana Şêx Seîdê Pîranî ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Şêx Seîdê Pîranî}} Yek ji serhildanên Bakurê Kurdistanê [[Serhildana Şêx Seîdê Pîranî]] ye ku li dijî dagirkirina [[Kurdistan]]ê û nenas kirina mafên kurdan ku ji aliyê rejîma kemalîstan ve hatiye pêkanîn. Serhildana [[Şêx Seîd|Şêx Seîdê Pîranî]] di 13ê sibata sala 1925an de bi serokatiya Şêx Seîd û bi piştgiriya [[Azadî (rêxistin)|Azadî]] li navçeyê [[Licê]] ya [[Amed]]ê hatiye destpêkirin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Di heyama serhildanê de herêmeke berfirehê Bakurê Kurdistanê ji aliyê serhildêran ve hatiye kontrolkirin. Dîroka dînî û netewî ya serhildana Şêx Seîd ji aliyê zanyaran ve hatiye nîqaşkirin. Serhildan Şêx Seîd ji aliyê [[Robert W. Olson]] ve wekî "yekemîn serhildana neteweyî ya mezin a kurdan" hatiye binav kirin. Şêx Saîd banga gelek aliyan dike ku alîkarî bidine serhildanê. Azadî û çend efserên xanedaniya osmanî piştgirî dane serhildanê. Robert Olson diyar kiriye ku li gorî çavkaniyên cuda ji 15.000 serhildêran zêdetir kes beşdarî serhildanê bûne. Şêx Seîd wek fermandarê paşerojê ya tevgera serxwebûna Kurdistanê ku navenda wê li derdora Azadî bû hatiye hilbijartin û di 14ê sibata sala 1925an de Darahînî wek paytexta Kurdistanê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A people without a country: the Kurds and Kurdistan |weşanger=Zed Books |tarîx=1993 |isbn=978-1-85649-194-5 |çap=Rev |cih=London |paşnavê-edîtor=Chaliand |pêşnavê-edîtor=Gérard }}</ref> Şêx Seîd di 16ê sibatê de dema ku êrîşî Darahînî dike walî û efserên din dîl digire û bi deklerasyoneke ku bang li gel kir ku li serî hildin. Bi vê bangê hewl daye ku tevgerê di bin navendek yekalî de kom bike. Serhildan bi awayeke bilez berfireh dibe û di 20ê sibatê de bajarokê Licê ku navenda 5em a artêşa tirkan bû desteser dike.<ref name=":3" /> Piştî ku alîkariya eşîrên Mistan, Botan û Mhallamî werdigire navçeya [[Dara Hênî]] û [[Çewlîg]] werdigire û ber bi Amedê ve vedigere û navçeyên [[Maden (navçe)|Maden]], [[Sêwreg|Siwêreg]] û [[Erxenî]] yê zeft dike. Serhildaneke din a ku ji aliyê [[Şêx Ebdullahê Melekan|Şêx Evdillah]] ve hatiye birêvebirin ji aliyê [[Xinûs]]ê ve tê hewl dide ku [[Mûş]]ê zeft bike. Lê serhildêr li derdora pira [[Çemê Miradê]] biser neketin û neçar dimînin ku paş de vekişin. Di 21ê sibatê de hikûmeta dewleta tirk li parêzgehên Bakurê Kurdistanê kargeriya şid (rêveberiya şid) ragihandine. Dotira rojê dîsa serhildanek di bin serokatiya Şêx Şerîf de çêdibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]] ji bo demekê kontrol dike.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Religion and rural revolt: papers presented to the |paşnav=Bak |pêşnav=János M. |weşanger=Manchester university press |tarîx=1984 |isbn=978-0-7190-0990-7 |cih=Manchester |kesên-din=Interdisciplinary workshop on peasant studies |paşnav2=Benecke |pêşnav2=Gerhard }}</ref> Di 1ê adarê de kurd êrîşî Balafirgeha Amedê dikin û 3 balafiran îmha dikin. ==== Damezrandina komarên neteweperest û perçebûna Kurdistanê ==== Piştî rûxandina xanedaniya osmaniyan di 24ê tîrmeha sala 1923an de li bajarê [[Lozan]] a [[Swîsre]]yê ji aliyê nûnerên [[Meclîsa Netewî ya Tirkiyeyê]] û nûnerên Împeratoriya Îngîlîz, Komara Fransayê, Qiraliyeta Îtalyayê, Împeratoriya Japonî, Qiraliyeta Yewnanîstanê, Padîşahiya Romanya û Qiraliyetê yên Sirb, Kroat û Sloven (Yûgoslavya) ve [[Peymana Lozanê]] hatiye îmzekirin.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=2024-10-23 }}</ref> Di Peymana Lozanê tê li hevkirin ku du dewletên erebên neteweperest ([[Iraq]] û [[Sûrî]]) û dewleteke tirk ya neteweperest (Tirkiye) ku tevahiya Kurdistanê di navbera van dewletan de hatiye parvekirin were demazirandin.<ref name=":1" /> Bi vê peymanê re [[Kurdistan]] bi temamî tê perçe kirin û di navbera ereb û tirkan de hatiye parvekirin ku ji bo kurdan mafekî serxwebûnê namîne. Piştî vê peymanê hinek deverên Kurdistanê ([[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Suriyê de, devereke din ([[Başûrê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Iraqê de û devera herî mezin (Bakurê Kurdistanê) dimîne di nav sinorê dewleta tirk de. ==== Damezrandina dewleta tirk û qedexekirina ziman û çanda kurdî ==== Beriya damezrandina dewleta tirk de kurd xwedî saziyên medyayê bûn ku di pêvajoya dîroka di serdema beriya dewleta tirk de hatibûn damezrandin. Di vê heyamê de, di navbera salên 1890 û 1919an de gelek rojname û kovarên kurdî yên wekê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]], [[Rojnameya Cemiyeta Piştevanî]] û [[Pêşverû ya Kurd]], [[Amîd-î Sewda]], [[Peyman (Kovar)|Peyman]], [[Rojî Kurd (kovar)|Rojî Kurd]], [[Yekbûn (rojname)|Yekbûn]], [[Hetawî Kurd]] û [[Jîn (kovar)|Jîn]] hatine derxistin. Piraniya navenda van rojname û kovaran li bajarê [[Stembol]]ê bûn. Di heman demê rojnameyên ku li [[Amed]]ê derdiketin û komeleyên li ser zimanê kurdî dixebitîn hebûn. Dîsa di heman deman de dezgehên perwerdehiyê yên kurdan medrese bûn ku perwerdehiya medreseyan bi zimanê kurdî hatine dayîn.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/yazi/cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi-274531 |sernav=100 saliya Komarê û siyaseta zimanê kurdî |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2024-10-24 |ziman=tr }}</ref> [[Wêne:Diyarbakır’da Kürtçe Eğitim Mitingi 04.jpg|thumb|Dîmenek ji mitînga daxwaza perwerdehiya zanînê kurdî ku li Amedê hatiye lidarxistin ku ji aliyê dewleta tirk ve tê astengkirin.]] Bi damezrandina komara tirk re li tevahiya Bakurê Kurdistanê perwerdehiya zimanê kurdî hatibûn qedexekirin. Li gel perwerdahiya bi zimanê tirkî li kolanên bajaran axaftina zimanê kurdî hatiye qedexekirin. [[Zimanê kurdî]], cil û berg, folklor û bikaranîna navên kurdî têne qedexekirin û herêmên kurdan heta sala 1946an bi qanûnên leşkerî hatiye birevebirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights |paşnav=Hannum |pêşnav=Hurst |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1996 |isbn=978-0-8122-1572-4 |çap=Rev |cih=Philadelphia }}</ref> Li gel zimanê kurdî peyva "kurd", "Kurdistan" an "kurdî" jî ji aliyê dewleta tirk ve hatibûn qedexekirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective |paşnav=Baser |pêşnav=Dr Bahar |weşanger=Ashgate Publishing, Ltd. |tarîx=2015-03-28 |isbn=978-1-4724-2562-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8MTVBgAAQBAJ }}</ref> Ev polîtîkaya asîmîlasyonê û qedexekirina zimanê kurdî di dîroka dewleta tirk de wekê polîtîkayeke dewletê hatiye meşandin ku hatibû payîn di hemî qadên jiyana civaka kurdan de were bikar anîn.<ref name=":2" /> Tîpên "x, w, q, î, û, ê" ku di alfabeya kurdî de têne dîtin û têne bikaranîn, ji sala 1928an vir ve ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. Gelek kesên ku van peyvan bi kar anîne, li gorî benda 222 ê qanûna tirk a ku li dijî van tîpên kurdî ne hatin darizandin an jî cezayê girtîgehê li wan hatine birîn.<ref name=":2" /> ==== Damezrandina Komara Agiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Komara Agiriyê}} Beriya damezrandina Komara Agiriyê li dijî politîkayên tirkkirina tirkan û dagirkirina Bakurê Kurdistanê çend serhildanên kurdan rû daye. Serhildana Agiriyê di navbera salên 1926 û 1930an de li derdora [[Çiyayê Agirî]] û li hinek deverên [[Rojavaya Kurdistanê]] qewimiye. Serhildana yekem di 16ê gulana sala 1926an de qewimiye. Serhildan bi alîkarî û yekbûna kurdên bakur û rojhilatê [[Kurdistan]]ê li dijî dagirkirina dewleta tirk pêk hatiye. Serhildan piştê ku Usiv Taso û bi qasî 1.000 siwarî ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas bûne û hatine alîkariya [[Berxo Celalî]] mezin bûye. Serhildana duyem Îhsan Nûrî û “Zîlan Beg” tevî serokê eşîra Hesikê Îbrahîm Aga (Îbrahîm Hêsikê Têlî) ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas dibin û dest bi serhildaneke nû kirine. Li hemberê serhildana duyem hêzên dewleta tirk têk diçin herêmeke berfireh dikeve destê kurdan. Li herêma rizgarkirî bi piştgiriya partiya Xoybunê Komara Agiriyê hatiye ragihandin. Komara Agiriyê bi serokatiya komîteya navendî ya partiya Xoybûnê, di 28ê çiriya pêşîn a sala 1927 an jî 1928an de di dema pêla serhildana kurdên Bakurê Kurdistanê de serxwebûna xwe ragihandiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Essays on the origins of Kurdish nationalism |weşanger=Mazda Publishers |tarîx=2003 |isbn=978-1-56859-142-1 |cih=Costa Mesa, Calif |paşnavê-edîtor=Walī |pêşnavê-edîtor=ʿAbbas |series=Kurdish studies series }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Crucial images in the presentation of a Kurdish national identity: heroes and patriots, traitors and foes |paşnav=Strohmeier |pêşnav=Martin |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-04-12584-1 |cih=Leiden Boston, MA |series=Social, economic, and political studies of the Middle East and Asia }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: crafting of national selves |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Indiana Univ. Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-253-22050-9 |cih=Bloomington, Ind }}</ref> [[Îhsan Nûrî Paşa]] wekê berpirsê reveberiya leşkerî ya komarê û [[Îbrahîm Heskî|Îbrahîmî Heskî]] jî wek berpirsê hikûmeta sivîl hatine erkdar kirin. Di civîna yekem a [[Xoybûn]]ê de Îhsan Nûrî Paşa wek fermandarê leşkerî ya [[Serhildanên Agiriyê]] hatibû ragihandin û Îbrahîm Heskî dibe serokê rêveberiya sivîl.<ref name="Allsopp2014">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds of Syria: political parties and identity in the Middle East |paşnav=Allsopp |pêşnav=Harriet |weşanger=Tauris |tarîx=2014 |isbn=978-1-78076-563-1 |cih=London |series=Library of modern Middle East studies }}</ref> Di cotmeha sala 1927an de, Kurd Ava an jî [[Kurdava]] ku gundekî nêzîkî [[Çiyayê Agirî]] ye wek paytexta demkî ya [[Kurdistan]]ê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish national movement: its origins and development |paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |weşanger=Syracuse Univ. Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-8156-3093-7 |çap=1. ed., [Nachdr.] |cih=Syracuse, New York |series=Contemporary issues in the Middle East }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=La construction de l'état national turc et le mouvement national kurde, 1918-1938 |paşnav=Sayan |pêşnav=Celal |weşanger=Presses universitaires du septentrion |tarîx=2002 |isbn=978-2-284-03546-6 |ziman=fr |url=https://books.google.com/books?id=Y1MtAQAAIAAJ&q=Kurdava+1930 }}</ref> Xoybûnê bang li hêzên mezin û [[Cemiyeta Miletan]] dike û ji kurdên din ên [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] re peyam dişîne ku daxwaza hevkariya bi Komara Agiriyê re bikin. Lê ji ber zextên dewleta tirk ji aliyê [[Împeratoriya Brîtanî]] û [[Fransa]] ve çalakiyên endamên Xoybûnê hatine sinor kirin. Ji ber derfetên sinor kirî Komara Agiriyê piştê çar salan di şerê di navbera hêzên dewleta tirk û hêzên Komara Agiriyê de di îlona sala 1931ê de dawî li rêveberiya komarê hatiye.<ref name="Allsopp2014"/> ==== Komkujiya Geliyê Zîlan ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Geliyê Zîlan}} [[Wêne:Zilanmassacre.jpg|thumb|Rojnameya ''Cumhuriyet'' piştî Komkujiya Geliyê Zîlan wiha dinivîse: "Paqijî despêkiriye, kesên di Geliyê Zîlan de bi temamî hatine tine kirin".]] [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Geliyê Zîlan]] yan jî Birîna Geliyê Zîlan komkujiyeke giran e ku ji aliyê hêzên dewleta tirk ve di meha tîrmeha sala 1930an de li dijî kurdan pêk hatiye. Komkujî ji aliyê artêşa tirk ve di bin fermandariya serleşkerê tirk Ferîk Salih Omurtak de ji aliyê mila 9em a artêşa tirk ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt sorunu |paşnav=Tan |pêşnav=Altan |weşanger=Timaş yayınları |tarîx=2011 |isbn=978-975-263-884-6 |çap=10. baskı |cih=İstanbul |series=Timaş yayınları Düşünce dizisi }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Barışamadık |paşnav=Selek |pêşnav=Pınar |weşanger=İthaki |tarîx=2004 |isbn=978-975-8725-95-3 |cih=İstanbul |url=https://www.worldcat.org/title/ocm57505724 |series=Tarih-toplum-kuram |oclc=ocm57505724 }}</ref> Ji bo ku di geliyê de komkujiyê pêk bînin berê komkujiyê ji 18 gundên li derdora Geliyê Zîlan nêzîkê 47.000 kes komê geliyê kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı direnişi, 1926-1930 |paşnav=Kalman |pêşnav=M. |weşanger=Pêrı̂ Yayınları |tarîx=1997 |isbn=978-975-8245-01-7 |çap=1. baskı |cih=Aksaray, İstanbul }}</ref> Tê texmîn kirin ku 47.000 kesên ku hatine kom kirin bi temamî hetine kuştin. Di dema komkujiyê nêzîkî 200 gund ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine şewitandin. Rojnameya Berlîner ''Tageblatt'' a ku navenda rojnameyê li [[Almanya]]yê ye di hejmara xwe di 3 cotmeha sala 1930an de nivîsiye ku tirkan li herêma geliyê zîlanê 220 gund şewitandine û 1.500 jin û extiyar qetil kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ris |pêşnav=M. M. |paşnav2=Deitrich |pêşnav2=R. A. |paşnav3=Von Wartburg |pêşnav3=J. P. |tarîx=1975-10-15 |sernav=Inhibition of aldehyde reductase isoenzymes in human and rat brain |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=20 |rr=1865–1869 |doi=10.1016/0006-2952(75)90405-0 |issn=0006-2952 |pmid=18 }}</ref> Akademiya Zanistî ya Yekîtîya Sovyetê ragihandiye ku "li geliyên herêma geliyê zîlanê 1.550 kes hatin serjêkirin, li herêma [[Erdîş]]ê 200 gund hatin şewitandin, li herêma [[Panos]]ê gundek jî nemaye ku nehatiye şewitandin û wêran kirin."<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998">{{Jêder-kitêb |sernav=Yeni ve yakın çağda Kürt siyaset tarihi |paşnav=Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi, Doğu Bilimler Enstitüsü ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akdemisi, Doğu Bilimler Enstitüsü Kürt Komisyonu |weşanger=Pêrî Yayınları |tarîx=1998 |isbn=978-975-8245-06-2 |çap=3. baskı |cih=İstanbul |paşnavê-edîtor=Celil |pêşnavê-edîtor=Celîle |paşnavê-edîtor2=Gasaratyan |pêşnavê-edîtor2=M. A. |paşnavê-edîtor3=Aras |pêşnavê-edîtor3=M. }}</ref> Li gorî çavkaniyan ji xeynî komkujiya mezin a di newala Geliyê Zîlan de li gundên derdora Geliyê Zîlan gelek jin û extiyar ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998" /> ==== Komkujiya Dêrsimê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Dêrsimê}} [[Wêne:Turkish soldiers and local people of Dersim region.jpg|thumb|çep|Dîmenek di dema Komkujiya Dersimê de ku komeke sivîl ji aliyê leşkerên tirk ve hatine kom kirin.]] Komkujiya Dêrsimê rêzeke komkujiyan e ku bi navê Jenosîda Dêrsimê jî tê zanîn. Komkujiya Dersimê komkujiyeke li dijî sivîlan e ku aliyê artêşa tirk ve bi sê qonaxên komkujiyan li herêma [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] di navbera salên 1937 û 1938an de li dijî kurdan pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ayata |pêşnav=Bilgin |paşnav2=Hakyemez |pêşnav2=Serra |tarîx=2013-03-01 |sernav=The AKP’s engagement with Turkey’s past crimes: an analysis of PM Erdoğan’s “Dersim apology” |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10624-013-9304-3 |kovar=Dialectical Anthropology |ziman=en |cild=37 |hejmar=1 |rr=131–143 |doi=10.1007/s10624-013-9304-3 |issn=1573-0786 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersim Across Borders: Political Transmittances Between the Kurdish-Turkish Province Tunceli and Europe |paşnav=Strasser |pêşnav=Sabine |weşanger=Palgrave Macmillan UK |tarîx=2016 |rr=143–163 |isbn=978-1-137-60126-1 |cih=London |ziman=en |paşnavê-edîtor=Nowicka |pêşnavê-edîtor=Magdalena |url=https://link.springer.com/chapter/10.1057/978-1-137-60126-1_7 |paşnav2=Akçınar |pêşnav2=Mustafa |paşnavê-edîtor2=Šerbedžija |pêşnavê-edîtor2=Vojin |doi=10.1057/978-1-137-60126-1_7 }}</ref> Piştî damezrandina [[Tirkiye|Komara Tirkiyê]] di sala 1923an de hinek eşîrên kurdan ji hinek aliyên "siyaseta kemalîst" a [[Atatürk]] nerazî dibin ku bi "îdeolojiya elîta siyasî ya nû ya bi rejima yekpartî ve girêdayî ye" hatibû binavkirin ku li hemberê hemî aliyan siyaseta tirkkirinê ferz dikir. Nerazîbûna eşîrên Dersimê li dijî [[politîkayên tirkkirinê]], rayedarên dewleta tirk aciz dike û li dijî Dêrsimê planên operasyon û qirkirinê têne kirin. Dewleta tirk ji bo ku hêza Dersimê bişkîne ji bo komkujiya yekem 25.000 leşker dişîne Bakurê Kurdistanê. Li gel hêza eşîrên Dêrsimê dewleta tirk biryar dide ku hêza xwe du qatan zêde bike. Rayedarên dewleta tirk di beriya komkujiya yekem de ji bo lihevhatinê gazî [[Seyîd Riza]] dikin. Dema ku Seyîd Riza ji bo lihevhatinê diçe [[Ezirgan]]ê dewleta tirk lê îxanet dike û wî li wir dîl digire û dibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]]. Piştê girtina [[Seyîd Riza]] dewleta tirk Seyîd Riza û 6 an 10 hevalên wî di 15 û 18 mijdara sala 1937an li Xarpêtê bidarve dike. Piştê bidarve kirina Seyîd Riza komkujiya yekem despêdike. Komkujiya duyem di 2ê çileya sala 1938an de dest pê dike û heya 7ê tebaxa heman salê 8 mehe berdewam dike. Di temamî ya komkujiya sêyem de dîsa di heman mehê de di navbera 10 û 17ê tebaxa sala 1938an de operasyoneke ku 7 roj berdewam dike hatiye destpêkirin. Piştî operasyona 10 û 17ê tebaxê komkujiya li dijî sivîlan di 6ê îlonê de dest pê kiriye heya 23 îlonê (17 roj) berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |sernav=1937-1938’de Dersim’de neler oldu?" Taraf Gazetesi |malper=web.archive.org |tarîx=2010-05-22 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2010-05-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20100522181621/http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyan de kurdên sivîl bi balefirên şer hatine bombebaran kirin ku di raporeke serfermandariya giştî ya dewleta tirk de hatiye parvekirin de hatiye nivîsandin ku bombeyên bi giranî ya 50 kîloyan bi ser komên sivîl ên ku direvin ve avêtine. Yek ji rêberên kurd [[Nûrî Dêrsimî]] di daxuyaniyekê de diyar kiriye ku balafirên şer ên tirk di sala 1938an de bi gaza jehrî navçeyan bombebaran kiriye. Li gorî daxuyaniya antropologa kurd [[Dilşa Deniz]] hejmara kesên ku di komkujiyê hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Deniz |pêşnav=Dilşa |tarîx=2020-09-04 |sernav=Re-assessing the Genocide of Kurdish Alevis in Dersim, 1937-38 |url=https://digitalcommons.usf.edu/gsp/vol14/iss2/5/ |kovar=Genocide Studies and Prevention: An International Journal |cild=14 |hejmar=2 |doi=10.5038/1911-9933.14.2.1728</p> |issn=1911-0359 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://baskinoran.com/1938-dersim-bir-belge-de-nazimiye-nufus-mudurlugunden/ |sernav=1938 Dersim: Bir belge de Nazımiye Nüfus Müdürlüğü’nden! |malper=Baskın Oran |tarîx=2014-08-28 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=tr-TR }}</ref> Dîroknas [[Annika Törne]] hejmara kuştiyên di ku qetlîaman de hatine kuştin di navbera 32.000 û 70.000 de ye diyar kiriye ku [[Nicole Watts]] wekî çavkanî destnîşan kiriye. ==== Komkujiya Qilabanê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Qilabanê}} [[Wêne:Komkujiya roboskî.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Komkujiya Qilabanê.]] [[Komkujiya Qilabanê 2011|Komkujiya Qilabanê]] an jî Komkujiya Robozkê komkujiyeke ku di 28ê kanûna sala 2011an de li gundê Robozkê ya bi ser navçeya [[Qilaban]]ê li dijî kolberên kurd pêk hatiye. Komkujî piştî ku di heman demê de civîna Lijneya Ewlekariya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MGK) lihev hatine civandin ji aliyê dewleta tirk ve bi balafirên şer pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.economist.com/node/21556616 |sernav=The Kurds and Turkey: Massacre at Uludere {{!}} The Economist |malper=web.archive.org |tarîx=2012-08-05 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-08-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120805112123/http://www.economist.com/node/21556616 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |sernav=US Defense: "No comment about intelligence in Roboski massacre", Turkey denies report on U.S. help |malper=web.archive.org |tarîx=2012-05-28 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-05-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120528140212/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyê de 34 kurd bi bombebarana balafirên şer ji aliyê dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |sernav=Turkish air strikes kill dozens of villagers near Iraq border {{!}} World news {{!}} The Guardian |malper=web.archive.org |tarîx=2013-10-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131001092428/http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |sernav=Concerns raised about obscuring evidence in Uludere killings - Today's Zaman, your gateway to Turkish daily news |malper=web.archive.org |tarîx=2013-12-21 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-12-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131221014048/http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Serdozgeriya Komarê ya Amedê di derbarê lêpirsîna komkujiyê de di hezîrana sala 2013an de di derbarê komkujiyê de biryara ne şopandinê daye û dosyayên di derbarê komkujiyê de ji Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî re şandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |sernav=Serdozgeriya Komarê ya Qilabanê biryara neşopandinê da - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-09-24 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2015-09-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150924144622/http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serdozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî di biryara xwe ya bi hincet a di 7ê çileya sala 2013an de wiha gotiye: "Hem gumanbar û hem jî personelên din ên leşkerî ku di bûyerê de wezîfedar bûne di çarçoveya biryarên TBMMê û Lijneya Wezîran de di çarçoveya bikar anîna fermanên qanûnê de erkên ku ji wan re hatine dayîn bi cih anîne" û biryara ne şopandina komkujiyê daye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |sernav=Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî ya Qilabanê ve hat dayîn |malper=web.archive.org |tarîx=2018-09-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901145716/http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> === Nakokiyên salên dawî û hewlên çareseriya pirsgirêka kurd === Şer û pêvçûn ên berdewam ên li Bakurê Kurdistan bi şerên gerîlayî ku ji aliyê gerîlayên girêdayî [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] ku ji 15ê tebaxa sala 1984an vir ve hatiye despêkirin heya roja îro bê navber berdewam kiriye. [[Şerê gerîlayî]] bi çalakiya yekem ê ku ji aliyê yekem fermandarê hêzên gerîlayan [[Mahsum Korkmaz|Mahsun Korkmaz]] (Egît) di 15ê tebaxa sala 1984an de ku li dijî hêzên dewleta tirk pêk hatiye destpêkiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds and the Future of Turkey |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Palgrave Macmillan |tarîx=1997-05-15 |isbn=978-0-312-17265-7 |ziman=en |url=https://books.google.nl/books?id=dWmd8IS06FgC&pg=PA35&lpg=PA35&dq=Mahsum+Korkmaz+PKK+commander&source=bl&ots=UBXL7izm5a&sig=BwWPl0z0FW1beZSQP5ZjEkzjbLs&hl=nl&ei=iEuTTeCHHoKDOuHq5VA&sa=X&oi=book_result&ct=result }}</ref> Şerê di navbera gerîlayên kurd û hêzên artêşa tirk heya niha bi qonax û awayên cihêreng di nav sinorên Bakurê Kurdistan û [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam kiriye. Ji sala 1984an vir ve ji xeynî hinek serdemên ku ji bo çareseriya înkara mafên kurdan li Bakurê Kurdistanê ku di navbera rayedarên dewleta tirk û partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê de diyalog hatine despêkirin ku di van qonaxan de şer rawestiye, heya roja îro bê navber berdewam kiriye. Ji bo çareseriya pirsgirêka [[kurd]] di navbera rayedarên dewletê û aliyên partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê gelek caran diyalog û pêvajoyên çareseriyê hatiye despêkirin. Pêvajoya çareseriyê ya ku bi gelek aliyan re hevdîtin hatibû pêk anîn di sala 2015an de pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |sernav=İşte 63 isimden oluşan akil insanlar listesi... - CNN TÜRK |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-20 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2015-02-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150220194507/http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Pêvajoya çareseriyê ya pirsgirêka kurd ku di sala 2015an piştê hilbijartina gelemperî ya sala 2015an de bi hinek alozîyên bi guman, ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdoan]] ve hatiye bidawî kirin. Piştê bidawî kirina pêvajoya çareseriyê gelek siyasetmedarên [[kurd]] ku di nav wan de hevserokên [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partîya Demokratîk a Gelan]] [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] hatine girtin<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |sernav=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl. |malper=web.archive.org |tarîx=2023-03-05 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2023-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230305110713/https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/de/t%C3%BCrkische-polizei-nimmt-f%C3%BChrende-kurden-politiker-fest/a-36094949 |sernav=Führende Kurden-Politiker festgenommen – DW – 04.11.2016 |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=de }}</ref> ku heya niha di girtîgehê de ne. Di sala 2016an de li seranserê Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyê gelek saziyên zimanî û çandî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Di nav saziyan de ji xeynî saziyên çandî gelek saziyên medyayê ku di nav wan de gelek qenalên televîzyon û radyoyên kurdan hebûn hatine girtin. Yek ji van saziyên zimanî ku hatibû girtin [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] bû ku bi salan lêkolînên çandî û zimanî meşandibû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/302058/istanbul-kurt-enstitusu-kapatildi |sernav=Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê hat girtin |malper=Evrensel |tarîx=2016 }}</ref> == Polîtîka == === Yekem partiyên siyasî === Piştî damezrandina [[Partiya Karkerên Kurdistanê|Partiya Karkeren Kurdistanê]] ku bi damezrandina xwe re derbasê têkoşîna çekdarî bûye, yekem partiya siyasî yê li Bakurê Kurdistanê ku di qada sîvîl de dest bi sîyasetê kiriye [[Partiya Kedê ya Gel]] e ku di navbera salên 1990an û 1993an de li Bakurê Kurdistanê û li Tirkiyeyê siyaset kiriye.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |sernav=Halkın Emek Partisi - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-04 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-02-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150204175425/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Partiya Kedê ya Gel di 7ê hezîrana sala 1990an de ji aliyê hinek endamên Partiya Sosyal Demokrata a Gel (SHP) ya berê ku nav wan de 10 parlamenterên îstifakirî Abdullah Baştürk, Ahmet Turk, Cüneyt Canver, Kenan Sönmez, Salih Sümer, İsmail Hakkı Önal, Mehmet Ali Eren, Arif Sağ, İbrahim Ekmen Aksoy hebû hatiye damezrandin.<ref name=":4" /> Parlamenterên [[Partiya Sosyal Demokrat a Gel]] ji ber ku hinek parlamenterên kurd û parlamenterên partiyê ku di cotmeha sala 1989an de li Parîsê beşdarî konferansa bi navê “Nasnameya Neteweyî ya Kurd û Mafên Mirovan” bûne di meha mijdara heman salê de ji partiyê hatibûn avêtin. Partiya Demokrasiya Gel di 11ê gulana sala 1994an de hatiye damezrandin. Partî di hilbijartinên giştî ya Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê yên sala 1995an de milyonek û 171 hezar û 623 deng gel standiye. Di hilbijartinên giştî ya sala 1999an de 1 milyon û 482 hezar û 196 deng û di hilbijartinên herêmî yên li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê ku sala 1999an de hatiye lidarxistin li Bakurê Kurdistanê 37 şaredarî bi dest xistiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |sernav=Dadgeha Mafê Mirovan Doza HADEPê pejirand |malper=web.archive.org |tarîx=2009-04-08 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2009-04-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090408220507/http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Partiya Demokrasiya Gel di 13ê adara 2003an de ji aliyê Dadgeha Destûra Bingehîn a Komara Tirk ve bi hinceta "navenda çalakiyên derqanûnî" hatiye girtin. Serokê partîyê Murat Bozlak 46 siyasetmedarên kurd 5 sal bi qedexekirin siyasetê ji bo wan hatiye biryardayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |sernav=Radikal-çevrimiçi / Türkiye / HADEP kapatıldı |malper=web.archive.org |tarîx=2015-04-17 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-04-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150417143630/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Heya niha li Bakurê Kurdistanê gelek partiyên siyasî yên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin û siyasetmedarên kurd bi dehan sal hatine zindanî kirin. Ji sala 1993an vir ve bi rêze ve [[Partiya Kedê ya Gel]], [[Partiya Demokrasiyê]], [[Partiya Demokrasiya Gel]] û [[Partiya Civaka Demokratîk]] ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.voaturkce.com/a/hepten-hdpye-kapatilan-kurt-partileri/5820797.html |sernav=Ji HEP’ê heta HDP’ê Partiyên Kurdan girtin |malper=VOA Türkçe |tarîx=2021-03-20 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://medyascope.tv/2023/10/12/kurt-siyasi-partileri-1991den-bugune-11-parti-kuruldu-5-partiyi-aym-kapatti-yesil-sol-parti-yonunu-ariyor/ |sernav=Ji sala 1991ê û vir ve 11 partî hatin avakirin, 5 partî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. |malper=Medyascope |tarîx=2023-10-12 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Bayır |pêşnav=Berfin }}</ref> === Hilbijartinên giştî yên sala 2015an === {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Yüksekdağ and Demirtaş.jpg | alt1 = | caption1 = Di dema hilbijartina sala 2015an de hevserokên HDPê Selahattin Demirtaş û Figen Yüksekdağ. | image2 = Parliament of Turkey June 2015.svg | alt2 = | caption2 = Rengê mor (binevşî) kursiyên HDPê li meclisê nîşan dide ku di hilbijartina sala 2015an de 80 parlamenter wergirtibû. }} Heya hilbijartina sala 2015an de siyasetmedarên kurd ji ber rêjeya ji %10 heya sala 2015an bi awayeke serbixwe beşdarî hilbijartinan bûne. Di hilbijartina giştî ya sala 2015an ji aliyê siyasetmedarên kurd ve biryar hatiye dayîn ku wekê berbijarê partiyeke siyasî beşdarê hilbijartinan bibin<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |sernav=Demirtaş: HDP seçimlere parti olarak girecek - Politika Haberleri - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-08-31 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-08-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150831134726/http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> û di hilbijartina giştî de bi [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partiya Demokratik a Gelan]] (HDP) beşdarî hilbijartinan bûne. Di heman hilbijartinê de bi hevserokatiya [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] Partiya Demokratik a Gelan serkevtineke dîrokî bidest xistiye ku ji %13 dengê giştî yên li seranserê Bakurê Kurdistanê û Tirkiye yê werdigire.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/c99vv5927g9o |sernav=Hilbijartinên 7ê hezîranê: Li Tirkiyeyê di serdema beriya hilbijartinên 1ê mijdara sala 2015an û piştî wê de çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2024-09-16 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Partiya Demokratik a Gelan di hilbijartinê de ji Bakurê Kurdistanê û ji deverên din ên Tirkiyê 80 parlamenter werdigire û dibe sêyem partiya herî mezinê meclîsê.<ref name=":5" /> Ji ber ku di vê hilbijartinê de serokkomarê hikûmetê Recep Tayyip Erdogan bi tenê nabe desthilatdar encamên hilbijartinê qebûl nake û ji bo ku hilbijartin bê dubare kirin hikûmetê bi partiyên din re ava nekir. Piştî damezrandina hikûmeteke demkî ku ji aliyê meclîsa ve hatibû avakirin hilbijartin careke din dîsa di meha mijdara heman salê de hatiye lidarxistin. Di hilbijartina dubare de Partiya Demokratik a Gelan bi rêjeya %10,76 dengên giştî wergirtiye.<ref name=":5" /> Piştê hilbijartinên giştî yên ku di sala 2015an de hatine lidarxistin zextên dewleta tirk li ser siyasetmedarên kurd û li dijî kurdan zêdetir dibe heya ku gelek parlamenterên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin berdewam kiriye. Tê texmîn kirin ku nêzîkî 10 hezar kurd ji ber nêrînên xwe yên siyasî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. === Girtina siyasetmedarên kurd (2015–2019) === Di sala 2016an de ji bo ku siyasetmedarên kurd bêne girtin, girtina siyasetmedarên kurd ji aliyê Recep Tayyip Erdoğan ve bi caran hatiye rojevê û bi caran bangawazî li partiyên opozisyonê kiriye ji bo ku parlamenterên kurd bêne girtin li meclisê dengên xwe bidin. Piştre bi pejirandina [[Partiya Gel a Komarî]] ku di wê demê de [[Kemal Kılıçdaroğlu]] serokê partîyê bû parêzbendî ya (qanûneke taybet e ku tenê ji bo siyasetmedarên hilbijartî derbasdar e) siyasetmedarên kurd hatine rakirin. Piştî rakirina parêzbendiyên siyasetmedarên kurd ji 4ê mijdara 2016an ve gelek parlamenterên HDPê ku di nav wan de hevserokên giştî yên HDPê Selahattîn Demîrtaş û Fîgen Yuksekdag jî hene hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-52932483 |sernav=Di vê pêvajoyê de ji rakirina parêzbendiyan heta kêmkirina kursiyên parlamentoyê çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2020-06-05 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Li gorî rapora ku Partîya Demokratîk a Gelan ji bo Hefteya Mafên Mirovan amade kiriye, ji sala 2015an heya sala 2019an di serdegirtinên li dijî partiyê û pêkhateyên partiyê de 15 hezar û 530 kes hatine binçavkirin. Di nav kesên binçavkirî de 750 ji wan endam û rêveberên Partiya Demokratik a Gelan bi giştî 6 hezar kes hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/392848/hdpden-hak-ihlalleri-raporu-15-bin-kisi-gozaltina-alindi-6-bin-kisi-tutuklandi |sernav=Rapora binpêkirina mafan a HDPê: 15 hezar kes hatine binçavkirin, 6 hezar kes hatine girtin. |malper=Evrensel }}</ref> === Desteserkirina şaredariyên bajaran (2016–2020) === Tayînkirina qeyûman rêbazeke desteserkirina şaredariyên Bakurê Kurdistanê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve tê bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |sernav=Li Amed, Mêrdîn û Wanê qeyûm hatin avêtin. |malper=web.archive.org |tarîx=2019-08-19 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2019-08-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190819165322/https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirina şarederiyên bajarên Bakurê Kurdistanê yekem car di sala 2016an de bi desteserkirina 24 şaredariyên bajar û navçeyên kurd pêk hatiye.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Li 28 şaredariyan qeyûm hatin tayînkirin |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-37332272 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |xebat=BBC News Türkçe |ziman=tr }}</ref> Di 19ê tebaxa sala 2019an de jî di saetên serê sibê de ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê]] [[Adnan Selçuk Mızraklı]], şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin ê Mêrdînê]] [[Ahmet Türk]] û şaredara [[Şaredariya Bajarê Mezin a Wanê]] [[Bedia Özgokçe Ertan|Bedîa Ozgokçe Ertan]] ji ser karên wan hatine avêtin. Piştî jikaravêtina şaredarên kurd bi awayeke bilez li cihê wan rayedarên dewleta tirk hatine bicih kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |sernav=Li 4 şaredariyên HDPê qeyûm hatin tayînkirin |malper=web.archive.org |tarîx=2020-03-26 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2020-03-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200326221730/https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirin şaredariyan a sala 2020an ji 23ê adara sala 2020an despêdike ku şaredariyên [[Partiya Demokratîk a Gelan]], li 3 bajarên mezin, 2 bajar, 29 navçe û li 3 bajarokan şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin. Bikaranîna qeyûman bi gelemperî çend meh piştê hilbijartinan pêk tên. Di pêvajoya desteserkirin şaredariyan de piştê ku şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin li cihê wan hemiyan rayedarên tirk hatine bicihkirin û gelek ji wan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Tayînkirina qeyûman yek ji awayên desteserkirin a şaredariyan û girtina siyasetmedarên kurd e ku ji aliyê serokkomarê dewleta tirk [[Recep Tayyip Erdoğan]] ve tê bikaranîn. == Demografî == Nifûsa herî zêde yê [[Kurdistan]]ê li seranserê Bakurê Kurdistanê dijîn. Li hemberê hemî zextên koçberiyê ya valakirina gundan û guhertinên demografîk ku bi sedsalan e berdewam dike tê texmîn kirin ku li Bakurê Kurdistanê di navbera 20 û 25 milyon [[kurd]] dijîn. Heya niha bi awayeke zelal hêjmara kurdan li Bakurê Kurdistanê û deverên din ên Tirkiyê ji aliyê rayedarên tirk ve nehatiye eşkerekirin û nifûsa rastîn a kurdan her dem hatiye veşartin. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê hêjmareke zêde yê ku nêzîkî 10 milyon kurd tê texmîn kirin di dîrokên cihêreng de koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne. Tevahiya nifûsa Bakurê Kurdistanê nêzîkî 30 milyon kes tê texmîn kirin. Nifûsa herî zêde yê li derveyî Bakurê Kurdistanê koçê bajarê [[Stembol]]ê bûne ku nifûsa wan di navbera 3 û 4 milyon kes de hatiye texmîn kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |sernav=Kurds in Turkey {{!}} Religious Literacy Project |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-22 |roja-gihiştinê=2024-10-31 |roja-arşîvê=2019-04-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190422214227/https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Guhertinên demografîk === Li gelek deverên Bakurê Kurdistanê berê damezrandina komara tirk û bi damezrandina komara tirk re bi armanca asîmîlaskirna kurdan, valakirina deveran û piştre jî ji bo guhertinên demografîk di dîrokên cihêreng de bi hezaran [[kurd]] hatine koçber kirin. Bi polîtîkayên guhertinên demografiya [[Kurdistan]]ê deverên ku di nav de bajarên wekê [[Gurgum]], [[Dîlok]], [[Meletî]], [[Semsûr]] [[Ezirgan]] û [[Xerpêt|Xarpêt]] heye, bi damezrandina komara tirk re bi armancên guhertinên demografîk, tirkên mihacir li van deveran hatine bicihkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.art-izan.org/artizan-arsivi/kurtler-ne-zaman-ve-neden-sorun-oldular-k-sa-bir-tarihce-denemesi/ |sernav=Kurd Kengî û Çima Bûn "Pirsgirêk"? Nivîsareke Dîrokî ya Kurt |malper=artizan |tarîx=2009-06-14 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr |paşnav=Artizan }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-turklestirmenin-merkez-uslerinden-biri-elazig-7143 |sernav=Yek ji navendên tirkkirinê: Xarpêt |malper=Yeni Özgür Politika |tarîx=2020-11-18 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Schaller |pêşnav=Dominik J. |paşnav2=Zimmerer |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2008 |sernav=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14623520801950820 |kovar=Journal of Genocide Research |ziman=en |cild=10 |hejmar=1 |rr=7–14 |doi=10.1080/14623520801950820 |issn=1462-3528 }}</ref> === Ziman === [[Wêne:Kurdish languages map.svg|thumb|Belavbûna zimanê kurdî li seranserê [[Kurdistan]]ê, li [[Anatolya Navîn]] û li [[Xoresan]]ê.]]Zaravayê herî berfirehê [[zimanê kurdî]] [[kurmancî]] ye ku li seranserê Bakurê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Li gel zaravaya kurmancî ya kurdî li hinek deverên Bakurê Kurdistanê zaravaya [[zazakî]] ya kurdî jî ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Ji xeynî Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî li herêmeke berfirehê deşta [[Anatolyaya Navîn]] ji aliyê [[Kurdên Anatolya Navîn]] ve tê axaftin. Zimanê kurdî zimanekî ji malabata hind û ewropî ye ku ji komeke zimanên kurdî pêk tê. Kurdî yek ji zimanên [[Rojhilata Navîn]] û [[Rojavayê Asyayê]] ye ku li herêmeke berfireh tê axavtin. Li Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî bi Alfabeya Hawarê tê nivîsandin ku Alfabeya Hawarê bi yekem hejmara kovara Hawar di 15ê gulana 1932an de dest bi weşanê kiriye ku heta 15ê tebaxa sala 1943an 57 hejmar hatiye weşandin. Alfabeya Hawarê ji aliyê nivîskar û demaziranêrê kovarê [[Mîr Celadet Bedirxan]] ve hatiye çêkirin. === Polîtîkayên asîmîlasyonê û astengîyên li hemberê zimanê kurdî === Bi avakirina dewleta tirk re zimanê kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin û xebatên zimanê kurdî hatine astengkirin. Bi caran hişyariyên trafîkê ku aliyê şaredariyan ve bi kurdî hatine nivîsandin ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve hatine jêbirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/524552/kurtce-yazilar-bakanlik-talimatiyla-siliniyormus |sernav=Nivîsên bi kurdî bi talîmatên wezaretê hatine jêbirin. |malper=Evrensel }}</ref> Bi caran sazî û dibistanên taybet ên ku bi zimanê kurdî perwerdahî dane zarokan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Hemî saziyên medyayê ku bi zimanê kurdî weşan kirine hatine girtin û gelek rojnamevanên ku di saziyan de xebitîne hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/khk-ile-kapatilan-kurtce-gazete-welat-internet-uzerinden-yayina-basladi-144935h |sernav=Rojnameya Kurdî ya girtî Welat dest bi weşanê kir |malper=Artı Gerçek |tarîx=2020-11-27 |roja-gihiştinê=2024-10-30 |ziman=tr }}</ref> === Dîn === Piraniya kurdên Bakurê Kurdistanê misilmanên sunî ne lê hêjmareke girîng kurdên elewî jî hene. Piraniya zêde yê kurdan ji mezheba şafî ne lê bi kêmasî jî kurdên girêdayî mezheba hanêfî jî hene.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Creating a Diaspora within a Country: Kurds in Turkey |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Springer US |tarîx=2005 |rr=403–414 |isbn=978-0-387-29904-4 |cih=Boston, MA |ziman=en |paşnavê-edîtor=Ember |pêşnavê-edîtor=Melvin |url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-0-387-29904-4_40 |paşnavê-edîtor2=Ember |pêşnavê-edîtor2=Carol R. |paşnavê-edîtor3=Skoggard |pêşnavê-edîtor3=Ian |doi=10.1007/978-0-387-29904-4_40 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |sernav=Southern Kurdistan during the last phase of Ottoman control: 1839–1914: Journal of Muslim Minority Affairs: Vol 17, No 2 |malper=web.archive.org |tarîx=2023-10-07 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |doi=10.1080/13602009708716377 |roja-arşîvê=2023-10-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231007235740/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Binpêkirinên mafên mirovan == Ji sala 1990an vir ve li Bakurê Kurdistanê gelek caran li dijî kesên sivîl zarok û girtiyên siyasî yên kurd di pêvajoyên binçavkirinê de ji aliyê hêzên dewleta tirk ve rastî xirabkarî, îşkence û binpêkirinên giran ên mafên mirovan hatine. Di dîrokên cihêreng de gelek zarokên kurd û kesên sivîl an jî siyasetmedarên kurd ji aliyê hêzên dewletê ve rastî îşkence û muameleya xirab hatine ku hinek ji wan ji polîs û leşkerên tirk ve hatine kuştin. Zarok rasterast bûne hedefa leşker û polîsên dewleta tirk ku hinek ji wan di encama êrişan de jiyana xwe jidest dane.<ref name=":7">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/4345/bu-ulkede-cocuklar-olduruluyor |sernav=Li welatê zarok têne kuştin. |malper=Evrensel |roja-gihiştinê=2024-10-11 }}</ref> Di serdemên dawî de binpêkirinên mafên mirovan ji sala 2015an vir bi awayeke berbiçav her ku çûye zêde bûye. Ji ber ku guh nedaye hişyariya rawestandina polêsên tirk di sala 2016an de li Bakurê Kurdistanê 5 zarok ji aliyê hêzên dewletê ve hatine kuştin.<ref name=":6">{{Jêder-malper |url=https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |sernav=Raporên binpêkirina mafên mirovan |malper=ihddiyarbakir.org |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr |paşnav=Vertex |roja-arşîvê=2024-11-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241110121254/https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Dîsa di heman salê de di dema şerê çekdarî de 22 zarok ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin. Di heman demê ji ber êrîşên çekdarî 12 zarok birîndar bûne an jî bi awayeke mayîn de şopên birînan li ser laşê wan mane.<ref name=":6" /> Di sala 2016an de bi ji ber xwepêşandanên civakî di serdegirtina malan de 40 zarok hatine binçavkirin û hatine girtin. Îşkence û muameleya xerab a li dijî zarokên ku di demên qedexeyên derketina derve de hatin binçavkirin, hatine dîtin.<ref name=":6" /> Di dema binçavkirinê de herî kêm 6 zarok rastî îşkenceyê hatine û herî kêm 6 zarokên din jî li derve û li kolanan rastî tundûtîjiya hêzên dewleta tirk hatine.<ref name=":6" /> Di 29ê tîrmeha sala 2025an de dîmenên îşkencekirina du ciwanan li ser medyaya civakî hatiye belavkirin. Di dîmenên ku ji aliyê hinek siyasetmedarên Bakurê Kurdistanê û hinek saziyên çapameniyê hatine parvekirin hatiye dîtin ku du leşkerên tirk li îşkence li du ciwanan dikin. Li gorî agahiyên ku hatine parvekirin de hatiye diyarkirin ku dîmenên îşkencekirina ciwanan li navçeya [[Serê Kaniyê, Riha|Serêkaniyê ya Rihayê]] hatiye kişandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DMsh33VBBeS/?igsh=eTlvamZndTh5anhq |sernav=Instagram |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2025-07-30 }}</ref> Zarokên kurd ên ku kuştina wan veguheriyê bûyerên dramatîk û kuştina wan ketiye rojevê [[Kuştina Oxir Kaymaz|Uğur Kaymaz]], [[Kuştina Ceylan Önkol 2009|Ceylan Önkol]] û [[Kuştina Cemîle Çağırga 2015|Cemile Çağırga]] ye ku di dîrokên cihêreng de ji polês û leşkerên Tirkiyeyê ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150913_cizre_cemileninolumu_hatice_kamer |sernav=Dayika Cemîle Çagirga: 'Ew şevê bi cenazeyê keça min di hembêza min de bû, razam'' |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2015-09-13 |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr}}</ref> Li gorî daneyên heyî di navbera salên 1992 û 2022an de li Bakurê Kurdistanê herî kêm 350 zarokên kurd ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name=":7" /> == Çand == === Muzîk === Bakurê Kurdistanê çavkaniya çanda muzîka kevneşopî ya [[dengbêjî]] yê ye. Dengbejên navdar ên wekê [[Şakiro]], [[Reso]] û [[Huseynê Mûşî|Huseyno]] li bajarên Bakurê Kurdistanê jidayîk bûne. Di navbera salên 1982 û 1991ê gotin û tomarkirina muzika kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Shoot the singer! music censorship today |weşanger=Zed Books |tarîx=2004 |isbn=978-1-84277-505-9 |cih=London |paşnavê-edîtor=Korpe |pêşnavê-edîtor=Marie }}</ref> Di pêvajoya qedexekirina ziman û muzîka kurdî dengbêja navdar ê kurd Şakiro ji Bakurê Kurdistanê hatiye sirgûnkirin ku bi salan ew û malbata wî li bajarê cihêrengên Tirkiyeyê jiyan kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Rûdawê li Îzmîrê şopa dengbêj Şakiro şopand. |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2025-09-06 }}</ref> Li gel hemî zext û qedexeyên dewleta tirk, dengbêjên kurd dîsa di warê çanda muzîka dengbêjiyê de pêşketinên girîng bi dest xistine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mayakultur.com/4597/ |sernav=Qîrîna Xemgîn a Dîroka Windabûyî: Şakiro |malper=MayaKültür |tarîx=2023-06-05 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.serhatnews.com/bilinmeyen-yonleriyle-uc-unlu-kurt-dengbej-reso-sakiro-ve-huseyno |sernav=Sê Dengbejên Kurd ên Navdar bi Taybetmendiyên Wan ên Nenas: Reso, Şakiro û Huseyno |malper=Serhat News |tarîx=2022-01-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr-TR }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rupelanu.org/yasakli-bir-dilin-direnisi-dengbejlik-1-8551h.htm |sernav=Berxwedana Zimanekî Qedexekirî: Dengbejî -1 |malper=Rûpela nû |tarîx=2020-02-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref> Ji ber zextên li ser zimanê kurdî û zindanî kirina wan, hunermendên kurd neçar dimînin ku koçê welatên ewropî bibin. Hunermendên kurd ên navdar ên wekê [[Şivan Perwer]], [[Hozan Kawa|Kawa]], [[Dîno]], [[Diyar]] û gelek hunermend û stranbêjên kurd heya roja îro ji ber ihtîmala girtin û zindanî kirina wan nikarin vegerin Bakurê Kurdistanê. Muzîka kurdî ya kevneşopî ji aliyê çandî ve ji muzîka erebî, farisî û tirkî cuda ye û helbestên muzîka kurdî bi piranî ji aliyê kesên anonîm (nenas) ve hatine nivîsandin. [[Muzîka kurdî]] di warê tematîk de karakterek melankolîk û elejîk bû lê bi demê re melodiyên dilgeş û şad hatine afirandin. Folklora Kurdî ji sê cureyên wekê dengbêj, hozan û ji stranbêjên gelêrî pêk tên. === Wêje === Hinek çavkanî [[Eliyê Herîrî|Elî Herîrî]] (1425–1495) wekê yekem helbestvanê navdar ku bi kurdî nivîsiye dibînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/language/ |sernav=The Kurdish Language and Literature |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en }}</ref> Wêjevanên navdar ên din ên ji Bakurê Kurdistanê [[Şerefxanê Bidlîsî]] ye ku nivîskarê [[Şerefname]]yê ye û [[Ehmedê Xanî]] ye ku destana netewî ya kurdî ''[[Mem û Zîn]]'' nivîsandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://ifkurds.de/en/publications/item/66-mem-u-z%C3%AEn-%E2%80%93-a-classical-17th-century-epic.html |sernav=Mem u Zîn – A Classic Kurdish Epic from the 17th-Century |malper=ifkurds.de |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en-gb }}</ref> Wêjevanên kurd [[Ebdulsemedê Babek]] di sedsala 10an de, Elî Herîrî di sedsala 11an de jiyan kirine û wêjevanên din jî di navbera sedsalên 15an û 17an de jiyan kirine û bi zaravayê kurmancî nivîsandine. Di vê serdemê de navenda wêjeya kurdan [[Mîrektiya Botan]]ê û paytexta mîrektiyê navçeya [[Cizîr]]ê bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt edebiyatına giriş |paşnav=Uzun |pêşnav=Mehmed |weşanger=İthaki |tarîx=2015 |isbn=978-975-273-251-3 |çap=9. baskı |cih=İstanbul |paşnav2=Blau |pêşnav2=Joyce |series=İthaki yayınları }}</ref> Bi navçeya Cizîrê re bajarên [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] û [[Sine]] navendên din ên girîng ên [[wêjeya kurdî]] bûn. Yekem helbestvanên kurd ên naskirî Ebdulsemedê Babek, Elî Herîrî, [[Melayê Batê]], Ehmedê Cizîrî, [[Feqiyê Teyran]] û Ehmedê Xanî ne. Di sedsalên 19 û 20an de wêjeya kurdî li gel [[zimanê kurdî]], bi taybetî [[wêjeya kurdî]] ya nivîskî eleqeyeke mezin û geşedaneke mezin dibîne. Çapemeniya kurd a ku bingehê çapemeniyê di sedsala 19an de hatiye avêtin di warê geşedana wêjeya kurdî de xwedî cihekî girîng e.<ref name="Chyet2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Future of the Kurdish Language: an Egalitarian Scenario |paşnav=Chyet |pêşnav=Michael L. |weşanger=Institut français d’études anatoliennes |tarîx=2018 |rr=169–179 |isbn=978-2-36245-068-6 |url=http://dx.doi.org/10.4000/books.ifeagd.2225 }}</ref> Yekem kovara kurdî bi navê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]] di sala 1898an de li paytextê îro ya [[Misir]]ê li [[Qahîre]]yê derketiye.<ref name="Chyet2018" /> == Mijarên têkildar == * [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] * [[Şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Turkish Kurdistan}} * [http://www.travel-images.com/kurdistan.html Galeriya wêneyan] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Bajarên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Portal bar|Tirkiye|Kurdistan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Bakurê Kurdistanê| ]] [[Kategorî:Demografiya Kurdistanê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kurdistanê]] [[Kategorî:Guhertinên demografîk li Kurdistanê]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêmên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Kurdistan]] [[Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê]] c2whsh539afighplr27kn0iywu0hdlg 1995787 1995786 2026-04-02T16:39:27Z Kurê Acemî 105128 1995787 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar| di derbarê '''Bakurê Kurdistanê''' de ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê [[Kurdistan]]ê de hûn dikarin li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 350 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Nexşeya sinorê Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Belavbûna [[kurd]]an li Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyeyê. }} '''Bakurê Kurdistanê''' yek ji çar beşên erdnîgarî ya [[Kurdistan]]ê ye û beşa herî mezin ê Kurdistanê ye. Bakurê Kurdistanê di roja îro de di nava sinorê polîtîk ên [[Tirkiye]]yê de maye ku piştî [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] de bi parçekirina Kurdistanê re ji aliyê Tirkiyeyê ve hatiye kolonîze kirin. Bi damezrandina komara tirk re ji aliyê dewletê ve li hemberê [[zimanê kurdî|ziman]] û [[çanda kurdî]] polîtîkayên astengkirinê, zext û înkarkirinê hatiye destpêkirin ku heya roja îro berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/kurdistan-map/turkish-kurdistan/ |sernav=Explore Turkish Kurdistan |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Bi damezrandina [[Tirkiye]]yê re, Bakurê Kurdistanê wekê perçeyek dagirkirî bê statû maye û nakokiyên pirsgirêka kurd û nakokiyên li ser pirsgirêkên li Bakurê Kurdistanê heya roja îro berdewam dike.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://m.bianet.org/bianet/medya/261007-kurtce-gazeteyle-kurt-toplumuna-ulasmak-istedik |sernav=Me xwestiye ku em bi rojnameyan xwe bigihîjin civaka kurd |malper=Bianet |ziman=tr |paşnav= }}</ref> Partiyên siyasiyên Bakurê Kurdistanê hewl didin ku polîtîkayên [[Bişavtin|asîmîlasyonê]] û astengkirina li hemberê [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda kurdan]] û binpêkirinên mafên mirovan ku ji aliyê Tirkiyeyê ve tê pêk anîn kêm bikin an jî biguherînin. Bakurê Kurdistanê beşa herî zêde yê Kurdistanê ye ku bi awayeke tund di bin zextê hatiye asîmîlasyonê de ye û [[guhertinên demografîk]] û polîtîkayên valakirinê lê pêk hatiye. Li gorî texmînan li Bakurê Kurdistanê nêzîkî 25 û 30 milyon [[kurd]] dijîn. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê di dîrokên cihêreng de ji ber valakirin û [[Şêwitandina gundên Bakurê Kurdistanê|şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] ku di navbera salên 1990 û 2009an de ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine şewitandin û hatine valakirin, bi sed hezaran kurd ji Bakurê Kurdistanê koçber bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://9koy.org/doguda-30-yil-once-koyleri-bosaltilip-zorunlu-goce-tabi-tutulan-insanlara-ne-oldu.html |sernav=Çi hat serê gelên ku 30 sal berê gundên wan hatin valakirin û bi darê zorê hatine koçberkirin? |malper=9.Köy |tarîx=2023-01-06 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=admin }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ihd.org.tr/zorla-yerinden-etme-uygulamasi/ |sernav=Polotîkaya jicihkirina bi darê zorê – Komeleya Mafên Mirovan |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Derneği |pêşnav=İnsan Hakları }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/biz-koy-yakma-taburuyduk-1994te-30-koyu-yaktik,243668 |sernav='Em tabûra şewitandina gundan bûn, di sala 1994an de me 30 gund şewitand' |malper=T24 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr }}</ref> Tê texmînkirin ku di roja îro de li deverên din ên Tirkiyeyê, [[Ewropa]] û li welatên cihêrengên cîhanê nêzîkî 6-8 milyon kurd ên Bakurê Kurdistanê dijîn. == Etîmolojî == Navê Bakurê Kurdistanê naveke erdnîgarî ye ku beşa herî bakurê [[Kurdistan]]ê destnîşan dike. Bakurê Kurdistanê navê xwe ji navê ji navê [[Kurdistan]]ê wergirtiye ku navê Kurdistanê ji du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' ku [[kurd]]an desnîşan dike û ji peyva ''îstan'' pêk tê ku peyveke îranî ye ku cih an welatan destnîşan dike. Bi her du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' û ''îstan'' navê ''Kurdistanê'' derdikeve ku welatê kurdan destnîşan dike an jî tê wateya welatê kurdan. == Erdnîgarî == === Rûber === {{Nexşeya Bakurê Kurdistanê|mezinahî=450px|hêl=right|sernav=Nexşeya topografiya Bakurê Kurdistanê}} Bakurê Kurdistan welatekî çiyayî ye ku herêm xwedî deşt û çiyayên bilind in. Lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Çiyayê Agirî|Çiyayê Agiriyê]] ku bilindahiya çiyayê digihîje 5.137 mêtreyê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y. |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y. |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F. |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1998JVGR...85..173Y |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> Duyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Cîlo|Çiyayên Cîloyê]] ye ku bilindahiya çiyayê gihiştiye 4.116 mêtreyê û sêyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê bi bilindahiya 4.058 mêtre [[Çiyayê Sîpan]]ê ye. Bakurê Kurdistanê çavkaniya her du çemên girîng ên wekê çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ye. Yek ji çemên girîng ê Bakurê Kurdistanê [[Çemê Miradê]] ye ku li gel [[Ava Reş (Firat)|Çemê Ava Reş a Ezirganê]] yek ji çavkaniyên girîng ê Firatê ye. Gola herî mezinê Bakurê Kurdistanê [[Gola Wanê]] ye ku bi rûava 3.713 km² gola herî mezinê [[Kurdistan]]ê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Lake-Van |sernav=Lake Van {{!}} Turkey, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en }}</ref> Piştî Gola Wanê çend golên çêkirî yên wekê [[Bendava Rihayê]] ku gola çêkirî ya herî mezin ê Bakurê Kurdistanê ye û [[Bendava Kebanê]] ye ku di nav sinorên parêzgehên [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêtê]] de hatine avakirin. Li gel herêmên çiyayî li herêmên jorîn deştên bilind ên tektonîk jî hene. Deştên sereke yên herêma jorîn [[Deşta Mûşê]], [[Deşta Îdirê]] û [[Deşta Erzînganê|Deşta Ezirganê]] ye. Li herêma jêrîn jî deşta berfirehê [[Deşta Heranê]] cih digire. Rêzçiyayên [[Toros]] ên Başûr [[Kurdistan]]ê ji rojava ve ber bi rojhilat ve dike du beş. Toros ji li herêma jêrîn ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heya Colemêrgê dirêj dibin. Bi dawî bûna Torosan rêzeçiyayên [[Zagros]]an dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind û asê dibin ku bilindahiya wan digêje 4000 mêtreyan.<ref>Cheterian, Vicken (2015). Open Wounds: Armenians, Turks and a Century of Genocide. Oxford and New York City: Oxford University Press. p. 65. ISBN 978-1-84904-458-5. As a result of policies such as these, the expression Armenian Plateau, which had been used for centuries to denote the mountainous highlands around Lake Van and Lake Sevan, was eliminated and replaced by the expression 'eastern Anatolia'.</ref> === Bakurê Torosan === Bakurê Torosan ji aliyê başûrê rojava ve, ji [[Gurgum]]ê despê dike heya [[Sêwas|Sêwazê]], ji Sêwasê heya [[Qers]]ê herêmên jorîn a Bakurê Kurdistanê ye ku gelek deşt û çiyayên bilind di xwe de vedigire. Bi bandora çiyayên torosan ku rê ber avhewaya germa jêrîn a [[Deryaya Navîn]] hatiye girtin ku ji ber bandora çiyayên torosan herêmên jorîn li gorî herêmên jêrîn hênik e. Li herêma çiyayî jorîn li gel çiyayên bilind, deştên bilind ên tektonîk ên wekî [[Deşta Meletiyê]], [[Deşta Mûşê]] [[Deşta Erziromê]], [[Deşta Ezirganê]] û [[Deşta Îdirê]] heye ku bilindahiya navîn a ji asta deryayê 1500 mêtre ye. Xalên herî bilind ên Bakurê Kurdistanê li herêma jorîn e ku çiyayên bilind wekê [[Çiyayê Agirî]], [[Sîpanê Xelatê|Çiyayê Sîpanê]] [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]] a Bidlîsê ku her sê çiya çiyayên volkanîk ên vemirandî ne li vê herêmê ne. Çiyayê volkanîk a Tendûrekê û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] li vê herêmê ye. Di heman demê de herêma jorîn jêderka çemên [[Dîcle|Dicle]] û [[Firat]]ê ye ku ev her du çem ji herêma jorîn derdikevin. (Her çiqas Dîcle çemekî herêma jêrîn be jî lê bi nizilîna binê erdê re çavkaniya xwe yê sereke ji Gola Xezer a Xarpêtê werdigire) Çemê Miradê, Çemê Munzirê û Çemê Avareş a Ezirganê ku bi hev re çavkaniyên girîng ên Firatê ne li herêma jorîn e. Jiber hewaya hênik serê çiyayên bilind ên wekê Çiyayê Agirî û Çiyayê Sîpanê her dem qeşahirtî ye. [[Gola Wanê]] ku goleke tektonîk e li herêma jorîn e. === Başûrê Torosan === Berevajiyê herêma jorîn herêma jêrîn a başûrê torosan ji xeynî hinek deveran bi gelemperî deşt, berrî rast û germiyan e. Li herêma jêrîn ji Dîlok û Rihayê heya Siwêregê cih bi cih bi girik in. Piştî Siwêregê Çiyayê Qerejdaxê despêdike heya ku digihêje çiyayên Mazî û Mêrdînê. Çiyayê volkanîk a Qerejdaxê çiyayeke serbixwe ye ku bi bilindahiya 1.952 mêtreyê li ser deşta di navbera [[Amed]] û [[Riha]]yê de cih digire. Çiyayên Maziyê çiyayeke volkanîk ê herêma jêrîn e. Li herêma botan çiyayên Herekol û Cûdî cih digirin ku rêzeke çiyayî ya asê û bilind ên ku ber bi Başûrê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê ve diçin. Li rojava Deşta Dîlokê û Deşta Tilbişarê û li dorhêla Amedê jî, Deşta Gewran û Deşta Amedê hene. Deşta Gewran di navber a [[Erxenî]] û Qerejdaxê de cih digirê ku berfirehiya deştê 15 hezar hektar berfireh e. Berfirehiya Deşta Amedê 40 hezar hektar berfireh e. Li Rihayê Deşta Heranê berfirehê heye ku di warê çandiniyê de deşteke girîng e. Yek ji deştên girîng ên herêma jêrîn Deşta Mêrdînê ye ku bi Deşta Heranê re qadê herî girîng ên çandiniyê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Taurus-Mountains |sernav=Taurus Mountains {{!}} mountains, Turkey {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> === Parêzgeh û navendên parêzgehên Bakurê Kurdistanê === {| class="wikitable" style="width:600px;" |+ |- ! Parêzgeh !! Navçe / serbajar !! Nexşe |- ! [[Adiyeman (parêzgeh)|Adiyeman]] || [[Aldûş]], [[Bêsnî]], [[Komîşîr]], [[Semîsad]], '''[[Semsûr]]''', [[Sergol]], [[Sincik]], [[Tût]] || [[Wêne:Navçeyên Semsûrê.png|80px]] |- ! [[Agirî (parêzgeh)|Agirî]] || [[Avkevir]], [[Bazîd]], [[Dutax]], [[Giyadîn]], [[Patnos]], '''[[Qerekose]]''', [[Xamûr]], [[Zêtka]] || [[Wêne:Navçeyên Agiriyê.png|80px]] |- ! [[Batman (parêzgeh)|Batman]] || '''[[Êlih]]''', [[Heskîf]], [[Hezo]], [[Kercews]], [[Qabilcewz]], [[Qubîn]] || [[Wêne:Navçeyên Batmanê.png|80px]] |- ! [[Bidlîs (parêzgeh)|Bidlîs]] || '''[[Bidlîs]]''', [[Elcewaz]], [[Motkî]], [[Norşîn]], [[Tetwan]], [[Xelat]], [[Xîzan]] || [[Wêne:Navçeyên Bidlîsê.png|80px]] |- ! [[Bîngol (parêzgeh)|Bîngol]] || [[Azarpêrt]], [[Bongilan]], [[Çêrme]], '''[[Çewlîg]]''', [[Dara Hênî]], [[Kanîreş]], [[Gêxî]], [[Xorxol]] || [[Wêne:Navçeyên Bîngolê.png|80px]] |- ! [[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]] || '''[[Mamekî]]''', [[Melkişî]], [[Mêzgir]], [[Pêrtag]], [[Pilemor]], [[Pulur]], [[Qisle]], [[Xozat]] || [[Wêne:Navçeyên Dêrsimê.png|80px]] |- ! [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]] || [[Bismil]], [[Çêrmûg]], [[Çinar]], [[Erxenî]], [[Farqîn]], [[Gêl]], [[Hezro]], [[Hênê]], [[Karaz]], [[Licê]], [[Pasûr]], [[Pîran]], [[Şankuş]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Amed]]ê''': [[Bajarê Nû]], [[Payas]], [[Rezik]], [[Sûr]] || [[Wêne:Navçeyên Diyarbekirê.png|80px]] |- ! [[Entab (parêzgeh)|Entab]] || [[Kele]], [[Bêlqîs]], [[Cîngîve]], [[Girgamêş]], [[Îslahiye]], [[Kurudere]], [[Alêban]], [[Tilbişar]], [[Şahînbeg]] || [[Wêne:Navçeyên Entabê.png|80px]] |- ! [[Erdêxan (parêzgeh)|Erdêxan]] || − || [[Wêne:Navçeyên Erdêxanê.png|80px]] |- ! [[Erzîrom (parêzgeh)|Erzîrom]] || [[Aşqela]], [[Azort]], [[Bardîz, Erzîrom|Bardîz]], [[Çêrmik, Erzîrom|Çêrmik]], [[Espîr]], [[Hesenqela]], [[Narman]], [[Norgeh]], [[Oltî]], [[Oxlê]], [[Parsîna Jor]], [[Pasîna Jêr, Erzîrom|Pasîna Jêr]], [[Qereçoban]], [[Qereyazî]], [[Tawûsker]], [[Tatos]], [[Tortim]], [[Xinûs, Erzîrom|Xinûs]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Erzîrom]]ê''': [[Palandoken]], [[Yakutiye]] || [[Wêne:Navçeyên Erzîromê.png|80px]] |- ! [[Erzîngan (parêzgeh)|Erzîngan]] || [[Cîmîn|Cimnî]], [[Egîn]], '''[[Ezirgan]]''', [[Gercan]], [[Îlîç]], [[Kemax]], [[Mose]], [[Qerequlak]], [[Têrcan]] || [[Wêne:Navçeyên Ezirganê.png|80px]] |- ! [[Hekarî (parêzgeh)|Hekarî]] || '''[[Colemêrg]]''', [[Çelê]], [[Gever]], [[Şemzînan]] || [[Wêne:Hakkari districts-ku.png|80px]] |- ! [[Îdir (parêzgeh)|Îdir]] || [[Başan]], '''[[Îdir]]''', [[Qulp]], [[Têşberûn]] || [[Wêne:Navçeyên Îdirê.png|80px]] |- ! [[Kilîs (parêzgeh)|Kilîs]] || − || [[Wêne:Navçeyên Kilîsê.png|80px]] |- ! [[Meletî (parêzgeh)|Meletî]] || [[Arabkîr]], [[Arga]], [[Aywalî]], [[Çirmik]], [[Darende]] , [[Erxewan]], [[Hekîmxan]], [[Keferdîz]], [[Melediya kevn]], '''[[Meletî]]''', [[Muhacîr, Meledî|Muhacîr]], [[Qela, Meletî|Qela]], [[Şîro]], [[Yazixan]] || [[Wêne:Navçeyên Meletiyê.png|80px]] |- ! [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]] || [[Artuklu]], [[Kerboran]], [[Dêrik]], [[Qoser]], [[Şemrex]], [[Midyad]], [[Nisêbîn]], [[Mehsert]], [[Stewr]], [[Rişmil]] || [[Wêne:Navçeyên Mêrdînê.png|80px]] |- ! [[Mereş (parêzgeh)|Mereş]] || − || [[Wêne:Navçeyên Mereşê.png|80px]] |- ! [[Mûş (parêzgeh)|Mûş]] || [[Dêrxas]], [[Gimgim]], [[Kop]], [[Milazgir]], '''[[Mûş]]''', [[Tîl]] || [[Wêne:Navçeyên Mûşê.png|80px]] |- ! [[Osmaniye (parêzgeh)|Osmaniye]] || − || [[Wêne:Osmaniye districts.png|80px]] |- ! [[Qers (parêzgeh)|Qers]] || [[Cilawûz]], [[Dîxor]], [[Kaxizman]], '''[[Qers]]''', [[Sarîqamîş]], [[Selîm, Qers|Selîm]], [[Şûrêgel]], [[Zarûşad]] || [[Wêne:Navçeyên Qersê.png|80px]] |- ! [[Riha (parêzgeh)|Riha]] || [[Bêrecûk]], [[Curnê Reş]], [[Hewenc]], [[Herran]], [[Kaniya Xezalan]], [[Pirsûs]], [[Serê Kaniyê]], [[Sêwreg]], [[Wêranşar]], [[Xelfetî]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Riha]]yê''': [[Eyûbî, Riha|Eyûbî]], [[Qerekoprî]] (Pira Reş), [[Xelilî]] || [[Wêne:Navçeyên Rihayê.png|80px]] |- ! [[Sêrt (parêzgeh)|Sêrt]] || [[Dih]], [[Hawêl]], [[Misirc]], '''[[Sêrt]]''', [[Şêrwan]], [[Tilo]], [[Xisxêr]] || [[Wêne:Navçeyên Sêrtê.png|80px]] |- ! [[Sêwas (parêzgeh)|Sêwas]] || [[Macîran]], [[Qoçgîr]],[[Dîvrîgî]], || [[Wêne:Navçeyên Sêwasê.png|80px]] |- ! [[Şirnex (parêzgeh)|Şirnex]] || [[Basan]], [[Cizîr]], [[Elkê]], [[Hezex]], [[Qilaban]], [[Silopî]], '''[[Şirnex]]''' || [[Wêne:Navçeyên Şirnexê.png|80px]] |- ! [[Wan (parêzgeh)|Wan]] || [[Bêgirî]], [[Ebex]], [[Elbak]], [[Erdîş]], [[Ertemêtan]], [[Miks]], [[Qerqelî]], [[Mehmûdî]], [[Şax]], [[Payîzava]], [[Westan]], [[Rêya Armûşê]], [[Tuşpa]] || [[Wêne:Navçeyên Wanê.png|80px]] |- ![[Gumuşxane|Gumusxane]] |[[Şiran|Şirân]], [[Kelkit|Kêlkît]] |[[Wêne:Gumusxane.jpg|alt=Gumusxane Qert|çep|frameless|93x93px]] |- ! [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêt]] || [[Baskîl]], [[Dep]], [[Egîna Jêrîn]], [[Keban]], [[Maden]], [[Palo]], [[Qerebaxan]], [[Qowanciyan]], '''[[Xarpêt]]''', [[Xulaman]] [[Xûx]] || [[Wêne:Navçeyên Xarpêtê.png|80px]] |- ! [[Xetay (parêzgeh)|Xetay]] || − || [[Wêne:Hatay location districts.png|80px]] |} == Avhewa == Çiyayên [[Toros]]an wekî dîwarekî bilind avhewaya bejahî ya jorîn nahêle derbasî herêma jêrîn bibe. Li gorî başûrên torosan, bakurê torosan rûerd gelek bilind e ku ev jî di warê avhewayê de cihêrengî cêdike. Herêma jorîn li gorî herêma jêrîn di mehên havînan de hênik e di mehên zivistanan de sar û bi berf e. Germahiya navînî ya herêma jorîn di navbera 25 û 30 pile de diguhere. Zivistana herêma jorîn sar e ku di mehên zivistanan de germahiya herêma jorîn heta -24 û -30 pileyan dadikeve. Bajarên [[Erzirom]] û [[Qers]]ê bajarên herî bilind û sar ên Kurdistanê ne ku bi mehan berf li erdê dimîne. Di mehên zivistanan de li herêmên çiya û bilind ên wekî [[Wan]], [[Şirnex]], [[Sêrt]], [[Colemêrg]], [[Erzirom]] û [[Qersê]] berfeke zêde dibare. Berfa zêde hinek caran dibe sedema aşîtan ku ji girên bilind têne xwarê. Li rojavayê, li herêmên bajarên [[Elezîz]], [[Meledî]], [[Semsûr]] û [[Mereşê]] rûerd hewqas ne bilind e. Her çiqas çiya û girik hebin jî rûerd navrast e. Baran zêde dibarê û li gorî hinek deverên herêma jorîn di mehên zivistanan de hênik e. Rêza Torosan nahêlin ku hewaya germ a Deryaya Navîn ji herêma jêrîn ber bi herêma jorîn ve here. Ji ber vê yekê di mehên havînan de li herêma başûrê torosan hewa gelek germ û ziwa ye. Ev jî li bajarên [[Dîlok]], [[Riha]], [[Amed]] û [[Mêrdîn]]ê dibe sedema germahiyeke zêde. Li herêma jêrîn germahî li siyê 40 - 45 pile ye. Di mehên zivistanan de herêm bi gelemperî bi baran e û berf kêm e. Ji bilî çend deşt, rast, navrast û beriyan, Kurdistan welatekî çiyayî ye. Çiya, cih û avhewaya Kurdistanê mercên dar û daristanan çêdikin. Berê piraniya çiya û herêmen Bakurê bi daristan bûn. Ji ber xizanî û nezaniyê sal bi sal xelk dar û beran dibire û ji bo şewatê bi kar tînin. Ji aliyê din ve li herêmên ku erd û zevî kêm in, daristanan dibirin û cîhên wan dikin erd. Li wir çandiniyê dikin. Di van salên dawî de dewleta Tirk ji bo şikandina şerê gerîlla agir berdidin daristanên Bakur û ew dişewtînin. Li Bakur darên berû, mazî, benav, benîşt, qizwan, hevirs û merx hene. Li ber çem û cihên avî ji darên gûz, spîndar û bih jî gelek in. == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Bakurê Kurdistanê}} === Pêşdîrok === [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji girê arkeolojîk ê Girê Mirazan ku dîroka girê ji 10.000 salên {{bz}} vedigere.]] [[Wêne:Hasankeyf Castle.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Heskîfa kevn û Şûnwarên Heskîfê ku dîroka niştecîbûna mirovî ji 12.000 salên {{bz}} ve vedigeriyaye. Ev şûnwara kevnare niha di bin Bendava Heskîfê de winda bûye.]] Bakurê Kurdistanê wekî deverên din ên [[Kurdistan]]ê yek ji cihê herî kevn ên cîhanê ye ku malavaniya mirovahiyê kiriye. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li qadên arkeolojîk ên li navçeyên [[Bismil]]ê, [[Erxenî]] û [[Farqîn]] a [[Amed]]ê hatine kirin de delîlên jiyana mirovan hatiye dîtin ku dîroka wan ji 10.000 salên {{bz}} vedigere. Li gorî lêkolînên arkeolojîk ên li Gira Kortikê derketiye holê ku ji 10.400 û 9.250 salê {{bz}} vir ve jiyana mirovî li [[Kurdistan]]ê heye. Di lêkolînên arkeolojîk de li heman herêmê li [[Qota Berçem]]ê ku li navçeya [[Erxenî]] ya Amedê ye delîlên jiyanê hatiye dîtin ku diroka wî ji 8.000 salên berê zayînê vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sur.bel.tr/tarihce |sernav=Dîroka Bakurê Kurdistanê |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2020-05-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200520182027/http://www.sur.bel.tr/tarihce |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Bermahiyên ji serdemên paleolîtîk û mezolîtîkê di [[Şikeftên Hasûnî]] ya li nêzîkê [[Farqîn]]ê û [[Şikeftên Hîlarê]] ya li nêzîkî navçeya [[Erxenî]] yê hatine tespîtkirin. Yek ji cih ên herî kevn ên li Bakurê Kurdistanê ku malavaniya mirovahiyê kiriye cihên neolîtîkên wekî [[Newala Çorî]] û [[Girê Mirazan]] e ku dîroka wan ji sedsala 10ê {{bz}} vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |sernav=All Posts |malper=World Monuments Fund |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-09-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240909170101/https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |sernav=The Archaeological Site of Göbeklitepe - UNESCO World Heritage Centre |malper=web.archive.org |tarîx=2018-03-31 |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2018-03-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180331174301/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Tê texmîn kirin ku Girê Mirazan perestgeha herî kevn ê cîhanê ye. Cihwarbûyina li herêmê li dora 9.000 salên berî zayînê wekê şûnwarên neolîtîk ên [[Neolîtîka A ya berî Cervaniyê]] li nêzîkê Gola Îbrahîm e (Gola Masiyan) ku li [[Riha]]yê ye derketiye holê. Navçeya Heskîfa kevn ku niha di bin ava Bendava Heskîfê de maye yek ji qadên arkeolojîk ên Bakurê Kurdistanê bû. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li Girê Heskîfê hatibûn kirin de hatiye dîtin ku jiyana mirovî ya li [[Heskîf]]ê ji 3.500 salên berê zayînê heya 12.000 salên berê zayînê diçe. Şûnwarê kevnar a Heskîfê li gel hemî hewlên nerazîbûna li dijî bendavê bi [[Bendava Heskîfê]] ku ji aliyê dewleta tirk ve li ser [[Dîcle|Çemê Dîcleyê]] hatiye avakirin dimîne di bin avê de. Heskîf a kevn bi bilind bûna avê re di 20ê gulana sala 2020an de bi temamî di bin avê de winda bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2020/07/05/world/middleeast/turkey-erdogan-hasankeyf-Ilisu-dam.html |sernav="An Ancient Valley Lost to 'Progress'" }}</ref> Di vê serdemê de ji ber ku Bakurê Kurdistanê beşek ji Heyva Biadan a kevnar e, Bakurê Kurdistanê bi awayekê bi lez ketiye bin bandora [[Şoreşa Neolîtîkê|Şoreşa Neolîtîk]] a ku çandinî lê berbelav bûye. === Serdema kevnare === [[Wêne:Near East 1400 BCE.png|thumb|çep|Rengê zer a tarî di 1400 salê {{bz}} de serweriya mêtaniyan destnîşan dike.]] Li navçeya Heranê ya bi ser parêzgeha [[Riha]]yê ve belgeyên ku bi tîpên mixî hatiye nivîsandin hatine dîtin ku dîroka belgeyê ji 2300 salên berê zayînê ve vedigere.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Chow |pêşnav=Y. W. |paşnav2=Pietranico |pêşnav2=R. |paşnav3=Mukerji |pêşnav3=A. |tarîx=1975-10-27 |sernav=Studies of oxygen binding energy to hemoglobin molecule |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6 |kovar=Biochemical and Biophysical Research Communications |cild=66 |hejmar=4 |rr=1424–1431 |doi=10.1016/0006-291x(75)90518-5 |issn=0006-291X |pmid=6 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Anderson |pêşnav=T. R. |paşnav2=Slotkin |pêşnav2=T. A. |tarîx=1975-08-15 |sernav=Maturation of the adrenal medulla--IV. Effects of morphine |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=16 |rr=1469–1474 |doi=10.1016/0006-2952(75)90020-9 |issn=1873-2968 |pmid=7 }}</ref> Di nav van belgeyan de belgeyek heye ku diyar dike ku li [[Herran]]ê di [[Perestgeha Sîn]] de peymanek hatiye çêkirin. Di vê heyamê de Bakurê Kurdistan yek ji navendên herî girîng ên baweriya pagan bû ku perestgehên xwedawendê heyvê [[Sîn]] û xwedawendê rojê [[Utu]] hebûn. Li gorî belgeyên dîrokî di sala 2000ê {{bz}} de mîtaniyên hurî li Bakurê Kurdistan bicih bûne. Mîrekiya herî hêzdarê vê serdemê mîrektiya mîtaniyên hurî ye ku li [[Amed]]ê hatiye avakirin. [[Mîtanî|Împeratoriya Mîtanî]] wekî hêzeke herêmî ya bihêz bû ku li bakur bi hîtîtiyan re, li rojava bi Misrê re, li başûr bi kassîtan re û li rojhilat jî bi asûriyan re sinorê împeratoriyê hebû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |roja-gihiştinê=2024-10-22 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Yek ji şaristaniyên mezin ên herêmê hîtîtîbûn ku di navbera salên 1750 û 1650yên {{bz}} de li ser axa Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistan a îro împaratoriyeke berfireh û împeratoriyeke bihêz avakirine. Hîtîtî civakeke hind û ewropî bûn ku yek ji yekem şaristaniyên mezin ên Serdema Bronzê bûn ku împeratoriyeke mezin li herêmên Bakurê Kurdistanê, [[Rojavayê Kurdistanê]] û li tevahiya [[Anatolya]]yê ava kirine. Tê texmîn kirin ku hîtîtî ji [[Deryaya Reş]] wêdetir hatine û di destpêka hezarsala 2em ê {{bz}} de li tevahiya Anatolyayê û li hinek deverên [[Kurdistan]]ê bi cih bûne. Hîtîtiyan rêzeke serwerî ava kirine ku di nav de [[Padîşahiya Kussarayê]] (sala 1750 {{bz}}), [[Padîşahiya Kaneşê]] an Neşa (salên 1750 û 1650 {{bz}}) û li dor sala 1650yê {{bz}} de împeratoriyeke bi mezinahiya navîn avakirine ku navenda împeratoriyê bajarê [[Hattusa]]yê bû<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |paşnav2=Waal |pêşnav2=Willemijn |tarîx=2019-12-01 |sernav=A Hittite Scribal Tradition Predating the Tablet Collections of Ḫattuša? |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/za-2019-0014/html |kovar=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ziman=de |cild=109 |hejmar=2 |rr=189–203 |doi=10.1515/za-2019-0014 |issn=1613-1150 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |tarîx=2020 |sernav=The Authorship of the Old Hittite Palace Chronicle (CTH 8): A Case for Anitta |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/709313 |kovar=Journal of Cuneiform Studies |ziman=en |cild=72 |rr=143–155 |doi=10.1086/709313 |issn=0022-0256 }}</ref> [[Wêne:A Mede King relief in Louvre Museum, Paris.jpg|thumb|Rolyefa qiralekî [[med]]î li Muzexaneya Louvre ya Parîsê.]] Di salên 550 û 650 yê {{bz}} de medî li Bakurê Kurdistanê, li seranserê Kurdistanê, Anatoliya û li seranserê [[Îran]] a îro împeratoriyeke mezin ê berfireh ava kirine. Medî cara ewil bi qralê asûrî Salmaneser III hatine nasîn kirin. Di nivîsarên di serdema Selmaneser (858-824 {{bz}}) de bi navê "Mada" hatine tomarkirin. Tê texmîn kirin ku di dawiya hezarsala 2ê {{bz}} de pêşiyên mediyan li herêma [[Rojhilata Kurdistanê]] ya îro derketine û bi belavbûna wan re di salên paşerojê de sinorên Medyayê di heyama çend sed salan de her ku çûye berfirehtir bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge history of Iran. 2: The Median and Achaemenian periods / ed. by Ilya Gershevitch |weşanger=Cambridge Univ. Pr |tarîx=1985 |isbn=978-0-521-20091-2 |çap=6. print |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gershevitch |pêşnavê-edîtor=Ilya }}</ref> Medî bi kêmanî ji sedsalên 12 û 11ê berî zayînê de li rojavayê Îranê û li Rojhilata Kurdistanê ya îro jiyan kirine. Bandora wan ê li temamiya herêmê ji nîvê duyem a sedsala 8ê berî zayînê ve dest pê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The culture and social institutions of ancient Iran |paşnav=Dandamaev |pêşnav=M. A. |weşanger=Cambridge Univ. Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-521-61191-6 |çap=1 |cih=Cambridge |paşnav2=Lukonin |pêşnav2=Vladimir Grigorʹevič |paşnav3=Kohl |pêşnav3=Philip L. |paşnav4=Dandamaev |pêşnav4=M. A. }}</ref> Di serdema vê demê de îhtimaleke mezin ku gelên hind û îranîaxiv ji di beriya medan de bi kêmî ve 500 û 1000 sal berê li Rojhilata Kurdistanê û Îranê bi cih bûne. Piraniya zanyaran bawer dikin ku hatina nifûsa hind û îranîaxiv ji bo Rojhilata Kurdistanê û Îranê tenê bi koçberiyeke girseyî pêk nehatiye. Hatina hind û îraniyan di destpêkê hezarsala 2ê {{bz}} de bi komên piçûk ên koçber hêdî hêdî ji aliyê bakurê rojhilat ve di heyamek dirêj de ber bi rojava ve hatine. Ev komên koçber bi demê re dibin sedema afirandin komên çandî û zimanî yên cihêreng ku yek ji wan koman di dawiyê bi navê medî hatine binavkirin û medî derketine holê.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2021 |sernav=The Median Confederacy |url=https://www.academia.edu/34285360 |kovar=King of the Seven Climes |rr=39 }}</ref> === Serdema navîn === [[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|thumb|çep|Nexşeya Xanedaniya Merwaniyan.]] Di serdema navîn de Bakurê Kurdistanê derbasî rêveberiyên desthilatdariyên herêmî dibe. [[Xanedana Merwaniyan|Xanedaniya Merwaniyan]] xanedaniyeke kurd bû ku di serdema navîn de li Bakurê Kurdistanê hikûm kiriye. Xanedaniya Merwaniyan di sala 982ê {{pz}} de ji aliyê [[Bazê Dostikî]] ve hatiye damezrandin ku damezrênerê xanedaniyê Bazê Dostikî gelek herêmên xanedaniyê bi şervanî ya xwe navdarî bidest xistiye û ji nîvê sedsala 10an ve li Bakurê Kurdistanê dest bi bidest xistina bajaran kiriye. Di destpêkê de ber bi başûr ve diçe û [[Erdîş]]ê û çeperên li derdora navçeyê bidest dixe. Piştre bandora xwe xurt dike [[Amed]], Farqîn û [[Nisêbîn]]ê ku di bin desthilatdariya buweyhiyan de bûn bidest dixe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Stein |pêşnav=J. M. |tarîx=1975-09-15 |sernav=The effect of adrenaline and of alpha- and beta-adrenergic blocking agents on ATP concentration and on incorporation of 32Pi into ATP in rat fat cells |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1659–1662 |doi=10.1016/0006-2952(75)90002-7 |issn=0006-2952 |pmid=12 }}</ref> Herêma ku Xanedaniya Merwaniyan lê hatibû avakirin erdnîgariyeke mezin ê bi navê zewezân bû ku ev erdnîgarî herêmeke berfireh vegirtiye ku sinorên herêma xanedaniyê li başûr ji bakurê [[Mûsil]]ê dest pê dikir heta sinorê [[Xelat]]ê, li rojhilat ji bajarê [[Selmas]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] despê dikir û li rojava heya [[Amed]]ê dirêj dibû. Paytexta xanedaniyê bajarê [[Farqîn|Meyafariqînê]] bû (navçeya [[Farqîn]] a îro) ku xanedanî nêzîkî 100 salan li deverên ku bakur, rojhilat û başûrê [[Kurdistan]]ê vedigire, hikûmdariyê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Wasil ibn 'Ata' als Prediger und Theologie |paşnav=ʻAṭāʼ |pêşnav=Wāṣil ibn |weşanger=BRILL |tarîx=1988 |isbn=978-90-04-08369-1 |ziman=en |url=https://books.google.de/books?id=tPsUAAAAIAAJ&lpg=PA623&dq=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&hl=tr&pg=PA624#v=onepage&q=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&f=false }}</ref> Di sala 1085an de artêşa selçûqiyan êrîşê axa merwaniyan (Bakurê Kurdistanê) dike piştê şerekî dijwar piraniya axa merwaniyan dagir dike. Mîrê merwanî yê dawî Mensur heta mirina xwe ya sala 1096an li Cizîrê jiyan dike. Heya sala 1171ê bi damezrandina dewleta eyûbîyan hinek herêmên Bakurê Kurdistanê ku ji aliyê salçuqiyan ve hatibû dagirkirin beşdarî axa eyûbiyan bûye. Her çiqas dewleta eyûbîyan tevahiya [[Kurdistan]]ê bidest nexe lê di serdema xwe ya herî berfireh de li herêmeke berfirehê wekê [[Misir]], [[Sûriye]], [[Iraq]], [[Hecaz]], [[Filistîn]], [[Lîbya]], [[Yemen]] û li [[Şam (herêma erdnîgarî)|Herêmên Şamê]] (Levant) serwerî kiriye.<ref name="Özoğlu2004"/><ref name="Özoğlu2004">{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-8556-9 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Dewleta Eyûbî bandoreke veguherîner li herêmê dike nemaze bandoreke veguherîner Misirê kiriye ku berê di bin serweriya xîlafeteke şîe de bû, Misir di serdema eyûbiyan de dibe navendeke aborî û çandî ya herêmê bi hêza siyasî û leşkerî ya serdest.<ref name="Özoğlu2004" /> Damezrênerê dewleta eyûbîyan Selahedîn Eyûbî rêveber û leşkerekî kurd ku [[Tikrît]]ê ji dayîk bûye. Bavê [[Selahedînê Eyûbî|Selahaddînê Eyûbî]], [[Necmedînê Eyûbî|Necmeddînê Eyûbî]] li bajarê [[Divîn]]ê jiyan kiriye ku bajêr di wê demê de di bin desthilatdariya xanedana kurd a [[Xanedana Şedadiyan|Xanedana Şedadîyan]] de bû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |sernav=Saladin Biography |malper=web.archive.org |tarîx=2017-08-30 |roja-gihiştinê=2024-10-23 |roja-arşîvê=2017-08-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170830055141/http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/3072517 |sernav=From Saladin to the Mongols : the Ayyubids of Damascus, 1193-1260 {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2024-10-23 |ziman=en }}</ref> === Serdema nûjen === ==== Xweseriya mîrekiyên Kurdistanê û Serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî ==== [[Wêne:Kurdish states 1835.png|thumb|Padîşahiya Serbixwe û Mîrekiyên Xweser ên Kurd li dora 1835 (li gorî Dr Michael Izady).]] Di tomarên bacê de (an lênivîsk) ya ku dîroka wî vedigere sala 1527an, behsa herêmek bi navê ''Wilayet-i Kurdistan'' ([[Eyaleta Kurdistanê]]) dike ku tê de behsa 7 mîrekiyên mezin û 11 mîrekiyên biçûk dike. Di belgeyê de mîrektiyên kurdan wekî eyalet (dewlet) hatiye binavkirin ku ev yek nîşana xweseriya mîrektiyên [[Kurdistan]]ê ne. Di fermaneke (fersûma împeratorî) hatiye nivîsandin ku Silêmanê Yekem li dora sala 1533an de rêgezên mîrasî û peyrewiyê di nav begên Kurdistanê de diyar dike. Mîrektiyên Kurdistanê di nav xanedaniya osmaniyan de her dem bi awayeke otonom mane yan jî tu caran dest ji statûya otonomiyan (xweserî) bernedane. Xanedaniya osmanî di destpêka sedsala 19an de dest bi parastina desthilatdariya xwe yê li herêmê kiriye. Ji ber metirsî ya serbixwebûna mîrekiyên kurdan, osmaniyan xwestiye ku bandora wan bişkîne û wan bixe bin kontrola dewleta navendî ya Konstantînopolê. Lêbelê dijberî ya mîrektiyên kurd ku ji aliyê desthilatdariya osmaniyan ve pêk hatiye ji sala 1840an û pê ve li herêmê dibe sedema bêaramiyeke zêde. Osmaniyan di cihê mîrektiyan de şêxên sofî û fermanên dînî derdixe pêş ku bandora şêxên sofî li herêmê zêde dibe. Yek ji giregirên sofî yên navdar [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] bû ku li herêma di navbera [[Gola Wanê]] û [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] de dest bi serhildanê kiriye. Devera ku di bin destê wî de bûn hem herêmên osmanî û hem jî yên qacaran werdigirt. Şêx Ubeydullahê Nehrî wekî yek ji rêberên pêşîn ên ku di nav kurdan de ramanên neteweperestî yên nûjen peyda kiriye tê hesibandin. Şêx Ubeydullahê Nehrî nameyekê ji bo cîgirê balyozxaneya [[Qiraliyeta Yekbûyî|Brîtanyayê]] re şandiye û nameyê de hatiye wiha nivîsiye: "Neteweya kurd miletekî cuda ye. Em dixwazin karê me di destê me de be".<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bhagwat |pêşnav=V. M. |paşnav2=Ramachandran |pêşnav2=B. V. |tarîx=1975-09-15 |sernav=Malathion A and B esterases of mouse liver-I |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1713–1717 |doi=10.1016/0006-2952(75)90011-8 |issn=0006-2952 |pmid=14 }}</ref> ==== Rûxandina osmaniyan ==== Her çiqas dîroka hemû kurdan têkildarî hemû kurdan be jî, her parçeyekê Kurdistanê di dîroka Kurdistanê de xwedî ciheke taybet e. Heta îlan kirina komara [[Tirkiye]]yê jî qedera her sê parçeyên Kurdistanê (rojava, başûr, bakur) wek hev bû û ji bo qedera xwe ya sedsalan li benda rûxandina [[Împeratoriya Osmanî]]yan bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |sernav=Kurdistan {{!}} History, Religion, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Piştî [[Şerê cîhanî yê yekem]], xanedaniya osmaniyan ji aliyê gelek aliyan ve, nemaze ji aliyê dewletên ewropayî ve hatibûn desteser kirin. Di heyama Şerê Cîhanê yê Yekem de deverên wekê Yemen, Iraq û Sûrîye ji xanedaniya osmaniyan cûda bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-history/ |sernav=Learn About Kurdish History |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cfr.org/timeline/kurds-long-struggle-statelessness |sernav=Timeline: The Kurds’ Quest for Independence |malper=Council on Foreign Relations |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li vir [[Rojavayê Kurdistanê]] û [[Başûrê Kurdistanê]] dikevin bin desthilatdariyên mandateriya brîtaniyan a ku li Sûrîyeyê û Iraqê hatibû ragehandin. Li van herdu welatan ji aliyê brîtaniyan û ji ereban ve du dewlet hatine ava kirin ku têkoşîna kurdên van parçeyan hem li gel îngilîzan hem jî li gel van dewletên ereban bûn. Piştî şerê cîhanî yê yekem Bakurê Kurdistanê û [[Anatolya]] di bin desthilatdariya dewletên ewropî de bûn. Di encamê de di 10ê tebaxa sala 1920an de di navbera dewletên ewropayî û osmaniyan de [[Peymana Sevrê]] hatibû îmzekirin. Li gorî bendê vê peymanê di navbera Anatolya û Îranê de avabûna du dewletan hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |sernav=Who Are the Kurds? |malper=Institutkurde.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li gorî peymanê bajarê Wanê wek sinorek bimîne, li rojava û li başûrê [[Wan]]ê biryara herêma xweser ya Kurdistanê û li bakurê Wanê jî biryara herêma xweser ya Ermenistanê hatibû destnîşan kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://gov-wa.nt.am/?lang=en |sernav=The Government of the Republic of Western Armenia (Armenia) – Official website |malper=gov-wa.nt.am |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 |tarîxa-arşîvê=2023-04-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230415115927/https://gov-wa.nt.am/?lang=en |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ==== Serhildana Koçgiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Qoçgiriyê}} [[Wêne:Alîşêr Efendî & Zarîfe Xatun.jpg|thumb|çep|Wêneyê Elîşêr û Zerîfe Xatûn]] Serhildana Koçgirî serhildaneke kurd bû ku li dijî nenaskirina mafên kurdan ku li herêma koçgîriyan û li Bakurê Kurdistanê pêk hatiye qewimiye. Serhildan piştê ku daxwaza otonomî ya kurdî nayên qebûl kirin û piştre jî ku [[Nûrî Dêrsimî]] tê girtin di 21ê sibata sala 1921ê de hatiye destpêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Olson |pêşnav=Robert |paşnav2=Rumbold |pêşnav2=Horace |tarîx=1989 |sernav=The Koçgiri Kurdish Rebellion in 1921 and the Draft Law for a Proposed Autonomy of Kurdistan |url=https://www.jstor.org/stable/25817079 |kovar=Oriente Moderno |cild=8 (69) |hejmar=1/6 |rr=41–56 |issn=0030-5472 }}</ref><ref name="Olson1991">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Piştî ku [[Peymana Sevrê|Peymana Sêvrê]] hatiye îmzekirin, kurd zêdetir pê bawer bûn ku bi kêmanî dikarin xwe bigihîjin rêveberiyeke otonom. [[Seyîd Ebdulqadir]] kurê [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] û serokê [[Cemiyeta Tealiya Kurd]] piştgirî dide fikra otonomiya kurdî ya ku li Bakurê Kurdistanê were avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-5993-5 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Lê [[Nûrî Dêrsimî]] û [[Elîşêr]] ji otonomiyê wêdetir dixwestin ku li gorî xala 64ê ya peymanê Kurdistaneke serbixwe ava bikin.<ref name="Olson1991"/> Piştî van hewldanên ji bo otonomiya kurdî, kurdên derdorî [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] dest bi amadekariya rûbirûbûna dawî ya bi neteweperestên tirk re kirin û dest danîn ser gelek depoyên çekan ên tirkan. Di meha cotmeha sala 1920an de bi qasî ku xwe di pozîsyona bihêzbûnê de hîs bikin, Elîşan Beg serokê Refahiye eşîran ji bo serxwebûnê amade dike. Di dawiyê de, di 15ê mijdara sala 1920an de deklerasyonek pêşkêşî kemalîstan kirin ku di deklerasyonê de dixwazin ku leşkerên tirk ji herêmên kurdan derkeve, girtiyên kurd werin berdan û otonomiya kurdan were naskirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: in the shadow of history |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-226-51928-9 |çap=2 |cih=Chicago |paşnavê-edîtor=Meiselas |pêşnavê-edîtor=Susan |paşnavê-edîtor2=Bruinessen |pêşnavê-edîtor2=Martin van }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2018-02-06 |sernav=Rumbold, Sir Horace, eighth baronet (1829–1913) |url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.35865 |kovar=Oxford Dictionary of National Biography |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Piştre ne qebûl kirina daxwazên kurdan û girtina Nûrî Dêrsimî dibe sedema Serhildana Koçgiriyê. Serhildan bi pêşengiya Elîşêr, [[Heyder Beg]] û [[Elîşan Beg]] ve di sibata sala 1921ê de li herêma Koçgiriyê, li rojhilatê [[Sêwas]]ê ji aliyê hêzeke çekdar ên kurd ve ku ji 3.000 çekdaran pêk dihatin hatiye destpêkirin. ==== Serhildana Şêx Seîdê Pîranî ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Şêx Seîdê Pîranî}} Yek ji serhildanên Bakurê Kurdistanê [[Serhildana Şêx Seîdê Pîranî]] ye ku li dijî dagirkirina [[Kurdistan]]ê û nenas kirina mafên kurdan ku ji aliyê rejîma kemalîstan ve hatiye pêkanîn. Serhildana [[Şêx Seîd|Şêx Seîdê Pîranî]] di 13ê sibata sala 1925an de bi serokatiya Şêx Seîd û bi piştgiriya [[Azadî (rêxistin)|Azadî]] li navçeyê [[Licê]] ya [[Amed]]ê hatiye destpêkirin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Di heyama serhildanê de herêmeke berfirehê Bakurê Kurdistanê ji aliyê serhildêran ve hatiye kontrolkirin. Dîroka dînî û netewî ya serhildana Şêx Seîd ji aliyê zanyaran ve hatiye nîqaşkirin. Serhildan Şêx Seîd ji aliyê [[Robert W. Olson]] ve wekî "yekemîn serhildana neteweyî ya mezin a kurdan" hatiye binav kirin. Şêx Saîd banga gelek aliyan dike ku alîkarî bidine serhildanê. Azadî û çend efserên xanedaniya osmanî piştgirî dane serhildanê. Robert Olson diyar kiriye ku li gorî çavkaniyên cuda ji 15.000 serhildêran zêdetir kes beşdarî serhildanê bûne. Şêx Seîd wek fermandarê paşerojê ya tevgera serxwebûna Kurdistanê ku navenda wê li derdora Azadî bû hatiye hilbijartin û di 14ê sibata sala 1925an de Darahînî wek paytexta Kurdistanê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A people without a country: the Kurds and Kurdistan |weşanger=Zed Books |tarîx=1993 |isbn=978-1-85649-194-5 |çap=Rev |cih=London |paşnavê-edîtor=Chaliand |pêşnavê-edîtor=Gérard }}</ref> Şêx Seîd di 16ê sibatê de dema ku êrîşî Darahînî dike walî û efserên din dîl digire û bi deklerasyoneke ku bang li gel kir ku li serî hildin. Bi vê bangê hewl daye ku tevgerê di bin navendek yekalî de kom bike. Serhildan bi awayeke bilez berfireh dibe û di 20ê sibatê de bajarokê Licê ku navenda 5em a artêşa tirkan bû desteser dike.<ref name=":3" /> Piştî ku alîkariya eşîrên Mistan, Botan û Mhallamî werdigire navçeya [[Dara Hênî]] û [[Çewlîg]] werdigire û ber bi Amedê ve vedigere û navçeyên [[Maden (navçe)|Maden]], [[Sêwreg|Siwêreg]] û [[Erxenî]] yê zeft dike. Serhildaneke din a ku ji aliyê [[Şêx Ebdullahê Melekan|Şêx Evdillah]] ve hatiye birêvebirin ji aliyê [[Xinûs]]ê ve tê hewl dide ku [[Mûş]]ê zeft bike. Lê serhildêr li derdora pira [[Çemê Miradê]] biser neketin û neçar dimînin ku paş de vekişin. Di 21ê sibatê de hikûmeta dewleta tirk li parêzgehên Bakurê Kurdistanê kargeriya şid (rêveberiya şid) ragihandine. Dotira rojê dîsa serhildanek di bin serokatiya Şêx Şerîf de çêdibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]] ji bo demekê kontrol dike.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Religion and rural revolt: papers presented to the |paşnav=Bak |pêşnav=János M. |weşanger=Manchester university press |tarîx=1984 |isbn=978-0-7190-0990-7 |cih=Manchester |kesên-din=Interdisciplinary workshop on peasant studies |paşnav2=Benecke |pêşnav2=Gerhard }}</ref> Di 1ê adarê de kurd êrîşî Balafirgeha Amedê dikin û 3 balafiran îmha dikin. ==== Damezrandina komarên neteweperest û perçebûna Kurdistanê ==== Piştî rûxandina xanedaniya osmaniyan di 24ê tîrmeha sala 1923an de li bajarê [[Lozan]] a [[Swîsre]]yê ji aliyê nûnerên [[Meclîsa Netewî ya Tirkiyeyê]] û nûnerên Împeratoriya Îngîlîz, Komara Fransayê, Qiraliyeta Îtalyayê, Împeratoriya Japonî, Qiraliyeta Yewnanîstanê, Padîşahiya Romanya û Qiraliyetê yên Sirb, Kroat û Sloven (Yûgoslavya) ve [[Peymana Lozanê]] hatiye îmzekirin.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=2024-10-23 }}</ref> Di Peymana Lozanê tê li hevkirin ku du dewletên erebên neteweperest ([[Iraq]] û [[Sûrî]]) û dewleteke tirk ya neteweperest (Tirkiye) ku tevahiya Kurdistanê di navbera van dewletan de hatiye parvekirin were demazirandin.<ref name=":1" /> Bi vê peymanê re [[Kurdistan]] bi temamî tê perçe kirin û di navbera ereb û tirkan de hatiye parvekirin ku ji bo kurdan mafekî serxwebûnê namîne. Piştî vê peymanê hinek deverên Kurdistanê ([[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Suriyê de, devereke din ([[Başûrê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Iraqê de û devera herî mezin (Bakurê Kurdistanê) dimîne di nav sinorê dewleta tirk de. ==== Damezrandina dewleta tirk û qedexekirina ziman û çanda kurdî ==== Beriya damezrandina dewleta tirk de kurd xwedî saziyên medyayê bûn ku di pêvajoya dîroka di serdema beriya dewleta tirk de hatibûn damezrandin. Di vê heyamê de, di navbera salên 1890 û 1919an de gelek rojname û kovarên kurdî yên wekê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]], [[Rojnameya Cemiyeta Piştevanî]] û [[Pêşverû ya Kurd]], [[Amîd-î Sewda]], [[Peyman (Kovar)|Peyman]], [[Rojî Kurd (kovar)|Rojî Kurd]], [[Yekbûn (rojname)|Yekbûn]], [[Hetawî Kurd]] û [[Jîn (kovar)|Jîn]] hatine derxistin. Piraniya navenda van rojname û kovaran li bajarê [[Stembol]]ê bûn. Di heman demê rojnameyên ku li [[Amed]]ê derdiketin û komeleyên li ser zimanê kurdî dixebitîn hebûn. Dîsa di heman deman de dezgehên perwerdehiyê yên kurdan medrese bûn ku perwerdehiya medreseyan bi zimanê kurdî hatine dayîn.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/yazi/cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi-274531 |sernav=100 saliya Komarê û siyaseta zimanê kurdî |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2024-10-24 |ziman=tr }}</ref> [[Wêne:Diyarbakır’da Kürtçe Eğitim Mitingi 04.jpg|thumb|Dîmenek ji mitînga daxwaza perwerdehiya zanînê kurdî ku li Amedê hatiye lidarxistin ku ji aliyê dewleta tirk ve tê astengkirin.]] Bi damezrandina komara tirk re li tevahiya Bakurê Kurdistanê perwerdehiya zimanê kurdî hatibûn qedexekirin. Li gel perwerdahiya bi zimanê tirkî li kolanên bajaran axaftina zimanê kurdî hatiye qedexekirin. [[Zimanê kurdî]], cil û berg, folklor û bikaranîna navên kurdî têne qedexekirin û herêmên kurdan heta sala 1946an bi qanûnên leşkerî hatiye birevebirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights |paşnav=Hannum |pêşnav=Hurst |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1996 |isbn=978-0-8122-1572-4 |çap=Rev |cih=Philadelphia }}</ref> Li gel zimanê kurdî peyva "kurd", "Kurdistan" an "kurdî" jî ji aliyê dewleta tirk ve hatibûn qedexekirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective |paşnav=Baser |pêşnav=Dr Bahar |weşanger=Ashgate Publishing, Ltd. |tarîx=2015-03-28 |isbn=978-1-4724-2562-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8MTVBgAAQBAJ }}</ref> Ev polîtîkaya asîmîlasyonê û qedexekirina zimanê kurdî di dîroka dewleta tirk de wekê polîtîkayeke dewletê hatiye meşandin ku hatibû payîn di hemî qadên jiyana civaka kurdan de were bikar anîn.<ref name=":2" /> Tîpên "x, w, q, î, û, ê" ku di alfabeya kurdî de têne dîtin û têne bikaranîn, ji sala 1928an vir ve ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. Gelek kesên ku van peyvan bi kar anîne, li gorî benda 222 ê qanûna tirk a ku li dijî van tîpên kurdî ne hatin darizandin an jî cezayê girtîgehê li wan hatine birîn.<ref name=":2" /> ==== Damezrandina Komara Agiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Komara Agiriyê}} Beriya damezrandina Komara Agiriyê li dijî politîkayên tirkkirina tirkan û dagirkirina Bakurê Kurdistanê çend serhildanên kurdan rû daye. Serhildana Agiriyê di navbera salên 1926 û 1930an de li derdora [[Çiyayê Agirî]] û li hinek deverên [[Rojavaya Kurdistanê]] qewimiye. Serhildana yekem di 16ê gulana sala 1926an de qewimiye. Serhildan bi alîkarî û yekbûna kurdên bakur û rojhilatê [[Kurdistan]]ê li dijî dagirkirina dewleta tirk pêk hatiye. Serhildan piştê ku Usiv Taso û bi qasî 1.000 siwarî ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas bûne û hatine alîkariya [[Berxo Celalî]] mezin bûye. Serhildana duyem Îhsan Nûrî û “Zîlan Beg” tevî serokê eşîra Hesikê Îbrahîm Aga (Îbrahîm Hêsikê Têlî) ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas dibin û dest bi serhildaneke nû kirine. Li hemberê serhildana duyem hêzên dewleta tirk têk diçin herêmeke berfireh dikeve destê kurdan. Li herêma rizgarkirî bi piştgiriya partiya Xoybunê Komara Agiriyê hatiye ragihandin. Komara Agiriyê bi serokatiya komîteya navendî ya partiya Xoybûnê, di 28ê çiriya pêşîn a sala 1927 an jî 1928an de di dema pêla serhildana kurdên Bakurê Kurdistanê de serxwebûna xwe ragihandiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Essays on the origins of Kurdish nationalism |weşanger=Mazda Publishers |tarîx=2003 |isbn=978-1-56859-142-1 |cih=Costa Mesa, Calif |paşnavê-edîtor=Walī |pêşnavê-edîtor=ʿAbbas |series=Kurdish studies series }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Crucial images in the presentation of a Kurdish national identity: heroes and patriots, traitors and foes |paşnav=Strohmeier |pêşnav=Martin |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-04-12584-1 |cih=Leiden Boston, MA |series=Social, economic, and political studies of the Middle East and Asia }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: crafting of national selves |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Indiana Univ. Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-253-22050-9 |cih=Bloomington, Ind }}</ref> [[Îhsan Nûrî Paşa]] wekê berpirsê reveberiya leşkerî ya komarê û [[Îbrahîm Heskî|Îbrahîmî Heskî]] jî wek berpirsê hikûmeta sivîl hatine erkdar kirin. Di civîna yekem a [[Xoybûn]]ê de Îhsan Nûrî Paşa wek fermandarê leşkerî ya [[Serhildanên Agiriyê]] hatibû ragihandin û Îbrahîm Heskî dibe serokê rêveberiya sivîl.<ref name="Allsopp2014">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds of Syria: political parties and identity in the Middle East |paşnav=Allsopp |pêşnav=Harriet |weşanger=Tauris |tarîx=2014 |isbn=978-1-78076-563-1 |cih=London |series=Library of modern Middle East studies }}</ref> Di cotmeha sala 1927an de, Kurd Ava an jî [[Kurdava]] ku gundekî nêzîkî [[Çiyayê Agirî]] ye wek paytexta demkî ya [[Kurdistan]]ê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish national movement: its origins and development |paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |weşanger=Syracuse Univ. Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-8156-3093-7 |çap=1. ed., [Nachdr.] |cih=Syracuse, New York |series=Contemporary issues in the Middle East }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=La construction de l'état national turc et le mouvement national kurde, 1918-1938 |paşnav=Sayan |pêşnav=Celal |weşanger=Presses universitaires du septentrion |tarîx=2002 |isbn=978-2-284-03546-6 |ziman=fr |url=https://books.google.com/books?id=Y1MtAQAAIAAJ&q=Kurdava+1930 }}</ref> Xoybûnê bang li hêzên mezin û [[Cemiyeta Miletan]] dike û ji kurdên din ên [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] re peyam dişîne ku daxwaza hevkariya bi Komara Agiriyê re bikin. Lê ji ber zextên dewleta tirk ji aliyê [[Împeratoriya Brîtanî]] û [[Fransa]] ve çalakiyên endamên Xoybûnê hatine sinor kirin. Ji ber derfetên sinor kirî Komara Agiriyê piştê çar salan di şerê di navbera hêzên dewleta tirk û hêzên Komara Agiriyê de di îlona sala 1931ê de dawî li rêveberiya komarê hatiye.<ref name="Allsopp2014"/> ==== Komkujiya Geliyê Zîlan ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Geliyê Zîlan}} [[Wêne:Zilanmassacre.jpg|thumb|Rojnameya ''Cumhuriyet'' piştî Komkujiya Geliyê Zîlan wiha dinivîse: "Paqijî despêkiriye, kesên di Geliyê Zîlan de bi temamî hatine tine kirin".]] [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Geliyê Zîlan]] yan jî Birîna Geliyê Zîlan komkujiyeke giran e ku ji aliyê hêzên dewleta tirk ve di meha tîrmeha sala 1930an de li dijî kurdan pêk hatiye. Komkujî ji aliyê artêşa tirk ve di bin fermandariya serleşkerê tirk Ferîk Salih Omurtak de ji aliyê mila 9em a artêşa tirk ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt sorunu |paşnav=Tan |pêşnav=Altan |weşanger=Timaş yayınları |tarîx=2011 |isbn=978-975-263-884-6 |çap=10. baskı |cih=İstanbul |series=Timaş yayınları Düşünce dizisi }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Barışamadık |paşnav=Selek |pêşnav=Pınar |weşanger=İthaki |tarîx=2004 |isbn=978-975-8725-95-3 |cih=İstanbul |url=https://www.worldcat.org/title/ocm57505724 |series=Tarih-toplum-kuram |oclc=ocm57505724 }}</ref> Ji bo ku di geliyê de komkujiyê pêk bînin berê komkujiyê ji 18 gundên li derdora Geliyê Zîlan nêzîkê 47.000 kes komê geliyê kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı direnişi, 1926-1930 |paşnav=Kalman |pêşnav=M. |weşanger=Pêrı̂ Yayınları |tarîx=1997 |isbn=978-975-8245-01-7 |çap=1. baskı |cih=Aksaray, İstanbul }}</ref> Tê texmîn kirin ku 47.000 kesên ku hatine kom kirin bi temamî hetine kuştin. Di dema komkujiyê nêzîkî 200 gund ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine şewitandin. Rojnameya Berlîner ''Tageblatt'' a ku navenda rojnameyê li [[Almanya]]yê ye di hejmara xwe di 3 cotmeha sala 1930an de nivîsiye ku tirkan li herêma geliyê zîlanê 220 gund şewitandine û 1.500 jin û extiyar qetil kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ris |pêşnav=M. M. |paşnav2=Deitrich |pêşnav2=R. A. |paşnav3=Von Wartburg |pêşnav3=J. P. |tarîx=1975-10-15 |sernav=Inhibition of aldehyde reductase isoenzymes in human and rat brain |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=20 |rr=1865–1869 |doi=10.1016/0006-2952(75)90405-0 |issn=0006-2952 |pmid=18 }}</ref> Akademiya Zanistî ya Yekîtîya Sovyetê ragihandiye ku "li geliyên herêma geliyê zîlanê 1.550 kes hatin serjêkirin, li herêma [[Erdîş]]ê 200 gund hatin şewitandin, li herêma [[Panos]]ê gundek jî nemaye ku nehatiye şewitandin û wêran kirin."<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998">{{Jêder-kitêb |sernav=Yeni ve yakın çağda Kürt siyaset tarihi |paşnav=Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi, Doğu Bilimler Enstitüsü ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akdemisi, Doğu Bilimler Enstitüsü Kürt Komisyonu |weşanger=Pêrî Yayınları |tarîx=1998 |isbn=978-975-8245-06-2 |çap=3. baskı |cih=İstanbul |paşnavê-edîtor=Celil |pêşnavê-edîtor=Celîle |paşnavê-edîtor2=Gasaratyan |pêşnavê-edîtor2=M. A. |paşnavê-edîtor3=Aras |pêşnavê-edîtor3=M. }}</ref> Li gorî çavkaniyan ji xeynî komkujiya mezin a di newala Geliyê Zîlan de li gundên derdora Geliyê Zîlan gelek jin û extiyar ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998" /> ==== Komkujiya Dêrsimê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Dêrsimê}} [[Wêne:Turkish soldiers and local people of Dersim region.jpg|thumb|çep|Dîmenek di dema Komkujiya Dersimê de ku komeke sivîl ji aliyê leşkerên tirk ve hatine kom kirin.]] Komkujiya Dêrsimê rêzeke komkujiyan e ku bi navê Jenosîda Dêrsimê jî tê zanîn. Komkujiya Dersimê komkujiyeke li dijî sivîlan e ku aliyê artêşa tirk ve bi sê qonaxên komkujiyan li herêma [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] di navbera salên 1937 û 1938an de li dijî kurdan pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ayata |pêşnav=Bilgin |paşnav2=Hakyemez |pêşnav2=Serra |tarîx=2013-03-01 |sernav=The AKP’s engagement with Turkey’s past crimes: an analysis of PM Erdoğan’s “Dersim apology” |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10624-013-9304-3 |kovar=Dialectical Anthropology |ziman=en |cild=37 |hejmar=1 |rr=131–143 |doi=10.1007/s10624-013-9304-3 |issn=1573-0786 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersim Across Borders: Political Transmittances Between the Kurdish-Turkish Province Tunceli and Europe |paşnav=Strasser |pêşnav=Sabine |weşanger=Palgrave Macmillan UK |tarîx=2016 |rr=143–163 |isbn=978-1-137-60126-1 |cih=London |ziman=en |paşnavê-edîtor=Nowicka |pêşnavê-edîtor=Magdalena |url=https://link.springer.com/chapter/10.1057/978-1-137-60126-1_7 |paşnav2=Akçınar |pêşnav2=Mustafa |paşnavê-edîtor2=Šerbedžija |pêşnavê-edîtor2=Vojin |doi=10.1057/978-1-137-60126-1_7 }}</ref> Piştî damezrandina [[Tirkiye|Komara Tirkiyê]] di sala 1923an de hinek eşîrên kurdan ji hinek aliyên "siyaseta kemalîst" a [[Atatürk]] nerazî dibin ku bi "îdeolojiya elîta siyasî ya nû ya bi rejima yekpartî ve girêdayî ye" hatibû binavkirin ku li hemberê hemî aliyan siyaseta tirkkirinê ferz dikir. Nerazîbûna eşîrên Dersimê li dijî [[politîkayên tirkkirinê]], rayedarên dewleta tirk aciz dike û li dijî Dêrsimê planên operasyon û qirkirinê têne kirin. Dewleta tirk ji bo ku hêza Dersimê bişkîne ji bo komkujiya yekem 25.000 leşker dişîne Bakurê Kurdistanê. Li gel hêza eşîrên Dêrsimê dewleta tirk biryar dide ku hêza xwe du qatan zêde bike. Rayedarên dewleta tirk di beriya komkujiya yekem de ji bo lihevhatinê gazî [[Seyîd Riza]] dikin. Dema ku Seyîd Riza ji bo lihevhatinê diçe [[Ezirgan]]ê dewleta tirk lê îxanet dike û wî li wir dîl digire û dibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]]. Piştê girtina [[Seyîd Riza]] dewleta tirk Seyîd Riza û 6 an 10 hevalên wî di 15 û 18 mijdara sala 1937an li Xarpêtê bidarve dike. Piştê bidarve kirina Seyîd Riza komkujiya yekem despêdike. Komkujiya duyem di 2ê çileya sala 1938an de dest pê dike û heya 7ê tebaxa heman salê 8 mehe berdewam dike. Di temamî ya komkujiya sêyem de dîsa di heman mehê de di navbera 10 û 17ê tebaxa sala 1938an de operasyoneke ku 7 roj berdewam dike hatiye destpêkirin. Piştî operasyona 10 û 17ê tebaxê komkujiya li dijî sivîlan di 6ê îlonê de dest pê kiriye heya 23 îlonê (17 roj) berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |sernav=1937-1938’de Dersim’de neler oldu?" Taraf Gazetesi |malper=web.archive.org |tarîx=2010-05-22 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2010-05-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20100522181621/http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyan de kurdên sivîl bi balefirên şer hatine bombebaran kirin ku di raporeke serfermandariya giştî ya dewleta tirk de hatiye parvekirin de hatiye nivîsandin ku bombeyên bi giranî ya 50 kîloyan bi ser komên sivîl ên ku direvin ve avêtine. Yek ji rêberên kurd [[Nûrî Dêrsimî]] di daxuyaniyekê de diyar kiriye ku balafirên şer ên tirk di sala 1938an de bi gaza jehrî navçeyan bombebaran kiriye. Li gorî daxuyaniya antropologa kurd [[Dilşa Deniz]] hejmara kesên ku di komkujiyê hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Deniz |pêşnav=Dilşa |tarîx=2020-09-04 |sernav=Re-assessing the Genocide of Kurdish Alevis in Dersim, 1937-38 |url=https://digitalcommons.usf.edu/gsp/vol14/iss2/5/ |kovar=Genocide Studies and Prevention: An International Journal |cild=14 |hejmar=2 |doi=10.5038/1911-9933.14.2.1728</p> |issn=1911-0359 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://baskinoran.com/1938-dersim-bir-belge-de-nazimiye-nufus-mudurlugunden/ |sernav=1938 Dersim: Bir belge de Nazımiye Nüfus Müdürlüğü’nden! |malper=Baskın Oran |tarîx=2014-08-28 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=tr-TR }}</ref> Dîroknas [[Annika Törne]] hejmara kuştiyên di ku qetlîaman de hatine kuştin di navbera 32.000 û 70.000 de ye diyar kiriye ku [[Nicole Watts]] wekî çavkanî destnîşan kiriye. ==== Komkujiya Qilabanê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Qilabanê}} [[Wêne:Komkujiya roboskî.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Komkujiya Qilabanê.]] [[Komkujiya Qilabanê 2011|Komkujiya Qilabanê]] an jî Komkujiya Robozkê komkujiyeke ku di 28ê kanûna sala 2011an de li gundê Robozkê ya bi ser navçeya [[Qilaban]]ê li dijî kolberên kurd pêk hatiye. Komkujî piştî ku di heman demê de civîna Lijneya Ewlekariya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MGK) lihev hatine civandin ji aliyê dewleta tirk ve bi balafirên şer pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.economist.com/node/21556616 |sernav=The Kurds and Turkey: Massacre at Uludere {{!}} The Economist |malper=web.archive.org |tarîx=2012-08-05 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-08-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120805112123/http://www.economist.com/node/21556616 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |sernav=US Defense: "No comment about intelligence in Roboski massacre", Turkey denies report on U.S. help |malper=web.archive.org |tarîx=2012-05-28 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-05-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120528140212/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyê de 34 kurd bi bombebarana balafirên şer ji aliyê dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |sernav=Turkish air strikes kill dozens of villagers near Iraq border {{!}} World news {{!}} The Guardian |malper=web.archive.org |tarîx=2013-10-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131001092428/http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |sernav=Concerns raised about obscuring evidence in Uludere killings - Today's Zaman, your gateway to Turkish daily news |malper=web.archive.org |tarîx=2013-12-21 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-12-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131221014048/http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Serdozgeriya Komarê ya Amedê di derbarê lêpirsîna komkujiyê de di hezîrana sala 2013an de di derbarê komkujiyê de biryara ne şopandinê daye û dosyayên di derbarê komkujiyê de ji Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî re şandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |sernav=Serdozgeriya Komarê ya Qilabanê biryara neşopandinê da - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-09-24 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2015-09-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150924144622/http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serdozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî di biryara xwe ya bi hincet a di 7ê çileya sala 2013an de wiha gotiye: "Hem gumanbar û hem jî personelên din ên leşkerî ku di bûyerê de wezîfedar bûne di çarçoveya biryarên TBMMê û Lijneya Wezîran de di çarçoveya bikar anîna fermanên qanûnê de erkên ku ji wan re hatine dayîn bi cih anîne" û biryara ne şopandina komkujiyê daye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |sernav=Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî ya Qilabanê ve hat dayîn |malper=web.archive.org |tarîx=2018-09-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901145716/http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> === Nakokiyên salên dawî û hewlên çareseriya pirsgirêka kurd === Şer û pêvçûn ên berdewam ên li Bakurê Kurdistan bi şerên gerîlayî ku ji aliyê gerîlayên girêdayî [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] ku ji 15ê tebaxa sala 1984an vir ve hatiye despêkirin heya roja îro bê navber berdewam kiriye. [[Şerê gerîlayî]] bi çalakiya yekem ê ku ji aliyê yekem fermandarê hêzên gerîlayan [[Mahsum Korkmaz|Mahsun Korkmaz]] (Egît) di 15ê tebaxa sala 1984an de ku li dijî hêzên dewleta tirk pêk hatiye destpêkiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds and the Future of Turkey |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Palgrave Macmillan |tarîx=1997-05-15 |isbn=978-0-312-17265-7 |ziman=en |url=https://books.google.nl/books?id=dWmd8IS06FgC&pg=PA35&lpg=PA35&dq=Mahsum+Korkmaz+PKK+commander&source=bl&ots=UBXL7izm5a&sig=BwWPl0z0FW1beZSQP5ZjEkzjbLs&hl=nl&ei=iEuTTeCHHoKDOuHq5VA&sa=X&oi=book_result&ct=result }}</ref> Şerê di navbera gerîlayên kurd û hêzên artêşa tirk heya niha bi qonax û awayên cihêreng di nav sinorên Bakurê Kurdistan û [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam kiriye. Ji sala 1984an vir ve ji xeynî hinek serdemên ku ji bo çareseriya înkara mafên kurdan li Bakurê Kurdistanê ku di navbera rayedarên dewleta tirk û partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê de diyalog hatine despêkirin ku di van qonaxan de şer rawestiye, heya roja îro bê navber berdewam kiriye. Ji bo çareseriya pirsgirêka [[kurd]] di navbera rayedarên dewletê û aliyên partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê gelek caran diyalog û pêvajoyên çareseriyê hatiye despêkirin. Pêvajoya çareseriyê ya ku bi gelek aliyan re hevdîtin hatibû pêk anîn di sala 2015an de pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |sernav=İşte 63 isimden oluşan akil insanlar listesi... - CNN TÜRK |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-20 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2015-02-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150220194507/http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Pêvajoya çareseriyê ya pirsgirêka kurd ku di sala 2015an piştê hilbijartina gelemperî ya sala 2015an de bi hinek alozîyên bi guman, ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdoan]] ve hatiye bidawî kirin. Piştê bidawî kirina pêvajoya çareseriyê gelek siyasetmedarên [[kurd]] ku di nav wan de hevserokên [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partîya Demokratîk a Gelan]] [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] hatine girtin<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |sernav=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl. |malper=web.archive.org |tarîx=2023-03-05 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2023-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230305110713/https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/de/t%C3%BCrkische-polizei-nimmt-f%C3%BChrende-kurden-politiker-fest/a-36094949 |sernav=Führende Kurden-Politiker festgenommen – DW – 04.11.2016 |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=de }}</ref> ku heya niha di girtîgehê de ne. Di sala 2016an de li seranserê Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyê gelek saziyên zimanî û çandî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Di nav saziyan de ji xeynî saziyên çandî gelek saziyên medyayê ku di nav wan de gelek qenalên televîzyon û radyoyên kurdan hebûn hatine girtin. Yek ji van saziyên zimanî ku hatibû girtin [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] bû ku bi salan lêkolînên çandî û zimanî meşandibû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/302058/istanbul-kurt-enstitusu-kapatildi |sernav=Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê hat girtin |malper=Evrensel |tarîx=2016 }}</ref> == Polîtîka == === Yekem partiyên siyasî === Piştî damezrandina [[Partiya Karkerên Kurdistanê|Partiya Karkeren Kurdistanê]] ku bi damezrandina xwe re derbasê têkoşîna çekdarî bûye, yekem partiya siyasî yê li Bakurê Kurdistanê ku di qada sîvîl de dest bi sîyasetê kiriye [[Partiya Kedê ya Gel]] e ku di navbera salên 1990an û 1993an de li Bakurê Kurdistanê û li Tirkiyeyê siyaset kiriye.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |sernav=Halkın Emek Partisi - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-04 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-02-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150204175425/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Partiya Kedê ya Gel di 7ê hezîrana sala 1990an de ji aliyê hinek endamên Partiya Sosyal Demokrata a Gel (SHP) ya berê ku nav wan de 10 parlamenterên îstifakirî Abdullah Baştürk, Ahmet Turk, Cüneyt Canver, Kenan Sönmez, Salih Sümer, İsmail Hakkı Önal, Mehmet Ali Eren, Arif Sağ, İbrahim Ekmen Aksoy hebû hatiye damezrandin.<ref name=":4" /> Parlamenterên [[Partiya Sosyal Demokrat a Gel]] ji ber ku hinek parlamenterên kurd û parlamenterên partiyê ku di cotmeha sala 1989an de li Parîsê beşdarî konferansa bi navê “Nasnameya Neteweyî ya Kurd û Mafên Mirovan” bûne di meha mijdara heman salê de ji partiyê hatibûn avêtin. Partiya Demokrasiya Gel di 11ê gulana sala 1994an de hatiye damezrandin. Partî di hilbijartinên giştî ya Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê yên sala 1995an de milyonek û 171 hezar û 623 deng gel standiye. Di hilbijartinên giştî ya sala 1999an de 1 milyon û 482 hezar û 196 deng û di hilbijartinên herêmî yên li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê ku sala 1999an de hatiye lidarxistin li Bakurê Kurdistanê 37 şaredarî bi dest xistiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |sernav=Dadgeha Mafê Mirovan Doza HADEPê pejirand |malper=web.archive.org |tarîx=2009-04-08 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2009-04-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090408220507/http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Partiya Demokrasiya Gel di 13ê adara 2003an de ji aliyê Dadgeha Destûra Bingehîn a Komara Tirk ve bi hinceta "navenda çalakiyên derqanûnî" hatiye girtin. Serokê partîyê Murat Bozlak 46 siyasetmedarên kurd 5 sal bi qedexekirin siyasetê ji bo wan hatiye biryardayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |sernav=Radikal-çevrimiçi / Türkiye / HADEP kapatıldı |malper=web.archive.org |tarîx=2015-04-17 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-04-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150417143630/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Heya niha li Bakurê Kurdistanê gelek partiyên siyasî yên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin û siyasetmedarên kurd bi dehan sal hatine zindanî kirin. Ji sala 1993an vir ve bi rêze ve [[Partiya Kedê ya Gel]], [[Partiya Demokrasiyê]], [[Partiya Demokrasiya Gel]] û [[Partiya Civaka Demokratîk]] ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.voaturkce.com/a/hepten-hdpye-kapatilan-kurt-partileri/5820797.html |sernav=Ji HEP’ê heta HDP’ê Partiyên Kurdan girtin |malper=VOA Türkçe |tarîx=2021-03-20 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://medyascope.tv/2023/10/12/kurt-siyasi-partileri-1991den-bugune-11-parti-kuruldu-5-partiyi-aym-kapatti-yesil-sol-parti-yonunu-ariyor/ |sernav=Ji sala 1991ê û vir ve 11 partî hatin avakirin, 5 partî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. |malper=Medyascope |tarîx=2023-10-12 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Bayır |pêşnav=Berfin }}</ref> === Hilbijartinên giştî yên sala 2015an === {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Yüksekdağ and Demirtaş.jpg | alt1 = | caption1 = Di dema hilbijartina sala 2015an de hevserokên HDPê Selahattin Demirtaş û Figen Yüksekdağ. | image2 = Parliament of Turkey June 2015.svg | alt2 = | caption2 = Rengê mor (binevşî) kursiyên HDPê li meclisê nîşan dide ku di hilbijartina sala 2015an de 80 parlamenter wergirtibû. }} Heya hilbijartina sala 2015an de siyasetmedarên kurd ji ber rêjeya ji %10 heya sala 2015an bi awayeke serbixwe beşdarî hilbijartinan bûne. Di hilbijartina giştî ya sala 2015an ji aliyê siyasetmedarên kurd ve biryar hatiye dayîn ku wekê berbijarê partiyeke siyasî beşdarê hilbijartinan bibin<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |sernav=Demirtaş: HDP seçimlere parti olarak girecek - Politika Haberleri - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-08-31 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-08-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150831134726/http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> û di hilbijartina giştî de bi [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partiya Demokratik a Gelan]] (HDP) beşdarî hilbijartinan bûne. Di heman hilbijartinê de bi hevserokatiya [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] Partiya Demokratik a Gelan serkevtineke dîrokî bidest xistiye ku ji %13 dengê giştî yên li seranserê Bakurê Kurdistanê û Tirkiye yê werdigire.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/c99vv5927g9o |sernav=Hilbijartinên 7ê hezîranê: Li Tirkiyeyê di serdema beriya hilbijartinên 1ê mijdara sala 2015an û piştî wê de çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2024-09-16 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Partiya Demokratik a Gelan di hilbijartinê de ji Bakurê Kurdistanê û ji deverên din ên Tirkiyê 80 parlamenter werdigire û dibe sêyem partiya herî mezinê meclîsê.<ref name=":5" /> Ji ber ku di vê hilbijartinê de serokkomarê hikûmetê Recep Tayyip Erdogan bi tenê nabe desthilatdar encamên hilbijartinê qebûl nake û ji bo ku hilbijartin bê dubare kirin hikûmetê bi partiyên din re ava nekir. Piştî damezrandina hikûmeteke demkî ku ji aliyê meclîsa ve hatibû avakirin hilbijartin careke din dîsa di meha mijdara heman salê de hatiye lidarxistin. Di hilbijartina dubare de Partiya Demokratik a Gelan bi rêjeya %10,76 dengên giştî wergirtiye.<ref name=":5" /> Piştê hilbijartinên giştî yên ku di sala 2015an de hatine lidarxistin zextên dewleta tirk li ser siyasetmedarên kurd û li dijî kurdan zêdetir dibe heya ku gelek parlamenterên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin berdewam kiriye. Tê texmîn kirin ku nêzîkî 10 hezar kurd ji ber nêrînên xwe yên siyasî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. === Girtina siyasetmedarên kurd (2015–2019) === Di sala 2016an de ji bo ku siyasetmedarên kurd bêne girtin, girtina siyasetmedarên kurd ji aliyê Recep Tayyip Erdoğan ve bi caran hatiye rojevê û bi caran bangawazî li partiyên opozisyonê kiriye ji bo ku parlamenterên kurd bêne girtin li meclisê dengên xwe bidin. Piştre bi pejirandina [[Partiya Gel a Komarî]] ku di wê demê de [[Kemal Kılıçdaroğlu]] serokê partîyê bû parêzbendî ya (qanûneke taybet e ku tenê ji bo siyasetmedarên hilbijartî derbasdar e) siyasetmedarên kurd hatine rakirin. Piştî rakirina parêzbendiyên siyasetmedarên kurd ji 4ê mijdara 2016an ve gelek parlamenterên HDPê ku di nav wan de hevserokên giştî yên HDPê Selahattîn Demîrtaş û Fîgen Yuksekdag jî hene hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-52932483 |sernav=Di vê pêvajoyê de ji rakirina parêzbendiyan heta kêmkirina kursiyên parlamentoyê çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2020-06-05 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Li gorî rapora ku Partîya Demokratîk a Gelan ji bo Hefteya Mafên Mirovan amade kiriye, ji sala 2015an heya sala 2019an di serdegirtinên li dijî partiyê û pêkhateyên partiyê de 15 hezar û 530 kes hatine binçavkirin. Di nav kesên binçavkirî de 750 ji wan endam û rêveberên Partiya Demokratik a Gelan bi giştî 6 hezar kes hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/392848/hdpden-hak-ihlalleri-raporu-15-bin-kisi-gozaltina-alindi-6-bin-kisi-tutuklandi |sernav=Rapora binpêkirina mafan a HDPê: 15 hezar kes hatine binçavkirin, 6 hezar kes hatine girtin. |malper=Evrensel }}</ref> === Desteserkirina şaredariyên bajaran (2016–2020) === Tayînkirina qeyûman rêbazeke desteserkirina şaredariyên Bakurê Kurdistanê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve tê bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |sernav=Li Amed, Mêrdîn û Wanê qeyûm hatin avêtin. |malper=web.archive.org |tarîx=2019-08-19 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2019-08-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190819165322/https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirina şarederiyên bajarên Bakurê Kurdistanê yekem car di sala 2016an de bi desteserkirina 24 şaredariyên bajar û navçeyên kurd pêk hatiye.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Li 28 şaredariyan qeyûm hatin tayînkirin |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-37332272 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |xebat=BBC News Türkçe |ziman=tr }}</ref> Di 19ê tebaxa sala 2019an de jî di saetên serê sibê de ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê]] [[Adnan Selçuk Mızraklı]], şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin ê Mêrdînê]] [[Ahmet Türk]] û şaredara [[Şaredariya Bajarê Mezin a Wanê]] [[Bedia Özgokçe Ertan|Bedîa Ozgokçe Ertan]] ji ser karên wan hatine avêtin. Piştî jikaravêtina şaredarên kurd bi awayeke bilez li cihê wan rayedarên dewleta tirk hatine bicih kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |sernav=Li 4 şaredariyên HDPê qeyûm hatin tayînkirin |malper=web.archive.org |tarîx=2020-03-26 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2020-03-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200326221730/https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirin şaredariyan a sala 2020an ji 23ê adara sala 2020an despêdike ku şaredariyên [[Partiya Demokratîk a Gelan]], li 3 bajarên mezin, 2 bajar, 29 navçe û li 3 bajarokan şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin. Bikaranîna qeyûman bi gelemperî çend meh piştê hilbijartinan pêk tên. Di pêvajoya desteserkirin şaredariyan de piştê ku şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin li cihê wan hemiyan rayedarên tirk hatine bicihkirin û gelek ji wan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Tayînkirina qeyûman yek ji awayên desteserkirin a şaredariyan û girtina siyasetmedarên kurd e ku ji aliyê serokkomarê dewleta tirk [[Recep Tayyip Erdoğan]] ve tê bikaranîn. == Demografî == Nifûsa herî zêde yê [[Kurdistan]]ê li seranserê Bakurê Kurdistanê dijîn. Li hemberê hemî zextên koçberiyê ya valakirina gundan û guhertinên demografîk ku bi sedsalan e berdewam dike tê texmîn kirin ku li Bakurê Kurdistanê di navbera 20 û 25 milyon [[kurd]] dijîn. Heya niha bi awayeke zelal hêjmara kurdan li Bakurê Kurdistanê û deverên din ên Tirkiyê ji aliyê rayedarên tirk ve nehatiye eşkerekirin û nifûsa rastîn a kurdan her dem hatiye veşartin. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê hêjmareke zêde yê ku nêzîkî 10 milyon kurd tê texmîn kirin di dîrokên cihêreng de koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne. Tevahiya nifûsa Bakurê Kurdistanê nêzîkî 30 milyon kes tê texmîn kirin. Nifûsa herî zêde yê li derveyî Bakurê Kurdistanê koçê bajarê [[Stembol]]ê bûne ku nifûsa wan di navbera 3 û 4 milyon kes de hatiye texmîn kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |sernav=Kurds in Turkey {{!}} Religious Literacy Project |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-22 |roja-gihiştinê=2024-10-31 |roja-arşîvê=2019-04-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190422214227/https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Guhertinên demografîk === Li gelek deverên Bakurê Kurdistanê berê damezrandina komara tirk û bi damezrandina komara tirk re bi armanca asîmîlaskirna kurdan, valakirina deveran û piştre jî ji bo guhertinên demografîk di dîrokên cihêreng de bi hezaran [[kurd]] hatine koçber kirin. Bi polîtîkayên guhertinên demografiya [[Kurdistan]]ê deverên ku di nav de bajarên wekê [[Gurgum]], [[Dîlok]], [[Meletî]], [[Semsûr]] [[Ezirgan]] û [[Xerpêt|Xarpêt]] heye, bi damezrandina komara tirk re bi armancên guhertinên demografîk, tirkên mihacir li van deveran hatine bicihkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.art-izan.org/artizan-arsivi/kurtler-ne-zaman-ve-neden-sorun-oldular-k-sa-bir-tarihce-denemesi/ |sernav=Kurd Kengî û Çima Bûn "Pirsgirêk"? Nivîsareke Dîrokî ya Kurt |malper=artizan |tarîx=2009-06-14 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr |paşnav=Artizan }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-turklestirmenin-merkez-uslerinden-biri-elazig-7143 |sernav=Yek ji navendên tirkkirinê: Xarpêt |malper=Yeni Özgür Politika |tarîx=2020-11-18 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Schaller |pêşnav=Dominik J. |paşnav2=Zimmerer |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2008 |sernav=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14623520801950820 |kovar=Journal of Genocide Research |ziman=en |cild=10 |hejmar=1 |rr=7–14 |doi=10.1080/14623520801950820 |issn=1462-3528 }}</ref> === Ziman === [[Wêne:Kurdish languages map.svg|thumb|Belavbûna zimanê kurdî li seranserê [[Kurdistan]]ê, li [[Anatolya Navîn]] û li [[Xoresan]]ê.]]Zaravayê herî berfirehê [[zimanê kurdî]] [[kurmancî]] ye ku li seranserê Bakurê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Li gel zaravaya kurmancî ya kurdî li hinek deverên Bakurê Kurdistanê zaravaya [[zazakî]] ya kurdî jî ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Ji xeynî Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî li herêmeke berfirehê deşta [[Anatolyaya Navîn]] ji aliyê [[Kurdên Anatolya Navîn]] ve tê axaftin. Zimanê kurdî zimanekî ji malabata hind û ewropî ye ku ji komeke zimanên kurdî pêk tê. Kurdî yek ji zimanên [[Rojhilata Navîn]] û [[Rojavayê Asyayê]] ye ku li herêmeke berfireh tê axavtin. Li Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî bi Alfabeya Hawarê tê nivîsandin ku Alfabeya Hawarê bi yekem hejmara kovara Hawar di 15ê gulana 1932an de dest bi weşanê kiriye ku heta 15ê tebaxa sala 1943an 57 hejmar hatiye weşandin. Alfabeya Hawarê ji aliyê nivîskar û demaziranêrê kovarê [[Mîr Celadet Bedirxan]] ve hatiye çêkirin. === Polîtîkayên asîmîlasyonê û astengîyên li hemberê zimanê kurdî === Bi avakirina dewleta tirk re zimanê kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin û xebatên zimanê kurdî hatine astengkirin. Bi caran hişyariyên trafîkê ku aliyê şaredariyan ve bi kurdî hatine nivîsandin ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve hatine jêbirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/524552/kurtce-yazilar-bakanlik-talimatiyla-siliniyormus |sernav=Nivîsên bi kurdî bi talîmatên wezaretê hatine jêbirin. |malper=Evrensel }}</ref> Bi caran sazî û dibistanên taybet ên ku bi zimanê kurdî perwerdahî dane zarokan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Hemî saziyên medyayê ku bi zimanê kurdî weşan kirine hatine girtin û gelek rojnamevanên ku di saziyan de xebitîne hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/khk-ile-kapatilan-kurtce-gazete-welat-internet-uzerinden-yayina-basladi-144935h |sernav=Rojnameya Kurdî ya girtî Welat dest bi weşanê kir |malper=Artı Gerçek |tarîx=2020-11-27 |roja-gihiştinê=2024-10-30 |ziman=tr }}</ref> === Dîn === Piraniya kurdên Bakurê Kurdistanê misilmanên sunî ne lê hêjmareke girîng kurdên elewî jî hene. Piraniya zêde yê kurdan ji mezheba şafî ne lê bi kêmasî jî kurdên girêdayî mezheba hanêfî jî hene.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Creating a Diaspora within a Country: Kurds in Turkey |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Springer US |tarîx=2005 |rr=403–414 |isbn=978-0-387-29904-4 |cih=Boston, MA |ziman=en |paşnavê-edîtor=Ember |pêşnavê-edîtor=Melvin |url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-0-387-29904-4_40 |paşnavê-edîtor2=Ember |pêşnavê-edîtor2=Carol R. |paşnavê-edîtor3=Skoggard |pêşnavê-edîtor3=Ian |doi=10.1007/978-0-387-29904-4_40 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |sernav=Southern Kurdistan during the last phase of Ottoman control: 1839–1914: Journal of Muslim Minority Affairs: Vol 17, No 2 |malper=web.archive.org |tarîx=2023-10-07 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |doi=10.1080/13602009708716377 |roja-arşîvê=2023-10-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231007235740/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Binpêkirinên mafên mirovan == Ji sala 1990an vir ve li Bakurê Kurdistanê gelek caran li dijî kesên sivîl zarok û girtiyên siyasî yên kurd di pêvajoyên binçavkirinê de ji aliyê hêzên dewleta tirk ve rastî xirabkarî, îşkence û binpêkirinên giran ên mafên mirovan hatine. Di dîrokên cihêreng de gelek zarokên kurd û kesên sivîl an jî siyasetmedarên kurd ji aliyê hêzên dewletê ve rastî îşkence û muameleya xirab hatine ku hinek ji wan ji polîs û leşkerên tirk ve hatine kuştin. Zarok rasterast bûne hedefa leşker û polîsên dewleta tirk ku hinek ji wan di encama êrişan de jiyana xwe jidest dane.<ref name=":7">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/4345/bu-ulkede-cocuklar-olduruluyor |sernav=Li welatê zarok têne kuştin. |malper=Evrensel |roja-gihiştinê=2024-10-11 }}</ref> Di serdemên dawî de binpêkirinên mafên mirovan ji sala 2015an vir bi awayeke berbiçav her ku çûye zêde bûye. Ji ber ku guh nedaye hişyariya rawestandina polêsên tirk di sala 2016an de li Bakurê Kurdistanê 5 zarok ji aliyê hêzên dewletê ve hatine kuştin.<ref name=":6">{{Jêder-malper |url=https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |sernav=Raporên binpêkirina mafên mirovan |malper=ihddiyarbakir.org |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr |paşnav=Vertex |roja-arşîvê=2024-11-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241110121254/https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Dîsa di heman salê de di dema şerê çekdarî de 22 zarok ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin. Di heman demê ji ber êrîşên çekdarî 12 zarok birîndar bûne an jî bi awayeke mayîn de şopên birînan li ser laşê wan mane.<ref name=":6" /> Di sala 2016an de bi ji ber xwepêşandanên civakî di serdegirtina malan de 40 zarok hatine binçavkirin û hatine girtin. Îşkence û muameleya xerab a li dijî zarokên ku di demên qedexeyên derketina derve de hatin binçavkirin, hatine dîtin.<ref name=":6" /> Di dema binçavkirinê de herî kêm 6 zarok rastî îşkenceyê hatine û herî kêm 6 zarokên din jî li derve û li kolanan rastî tundûtîjiya hêzên dewleta tirk hatine.<ref name=":6" /> Di 29ê tîrmeha sala 2025an de dîmenên îşkencekirina du ciwanan li ser medyaya civakî hatiye belavkirin. Di dîmenên ku ji aliyê hinek siyasetmedarên Bakurê Kurdistanê û hinek saziyên çapameniyê hatine parvekirin hatiye dîtin ku du leşkerên tirk li îşkence li du ciwanan dikin. Li gorî agahiyên ku hatine parvekirin de hatiye diyarkirin ku dîmenên îşkencekirina ciwanan li navçeya [[Serê Kaniyê, Riha|Serêkaniyê ya Rihayê]] hatiye kişandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DMsh33VBBeS/?igsh=eTlvamZndTh5anhq |sernav=Instagram |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2025-07-30 }}</ref> Zarokên kurd ên ku kuştina wan veguheriyê bûyerên dramatîk û kuştina wan ketiye rojevê [[Kuştina Oxir Kaymaz|Uğur Kaymaz]], [[Kuştina Ceylan Önkol 2009|Ceylan Önkol]] û [[Kuştina Cemîle Çağırga 2015|Cemile Çağırga]] ye ku di dîrokên cihêreng de ji polês û leşkerên Tirkiyeyê ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150913_cizre_cemileninolumu_hatice_kamer |sernav=Dayika Cemîle Çagirga: 'Ew şevê bi cenazeyê keça min di hembêza min de bû, razam'' |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2015-09-13 |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr}}</ref> Li gorî daneyên heyî di navbera salên 1992 û 2022an de li Bakurê Kurdistanê herî kêm 350 zarokên kurd ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name=":7" /> == Çand == === Muzîk === Bakurê Kurdistanê çavkaniya çanda muzîka kevneşopî ya [[dengbêjî]] yê ye. Dengbejên navdar ên wekê [[Şakiro]], [[Reso]] û [[Huseynê Mûşî|Huseyno]] li bajarên Bakurê Kurdistanê jidayîk bûne. Di navbera salên 1982 û 1991ê gotin û tomarkirina muzika kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Shoot the singer! music censorship today |weşanger=Zed Books |tarîx=2004 |isbn=978-1-84277-505-9 |cih=London |paşnavê-edîtor=Korpe |pêşnavê-edîtor=Marie }}</ref> Di pêvajoya qedexekirina ziman û muzîka kurdî dengbêja navdar ê kurd Şakiro ji Bakurê Kurdistanê hatiye sirgûnkirin ku bi salan ew û malbata wî li bajarê cihêrengên Tirkiyeyê jiyan kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Rûdawê li Îzmîrê şopa dengbêj Şakiro şopand. |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2025-09-06 }}</ref> Li gel hemî zext û qedexeyên dewleta tirk, dengbêjên kurd dîsa di warê çanda muzîka dengbêjiyê de pêşketinên girîng bi dest xistine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mayakultur.com/4597/ |sernav=Qîrîna Xemgîn a Dîroka Windabûyî: Şakiro |malper=MayaKültür |tarîx=2023-06-05 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.serhatnews.com/bilinmeyen-yonleriyle-uc-unlu-kurt-dengbej-reso-sakiro-ve-huseyno |sernav=Sê Dengbejên Kurd ên Navdar bi Taybetmendiyên Wan ên Nenas: Reso, Şakiro û Huseyno |malper=Serhat News |tarîx=2022-01-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr-TR }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rupelanu.org/yasakli-bir-dilin-direnisi-dengbejlik-1-8551h.htm |sernav=Berxwedana Zimanekî Qedexekirî: Dengbejî -1 |malper=Rûpela nû |tarîx=2020-02-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref> Ji ber zextên li ser zimanê kurdî û zindanî kirina wan, hunermendên kurd neçar dimînin ku koçê welatên ewropî bibin. Hunermendên kurd ên navdar ên wekê [[Şivan Perwer]], [[Hozan Kawa|Kawa]], [[Dîno]], [[Diyar]] û gelek hunermend û stranbêjên kurd heya roja îro ji ber ihtîmala girtin û zindanî kirina wan nikarin vegerin Bakurê Kurdistanê. Muzîka kurdî ya kevneşopî ji aliyê çandî ve ji muzîka erebî, farisî û tirkî cuda ye û helbestên muzîka kurdî bi piranî ji aliyê kesên anonîm (nenas) ve hatine nivîsandin. [[Muzîka kurdî]] di warê tematîk de karakterek melankolîk û elejîk bû lê bi demê re melodiyên dilgeş û şad hatine afirandin. Folklora Kurdî ji sê cureyên wekê dengbêj, hozan û ji stranbêjên gelêrî pêk tên. === Wêje === Hinek çavkanî [[Eliyê Herîrî|Elî Herîrî]] (1425–1495) wekê yekem helbestvanê navdar ku bi kurdî nivîsiye dibînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/language/ |sernav=The Kurdish Language and Literature |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en }}</ref> Wêjevanên navdar ên din ên ji Bakurê Kurdistanê [[Şerefxanê Bidlîsî]] ye ku nivîskarê [[Şerefname]]yê ye û [[Ehmedê Xanî]] ye ku destana netewî ya kurdî ''[[Mem û Zîn]]'' nivîsandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://ifkurds.de/en/publications/item/66-mem-u-z%C3%AEn-%E2%80%93-a-classical-17th-century-epic.html |sernav=Mem u Zîn – A Classic Kurdish Epic from the 17th-Century |malper=ifkurds.de |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en-gb }}</ref> Wêjevanên kurd [[Ebdulsemedê Babek]] di sedsala 10an de, Elî Herîrî di sedsala 11an de jiyan kirine û wêjevanên din jî di navbera sedsalên 15an û 17an de jiyan kirine û bi zaravayê kurmancî nivîsandine. Di vê serdemê de navenda wêjeya kurdan [[Mîrektiya Botan]]ê û paytexta mîrektiyê navçeya [[Cizîr]]ê bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt edebiyatına giriş |paşnav=Uzun |pêşnav=Mehmed |weşanger=İthaki |tarîx=2015 |isbn=978-975-273-251-3 |çap=9. baskı |cih=İstanbul |paşnav2=Blau |pêşnav2=Joyce |series=İthaki yayınları }}</ref> Bi navçeya Cizîrê re bajarên [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] û [[Sine]] navendên din ên girîng ên [[wêjeya kurdî]] bûn. Yekem helbestvanên kurd ên naskirî Ebdulsemedê Babek, Elî Herîrî, [[Melayê Batê]], Ehmedê Cizîrî, [[Feqiyê Teyran]] û Ehmedê Xanî ne. Di sedsalên 19 û 20an de wêjeya kurdî li gel [[zimanê kurdî]], bi taybetî [[wêjeya kurdî]] ya nivîskî eleqeyeke mezin û geşedaneke mezin dibîne. Çapemeniya kurd a ku bingehê çapemeniyê di sedsala 19an de hatiye avêtin di warê geşedana wêjeya kurdî de xwedî cihekî girîng e.<ref name="Chyet2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Future of the Kurdish Language: an Egalitarian Scenario |paşnav=Chyet |pêşnav=Michael L. |weşanger=Institut français d’études anatoliennes |tarîx=2018 |rr=169–179 |isbn=978-2-36245-068-6 |url=http://dx.doi.org/10.4000/books.ifeagd.2225 }}</ref> Yekem kovara kurdî bi navê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]] di sala 1898an de li paytextê îro ya [[Misir]]ê li [[Qahîre]]yê derketiye.<ref name="Chyet2018" /> == Mijarên têkildar == * [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] * [[Şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Turkish Kurdistan}} * [http://www.travel-images.com/kurdistan.html Galeriya wêneyan] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Bajarên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Portal bar|Tirkiye|Kurdistan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Bakurê Kurdistanê| ]] [[Kategorî:Demografiya Kurdistanê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kurdistanê]] [[Kategorî:Guhertinên demografîk li Kurdistanê]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêmên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Kurdistan]] [[Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê]] 1yla482wgvt5ja3kbkap23zstuimabh 1995822 1995787 2026-04-02T18:27:56Z Penaber49 39672 /* Rûber */Sererastkirineke paragrafîk pêk hat 1995822 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar| di derbarê '''Bakurê Kurdistanê''' de ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê [[Kurdistan]]ê de hûn dikarin li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 350 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Nexşeya sinorê Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Belavbûna [[kurd]]an li Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyeyê. }} '''Bakurê Kurdistanê''' yek ji çar beşên erdnîgarî ya [[Kurdistan]]ê ye û beşa herî mezin ê Kurdistanê ye. Bakurê Kurdistanê di roja îro de di nava sinorê polîtîk ên [[Tirkiye]]yê de maye ku piştî [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] de bi parçekirina Kurdistanê re ji aliyê Tirkiyeyê ve hatiye kolonîze kirin. Bi damezrandina komara tirk re ji aliyê dewletê ve li hemberê [[zimanê kurdî|ziman]] û [[çanda kurdî]] polîtîkayên astengkirinê, zext û înkarkirinê hatiye destpêkirin ku heya roja îro berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/kurdistan-map/turkish-kurdistan/ |sernav=Explore Turkish Kurdistan |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Bi damezrandina [[Tirkiye]]yê re, Bakurê Kurdistanê wekê perçeyek dagirkirî bê statû maye û nakokiyên pirsgirêka kurd û nakokiyên li ser pirsgirêkên li Bakurê Kurdistanê heya roja îro berdewam dike.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://m.bianet.org/bianet/medya/261007-kurtce-gazeteyle-kurt-toplumuna-ulasmak-istedik |sernav=Me xwestiye ku em bi rojnameyan xwe bigihîjin civaka kurd |malper=Bianet |ziman=tr |paşnav= }}</ref> Partiyên siyasiyên Bakurê Kurdistanê hewl didin ku polîtîkayên [[Bişavtin|asîmîlasyonê]] û astengkirina li hemberê [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda kurdan]] û binpêkirinên mafên mirovan ku ji aliyê Tirkiyeyê ve tê pêk anîn kêm bikin an jî biguherînin. Bakurê Kurdistanê beşa herî zêde yê Kurdistanê ye ku bi awayeke tund di bin zextê hatiye asîmîlasyonê de ye û [[guhertinên demografîk]] û polîtîkayên valakirinê lê pêk hatiye. Li gorî texmînan li Bakurê Kurdistanê nêzîkî 25 û 30 milyon [[kurd]] dijîn. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê di dîrokên cihêreng de ji ber valakirin û [[Şêwitandina gundên Bakurê Kurdistanê|şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] ku di navbera salên 1990 û 2009an de ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine şewitandin û hatine valakirin, bi sed hezaran kurd ji Bakurê Kurdistanê koçber bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://9koy.org/doguda-30-yil-once-koyleri-bosaltilip-zorunlu-goce-tabi-tutulan-insanlara-ne-oldu.html |sernav=Çi hat serê gelên ku 30 sal berê gundên wan hatin valakirin û bi darê zorê hatine koçberkirin? |malper=9.Köy |tarîx=2023-01-06 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=admin }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ihd.org.tr/zorla-yerinden-etme-uygulamasi/ |sernav=Polotîkaya jicihkirina bi darê zorê – Komeleya Mafên Mirovan |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Derneği |pêşnav=İnsan Hakları }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/biz-koy-yakma-taburuyduk-1994te-30-koyu-yaktik,243668 |sernav='Em tabûra şewitandina gundan bûn, di sala 1994an de me 30 gund şewitand' |malper=T24 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr }}</ref> Tê texmînkirin ku di roja îro de li deverên din ên Tirkiyeyê, [[Ewropa]] û li welatên cihêrengên cîhanê nêzîkî 6-8 milyon kurd ên Bakurê Kurdistanê dijîn. == Etîmolojî == Navê Bakurê Kurdistanê naveke erdnîgarî ye ku beşa herî bakurê [[Kurdistan]]ê destnîşan dike. Bakurê Kurdistanê navê xwe ji navê ji navê [[Kurdistan]]ê wergirtiye ku navê Kurdistanê ji du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' ku [[kurd]]an desnîşan dike û ji peyva ''îstan'' pêk tê ku peyveke îranî ye ku cih an welatan destnîşan dike. Bi her du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' û ''îstan'' navê ''Kurdistanê'' derdikeve ku welatê kurdan destnîşan dike an jî tê wateya welatê kurdan. == Erdnîgarî == === Rûber === {{Nexşeya Bakurê Kurdistanê|mezinahî=450px|hêl=right|sernav=Nexşeya topografiya Bakurê Kurdistanê}} Bakurê Kurdistan welatekî çiyayî ye ku herêm xwedî deşt û çiyayên bilind in. Lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Çiyayê Agirî|Çiyayê Agiriyê]] ku bilindahiya çiyayê digihîje 5.137 mêtreyê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y. |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y. |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F. |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1998JVGR...85..173Y |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> Duyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Cîlo|Çiyayên Cîloyê]] ye ku bilindahiya çiyayê gihiştiye 4.116 mêtreyê û sêyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê bi bilindahiya 4.058 mêtre [[Çiyayê Sîpan]]ê ye. Bakurê Kurdistanê çavkaniya her du çemên girîng ên wekê çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ye. Yek ji çemên girîng ê Bakurê Kurdistanê [[Çemê Miradê]] ye ku li gel [[Ava Reş (Firat)|Çemê Ava Reş a Ezirganê]] yek ji çavkaniyên girîng ê Firatê ye. Gola herî mezinê Bakurê Kurdistanê [[Gola Wanê]] ye ku bi rûava 3.713 km² gola herî mezinê [[Kurdistan]]ê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Lake-Van |sernav=Lake Van {{!}} Turkey, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en }}</ref> Piştî Gola Wanê çend golên çêkirî yên wekê [[Bendava Rihayê]] ku gola çêkirî ya herî mezin ê Bakurê Kurdistanê ye û [[Bendava Kebanê]] ye ku di nav sinorên parêzgehên [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêtê]] de hatine avakirin. Li gel herêmên çiyayî li herêmên jorîn deştên bilind ên tektonîk jî hene. Deştên sereke yên herêma jorîn [[Deşta Mûşê]], [[Deşta Îdirê]] û [[Deşta Erzînganê|Deşta Ezirganê]] ye. Li herêma jêrîn jî deşta berfirehê [[Deşta Heranê]] cih digire. Rêzçiyayên [[Toros]] ên Başûr [[Kurdistan]]ê ji rojava ve ber bi rojhilat ve dike du beş. Toros ji li herêma jêrîn ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heya Colemêrgê dirêj dibin. Bi dawî bûna Torosan rêzeçiyayên [[Zagros]]an dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind û asê dibin ku bilindahiya wan digêje 4000 mêtreyan.<ref>Cheterian, Vicken (2015). Open Wounds: Armenians, Turks and a Century of Genocide. Oxford and New York City: Oxford University Press. p. 65. ISBN 978-1-84904-458-5. As a result of policies such as these, the expression Armenian Plateau, which had been used for centuries to denote the mountainous highlands around Lake Van and Lake Sevan, was eliminated and replaced by the expression 'eastern Anatolia'.</ref> === Bakurê Torosan === Bakurê Torosan ji aliyê başûrê rojava ve, ji [[Gurgum]]ê despê dike heya [[Sêwas|Sêwazê]], ji Sêwasê heya [[Qers]]ê herêmên jorîn a Bakurê Kurdistanê ye ku gelek deşt û çiyayên bilind di xwe de vedigire. Bi bandora çiyayên torosan ku rê ber avhewaya germa jêrîn a [[Deryaya Navîn]] hatiye girtin ku ji ber bandora çiyayên torosan herêmên jorîn li gorî herêmên jêrîn hênik e. Li herêma çiyayî jorîn li gel çiyayên bilind, deştên bilind ên tektonîk ên wekî [[Deşta Meletiyê]], [[Deşta Mûşê]] [[Deşta Erziromê]], [[Deşta Ezirganê]] û [[Deşta Îdirê]] heye ku bilindahiya navîn a ji asta deryayê 1500 mêtre ye. Xalên herî bilind ên Bakurê Kurdistanê li herêma jorîn e ku çiyayên bilind wekê [[Çiyayê Agirî]], [[Sîpanê Xelatê|Çiyayê Sîpanê]] [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]] a Bidlîsê ku her sê çiya çiyayên volkanîk ên vemirandî ne li vê herêmê ne. Çiyayê volkanîk a Tendûrekê û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] li vê herêmê ye. Di heman demê de herêma jorîn jêderka çemên [[Dîcle|Dicle]] û [[Firat]]ê ye ku ev her du çem ji herêma jorîn derdikevin. (Her çiqas Dîcle çemekî herêma jêrîn be jî lê bi nizilîna binê erdê re çavkaniya xwe yê sereke ji Gola Xezer a Xarpêtê werdigire) Çemê Miradê, Çemê Munzirê û Çemê Avareş a Ezirganê ku bi hev re çavkaniyên girîng ên Firatê ne li herêma jorîn e. Jiber hewaya hênik serê çiyayên bilind ên wekê Çiyayê Agirî û Çiyayê Sîpanê her dem qeşahirtî ye. [[Gola Wanê]] ku goleke tektonîk e li herêma jorîn e. === Başûrê Torosan === Berevajiyê herêma jorîn herêma jêrîn a başûrê torosan ji xeynî hinek deveran bi gelemperî deşt, berrî rast û germiyan e. Li herêma jêrîn ji Dîlok û Rihayê heya Siwêregê cih bi cih bi girik in. Piştî Siwêregê Çiyayê Qerejdaxê despêdike heya ku digihêje çiyayên Mazî û Mêrdînê. Çiyayê volkanîk a Qerejdaxê çiyayeke serbixwe ye ku bi bilindahiya 1.952 mêtreyê li ser deşta di navbera [[Amed]] û [[Riha]]yê de cih digire. Çiyayên Maziyê çiyayeke volkanîk ê herêma jêrîn e. Li herêma botan çiyayên Herekol û Cûdî cih digirin ku rêzeke çiyayî ya asê û bilind ên ku ber bi Başûrê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê ve diçin. Li rojava Deşta Dîlokê û Deşta Tilbişarê û li dorhêla Amedê jî, Deşta Gewran û Deşta Amedê hene. Deşta Gewran di navber a [[Erxenî]] û Qerejdaxê de cih digirê ku berfirehiya deştê 15 hezar hektar berfireh e. Berfirehiya Deşta Amedê 40 hezar hektar berfireh e. Li Rihayê Deşta Heranê berfirehê heye ku di warê çandiniyê de deşteke girîng e. Yek ji deştên girîng ên herêma jêrîn Deşta Mêrdînê ye ku bi Deşta Heranê re qadê herî girîng ên çandiniyê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Taurus-Mountains |sernav=Taurus Mountains {{!}} mountains, Turkey {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> === Parêzgeh û navendên parêzgehên Bakurê Kurdistanê === {| class="wikitable" style="width:600px;" |+ |- ! Parêzgeh !! Navçe / serbajar !! Nexşe |- ! [[Adiyeman (parêzgeh)|Adiyeman]] || [[Aldûş]], [[Bêsnî]], [[Komîşîr]], [[Semîsad]], '''[[Semsûr]]''', [[Sergol]], [[Sincik]], [[Tût]] || [[Wêne:Navçeyên Semsûrê.png|80px]] |- ! [[Agirî (parêzgeh)|Agirî]] || [[Avkevir]], [[Bazîd]], [[Dutax]], [[Giyadîn]], [[Patnos]], '''[[Qerekose]]''', [[Xamûr]], [[Zêtka]] || [[Wêne:Navçeyên Agiriyê.png|80px]] |- ! [[Batman (parêzgeh)|Batman]] || '''[[Êlih]]''', [[Heskîf]], [[Hezo]], [[Kercews]], [[Qabilcewz]], [[Qubîn]] || [[Wêne:Navçeyên Batmanê.png|80px]] |- ! [[Bidlîs (parêzgeh)|Bidlîs]] || '''[[Bidlîs]]''', [[Elcewaz]], [[Motkî]], [[Norşîn]], [[Tetwan]], [[Xelat]], [[Xîzan]] || [[Wêne:Navçeyên Bidlîsê.png|80px]] |- ! [[Bîngol (parêzgeh)|Bîngol]] || [[Azarpêrt]], [[Bongilan]], [[Çêrme]], '''[[Çewlîg]]''', [[Dara Hênî]], [[Kanîreş]], [[Gêxî]], [[Xorxol]] || [[Wêne:Navçeyên Bîngolê.png|80px]] |- ! [[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]] || '''[[Mamekî]]''', [[Melkişî]], [[Mêzgir]], [[Pêrtag]], [[Pilemor]], [[Pulur]], [[Qisle]], [[Xozat]] || [[Wêne:Navçeyên Dêrsimê.png|80px]] |- ! [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]] || [[Bismil]], [[Çêrmûg]], [[Çinar]], [[Erxenî]], [[Farqîn]], [[Gêl]], [[Hezro]], [[Hênê]], [[Karaz]], [[Licê]], [[Pasûr]], [[Pîran]], [[Şankuş]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Amed]]ê''': [[Bajarê Nû]], [[Payas]], [[Rezik]], [[Sûr]] || [[Wêne:Navçeyên Diyarbekirê.png|80px]] |- ! [[Entab (parêzgeh)|Entab]] || [[Kele]], [[Bêlqîs]], [[Cîngîve]], [[Girgamêş]], [[Îslahiye]], [[Kurudere]], [[Alêban]], [[Tilbişar]], [[Şahînbeg]] || [[Wêne:Navçeyên Entabê.png|80px]] |- ! [[Erdêxan (parêzgeh)|Erdêxan]] || − || [[Wêne:Navçeyên Erdêxanê.png|80px]] |- ! [[Erzîrom (parêzgeh)|Erzîrom]] || [[Aşqela]], [[Azort]], [[Bardîz, Erzîrom|Bardîz]], [[Çêrmik, Erzîrom|Çêrmik]], [[Espîr]], [[Hesenqela]], [[Narman]], [[Norgeh]], [[Oltî]], [[Oxlê]], [[Parsîna Jor]], [[Pasîna Jêr, Erzîrom|Pasîna Jêr]], [[Qereçoban]], [[Qereyazî]], [[Tawûsker]], [[Tatos]], [[Tortim]], [[Xinûs, Erzîrom|Xinûs]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Erzîrom]]ê''': [[Palandoken]], [[Yakutiye]] || [[Wêne:Navçeyên Erzîromê.png|80px]] |- ! [[Erzîngan (parêzgeh)|Erzîngan]] || [[Cîmîn|Cimnî]], [[Egîn]], '''[[Ezirgan]]''', [[Gercan]], [[Îlîç]], [[Kemax]], [[Mose]], [[Qerequlak]], [[Têrcan]] || [[Wêne:Navçeyên Ezirganê.png|80px]] |- ! [[Hekarî (parêzgeh)|Hekarî]] || '''[[Colemêrg]]''', [[Çelê]], [[Gever]], [[Şemzînan]] || [[Wêne:Hakkari districts-ku.png|80px]] |- ! [[Îdir (parêzgeh)|Îdir]] || [[Başan]], '''[[Îdir]]''', [[Qulp]], [[Têşberûn]] || [[Wêne:Navçeyên Îdirê.png|80px]] |- ! [[Kilîs (parêzgeh)|Kilîs]] || − || [[Wêne:Navçeyên Kilîsê.png|80px]] |- ! [[Meletî (parêzgeh)|Meletî]] || [[Arabkîr]], [[Arga]], [[Aywalî]], [[Çirmik]], [[Darende]] , [[Erxewan]], [[Hekîmxan]], [[Keferdîz]], [[Melediya kevn]], '''[[Meletî]]''', [[Muhacîr, Meledî|Muhacîr]], [[Qela, Meletî|Qela]], [[Şîro]], [[Yazixan]] || [[Wêne:Navçeyên Meletiyê.png|80px]] |- ! [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]] || [[Artuklu]], [[Kerboran]], [[Dêrik]], [[Qoser]], [[Şemrex]], [[Midyad]], [[Nisêbîn]], [[Mehsert]], [[Stewr]], [[Rişmil]] || [[Wêne:Navçeyên Mêrdînê.png|80px]] |- ! [[Mereş (parêzgeh)|Mereş]] || − || [[Wêne:Navçeyên Mereşê.png|80px]] |- ! [[Mûş (parêzgeh)|Mûş]] || [[Dêrxas]], [[Gimgim]], [[Kop]], [[Milazgir]], '''[[Mûş]]''', [[Tîl]] || [[Wêne:Navçeyên Mûşê.png|80px]] |- ! [[Osmaniye (parêzgeh)|Osmaniye]] || − || [[Wêne:Osmaniye districts.png|80px]] |- ! [[Qers (parêzgeh)|Qers]] || [[Cilawûz]], [[Dîxor]], [[Kaxizman]], '''[[Qers]]''', [[Sarîqamîş]], [[Selîm, Qers|Selîm]], [[Şûrêgel]], [[Zarûşad]] || [[Wêne:Navçeyên Qersê.png|80px]] |- ! [[Riha (parêzgeh)|Riha]] || [[Bêrecûk]], [[Curnê Reş]], [[Hewenc]], [[Herran]], [[Kaniya Xezalan]], [[Pirsûs]], [[Serê Kaniyê]], [[Sêwreg]], [[Wêranşar]], [[Xelfetî]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Riha]]yê''': [[Eyûbî, Riha|Eyûbî]], [[Qerekoprî]] (Pira Reş), [[Xelilî]] || [[Wêne:Navçeyên Rihayê.png|80px]] |- ! [[Sêrt (parêzgeh)|Sêrt]] || [[Dih]], [[Hawêl]], [[Misirc]], '''[[Sêrt]]''', [[Şêrwan]], [[Tilo]], [[Xisxêr]] || [[Wêne:Navçeyên Sêrtê.png|80px]] |- ! [[Sêwas (parêzgeh)|Sêwas]] || [[Macîran]], [[Qoçgîr]],[[Dîvrîgî]], || [[Wêne:Navçeyên Sêwasê.png|80px]] |- ! [[Şirnex (parêzgeh)|Şirnex]] || [[Basan]], [[Cizîr]], [[Elkê]], [[Hezex]], [[Qilaban]], [[Silopî]], '''[[Şirnex]]''' || [[Wêne:Navçeyên Şirnexê.png|80px]] |- ! [[Wan (parêzgeh)|Wan]] || [[Bêgirî]], [[Ebex]], [[Elbak]], [[Erdîş]], [[Ertemêtan]], [[Miks]], [[Qerqelî]], [[Mehmûdî]], [[Şax]], [[Payîzava]], [[Westan]], [[Rêya Armûşê]], [[Tuşpa]] || [[Wêne:Navçeyên Wanê.png|80px]] |- ![[Gumuşxane|Gumusxane]] |[[Şiran|Şirân]], [[Kelkit|Kêlkît]] |[[Wêne:Gumusxane.jpg|alt=Gumusxane Qert|çep|frameless|93x93px]] |- ! [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêt]] || [[Baskîl]], [[Dep]], [[Egîna Jêrîn]], [[Keban]], [[Maden]], [[Palo]], [[Qerebaxan]], [[Qowanciyan]], '''[[Xarpêt]]''', [[Xulaman]] [[Xûx]] || [[Wêne:Navçeyên Xarpêtê.png|80px]] |- ! [[Xetay (parêzgeh)|Xetay]] || − || [[Wêne:Hatay location districts.png|80px]] |} == Avhewa == Çiyayên [[Toros]]an wekî dîwarekî bilind avhewaya bejahî ya jorîn nahêle derbasî herêma jêrîn bibe. Li gorî başûrên torosan, bakurê torosan rûerd gelek bilind e ku ev jî di warê avhewayê de cihêrengî cêdike. Herêma jorîn li gorî herêma jêrîn di mehên havînan de hênik e di mehên zivistanan de sar û bi berf e. Germahiya navînî ya herêma jorîn di navbera 25 û 30 pile de diguhere. Zivistana herêma jorîn sar e ku di mehên zivistanan de germahiya herêma jorîn heta -24 û -30 pileyan dadikeve. Bajarên [[Erzirom]] û [[Qers]]ê bajarên herî bilind û sar ên Kurdistanê ne ku bi mehan berf li erdê dimîne. Di mehên zivistanan de li herêmên çiya û bilind ên wekî [[Wan]], [[Şirnex]], [[Sêrt]], [[Colemêrg]], [[Erzirom]] û [[Qersê]] berfeke zêde dibare. Berfa zêde hinek caran dibe sedema aşîtan ku ji girên bilind têne xwarê. Li rojavayê, li herêmên bajarên [[Elezîz]], [[Meledî]], [[Semsûr]] û [[Mereşê]] rûerd hewqas ne bilind e. Her çiqas çiya û girik hebin jî rûerd navrast e. Baran zêde dibarê û li gorî hinek deverên herêma jorîn di mehên zivistanan de hênik e. Rêza Torosan nahêlin ku hewaya germ a Deryaya Navîn ji herêma jêrîn ber bi herêma jorîn ve here. Ji ber vê yekê di mehên havînan de li herêma başûrê torosan hewa gelek germ û ziwa ye. Ev jî li bajarên [[Dîlok]], [[Riha]], [[Amed]] û [[Mêrdîn]]ê dibe sedema germahiyeke zêde. Li herêma jêrîn germahî li siyê 40 - 45 pile ye. Di mehên zivistanan de herêm bi gelemperî bi baran e û berf kêm e. Ji bilî çend deşt, rast, navrast û beriyan, Kurdistan welatekî çiyayî ye. Çiya, cih û avhewaya Kurdistanê mercên dar û daristanan çêdikin. Berê piraniya çiya û herêmen Bakurê bi daristan bûn. Ji ber xizanî û nezaniyê sal bi sal xelk dar û beran dibire û ji bo şewatê bi kar tînin. Ji aliyê din ve li herêmên ku erd û zevî kêm in, daristanan dibirin û cîhên wan dikin erd. Li wir çandiniyê dikin. Di van salên dawî de dewleta Tirk ji bo şikandina şerê gerîlla agir berdidin daristanên Bakur û ew dişewtînin. Li Bakur darên berû, mazî, benav, benîşt, qizwan, hevirs û merx hene. Li ber çem û cihên avî ji darên gûz, spîndar û bih jî gelek in. == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Bakurê Kurdistanê}} === Pêşdîrok === [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji girê arkeolojîk ê Girê Mirazan ku dîroka girê ji 10.000 salên {{bz}} vedigere.]] [[Wêne:Hasankeyf Castle.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Heskîfa kevn û Şûnwarên Heskîfê ku dîroka niştecîbûna mirovî ji 12.000 salên {{bz}} ve vedigeriyaye. Ev şûnwara kevnare niha di bin Bendava Heskîfê de winda bûye.]] Bakurê Kurdistanê wekî deverên din ên [[Kurdistan]]ê yek ji cihê herî kevn ên cîhanê ye ku malavaniya mirovahiyê kiriye. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li qadên arkeolojîk ên li navçeyên [[Bismil]]ê, [[Erxenî]] û [[Farqîn]] a [[Amed]]ê hatine kirin de delîlên jiyana mirovan hatiye dîtin ku dîroka wan ji 10.000 salên {{bz}} vedigere. Li gorî lêkolînên arkeolojîk ên li Gira Kortikê derketiye holê ku ji 10.400 û 9.250 salê {{bz}} vir ve jiyana mirovî li [[Kurdistan]]ê heye. Di lêkolînên arkeolojîk de li heman herêmê li [[Qota Berçem]]ê ku li navçeya [[Erxenî]] ya Amedê ye delîlên jiyanê hatiye dîtin ku diroka wî ji 8.000 salên berê zayînê vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sur.bel.tr/tarihce |sernav=Dîroka Bakurê Kurdistanê |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2020-05-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200520182027/http://www.sur.bel.tr/tarihce |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Bermahiyên ji serdemên paleolîtîk û mezolîtîkê di [[Şikeftên Hasûnî]] ya li nêzîkê [[Farqîn]]ê û [[Şikeftên Hîlarê]] ya li nêzîkî navçeya [[Erxenî]] yê hatine tespîtkirin. Yek ji cih ên herî kevn ên li Bakurê Kurdistanê ku malavaniya mirovahiyê kiriye cihên neolîtîkên wekî [[Newala Çorî]] û [[Girê Mirazan]] e ku dîroka wan ji sedsala 10ê {{bz}} vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |sernav=All Posts |malper=World Monuments Fund |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-09-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240909170101/https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |sernav=The Archaeological Site of Göbeklitepe - UNESCO World Heritage Centre |malper=web.archive.org |tarîx=2018-03-31 |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2018-03-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180331174301/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Tê texmîn kirin ku Girê Mirazan perestgeha herî kevn ê cîhanê ye. Cihwarbûyina li herêmê li dora 9.000 salên berî zayînê wekê şûnwarên neolîtîk ên [[Neolîtîka A ya berî Cervaniyê]] li nêzîkê Gola Îbrahîm e (Gola Masiyan) ku li [[Riha]]yê ye derketiye holê. Navçeya Heskîfa kevn ku niha di bin ava Bendava Heskîfê de maye yek ji qadên arkeolojîk ên Bakurê Kurdistanê bû. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li Girê Heskîfê hatibûn kirin de hatiye dîtin ku jiyana mirovî ya li [[Heskîf]]ê ji 3.500 salên berê zayînê heya 12.000 salên berê zayînê diçe. Şûnwarê kevnar a Heskîfê li gel hemî hewlên nerazîbûna li dijî bendavê bi [[Bendava Heskîfê]] ku ji aliyê dewleta tirk ve li ser [[Dîcle|Çemê Dîcleyê]] hatiye avakirin dimîne di bin avê de. Heskîf a kevn bi bilind bûna avê re di 20ê gulana sala 2020an de bi temamî di bin avê de winda bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2020/07/05/world/middleeast/turkey-erdogan-hasankeyf-Ilisu-dam.html |sernav="An Ancient Valley Lost to 'Progress'" }}</ref> Di vê serdemê de ji ber ku Bakurê Kurdistanê beşek ji Heyva Biadan a kevnar e, Bakurê Kurdistanê bi awayekê bi lez ketiye bin bandora [[Şoreşa Neolîtîkê|Şoreşa Neolîtîk]] a ku çandinî lê berbelav bûye. === Serdema kevnare === [[Wêne:Near East 1400 BCE.png|thumb|çep|Rengê zer a tarî di 1400 salê {{bz}} de serweriya mêtaniyan destnîşan dike.]] Li navçeya Heranê ya bi ser parêzgeha [[Riha]]yê ve belgeyên ku bi tîpên mixî hatiye nivîsandin hatine dîtin ku dîroka belgeyê ji 2300 salên berê zayînê ve vedigere.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Chow |pêşnav=Y. W. |paşnav2=Pietranico |pêşnav2=R. |paşnav3=Mukerji |pêşnav3=A. |tarîx=1975-10-27 |sernav=Studies of oxygen binding energy to hemoglobin molecule |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6 |kovar=Biochemical and Biophysical Research Communications |cild=66 |hejmar=4 |rr=1424–1431 |doi=10.1016/0006-291x(75)90518-5 |issn=0006-291X |pmid=6 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Anderson |pêşnav=T. R. |paşnav2=Slotkin |pêşnav2=T. A. |tarîx=1975-08-15 |sernav=Maturation of the adrenal medulla--IV. Effects of morphine |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=16 |rr=1469–1474 |doi=10.1016/0006-2952(75)90020-9 |issn=1873-2968 |pmid=7 }}</ref> Di nav van belgeyan de belgeyek heye ku diyar dike ku li [[Herran]]ê di [[Perestgeha Sîn]] de peymanek hatiye çêkirin. Di vê heyamê de Bakurê Kurdistan yek ji navendên herî girîng ên baweriya pagan bû ku perestgehên xwedawendê heyvê [[Sîn]] û xwedawendê rojê [[Utu]] hebûn. Li gorî belgeyên dîrokî di sala 2000ê {{bz}} de mîtaniyên hurî li Bakurê Kurdistan bicih bûne. Mîrekiya herî hêzdarê vê serdemê mîrektiya mîtaniyên hurî ye ku li [[Amed]]ê hatiye avakirin. [[Mîtanî|Împeratoriya Mîtanî]] wekî hêzeke herêmî ya bihêz bû ku li bakur bi hîtîtiyan re, li rojava bi Misrê re, li başûr bi kassîtan re û li rojhilat jî bi asûriyan re sinorê împeratoriyê hebû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |roja-gihiştinê=2024-10-22 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Yek ji şaristaniyên mezin ên herêmê hîtîtîbûn ku di navbera salên 1750 û 1650yên {{bz}} de li ser axa Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistan a îro împaratoriyeke berfireh û împeratoriyeke bihêz avakirine. Hîtîtî civakeke hind û ewropî bûn ku yek ji yekem şaristaniyên mezin ên Serdema Bronzê bûn ku împeratoriyeke mezin li herêmên Bakurê Kurdistanê, [[Rojavayê Kurdistanê]] û li tevahiya [[Anatolya]]yê ava kirine. Tê texmîn kirin ku hîtîtî ji [[Deryaya Reş]] wêdetir hatine û di destpêka hezarsala 2em ê {{bz}} de li tevahiya Anatolyayê û li hinek deverên [[Kurdistan]]ê bi cih bûne. Hîtîtiyan rêzeke serwerî ava kirine ku di nav de [[Padîşahiya Kussarayê]] (sala 1750 {{bz}}), [[Padîşahiya Kaneşê]] an Neşa (salên 1750 û 1650 {{bz}}) û li dor sala 1650yê {{bz}} de împeratoriyeke bi mezinahiya navîn avakirine ku navenda împeratoriyê bajarê [[Hattusa]]yê bû<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |paşnav2=Waal |pêşnav2=Willemijn |tarîx=2019-12-01 |sernav=A Hittite Scribal Tradition Predating the Tablet Collections of Ḫattuša? |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/za-2019-0014/html |kovar=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ziman=de |cild=109 |hejmar=2 |rr=189–203 |doi=10.1515/za-2019-0014 |issn=1613-1150 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |tarîx=2020 |sernav=The Authorship of the Old Hittite Palace Chronicle (CTH 8): A Case for Anitta |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/709313 |kovar=Journal of Cuneiform Studies |ziman=en |cild=72 |rr=143–155 |doi=10.1086/709313 |issn=0022-0256 }}</ref> [[Wêne:A Mede King relief in Louvre Museum, Paris.jpg|thumb|Rolyefa qiralekî [[med]]î li Muzexaneya Louvre ya Parîsê.]] Di salên 550 û 650 yê {{bz}} de medî li Bakurê Kurdistanê, li seranserê Kurdistanê, Anatoliya û li seranserê [[Îran]] a îro împeratoriyeke mezin ê berfireh ava kirine. Medî cara ewil bi qralê asûrî Salmaneser III hatine nasîn kirin. Di nivîsarên di serdema Selmaneser (858-824 {{bz}}) de bi navê "Mada" hatine tomarkirin. Tê texmîn kirin ku di dawiya hezarsala 2ê {{bz}} de pêşiyên mediyan li herêma [[Rojhilata Kurdistanê]] ya îro derketine û bi belavbûna wan re di salên paşerojê de sinorên Medyayê di heyama çend sed salan de her ku çûye berfirehtir bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge history of Iran. 2: The Median and Achaemenian periods / ed. by Ilya Gershevitch |weşanger=Cambridge Univ. Pr |tarîx=1985 |isbn=978-0-521-20091-2 |çap=6. print |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gershevitch |pêşnavê-edîtor=Ilya }}</ref> Medî bi kêmanî ji sedsalên 12 û 11ê berî zayînê de li rojavayê Îranê û li Rojhilata Kurdistanê ya îro jiyan kirine. Bandora wan ê li temamiya herêmê ji nîvê duyem a sedsala 8ê berî zayînê ve dest pê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The culture and social institutions of ancient Iran |paşnav=Dandamaev |pêşnav=M. A. |weşanger=Cambridge Univ. Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-521-61191-6 |çap=1 |cih=Cambridge |paşnav2=Lukonin |pêşnav2=Vladimir Grigorʹevič |paşnav3=Kohl |pêşnav3=Philip L. |paşnav4=Dandamaev |pêşnav4=M. A. }}</ref> Di serdema vê demê de îhtimaleke mezin ku gelên hind û îranîaxiv ji di beriya medan de bi kêmî ve 500 û 1000 sal berê li Rojhilata Kurdistanê û Îranê bi cih bûne. Piraniya zanyaran bawer dikin ku hatina nifûsa hind û îranîaxiv ji bo Rojhilata Kurdistanê û Îranê tenê bi koçberiyeke girseyî pêk nehatiye. Hatina hind û îraniyan di destpêkê hezarsala 2ê {{bz}} de bi komên piçûk ên koçber hêdî hêdî ji aliyê bakurê rojhilat ve di heyamek dirêj de ber bi rojava ve hatine. Ev komên koçber bi demê re dibin sedema afirandin komên çandî û zimanî yên cihêreng ku yek ji wan koman di dawiyê bi navê medî hatine binavkirin û medî derketine holê.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2021 |sernav=The Median Confederacy |url=https://www.academia.edu/34285360 |kovar=King of the Seven Climes |rr=39 }}</ref> === Serdema navîn === [[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|thumb|çep|Nexşeya Xanedaniya Merwaniyan.]] Di serdema navîn de Bakurê Kurdistanê derbasî rêveberiyên desthilatdariyên herêmî dibe. [[Xanedana Merwaniyan|Xanedaniya Merwaniyan]] xanedaniyeke kurd bû ku di serdema navîn de li Bakurê Kurdistanê hikûm kiriye. Xanedaniya Merwaniyan di sala 982ê {{pz}} de ji aliyê [[Bazê Dostikî]] ve hatiye damezrandin ku damezrênerê xanedaniyê Bazê Dostikî gelek herêmên xanedaniyê bi şervanî ya xwe navdarî bidest xistiye û ji nîvê sedsala 10an ve li Bakurê Kurdistanê dest bi bidest xistina bajaran kiriye. Di destpêkê de ber bi başûr ve diçe û [[Erdîş]]ê û çeperên li derdora navçeyê bidest dixe. Piştre bandora xwe xurt dike [[Amed]], Farqîn û [[Nisêbîn]]ê ku di bin desthilatdariya buweyhiyan de bûn bidest dixe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Stein |pêşnav=J. M. |tarîx=1975-09-15 |sernav=The effect of adrenaline and of alpha- and beta-adrenergic blocking agents on ATP concentration and on incorporation of 32Pi into ATP in rat fat cells |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1659–1662 |doi=10.1016/0006-2952(75)90002-7 |issn=0006-2952 |pmid=12 }}</ref> Herêma ku Xanedaniya Merwaniyan lê hatibû avakirin erdnîgariyeke mezin ê bi navê zewezân bû ku ev erdnîgarî herêmeke berfireh vegirtiye ku sinorên herêma xanedaniyê li başûr ji bakurê [[Mûsil]]ê dest pê dikir heta sinorê [[Xelat]]ê, li rojhilat ji bajarê [[Selmas]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] despê dikir û li rojava heya [[Amed]]ê dirêj dibû. Paytexta xanedaniyê bajarê [[Farqîn|Meyafariqînê]] bû (navçeya [[Farqîn]] a îro) ku xanedanî nêzîkî 100 salan li deverên ku bakur, rojhilat û başûrê [[Kurdistan]]ê vedigire, hikûmdariyê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Wasil ibn 'Ata' als Prediger und Theologie |paşnav=ʻAṭāʼ |pêşnav=Wāṣil ibn |weşanger=BRILL |tarîx=1988 |isbn=978-90-04-08369-1 |ziman=en |url=https://books.google.de/books?id=tPsUAAAAIAAJ&lpg=PA623&dq=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&hl=tr&pg=PA624#v=onepage&q=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&f=false }}</ref> Di sala 1085an de artêşa selçûqiyan êrîşê axa merwaniyan (Bakurê Kurdistanê) dike piştê şerekî dijwar piraniya axa merwaniyan dagir dike. Mîrê merwanî yê dawî Mensur heta mirina xwe ya sala 1096an li Cizîrê jiyan dike. Heya sala 1171ê bi damezrandina dewleta eyûbîyan hinek herêmên Bakurê Kurdistanê ku ji aliyê salçuqiyan ve hatibû dagirkirin beşdarî axa eyûbiyan bûye. Her çiqas dewleta eyûbîyan tevahiya [[Kurdistan]]ê bidest nexe lê di serdema xwe ya herî berfireh de li herêmeke berfirehê wekê [[Misir]], [[Sûriye]], [[Iraq]], [[Hecaz]], [[Filistîn]], [[Lîbya]], [[Yemen]] û li [[Şam (herêma erdnîgarî)|Herêmên Şamê]] (Levant) serwerî kiriye.<ref name="Özoğlu2004"/><ref name="Özoğlu2004">{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-8556-9 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Dewleta Eyûbî bandoreke veguherîner li herêmê dike nemaze bandoreke veguherîner Misirê kiriye ku berê di bin serweriya xîlafeteke şîe de bû, Misir di serdema eyûbiyan de dibe navendeke aborî û çandî ya herêmê bi hêza siyasî û leşkerî ya serdest.<ref name="Özoğlu2004" /> Damezrênerê dewleta eyûbîyan Selahedîn Eyûbî rêveber û leşkerekî kurd ku [[Tikrît]]ê ji dayîk bûye. Bavê [[Selahedînê Eyûbî|Selahaddînê Eyûbî]], [[Necmedînê Eyûbî|Necmeddînê Eyûbî]] li bajarê [[Divîn]]ê jiyan kiriye ku bajêr di wê demê de di bin desthilatdariya xanedana kurd a [[Xanedana Şedadiyan|Xanedana Şedadîyan]] de bû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |sernav=Saladin Biography |malper=web.archive.org |tarîx=2017-08-30 |roja-gihiştinê=2024-10-23 |roja-arşîvê=2017-08-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170830055141/http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/3072517 |sernav=From Saladin to the Mongols : the Ayyubids of Damascus, 1193-1260 {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2024-10-23 |ziman=en }}</ref> === Serdema nûjen === ==== Xweseriya mîrekiyên Kurdistanê û Serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî ==== [[Wêne:Kurdish states 1835.png|thumb|Padîşahiya Serbixwe û Mîrekiyên Xweser ên Kurd li dora 1835 (li gorî Dr Michael Izady).]] Di tomarên bacê de (an lênivîsk) ya ku dîroka wî vedigere sala 1527an, behsa herêmek bi navê ''Wilayet-i Kurdistan'' ([[Eyaleta Kurdistanê]]) dike ku tê de behsa 7 mîrekiyên mezin û 11 mîrekiyên biçûk dike. Di belgeyê de mîrektiyên kurdan wekî eyalet (dewlet) hatiye binavkirin ku ev yek nîşana xweseriya mîrektiyên [[Kurdistan]]ê ne. Di fermaneke (fersûma împeratorî) hatiye nivîsandin ku Silêmanê Yekem li dora sala 1533an de rêgezên mîrasî û peyrewiyê di nav begên Kurdistanê de diyar dike. Mîrektiyên Kurdistanê di nav xanedaniya osmaniyan de her dem bi awayeke otonom mane yan jî tu caran dest ji statûya otonomiyan (xweserî) bernedane. Xanedaniya osmanî di destpêka sedsala 19an de dest bi parastina desthilatdariya xwe yê li herêmê kiriye. Ji ber metirsî ya serbixwebûna mîrekiyên kurdan, osmaniyan xwestiye ku bandora wan bişkîne û wan bixe bin kontrola dewleta navendî ya Konstantînopolê. Lêbelê dijberî ya mîrektiyên kurd ku ji aliyê desthilatdariya osmaniyan ve pêk hatiye ji sala 1840an û pê ve li herêmê dibe sedema bêaramiyeke zêde. Osmaniyan di cihê mîrektiyan de şêxên sofî û fermanên dînî derdixe pêş ku bandora şêxên sofî li herêmê zêde dibe. Yek ji giregirên sofî yên navdar [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] bû ku li herêma di navbera [[Gola Wanê]] û [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] de dest bi serhildanê kiriye. Devera ku di bin destê wî de bûn hem herêmên osmanî û hem jî yên qacaran werdigirt. Şêx Ubeydullahê Nehrî wekî yek ji rêberên pêşîn ên ku di nav kurdan de ramanên neteweperestî yên nûjen peyda kiriye tê hesibandin. Şêx Ubeydullahê Nehrî nameyekê ji bo cîgirê balyozxaneya [[Qiraliyeta Yekbûyî|Brîtanyayê]] re şandiye û nameyê de hatiye wiha nivîsiye: "Neteweya kurd miletekî cuda ye. Em dixwazin karê me di destê me de be".<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bhagwat |pêşnav=V. M. |paşnav2=Ramachandran |pêşnav2=B. V. |tarîx=1975-09-15 |sernav=Malathion A and B esterases of mouse liver-I |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1713–1717 |doi=10.1016/0006-2952(75)90011-8 |issn=0006-2952 |pmid=14 }}</ref> ==== Rûxandina osmaniyan ==== Her çiqas dîroka hemû kurdan têkildarî hemû kurdan be jî, her parçeyekê Kurdistanê di dîroka Kurdistanê de xwedî ciheke taybet e. Heta îlan kirina komara [[Tirkiye]]yê jî qedera her sê parçeyên Kurdistanê (rojava, başûr, bakur) wek hev bû û ji bo qedera xwe ya sedsalan li benda rûxandina [[Împeratoriya Osmanî]]yan bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |sernav=Kurdistan {{!}} History, Religion, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Piştî [[Şerê cîhanî yê yekem]], xanedaniya osmaniyan ji aliyê gelek aliyan ve, nemaze ji aliyê dewletên ewropayî ve hatibûn desteser kirin. Di heyama Şerê Cîhanê yê Yekem de deverên wekê Yemen, Iraq û Sûrîye ji xanedaniya osmaniyan cûda bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-history/ |sernav=Learn About Kurdish History |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cfr.org/timeline/kurds-long-struggle-statelessness |sernav=Timeline: The Kurds’ Quest for Independence |malper=Council on Foreign Relations |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li vir [[Rojavayê Kurdistanê]] û [[Başûrê Kurdistanê]] dikevin bin desthilatdariyên mandateriya brîtaniyan a ku li Sûrîyeyê û Iraqê hatibû ragehandin. Li van herdu welatan ji aliyê brîtaniyan û ji ereban ve du dewlet hatine ava kirin ku têkoşîna kurdên van parçeyan hem li gel îngilîzan hem jî li gel van dewletên ereban bûn. Piştî şerê cîhanî yê yekem Bakurê Kurdistanê û [[Anatolya]] di bin desthilatdariya dewletên ewropî de bûn. Di encamê de di 10ê tebaxa sala 1920an de di navbera dewletên ewropayî û osmaniyan de [[Peymana Sevrê]] hatibû îmzekirin. Li gorî bendê vê peymanê di navbera Anatolya û Îranê de avabûna du dewletan hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |sernav=Who Are the Kurds? |malper=Institutkurde.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li gorî peymanê bajarê Wanê wek sinorek bimîne, li rojava û li başûrê [[Wan]]ê biryara herêma xweser ya Kurdistanê û li bakurê Wanê jî biryara herêma xweser ya Ermenistanê hatibû destnîşan kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://gov-wa.nt.am/?lang=en |sernav=The Government of the Republic of Western Armenia (Armenia) – Official website |malper=gov-wa.nt.am |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 |tarîxa-arşîvê=2023-04-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230415115927/https://gov-wa.nt.am/?lang=en |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ==== Serhildana Koçgiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Qoçgiriyê}} [[Wêne:Alîşêr Efendî & Zarîfe Xatun.jpg|thumb|çep|Wêneyê Elîşêr û Zerîfe Xatûn]] Serhildana Koçgirî serhildaneke kurd bû ku li dijî nenaskirina mafên kurdan ku li herêma koçgîriyan û li Bakurê Kurdistanê pêk hatiye qewimiye. Serhildan piştê ku daxwaza otonomî ya kurdî nayên qebûl kirin û piştre jî ku [[Nûrî Dêrsimî]] tê girtin di 21ê sibata sala 1921ê de hatiye destpêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Olson |pêşnav=Robert |paşnav2=Rumbold |pêşnav2=Horace |tarîx=1989 |sernav=The Koçgiri Kurdish Rebellion in 1921 and the Draft Law for a Proposed Autonomy of Kurdistan |url=https://www.jstor.org/stable/25817079 |kovar=Oriente Moderno |cild=8 (69) |hejmar=1/6 |rr=41–56 |issn=0030-5472 }}</ref><ref name="Olson1991">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Piştî ku [[Peymana Sevrê|Peymana Sêvrê]] hatiye îmzekirin, kurd zêdetir pê bawer bûn ku bi kêmanî dikarin xwe bigihîjin rêveberiyeke otonom. [[Seyîd Ebdulqadir]] kurê [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] û serokê [[Cemiyeta Tealiya Kurd]] piştgirî dide fikra otonomiya kurdî ya ku li Bakurê Kurdistanê were avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-5993-5 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Lê [[Nûrî Dêrsimî]] û [[Elîşêr]] ji otonomiyê wêdetir dixwestin ku li gorî xala 64ê ya peymanê Kurdistaneke serbixwe ava bikin.<ref name="Olson1991"/> Piştî van hewldanên ji bo otonomiya kurdî, kurdên derdorî [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] dest bi amadekariya rûbirûbûna dawî ya bi neteweperestên tirk re kirin û dest danîn ser gelek depoyên çekan ên tirkan. Di meha cotmeha sala 1920an de bi qasî ku xwe di pozîsyona bihêzbûnê de hîs bikin, Elîşan Beg serokê Refahiye eşîran ji bo serxwebûnê amade dike. Di dawiyê de, di 15ê mijdara sala 1920an de deklerasyonek pêşkêşî kemalîstan kirin ku di deklerasyonê de dixwazin ku leşkerên tirk ji herêmên kurdan derkeve, girtiyên kurd werin berdan û otonomiya kurdan were naskirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: in the shadow of history |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-226-51928-9 |çap=2 |cih=Chicago |paşnavê-edîtor=Meiselas |pêşnavê-edîtor=Susan |paşnavê-edîtor2=Bruinessen |pêşnavê-edîtor2=Martin van }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2018-02-06 |sernav=Rumbold, Sir Horace, eighth baronet (1829–1913) |url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.35865 |kovar=Oxford Dictionary of National Biography |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Piştre ne qebûl kirina daxwazên kurdan û girtina Nûrî Dêrsimî dibe sedema Serhildana Koçgiriyê. Serhildan bi pêşengiya Elîşêr, [[Heyder Beg]] û [[Elîşan Beg]] ve di sibata sala 1921ê de li herêma Koçgiriyê, li rojhilatê [[Sêwas]]ê ji aliyê hêzeke çekdar ên kurd ve ku ji 3.000 çekdaran pêk dihatin hatiye destpêkirin. ==== Serhildana Şêx Seîdê Pîranî ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Şêx Seîdê Pîranî}} Yek ji serhildanên Bakurê Kurdistanê [[Serhildana Şêx Seîdê Pîranî]] ye ku li dijî dagirkirina [[Kurdistan]]ê û nenas kirina mafên kurdan ku ji aliyê rejîma kemalîstan ve hatiye pêkanîn. Serhildana [[Şêx Seîd|Şêx Seîdê Pîranî]] di 13ê sibata sala 1925an de bi serokatiya Şêx Seîd û bi piştgiriya [[Azadî (rêxistin)|Azadî]] li navçeyê [[Licê]] ya [[Amed]]ê hatiye destpêkirin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Di heyama serhildanê de herêmeke berfirehê Bakurê Kurdistanê ji aliyê serhildêran ve hatiye kontrolkirin. Dîroka dînî û netewî ya serhildana Şêx Seîd ji aliyê zanyaran ve hatiye nîqaşkirin. Serhildan Şêx Seîd ji aliyê [[Robert W. Olson]] ve wekî "yekemîn serhildana neteweyî ya mezin a kurdan" hatiye binav kirin. Şêx Saîd banga gelek aliyan dike ku alîkarî bidine serhildanê. Azadî û çend efserên xanedaniya osmanî piştgirî dane serhildanê. Robert Olson diyar kiriye ku li gorî çavkaniyên cuda ji 15.000 serhildêran zêdetir kes beşdarî serhildanê bûne. Şêx Seîd wek fermandarê paşerojê ya tevgera serxwebûna Kurdistanê ku navenda wê li derdora Azadî bû hatiye hilbijartin û di 14ê sibata sala 1925an de Darahînî wek paytexta Kurdistanê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A people without a country: the Kurds and Kurdistan |weşanger=Zed Books |tarîx=1993 |isbn=978-1-85649-194-5 |çap=Rev |cih=London |paşnavê-edîtor=Chaliand |pêşnavê-edîtor=Gérard }}</ref> Şêx Seîd di 16ê sibatê de dema ku êrîşî Darahînî dike walî û efserên din dîl digire û bi deklerasyoneke ku bang li gel kir ku li serî hildin. Bi vê bangê hewl daye ku tevgerê di bin navendek yekalî de kom bike. Serhildan bi awayeke bilez berfireh dibe û di 20ê sibatê de bajarokê Licê ku navenda 5em a artêşa tirkan bû desteser dike.<ref name=":3" /> Piştî ku alîkariya eşîrên Mistan, Botan û Mhallamî werdigire navçeya [[Dara Hênî]] û [[Çewlîg]] werdigire û ber bi Amedê ve vedigere û navçeyên [[Maden (navçe)|Maden]], [[Sêwreg|Siwêreg]] û [[Erxenî]] yê zeft dike. Serhildaneke din a ku ji aliyê [[Şêx Ebdullahê Melekan|Şêx Evdillah]] ve hatiye birêvebirin ji aliyê [[Xinûs]]ê ve tê hewl dide ku [[Mûş]]ê zeft bike. Lê serhildêr li derdora pira [[Çemê Miradê]] biser neketin û neçar dimînin ku paş de vekişin. Di 21ê sibatê de hikûmeta dewleta tirk li parêzgehên Bakurê Kurdistanê kargeriya şid (rêveberiya şid) ragihandine. Dotira rojê dîsa serhildanek di bin serokatiya Şêx Şerîf de çêdibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]] ji bo demekê kontrol dike.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Religion and rural revolt: papers presented to the |paşnav=Bak |pêşnav=János M. |weşanger=Manchester university press |tarîx=1984 |isbn=978-0-7190-0990-7 |cih=Manchester |kesên-din=Interdisciplinary workshop on peasant studies |paşnav2=Benecke |pêşnav2=Gerhard }}</ref> Di 1ê adarê de kurd êrîşî Balafirgeha Amedê dikin û 3 balafiran îmha dikin. ==== Damezrandina komarên neteweperest û perçebûna Kurdistanê ==== Piştî rûxandina xanedaniya osmaniyan di 24ê tîrmeha sala 1923an de li bajarê [[Lozan]] a [[Swîsre]]yê ji aliyê nûnerên [[Meclîsa Netewî ya Tirkiyeyê]] û nûnerên Împeratoriya Îngîlîz, Komara Fransayê, Qiraliyeta Îtalyayê, Împeratoriya Japonî, Qiraliyeta Yewnanîstanê, Padîşahiya Romanya û Qiraliyetê yên Sirb, Kroat û Sloven (Yûgoslavya) ve [[Peymana Lozanê]] hatiye îmzekirin.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=2024-10-23 }}</ref> Di Peymana Lozanê tê li hevkirin ku du dewletên erebên neteweperest ([[Iraq]] û [[Sûrî]]) û dewleteke tirk ya neteweperest (Tirkiye) ku tevahiya Kurdistanê di navbera van dewletan de hatiye parvekirin were demazirandin.<ref name=":1" /> Bi vê peymanê re [[Kurdistan]] bi temamî tê perçe kirin û di navbera ereb û tirkan de hatiye parvekirin ku ji bo kurdan mafekî serxwebûnê namîne. Piştî vê peymanê hinek deverên Kurdistanê ([[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Suriyê de, devereke din ([[Başûrê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Iraqê de û devera herî mezin (Bakurê Kurdistanê) dimîne di nav sinorê dewleta tirk de. ==== Damezrandina dewleta tirk û qedexekirina ziman û çanda kurdî ==== Beriya damezrandina dewleta tirk de kurd xwedî saziyên medyayê bûn ku di pêvajoya dîroka di serdema beriya dewleta tirk de hatibûn damezrandin. Di vê heyamê de, di navbera salên 1890 û 1919an de gelek rojname û kovarên kurdî yên wekê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]], [[Rojnameya Cemiyeta Piştevanî]] û [[Pêşverû ya Kurd]], [[Amîd-î Sewda]], [[Peyman (Kovar)|Peyman]], [[Rojî Kurd (kovar)|Rojî Kurd]], [[Yekbûn (rojname)|Yekbûn]], [[Hetawî Kurd]] û [[Jîn (kovar)|Jîn]] hatine derxistin. Piraniya navenda van rojname û kovaran li bajarê [[Stembol]]ê bûn. Di heman demê rojnameyên ku li [[Amed]]ê derdiketin û komeleyên li ser zimanê kurdî dixebitîn hebûn. Dîsa di heman deman de dezgehên perwerdehiyê yên kurdan medrese bûn ku perwerdehiya medreseyan bi zimanê kurdî hatine dayîn.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/yazi/cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi-274531 |sernav=100 saliya Komarê û siyaseta zimanê kurdî |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2024-10-24 |ziman=tr }}</ref> [[Wêne:Diyarbakır’da Kürtçe Eğitim Mitingi 04.jpg|thumb|Dîmenek ji mitînga daxwaza perwerdehiya zanînê kurdî ku li Amedê hatiye lidarxistin ku ji aliyê dewleta tirk ve tê astengkirin.]] Bi damezrandina komara tirk re li tevahiya Bakurê Kurdistanê perwerdehiya zimanê kurdî hatibûn qedexekirin. Li gel perwerdahiya bi zimanê tirkî li kolanên bajaran axaftina zimanê kurdî hatiye qedexekirin. [[Zimanê kurdî]], cil û berg, folklor û bikaranîna navên kurdî têne qedexekirin û herêmên kurdan heta sala 1946an bi qanûnên leşkerî hatiye birevebirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights |paşnav=Hannum |pêşnav=Hurst |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1996 |isbn=978-0-8122-1572-4 |çap=Rev |cih=Philadelphia }}</ref> Li gel zimanê kurdî peyva "kurd", "Kurdistan" an "kurdî" jî ji aliyê dewleta tirk ve hatibûn qedexekirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective |paşnav=Baser |pêşnav=Dr Bahar |weşanger=Ashgate Publishing, Ltd. |tarîx=2015-03-28 |isbn=978-1-4724-2562-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8MTVBgAAQBAJ }}</ref> Ev polîtîkaya asîmîlasyonê û qedexekirina zimanê kurdî di dîroka dewleta tirk de wekê polîtîkayeke dewletê hatiye meşandin ku hatibû payîn di hemî qadên jiyana civaka kurdan de were bikar anîn.<ref name=":2" /> Tîpên "x, w, q, î, û, ê" ku di alfabeya kurdî de têne dîtin û têne bikaranîn, ji sala 1928an vir ve ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. Gelek kesên ku van peyvan bi kar anîne, li gorî benda 222 ê qanûna tirk a ku li dijî van tîpên kurdî ne hatin darizandin an jî cezayê girtîgehê li wan hatine birîn.<ref name=":2" /> ==== Damezrandina Komara Agiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Komara Agiriyê}} Beriya damezrandina Komara Agiriyê li dijî politîkayên tirkkirina tirkan û dagirkirina Bakurê Kurdistanê çend serhildanên kurdan rû daye. Serhildana Agiriyê di navbera salên 1926 û 1930an de li derdora [[Çiyayê Agirî]] û li hinek deverên [[Rojavaya Kurdistanê]] qewimiye. Serhildana yekem di 16ê gulana sala 1926an de qewimiye. Serhildan bi alîkarî û yekbûna kurdên bakur û rojhilatê [[Kurdistan]]ê li dijî dagirkirina dewleta tirk pêk hatiye. Serhildan piştê ku Usiv Taso û bi qasî 1.000 siwarî ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas bûne û hatine alîkariya [[Berxo Celalî]] mezin bûye. Serhildana duyem Îhsan Nûrî û “Zîlan Beg” tevî serokê eşîra Hesikê Îbrahîm Aga (Îbrahîm Hêsikê Têlî) ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas dibin û dest bi serhildaneke nû kirine. Li hemberê serhildana duyem hêzên dewleta tirk têk diçin herêmeke berfireh dikeve destê kurdan. Li herêma rizgarkirî bi piştgiriya partiya Xoybunê Komara Agiriyê hatiye ragihandin. Komara Agiriyê bi serokatiya komîteya navendî ya partiya Xoybûnê, di 28ê çiriya pêşîn a sala 1927 an jî 1928an de di dema pêla serhildana kurdên Bakurê Kurdistanê de serxwebûna xwe ragihandiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Essays on the origins of Kurdish nationalism |weşanger=Mazda Publishers |tarîx=2003 |isbn=978-1-56859-142-1 |cih=Costa Mesa, Calif |paşnavê-edîtor=Walī |pêşnavê-edîtor=ʿAbbas |series=Kurdish studies series }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Crucial images in the presentation of a Kurdish national identity: heroes and patriots, traitors and foes |paşnav=Strohmeier |pêşnav=Martin |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-04-12584-1 |cih=Leiden Boston, MA |series=Social, economic, and political studies of the Middle East and Asia }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: crafting of national selves |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Indiana Univ. Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-253-22050-9 |cih=Bloomington, Ind }}</ref> [[Îhsan Nûrî Paşa]] wekê berpirsê reveberiya leşkerî ya komarê û [[Îbrahîm Heskî|Îbrahîmî Heskî]] jî wek berpirsê hikûmeta sivîl hatine erkdar kirin. Di civîna yekem a [[Xoybûn]]ê de Îhsan Nûrî Paşa wek fermandarê leşkerî ya [[Serhildanên Agiriyê]] hatibû ragihandin û Îbrahîm Heskî dibe serokê rêveberiya sivîl.<ref name="Allsopp2014">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds of Syria: political parties and identity in the Middle East |paşnav=Allsopp |pêşnav=Harriet |weşanger=Tauris |tarîx=2014 |isbn=978-1-78076-563-1 |cih=London |series=Library of modern Middle East studies }}</ref> Di cotmeha sala 1927an de, Kurd Ava an jî [[Kurdava]] ku gundekî nêzîkî [[Çiyayê Agirî]] ye wek paytexta demkî ya [[Kurdistan]]ê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish national movement: its origins and development |paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |weşanger=Syracuse Univ. Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-8156-3093-7 |çap=1. ed., [Nachdr.] |cih=Syracuse, New York |series=Contemporary issues in the Middle East }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=La construction de l'état national turc et le mouvement national kurde, 1918-1938 |paşnav=Sayan |pêşnav=Celal |weşanger=Presses universitaires du septentrion |tarîx=2002 |isbn=978-2-284-03546-6 |ziman=fr |url=https://books.google.com/books?id=Y1MtAQAAIAAJ&q=Kurdava+1930 }}</ref> Xoybûnê bang li hêzên mezin û [[Cemiyeta Miletan]] dike û ji kurdên din ên [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] re peyam dişîne ku daxwaza hevkariya bi Komara Agiriyê re bikin. Lê ji ber zextên dewleta tirk ji aliyê [[Împeratoriya Brîtanî]] û [[Fransa]] ve çalakiyên endamên Xoybûnê hatine sinor kirin. Ji ber derfetên sinor kirî Komara Agiriyê piştê çar salan di şerê di navbera hêzên dewleta tirk û hêzên Komara Agiriyê de di îlona sala 1931ê de dawî li rêveberiya komarê hatiye.<ref name="Allsopp2014"/> ==== Komkujiya Geliyê Zîlan ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Geliyê Zîlan}} [[Wêne:Zilanmassacre.jpg|thumb|Rojnameya ''Cumhuriyet'' piştî Komkujiya Geliyê Zîlan wiha dinivîse: "Paqijî despêkiriye, kesên di Geliyê Zîlan de bi temamî hatine tine kirin".]] [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Geliyê Zîlan]] yan jî Birîna Geliyê Zîlan komkujiyeke giran e ku ji aliyê hêzên dewleta tirk ve di meha tîrmeha sala 1930an de li dijî kurdan pêk hatiye. Komkujî ji aliyê artêşa tirk ve di bin fermandariya serleşkerê tirk Ferîk Salih Omurtak de ji aliyê mila 9em a artêşa tirk ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt sorunu |paşnav=Tan |pêşnav=Altan |weşanger=Timaş yayınları |tarîx=2011 |isbn=978-975-263-884-6 |çap=10. baskı |cih=İstanbul |series=Timaş yayınları Düşünce dizisi }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Barışamadık |paşnav=Selek |pêşnav=Pınar |weşanger=İthaki |tarîx=2004 |isbn=978-975-8725-95-3 |cih=İstanbul |url=https://www.worldcat.org/title/ocm57505724 |series=Tarih-toplum-kuram |oclc=ocm57505724 }}</ref> Ji bo ku di geliyê de komkujiyê pêk bînin berê komkujiyê ji 18 gundên li derdora Geliyê Zîlan nêzîkê 47.000 kes komê geliyê kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı direnişi, 1926-1930 |paşnav=Kalman |pêşnav=M. |weşanger=Pêrı̂ Yayınları |tarîx=1997 |isbn=978-975-8245-01-7 |çap=1. baskı |cih=Aksaray, İstanbul }}</ref> Tê texmîn kirin ku 47.000 kesên ku hatine kom kirin bi temamî hetine kuştin. Di dema komkujiyê nêzîkî 200 gund ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine şewitandin. Rojnameya Berlîner ''Tageblatt'' a ku navenda rojnameyê li [[Almanya]]yê ye di hejmara xwe di 3 cotmeha sala 1930an de nivîsiye ku tirkan li herêma geliyê zîlanê 220 gund şewitandine û 1.500 jin û extiyar qetil kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ris |pêşnav=M. M. |paşnav2=Deitrich |pêşnav2=R. A. |paşnav3=Von Wartburg |pêşnav3=J. P. |tarîx=1975-10-15 |sernav=Inhibition of aldehyde reductase isoenzymes in human and rat brain |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=20 |rr=1865–1869 |doi=10.1016/0006-2952(75)90405-0 |issn=0006-2952 |pmid=18 }}</ref> Akademiya Zanistî ya Yekîtîya Sovyetê ragihandiye ku "li geliyên herêma geliyê zîlanê 1.550 kes hatin serjêkirin, li herêma [[Erdîş]]ê 200 gund hatin şewitandin, li herêma [[Panos]]ê gundek jî nemaye ku nehatiye şewitandin û wêran kirin."<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998">{{Jêder-kitêb |sernav=Yeni ve yakın çağda Kürt siyaset tarihi |paşnav=Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi, Doğu Bilimler Enstitüsü ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akdemisi, Doğu Bilimler Enstitüsü Kürt Komisyonu |weşanger=Pêrî Yayınları |tarîx=1998 |isbn=978-975-8245-06-2 |çap=3. baskı |cih=İstanbul |paşnavê-edîtor=Celil |pêşnavê-edîtor=Celîle |paşnavê-edîtor2=Gasaratyan |pêşnavê-edîtor2=M. A. |paşnavê-edîtor3=Aras |pêşnavê-edîtor3=M. }}</ref> Li gorî çavkaniyan ji xeynî komkujiya mezin a di newala Geliyê Zîlan de li gundên derdora Geliyê Zîlan gelek jin û extiyar ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998" /> ==== Komkujiya Dêrsimê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Dêrsimê}} [[Wêne:Turkish soldiers and local people of Dersim region.jpg|thumb|çep|Dîmenek di dema Komkujiya Dersimê de ku komeke sivîl ji aliyê leşkerên tirk ve hatine kom kirin.]] Komkujiya Dêrsimê rêzeke komkujiyan e ku bi navê Jenosîda Dêrsimê jî tê zanîn. Komkujiya Dersimê komkujiyeke li dijî sivîlan e ku aliyê artêşa tirk ve bi sê qonaxên komkujiyan li herêma [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] di navbera salên 1937 û 1938an de li dijî kurdan pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ayata |pêşnav=Bilgin |paşnav2=Hakyemez |pêşnav2=Serra |tarîx=2013-03-01 |sernav=The AKP’s engagement with Turkey’s past crimes: an analysis of PM Erdoğan’s “Dersim apology” |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10624-013-9304-3 |kovar=Dialectical Anthropology |ziman=en |cild=37 |hejmar=1 |rr=131–143 |doi=10.1007/s10624-013-9304-3 |issn=1573-0786 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersim Across Borders: Political Transmittances Between the Kurdish-Turkish Province Tunceli and Europe |paşnav=Strasser |pêşnav=Sabine |weşanger=Palgrave Macmillan UK |tarîx=2016 |rr=143–163 |isbn=978-1-137-60126-1 |cih=London |ziman=en |paşnavê-edîtor=Nowicka |pêşnavê-edîtor=Magdalena |url=https://link.springer.com/chapter/10.1057/978-1-137-60126-1_7 |paşnav2=Akçınar |pêşnav2=Mustafa |paşnavê-edîtor2=Šerbedžija |pêşnavê-edîtor2=Vojin |doi=10.1057/978-1-137-60126-1_7 }}</ref> Piştî damezrandina [[Tirkiye|Komara Tirkiyê]] di sala 1923an de hinek eşîrên kurdan ji hinek aliyên "siyaseta kemalîst" a [[Atatürk]] nerazî dibin ku bi "îdeolojiya elîta siyasî ya nû ya bi rejima yekpartî ve girêdayî ye" hatibû binavkirin ku li hemberê hemî aliyan siyaseta tirkkirinê ferz dikir. Nerazîbûna eşîrên Dersimê li dijî [[politîkayên tirkkirinê]], rayedarên dewleta tirk aciz dike û li dijî Dêrsimê planên operasyon û qirkirinê têne kirin. Dewleta tirk ji bo ku hêza Dersimê bişkîne ji bo komkujiya yekem 25.000 leşker dişîne Bakurê Kurdistanê. Li gel hêza eşîrên Dêrsimê dewleta tirk biryar dide ku hêza xwe du qatan zêde bike. Rayedarên dewleta tirk di beriya komkujiya yekem de ji bo lihevhatinê gazî [[Seyîd Riza]] dikin. Dema ku Seyîd Riza ji bo lihevhatinê diçe [[Ezirgan]]ê dewleta tirk lê îxanet dike û wî li wir dîl digire û dibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]]. Piştê girtina [[Seyîd Riza]] dewleta tirk Seyîd Riza û 6 an 10 hevalên wî di 15 û 18 mijdara sala 1937an li Xarpêtê bidarve dike. Piştê bidarve kirina Seyîd Riza komkujiya yekem despêdike. Komkujiya duyem di 2ê çileya sala 1938an de dest pê dike û heya 7ê tebaxa heman salê 8 mehe berdewam dike. Di temamî ya komkujiya sêyem de dîsa di heman mehê de di navbera 10 û 17ê tebaxa sala 1938an de operasyoneke ku 7 roj berdewam dike hatiye destpêkirin. Piştî operasyona 10 û 17ê tebaxê komkujiya li dijî sivîlan di 6ê îlonê de dest pê kiriye heya 23 îlonê (17 roj) berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |sernav=1937-1938’de Dersim’de neler oldu?" Taraf Gazetesi |malper=web.archive.org |tarîx=2010-05-22 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2010-05-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20100522181621/http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyan de kurdên sivîl bi balefirên şer hatine bombebaran kirin ku di raporeke serfermandariya giştî ya dewleta tirk de hatiye parvekirin de hatiye nivîsandin ku bombeyên bi giranî ya 50 kîloyan bi ser komên sivîl ên ku direvin ve avêtine. Yek ji rêberên kurd [[Nûrî Dêrsimî]] di daxuyaniyekê de diyar kiriye ku balafirên şer ên tirk di sala 1938an de bi gaza jehrî navçeyan bombebaran kiriye. Li gorî daxuyaniya antropologa kurd [[Dilşa Deniz]] hejmara kesên ku di komkujiyê hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Deniz |pêşnav=Dilşa |tarîx=2020-09-04 |sernav=Re-assessing the Genocide of Kurdish Alevis in Dersim, 1937-38 |url=https://digitalcommons.usf.edu/gsp/vol14/iss2/5/ |kovar=Genocide Studies and Prevention: An International Journal |cild=14 |hejmar=2 |doi=10.5038/1911-9933.14.2.1728</p> |issn=1911-0359 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://baskinoran.com/1938-dersim-bir-belge-de-nazimiye-nufus-mudurlugunden/ |sernav=1938 Dersim: Bir belge de Nazımiye Nüfus Müdürlüğü’nden! |malper=Baskın Oran |tarîx=2014-08-28 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=tr-TR }}</ref> Dîroknas [[Annika Törne]] hejmara kuştiyên di ku qetlîaman de hatine kuştin di navbera 32.000 û 70.000 de ye diyar kiriye ku [[Nicole Watts]] wekî çavkanî destnîşan kiriye. ==== Komkujiya Qilabanê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Qilabanê}} [[Wêne:Komkujiya roboskî.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Komkujiya Qilabanê.]] [[Komkujiya Qilabanê 2011|Komkujiya Qilabanê]] an jî Komkujiya Robozkê komkujiyeke ku di 28ê kanûna sala 2011an de li gundê Robozkê ya bi ser navçeya [[Qilaban]]ê li dijî kolberên kurd pêk hatiye. Komkujî piştî ku di heman demê de civîna Lijneya Ewlekariya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MGK) lihev hatine civandin ji aliyê dewleta tirk ve bi balafirên şer pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.economist.com/node/21556616 |sernav=The Kurds and Turkey: Massacre at Uludere {{!}} The Economist |malper=web.archive.org |tarîx=2012-08-05 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-08-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120805112123/http://www.economist.com/node/21556616 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |sernav=US Defense: "No comment about intelligence in Roboski massacre", Turkey denies report on U.S. help |malper=web.archive.org |tarîx=2012-05-28 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-05-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120528140212/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyê de 34 kurd bi bombebarana balafirên şer ji aliyê dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |sernav=Turkish air strikes kill dozens of villagers near Iraq border {{!}} World news {{!}} The Guardian |malper=web.archive.org |tarîx=2013-10-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131001092428/http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |sernav=Concerns raised about obscuring evidence in Uludere killings - Today's Zaman, your gateway to Turkish daily news |malper=web.archive.org |tarîx=2013-12-21 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-12-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131221014048/http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Serdozgeriya Komarê ya Amedê di derbarê lêpirsîna komkujiyê de di hezîrana sala 2013an de di derbarê komkujiyê de biryara ne şopandinê daye û dosyayên di derbarê komkujiyê de ji Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî re şandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |sernav=Serdozgeriya Komarê ya Qilabanê biryara neşopandinê da - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-09-24 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2015-09-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150924144622/http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serdozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî di biryara xwe ya bi hincet a di 7ê çileya sala 2013an de wiha gotiye: "Hem gumanbar û hem jî personelên din ên leşkerî ku di bûyerê de wezîfedar bûne di çarçoveya biryarên TBMMê û Lijneya Wezîran de di çarçoveya bikar anîna fermanên qanûnê de erkên ku ji wan re hatine dayîn bi cih anîne" û biryara ne şopandina komkujiyê daye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |sernav=Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî ya Qilabanê ve hat dayîn |malper=web.archive.org |tarîx=2018-09-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901145716/http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> === Nakokiyên salên dawî û hewlên çareseriya pirsgirêka kurd === Şer û pêvçûn ên berdewam ên li Bakurê Kurdistan bi şerên gerîlayî ku ji aliyê gerîlayên girêdayî [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] ku ji 15ê tebaxa sala 1984an vir ve hatiye despêkirin heya roja îro bê navber berdewam kiriye. [[Şerê gerîlayî]] bi çalakiya yekem ê ku ji aliyê yekem fermandarê hêzên gerîlayan [[Mahsum Korkmaz|Mahsun Korkmaz]] (Egît) di 15ê tebaxa sala 1984an de ku li dijî hêzên dewleta tirk pêk hatiye destpêkiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds and the Future of Turkey |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Palgrave Macmillan |tarîx=1997-05-15 |isbn=978-0-312-17265-7 |ziman=en |url=https://books.google.nl/books?id=dWmd8IS06FgC&pg=PA35&lpg=PA35&dq=Mahsum+Korkmaz+PKK+commander&source=bl&ots=UBXL7izm5a&sig=BwWPl0z0FW1beZSQP5ZjEkzjbLs&hl=nl&ei=iEuTTeCHHoKDOuHq5VA&sa=X&oi=book_result&ct=result }}</ref> Şerê di navbera gerîlayên kurd û hêzên artêşa tirk heya niha bi qonax û awayên cihêreng di nav sinorên Bakurê Kurdistan û [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam kiriye. Ji sala 1984an vir ve ji xeynî hinek serdemên ku ji bo çareseriya înkara mafên kurdan li Bakurê Kurdistanê ku di navbera rayedarên dewleta tirk û partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê de diyalog hatine despêkirin ku di van qonaxan de şer rawestiye, heya roja îro bê navber berdewam kiriye. Ji bo çareseriya pirsgirêka [[kurd]] di navbera rayedarên dewletê û aliyên partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê gelek caran diyalog û pêvajoyên çareseriyê hatiye despêkirin. Pêvajoya çareseriyê ya ku bi gelek aliyan re hevdîtin hatibû pêk anîn di sala 2015an de pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |sernav=İşte 63 isimden oluşan akil insanlar listesi... - CNN TÜRK |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-20 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2015-02-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150220194507/http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Pêvajoya çareseriyê ya pirsgirêka kurd ku di sala 2015an piştê hilbijartina gelemperî ya sala 2015an de bi hinek alozîyên bi guman, ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdoan]] ve hatiye bidawî kirin. Piştê bidawî kirina pêvajoya çareseriyê gelek siyasetmedarên [[kurd]] ku di nav wan de hevserokên [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partîya Demokratîk a Gelan]] [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] hatine girtin<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |sernav=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl. |malper=web.archive.org |tarîx=2023-03-05 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2023-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230305110713/https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/de/t%C3%BCrkische-polizei-nimmt-f%C3%BChrende-kurden-politiker-fest/a-36094949 |sernav=Führende Kurden-Politiker festgenommen – DW – 04.11.2016 |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=de }}</ref> ku heya niha di girtîgehê de ne. Di sala 2016an de li seranserê Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyê gelek saziyên zimanî û çandî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Di nav saziyan de ji xeynî saziyên çandî gelek saziyên medyayê ku di nav wan de gelek qenalên televîzyon û radyoyên kurdan hebûn hatine girtin. Yek ji van saziyên zimanî ku hatibû girtin [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] bû ku bi salan lêkolînên çandî û zimanî meşandibû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/302058/istanbul-kurt-enstitusu-kapatildi |sernav=Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê hat girtin |malper=Evrensel |tarîx=2016 }}</ref> == Polîtîka == === Yekem partiyên siyasî === Piştî damezrandina [[Partiya Karkerên Kurdistanê|Partiya Karkeren Kurdistanê]] ku bi damezrandina xwe re derbasê têkoşîna çekdarî bûye, yekem partiya siyasî yê li Bakurê Kurdistanê ku di qada sîvîl de dest bi sîyasetê kiriye [[Partiya Kedê ya Gel]] e ku di navbera salên 1990an û 1993an de li Bakurê Kurdistanê û li Tirkiyeyê siyaset kiriye.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |sernav=Halkın Emek Partisi - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-04 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-02-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150204175425/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Partiya Kedê ya Gel di 7ê hezîrana sala 1990an de ji aliyê hinek endamên Partiya Sosyal Demokrata a Gel (SHP) ya berê ku nav wan de 10 parlamenterên îstifakirî Abdullah Baştürk, Ahmet Turk, Cüneyt Canver, Kenan Sönmez, Salih Sümer, İsmail Hakkı Önal, Mehmet Ali Eren, Arif Sağ, İbrahim Ekmen Aksoy hebû hatiye damezrandin.<ref name=":4" /> Parlamenterên [[Partiya Sosyal Demokrat a Gel]] ji ber ku hinek parlamenterên kurd û parlamenterên partiyê ku di cotmeha sala 1989an de li Parîsê beşdarî konferansa bi navê “Nasnameya Neteweyî ya Kurd û Mafên Mirovan” bûne di meha mijdara heman salê de ji partiyê hatibûn avêtin. Partiya Demokrasiya Gel di 11ê gulana sala 1994an de hatiye damezrandin. Partî di hilbijartinên giştî ya Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê yên sala 1995an de milyonek û 171 hezar û 623 deng gel standiye. Di hilbijartinên giştî ya sala 1999an de 1 milyon û 482 hezar û 196 deng û di hilbijartinên herêmî yên li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê ku sala 1999an de hatiye lidarxistin li Bakurê Kurdistanê 37 şaredarî bi dest xistiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |sernav=Dadgeha Mafê Mirovan Doza HADEPê pejirand |malper=web.archive.org |tarîx=2009-04-08 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2009-04-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090408220507/http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Partiya Demokrasiya Gel di 13ê adara 2003an de ji aliyê Dadgeha Destûra Bingehîn a Komara Tirk ve bi hinceta "navenda çalakiyên derqanûnî" hatiye girtin. Serokê partîyê Murat Bozlak 46 siyasetmedarên kurd 5 sal bi qedexekirin siyasetê ji bo wan hatiye biryardayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |sernav=Radikal-çevrimiçi / Türkiye / HADEP kapatıldı |malper=web.archive.org |tarîx=2015-04-17 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-04-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150417143630/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Heya niha li Bakurê Kurdistanê gelek partiyên siyasî yên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin û siyasetmedarên kurd bi dehan sal hatine zindanî kirin. Ji sala 1993an vir ve bi rêze ve [[Partiya Kedê ya Gel]], [[Partiya Demokrasiyê]], [[Partiya Demokrasiya Gel]] û [[Partiya Civaka Demokratîk]] ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.voaturkce.com/a/hepten-hdpye-kapatilan-kurt-partileri/5820797.html |sernav=Ji HEP’ê heta HDP’ê Partiyên Kurdan girtin |malper=VOA Türkçe |tarîx=2021-03-20 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://medyascope.tv/2023/10/12/kurt-siyasi-partileri-1991den-bugune-11-parti-kuruldu-5-partiyi-aym-kapatti-yesil-sol-parti-yonunu-ariyor/ |sernav=Ji sala 1991ê û vir ve 11 partî hatin avakirin, 5 partî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. |malper=Medyascope |tarîx=2023-10-12 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Bayır |pêşnav=Berfin }}</ref> === Hilbijartinên giştî yên sala 2015an === {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Yüksekdağ and Demirtaş.jpg | alt1 = | caption1 = Di dema hilbijartina sala 2015an de hevserokên HDPê Selahattin Demirtaş û Figen Yüksekdağ. | image2 = Parliament of Turkey June 2015.svg | alt2 = | caption2 = Rengê mor (binevşî) kursiyên HDPê li meclisê nîşan dide ku di hilbijartina sala 2015an de 80 parlamenter wergirtibû. }} Heya hilbijartina sala 2015an de siyasetmedarên kurd ji ber rêjeya ji %10 heya sala 2015an bi awayeke serbixwe beşdarî hilbijartinan bûne. Di hilbijartina giştî ya sala 2015an ji aliyê siyasetmedarên kurd ve biryar hatiye dayîn ku wekê berbijarê partiyeke siyasî beşdarê hilbijartinan bibin<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |sernav=Demirtaş: HDP seçimlere parti olarak girecek - Politika Haberleri - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-08-31 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-08-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150831134726/http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> û di hilbijartina giştî de bi [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partiya Demokratik a Gelan]] (HDP) beşdarî hilbijartinan bûne. Di heman hilbijartinê de bi hevserokatiya [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] Partiya Demokratik a Gelan serkevtineke dîrokî bidest xistiye ku ji %13 dengê giştî yên li seranserê Bakurê Kurdistanê û Tirkiye yê werdigire.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/c99vv5927g9o |sernav=Hilbijartinên 7ê hezîranê: Li Tirkiyeyê di serdema beriya hilbijartinên 1ê mijdara sala 2015an û piştî wê de çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2024-09-16 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Partiya Demokratik a Gelan di hilbijartinê de ji Bakurê Kurdistanê û ji deverên din ên Tirkiyê 80 parlamenter werdigire û dibe sêyem partiya herî mezinê meclîsê.<ref name=":5" /> Ji ber ku di vê hilbijartinê de serokkomarê hikûmetê Recep Tayyip Erdogan bi tenê nabe desthilatdar encamên hilbijartinê qebûl nake û ji bo ku hilbijartin bê dubare kirin hikûmetê bi partiyên din re ava nekir. Piştî damezrandina hikûmeteke demkî ku ji aliyê meclîsa ve hatibû avakirin hilbijartin careke din dîsa di meha mijdara heman salê de hatiye lidarxistin. Di hilbijartina dubare de Partiya Demokratik a Gelan bi rêjeya %10,76 dengên giştî wergirtiye.<ref name=":5" /> Piştê hilbijartinên giştî yên ku di sala 2015an de hatine lidarxistin zextên dewleta tirk li ser siyasetmedarên kurd û li dijî kurdan zêdetir dibe heya ku gelek parlamenterên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin berdewam kiriye. Tê texmîn kirin ku nêzîkî 10 hezar kurd ji ber nêrînên xwe yên siyasî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. === Girtina siyasetmedarên kurd (2015–2019) === Di sala 2016an de ji bo ku siyasetmedarên kurd bêne girtin, girtina siyasetmedarên kurd ji aliyê Recep Tayyip Erdoğan ve bi caran hatiye rojevê û bi caran bangawazî li partiyên opozisyonê kiriye ji bo ku parlamenterên kurd bêne girtin li meclisê dengên xwe bidin. Piştre bi pejirandina [[Partiya Gel a Komarî]] ku di wê demê de [[Kemal Kılıçdaroğlu]] serokê partîyê bû parêzbendî ya (qanûneke taybet e ku tenê ji bo siyasetmedarên hilbijartî derbasdar e) siyasetmedarên kurd hatine rakirin. Piştî rakirina parêzbendiyên siyasetmedarên kurd ji 4ê mijdara 2016an ve gelek parlamenterên HDPê ku di nav wan de hevserokên giştî yên HDPê Selahattîn Demîrtaş û Fîgen Yuksekdag jî hene hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-52932483 |sernav=Di vê pêvajoyê de ji rakirina parêzbendiyan heta kêmkirina kursiyên parlamentoyê çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2020-06-05 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Li gorî rapora ku Partîya Demokratîk a Gelan ji bo Hefteya Mafên Mirovan amade kiriye, ji sala 2015an heya sala 2019an di serdegirtinên li dijî partiyê û pêkhateyên partiyê de 15 hezar û 530 kes hatine binçavkirin. Di nav kesên binçavkirî de 750 ji wan endam û rêveberên Partiya Demokratik a Gelan bi giştî 6 hezar kes hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/392848/hdpden-hak-ihlalleri-raporu-15-bin-kisi-gozaltina-alindi-6-bin-kisi-tutuklandi |sernav=Rapora binpêkirina mafan a HDPê: 15 hezar kes hatine binçavkirin, 6 hezar kes hatine girtin. |malper=Evrensel }}</ref> === Desteserkirina şaredariyên bajaran (2016–2020) === Tayînkirina qeyûman rêbazeke desteserkirina şaredariyên Bakurê Kurdistanê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve tê bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |sernav=Li Amed, Mêrdîn û Wanê qeyûm hatin avêtin. |malper=web.archive.org |tarîx=2019-08-19 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2019-08-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190819165322/https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirina şarederiyên bajarên Bakurê Kurdistanê yekem car di sala 2016an de bi desteserkirina 24 şaredariyên bajar û navçeyên kurd pêk hatiye.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Li 28 şaredariyan qeyûm hatin tayînkirin |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-37332272 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |xebat=BBC News Türkçe |ziman=tr }}</ref> Di 19ê tebaxa sala 2019an de jî di saetên serê sibê de ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê]] [[Adnan Selçuk Mızraklı]], şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin ê Mêrdînê]] [[Ahmet Türk]] û şaredara [[Şaredariya Bajarê Mezin a Wanê]] [[Bedia Özgokçe Ertan|Bedîa Ozgokçe Ertan]] ji ser karên wan hatine avêtin. Piştî jikaravêtina şaredarên kurd bi awayeke bilez li cihê wan rayedarên dewleta tirk hatine bicih kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |sernav=Li 4 şaredariyên HDPê qeyûm hatin tayînkirin |malper=web.archive.org |tarîx=2020-03-26 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2020-03-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200326221730/https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirin şaredariyan a sala 2020an ji 23ê adara sala 2020an despêdike ku şaredariyên [[Partiya Demokratîk a Gelan]], li 3 bajarên mezin, 2 bajar, 29 navçe û li 3 bajarokan şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin. Bikaranîna qeyûman bi gelemperî çend meh piştê hilbijartinan pêk tên. Di pêvajoya desteserkirin şaredariyan de piştê ku şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin li cihê wan hemiyan rayedarên tirk hatine bicihkirin û gelek ji wan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Tayînkirina qeyûman yek ji awayên desteserkirin a şaredariyan û girtina siyasetmedarên kurd e ku ji aliyê serokkomarê dewleta tirk [[Recep Tayyip Erdoğan]] ve tê bikaranîn. == Demografî == Nifûsa herî zêde yê [[Kurdistan]]ê li seranserê Bakurê Kurdistanê dijîn. Li hemberê hemî zextên koçberiyê ya valakirina gundan û guhertinên demografîk ku bi sedsalan e berdewam dike tê texmîn kirin ku li Bakurê Kurdistanê di navbera 20 û 25 milyon [[kurd]] dijîn. Heya niha bi awayeke zelal hêjmara kurdan li Bakurê Kurdistanê û deverên din ên Tirkiyê ji aliyê rayedarên tirk ve nehatiye eşkerekirin û nifûsa rastîn a kurdan her dem hatiye veşartin. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê hêjmareke zêde yê ku nêzîkî 10 milyon kurd tê texmîn kirin di dîrokên cihêreng de koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne. Tevahiya nifûsa Bakurê Kurdistanê nêzîkî 30 milyon kes tê texmîn kirin. Nifûsa herî zêde yê li derveyî Bakurê Kurdistanê koçê bajarê [[Stembol]]ê bûne ku nifûsa wan di navbera 3 û 4 milyon kes de hatiye texmîn kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |sernav=Kurds in Turkey {{!}} Religious Literacy Project |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-22 |roja-gihiştinê=2024-10-31 |roja-arşîvê=2019-04-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190422214227/https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Guhertinên demografîk === Li gelek deverên Bakurê Kurdistanê berê damezrandina komara tirk û bi damezrandina komara tirk re bi armanca asîmîlaskirna kurdan, valakirina deveran û piştre jî ji bo guhertinên demografîk di dîrokên cihêreng de bi hezaran [[kurd]] hatine koçber kirin. Bi polîtîkayên guhertinên demografiya [[Kurdistan]]ê deverên ku di nav de bajarên wekê [[Gurgum]], [[Dîlok]], [[Meletî]], [[Semsûr]] [[Ezirgan]] û [[Xerpêt|Xarpêt]] heye, bi damezrandina komara tirk re bi armancên guhertinên demografîk, tirkên mihacir li van deveran hatine bicihkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.art-izan.org/artizan-arsivi/kurtler-ne-zaman-ve-neden-sorun-oldular-k-sa-bir-tarihce-denemesi/ |sernav=Kurd Kengî û Çima Bûn "Pirsgirêk"? Nivîsareke Dîrokî ya Kurt |malper=artizan |tarîx=2009-06-14 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr |paşnav=Artizan }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-turklestirmenin-merkez-uslerinden-biri-elazig-7143 |sernav=Yek ji navendên tirkkirinê: Xarpêt |malper=Yeni Özgür Politika |tarîx=2020-11-18 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Schaller |pêşnav=Dominik J. |paşnav2=Zimmerer |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2008 |sernav=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14623520801950820 |kovar=Journal of Genocide Research |ziman=en |cild=10 |hejmar=1 |rr=7–14 |doi=10.1080/14623520801950820 |issn=1462-3528 }}</ref> === Ziman === [[Wêne:Kurdish languages map.svg|thumb|Belavbûna zimanê kurdî li seranserê [[Kurdistan]]ê, li [[Anatolya Navîn]] û li [[Xoresan]]ê.]]Zaravayê herî berfirehê [[zimanê kurdî]] [[kurmancî]] ye ku li seranserê Bakurê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Li gel zaravaya kurmancî ya kurdî li hinek deverên Bakurê Kurdistanê zaravaya [[zazakî]] ya kurdî jî ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Ji xeynî Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî li herêmeke berfirehê deşta [[Anatolyaya Navîn]] ji aliyê [[Kurdên Anatolya Navîn]] ve tê axaftin. Zimanê kurdî zimanekî ji malabata hind û ewropî ye ku ji komeke zimanên kurdî pêk tê. Kurdî yek ji zimanên [[Rojhilata Navîn]] û [[Rojavayê Asyayê]] ye ku li herêmeke berfireh tê axavtin. Li Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî bi Alfabeya Hawarê tê nivîsandin ku Alfabeya Hawarê bi yekem hejmara kovara Hawar di 15ê gulana 1932an de dest bi weşanê kiriye ku heta 15ê tebaxa sala 1943an 57 hejmar hatiye weşandin. Alfabeya Hawarê ji aliyê nivîskar û demaziranêrê kovarê [[Mîr Celadet Bedirxan]] ve hatiye çêkirin. === Polîtîkayên asîmîlasyonê û astengîyên li hemberê zimanê kurdî === Bi avakirina dewleta tirk re zimanê kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin û xebatên zimanê kurdî hatine astengkirin. Bi caran hişyariyên trafîkê ku aliyê şaredariyan ve bi kurdî hatine nivîsandin ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve hatine jêbirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/524552/kurtce-yazilar-bakanlik-talimatiyla-siliniyormus |sernav=Nivîsên bi kurdî bi talîmatên wezaretê hatine jêbirin. |malper=Evrensel }}</ref> Bi caran sazî û dibistanên taybet ên ku bi zimanê kurdî perwerdahî dane zarokan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Hemî saziyên medyayê ku bi zimanê kurdî weşan kirine hatine girtin û gelek rojnamevanên ku di saziyan de xebitîne hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/khk-ile-kapatilan-kurtce-gazete-welat-internet-uzerinden-yayina-basladi-144935h |sernav=Rojnameya Kurdî ya girtî Welat dest bi weşanê kir |malper=Artı Gerçek |tarîx=2020-11-27 |roja-gihiştinê=2024-10-30 |ziman=tr }}</ref> === Dîn === Piraniya kurdên Bakurê Kurdistanê misilmanên sunî ne lê hêjmareke girîng kurdên elewî jî hene. Piraniya zêde yê kurdan ji mezheba şafî ne lê bi kêmasî jî kurdên girêdayî mezheba hanêfî jî hene.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Creating a Diaspora within a Country: Kurds in Turkey |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Springer US |tarîx=2005 |rr=403–414 |isbn=978-0-387-29904-4 |cih=Boston, MA |ziman=en |paşnavê-edîtor=Ember |pêşnavê-edîtor=Melvin |url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-0-387-29904-4_40 |paşnavê-edîtor2=Ember |pêşnavê-edîtor2=Carol R. |paşnavê-edîtor3=Skoggard |pêşnavê-edîtor3=Ian |doi=10.1007/978-0-387-29904-4_40 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |sernav=Southern Kurdistan during the last phase of Ottoman control: 1839–1914: Journal of Muslim Minority Affairs: Vol 17, No 2 |malper=web.archive.org |tarîx=2023-10-07 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |doi=10.1080/13602009708716377 |roja-arşîvê=2023-10-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231007235740/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Binpêkirinên mafên mirovan == Ji sala 1990an vir ve li Bakurê Kurdistanê gelek caran li dijî kesên sivîl zarok û girtiyên siyasî yên kurd di pêvajoyên binçavkirinê de ji aliyê hêzên dewleta tirk ve rastî xirabkarî, îşkence û binpêkirinên giran ên mafên mirovan hatine. Di dîrokên cihêreng de gelek zarokên kurd û kesên sivîl an jî siyasetmedarên kurd ji aliyê hêzên dewletê ve rastî îşkence û muameleya xirab hatine ku hinek ji wan ji polîs û leşkerên tirk ve hatine kuştin. Zarok rasterast bûne hedefa leşker û polîsên dewleta tirk ku hinek ji wan di encama êrişan de jiyana xwe jidest dane.<ref name=":7">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/4345/bu-ulkede-cocuklar-olduruluyor |sernav=Li welatê zarok têne kuştin. |malper=Evrensel |roja-gihiştinê=2024-10-11 }}</ref> Di serdemên dawî de binpêkirinên mafên mirovan ji sala 2015an vir bi awayeke berbiçav her ku çûye zêde bûye. Ji ber ku guh nedaye hişyariya rawestandina polêsên tirk di sala 2016an de li Bakurê Kurdistanê 5 zarok ji aliyê hêzên dewletê ve hatine kuştin.<ref name=":6">{{Jêder-malper |url=https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |sernav=Raporên binpêkirina mafên mirovan |malper=ihddiyarbakir.org |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr |paşnav=Vertex |roja-arşîvê=2024-11-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241110121254/https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Dîsa di heman salê de di dema şerê çekdarî de 22 zarok ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin. Di heman demê ji ber êrîşên çekdarî 12 zarok birîndar bûne an jî bi awayeke mayîn de şopên birînan li ser laşê wan mane.<ref name=":6" /> Di sala 2016an de bi ji ber xwepêşandanên civakî di serdegirtina malan de 40 zarok hatine binçavkirin û hatine girtin. Îşkence û muameleya xerab a li dijî zarokên ku di demên qedexeyên derketina derve de hatin binçavkirin, hatine dîtin.<ref name=":6" /> Di dema binçavkirinê de herî kêm 6 zarok rastî îşkenceyê hatine û herî kêm 6 zarokên din jî li derve û li kolanan rastî tundûtîjiya hêzên dewleta tirk hatine.<ref name=":6" /> Di 29ê tîrmeha sala 2025an de dîmenên îşkencekirina du ciwanan li ser medyaya civakî hatiye belavkirin. Di dîmenên ku ji aliyê hinek siyasetmedarên Bakurê Kurdistanê û hinek saziyên çapameniyê hatine parvekirin hatiye dîtin ku du leşkerên tirk li îşkence li du ciwanan dikin. Li gorî agahiyên ku hatine parvekirin de hatiye diyarkirin ku dîmenên îşkencekirina ciwanan li navçeya [[Serê Kaniyê, Riha|Serêkaniyê ya Rihayê]] hatiye kişandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DMsh33VBBeS/?igsh=eTlvamZndTh5anhq |sernav=Instagram |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2025-07-30 }}</ref> Zarokên kurd ên ku kuştina wan veguheriyê bûyerên dramatîk û kuştina wan ketiye rojevê [[Kuştina Oxir Kaymaz|Uğur Kaymaz]], [[Kuştina Ceylan Önkol 2009|Ceylan Önkol]] û [[Kuştina Cemîle Çağırga 2015|Cemile Çağırga]] ye ku di dîrokên cihêreng de ji polês û leşkerên Tirkiyeyê ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150913_cizre_cemileninolumu_hatice_kamer |sernav=Dayika Cemîle Çagirga: 'Ew şevê bi cenazeyê keça min di hembêza min de bû, razam'' |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2015-09-13 |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr}}</ref> Li gorî daneyên heyî di navbera salên 1992 û 2022an de li Bakurê Kurdistanê herî kêm 350 zarokên kurd ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name=":7" /> == Çand == === Muzîk === Bakurê Kurdistanê çavkaniya çanda muzîka kevneşopî ya [[dengbêjî]] yê ye. Dengbejên navdar ên wekê [[Şakiro]], [[Reso]] û [[Huseynê Mûşî|Huseyno]] li bajarên Bakurê Kurdistanê jidayîk bûne. Di navbera salên 1982 û 1991ê gotin û tomarkirina muzika kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Shoot the singer! music censorship today |weşanger=Zed Books |tarîx=2004 |isbn=978-1-84277-505-9 |cih=London |paşnavê-edîtor=Korpe |pêşnavê-edîtor=Marie }}</ref> Di pêvajoya qedexekirina ziman û muzîka kurdî dengbêja navdar ê kurd Şakiro ji Bakurê Kurdistanê hatiye sirgûnkirin ku bi salan ew û malbata wî li bajarê cihêrengên Tirkiyeyê jiyan kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Rûdawê li Îzmîrê şopa dengbêj Şakiro şopand. |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2025-09-06 }}</ref> Li gel hemî zext û qedexeyên dewleta tirk, dengbêjên kurd dîsa di warê çanda muzîka dengbêjiyê de pêşketinên girîng bi dest xistine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mayakultur.com/4597/ |sernav=Qîrîna Xemgîn a Dîroka Windabûyî: Şakiro |malper=MayaKültür |tarîx=2023-06-05 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.serhatnews.com/bilinmeyen-yonleriyle-uc-unlu-kurt-dengbej-reso-sakiro-ve-huseyno |sernav=Sê Dengbejên Kurd ên Navdar bi Taybetmendiyên Wan ên Nenas: Reso, Şakiro û Huseyno |malper=Serhat News |tarîx=2022-01-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr-TR }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rupelanu.org/yasakli-bir-dilin-direnisi-dengbejlik-1-8551h.htm |sernav=Berxwedana Zimanekî Qedexekirî: Dengbejî -1 |malper=Rûpela nû |tarîx=2020-02-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref> Ji ber zextên li ser zimanê kurdî û zindanî kirina wan, hunermendên kurd neçar dimînin ku koçê welatên ewropî bibin. Hunermendên kurd ên navdar ên wekê [[Şivan Perwer]], [[Hozan Kawa|Kawa]], [[Dîno]], [[Diyar]] û gelek hunermend û stranbêjên kurd heya roja îro ji ber ihtîmala girtin û zindanî kirina wan nikarin vegerin Bakurê Kurdistanê. Muzîka kurdî ya kevneşopî ji aliyê çandî ve ji muzîka erebî, farisî û tirkî cuda ye û helbestên muzîka kurdî bi piranî ji aliyê kesên anonîm (nenas) ve hatine nivîsandin. [[Muzîka kurdî]] di warê tematîk de karakterek melankolîk û elejîk bû lê bi demê re melodiyên dilgeş û şad hatine afirandin. Folklora Kurdî ji sê cureyên wekê dengbêj, hozan û ji stranbêjên gelêrî pêk tên. === Wêje === Hinek çavkanî [[Eliyê Herîrî|Elî Herîrî]] (1425–1495) wekê yekem helbestvanê navdar ku bi kurdî nivîsiye dibînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/language/ |sernav=The Kurdish Language and Literature |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en }}</ref> Wêjevanên navdar ên din ên ji Bakurê Kurdistanê [[Şerefxanê Bidlîsî]] ye ku nivîskarê [[Şerefname]]yê ye û [[Ehmedê Xanî]] ye ku destana netewî ya kurdî ''[[Mem û Zîn]]'' nivîsandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://ifkurds.de/en/publications/item/66-mem-u-z%C3%AEn-%E2%80%93-a-classical-17th-century-epic.html |sernav=Mem u Zîn – A Classic Kurdish Epic from the 17th-Century |malper=ifkurds.de |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en-gb }}</ref> Wêjevanên kurd [[Ebdulsemedê Babek]] di sedsala 10an de, Elî Herîrî di sedsala 11an de jiyan kirine û wêjevanên din jî di navbera sedsalên 15an û 17an de jiyan kirine û bi zaravayê kurmancî nivîsandine. Di vê serdemê de navenda wêjeya kurdan [[Mîrektiya Botan]]ê û paytexta mîrektiyê navçeya [[Cizîr]]ê bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt edebiyatına giriş |paşnav=Uzun |pêşnav=Mehmed |weşanger=İthaki |tarîx=2015 |isbn=978-975-273-251-3 |çap=9. baskı |cih=İstanbul |paşnav2=Blau |pêşnav2=Joyce |series=İthaki yayınları }}</ref> Bi navçeya Cizîrê re bajarên [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] û [[Sine]] navendên din ên girîng ên [[wêjeya kurdî]] bûn. Yekem helbestvanên kurd ên naskirî Ebdulsemedê Babek, Elî Herîrî, [[Melayê Batê]], Ehmedê Cizîrî, [[Feqiyê Teyran]] û Ehmedê Xanî ne. Di sedsalên 19 û 20an de wêjeya kurdî li gel [[zimanê kurdî]], bi taybetî [[wêjeya kurdî]] ya nivîskî eleqeyeke mezin û geşedaneke mezin dibîne. Çapemeniya kurd a ku bingehê çapemeniyê di sedsala 19an de hatiye avêtin di warê geşedana wêjeya kurdî de xwedî cihekî girîng e.<ref name="Chyet2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Future of the Kurdish Language: an Egalitarian Scenario |paşnav=Chyet |pêşnav=Michael L. |weşanger=Institut français d’études anatoliennes |tarîx=2018 |rr=169–179 |isbn=978-2-36245-068-6 |url=http://dx.doi.org/10.4000/books.ifeagd.2225 }}</ref> Yekem kovara kurdî bi navê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]] di sala 1898an de li paytextê îro ya [[Misir]]ê li [[Qahîre]]yê derketiye.<ref name="Chyet2018" /> == Mijarên têkildar == * [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] * [[Şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Turkish Kurdistan}} * [http://www.travel-images.com/kurdistan.html Galeriya wêneyan] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Bajarên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Portal bar|Tirkiye|Kurdistan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Bakurê Kurdistanê| ]] [[Kategorî:Demografiya Kurdistanê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kurdistanê]] [[Kategorî:Guhertinên demografîk li Kurdistanê]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêmên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Kurdistan]] [[Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê]] 837ccybedofqedftflu2mkgv7i0hiw6 1995823 1995822 2026-04-02T18:29:33Z Penaber49 39672 1995823 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar| di derbarê '''Bakurê Kurdistanê''' de ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê [[Kurdistan]]ê de hûn dikarin li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 350 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Nexşeya sinorê Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Belavbûna [[kurd]]an li Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyeyê. }} '''Bakurê Kurdistanê''' yek ji çar beşên erdnîgarî ya [[Kurdistan]]ê ye û beşa herî mezin ê Kurdistanê ye. Bakurê Kurdistanê di roja îro de di nava sinorê polîtîk ên [[Tirkiye]]yê de maye ku piştî [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] de bi parçekirina Kurdistanê re ji aliyê Tirkiyeyê ve hatiye kolonîze kirin. Bi damezrandina komara tirk re ji aliyê dewletê ve li hemberê [[zimanê kurdî|ziman]] û [[çanda kurdî]] polîtîkayên astengkirinê, zext û înkarkirinê hatiye destpêkirin ku heya roja îro berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/kurdistan-map/turkish-kurdistan/ |sernav=Explore Turkish Kurdistan |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Bi damezrandina [[Tirkiye]]yê re, Bakurê Kurdistanê wekê perçeyek dagirkirî bê statû maye û nakokiyên pirsgirêka kurd û nakokiyên li ser pirsgirêkên li Bakurê Kurdistanê heya roja îro berdewam dike.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://m.bianet.org/bianet/medya/261007-kurtce-gazeteyle-kurt-toplumuna-ulasmak-istedik |sernav=Me xwestiye ku em bi rojnameyan xwe bigihîjin civaka kurd |malper=Bianet |ziman=tr |paşnav= }}</ref> Partiyên siyasiyên Bakurê Kurdistanê hewl didin ku polîtîkayên [[Bişavtin|asîmîlasyonê]] û astengkirina li hemberê [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda kurdan]] û binpêkirinên mafên mirovan ku ji aliyê Tirkiyeyê ve tê pêk anîn kêm bikin an jî biguherînin. Bakurê Kurdistanê beşa herî zêde yê Kurdistanê ye ku bi awayeke tund di bin zextê hatiye asîmîlasyonê de ye û [[guhertinên demografîk]] û polîtîkayên valakirinê lê pêk hatiye. Li gorî texmînan li Bakurê Kurdistanê nêzîkî 25 û 30 milyon [[kurd]] dijîn. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê di dîrokên cihêreng de ji ber valakirin û [[Şêwitandina gundên Bakurê Kurdistanê|şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] ku di navbera salên 1990 û 2009an de ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine şewitandin û hatine valakirin, bi sed hezaran kurd ji Bakurê Kurdistanê koçber bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://9koy.org/doguda-30-yil-once-koyleri-bosaltilip-zorunlu-goce-tabi-tutulan-insanlara-ne-oldu.html |sernav=Çi hat serê gelên ku 30 sal berê gundên wan hatin valakirin û bi darê zorê hatine koçberkirin? |malper=9.Köy |tarîx=2023-01-06 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=admin }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ihd.org.tr/zorla-yerinden-etme-uygulamasi/ |sernav=Polotîkaya jicihkirina bi darê zorê – Komeleya Mafên Mirovan |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Derneği |pêşnav=İnsan Hakları }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/biz-koy-yakma-taburuyduk-1994te-30-koyu-yaktik,243668 |sernav='Em tabûra şewitandina gundan bûn, di sala 1994an de me 30 gund şewitand' |malper=T24 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr }}</ref> Tê texmînkirin ku di roja îro de li deverên din ên Tirkiyeyê, [[Ewropa]] û li welatên cihêrengên cîhanê nêzîkî 6-8 milyon kurd ên Bakurê Kurdistanê dijîn. == Etîmolojî == Navê Bakurê Kurdistanê naveke erdnîgarî ye ku beşa herî bakurê [[Kurdistan]]ê destnîşan dike. Bakurê Kurdistanê navê xwe ji navê ji navê [[Kurdistan]]ê wergirtiye ku navê Kurdistanê ji du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' ku [[kurd]]an desnîşan dike û ji peyva ''îstan'' pêk tê ku peyveke îranî ye ku cih an welatan destnîşan dike. Bi her du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' û ''îstan'' navê ''Kurdistanê'' derdikeve ku welatê kurdan destnîşan dike an jî tê wateya welatê kurdan. == Erdnîgarî == === Rûber === {{Nexşeya Bakurê Kurdistanê|mezinahî=450px|hêl=right|sernav=Nexşeya topografiya Bakurê Kurdistanê}} Bakurê Kurdistan welatekî çiyayî ye ku herêm xwedî deşt û çiyayên bilind in. Lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Çiyayê Agirî|Çiyayê Agiriyê]] ku bilindahiya çiyayê digihîje 5.137 mêtreyê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y. |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y. |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F. |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1998JVGR...85..173Y |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> Duyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Cîlo|Çiyayên Cîloyê]] ye ku bilindahiya çiyayê gihiştiye 4.116 mêtreyê û sêyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê bi bilindahiya 4.058 mêtre [[Çiyayê Sîpan]]ê ye. Bakurê Kurdistanê çavkaniya her du çemên girîng ên wekê çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ye. Yek ji çemên girîng ê Bakurê Kurdistanê [[Çemê Miradê]] ye ku li gel [[Ava Reş (Firat)|Çemê Ava Reş a Ezirganê]] yek ji çavkaniyên girîng ê Firatê ye. Gola herî mezinê Bakurê Kurdistanê [[Gola Wanê]] ye ku bi rûbera rûava bi qasê 3.713 km² gola herî mezinê [[Kurdistan]]ê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Lake-Van |sernav=Lake Van {{!}} Turkey, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en }}</ref> Piştî Gola Wanê çend golên çêkirî yên wekê [[Bendava Rihayê]] ku gola çêkirî ya herî mezin ê Bakurê Kurdistanê ye û [[Bendava Kebanê]] ye ku di nav sinorên parêzgehên [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêtê]] de hatine avakirin. Li gel herêmên çiyayî li herêmên jorîn deştên bilind ên tektonîk jî hene. Deştên sereke yên herêma jorîn [[Deşta Mûşê]], [[Deşta Îdirê]] û [[Deşta Erzînganê|Deşta Ezirganê]] ye. Li herêma jêrîn jî deşta berfirehê [[Deşta Heranê]] cih digire. Rêzçiyayên [[Toros]] ên Başûr [[Kurdistan]]ê ji rojava ve ber bi rojhilat ve dike du beş. Toros ji li herêma jêrîn ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heya Colemêrgê dirêj dibin. Bi dawî bûna Torosan rêzeçiyayên [[Zagros]]an dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind û asê dibin ku bilindahiya wan digêje 4000 mêtreyan.<ref>Cheterian, Vicken (2015). Open Wounds: Armenians, Turks and a Century of Genocide. Oxford and New York City: Oxford University Press. p. 65. ISBN 978-1-84904-458-5. As a result of policies such as these, the expression Armenian Plateau, which had been used for centuries to denote the mountainous highlands around Lake Van and Lake Sevan, was eliminated and replaced by the expression 'eastern Anatolia'.</ref> === Bakurê Torosan === Bakurê Torosan ji aliyê başûrê rojava ve, ji [[Gurgum]]ê despê dike heya [[Sêwas|Sêwazê]], ji Sêwasê heya [[Qers]]ê herêmên jorîn a Bakurê Kurdistanê ye ku gelek deşt û çiyayên bilind di xwe de vedigire. Bi bandora çiyayên torosan ku rê ber avhewaya germa jêrîn a [[Deryaya Navîn]] hatiye girtin ku ji ber bandora çiyayên torosan herêmên jorîn li gorî herêmên jêrîn hênik e. Li herêma çiyayî jorîn li gel çiyayên bilind, deştên bilind ên tektonîk ên wekî [[Deşta Meletiyê]], [[Deşta Mûşê]] [[Deşta Erziromê]], [[Deşta Ezirganê]] û [[Deşta Îdirê]] heye ku bilindahiya navîn a ji asta deryayê 1500 mêtre ye. Xalên herî bilind ên Bakurê Kurdistanê li herêma jorîn e ku çiyayên bilind wekê [[Çiyayê Agirî]], [[Sîpanê Xelatê|Çiyayê Sîpanê]] [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]] a Bidlîsê ku her sê çiya çiyayên volkanîk ên vemirandî ne li vê herêmê ne. Çiyayê volkanîk a Tendûrekê û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] li vê herêmê ye. Di heman demê de herêma jorîn jêderka çemên [[Dîcle|Dicle]] û [[Firat]]ê ye ku ev her du çem ji herêma jorîn derdikevin. (Her çiqas Dîcle çemekî herêma jêrîn be jî lê bi nizilîna binê erdê re çavkaniya xwe yê sereke ji Gola Xezer a Xarpêtê werdigire) Çemê Miradê, Çemê Munzirê û Çemê Avareş a Ezirganê ku bi hev re çavkaniyên girîng ên Firatê ne li herêma jorîn e. Jiber hewaya hênik serê çiyayên bilind ên wekê Çiyayê Agirî û Çiyayê Sîpanê her dem qeşahirtî ye. [[Gola Wanê]] ku goleke tektonîk e li herêma jorîn e. === Başûrê Torosan === Berevajiyê herêma jorîn herêma jêrîn a başûrê torosan ji xeynî hinek deveran bi gelemperî deşt, berrî rast û germiyan e. Li herêma jêrîn ji Dîlok û Rihayê heya Siwêregê cih bi cih bi girik in. Piştî Siwêregê Çiyayê Qerejdaxê despêdike heya ku digihêje çiyayên Mazî û Mêrdînê. Çiyayê volkanîk a Qerejdaxê çiyayeke serbixwe ye ku bi bilindahiya 1.952 mêtreyê li ser deşta di navbera [[Amed]] û [[Riha]]yê de cih digire. Çiyayên Maziyê çiyayeke volkanîk ê herêma jêrîn e. Li herêma botan çiyayên Herekol û Cûdî cih digirin ku rêzeke çiyayî ya asê û bilind ên ku ber bi Başûrê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê ve diçin. Li rojava Deşta Dîlokê û Deşta Tilbişarê û li dorhêla Amedê jî, Deşta Gewran û Deşta Amedê hene. Deşta Gewran di navber a [[Erxenî]] û Qerejdaxê de cih digirê ku berfirehiya deştê 15 hezar hektar berfireh e. Berfirehiya Deşta Amedê 40 hezar hektar berfireh e. Li Rihayê Deşta Heranê berfirehê heye ku di warê çandiniyê de deşteke girîng e. Yek ji deştên girîng ên herêma jêrîn Deşta Mêrdînê ye ku bi Deşta Heranê re qadê herî girîng ên çandiniyê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Taurus-Mountains |sernav=Taurus Mountains {{!}} mountains, Turkey {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> === Parêzgeh û navendên parêzgehên Bakurê Kurdistanê === {| class="wikitable" style="width:600px;" |+ |- ! Parêzgeh !! Navçe / serbajar !! Nexşe |- ! [[Adiyeman (parêzgeh)|Adiyeman]] || [[Aldûş]], [[Bêsnî]], [[Komîşîr]], [[Semîsad]], '''[[Semsûr]]''', [[Sergol]], [[Sincik]], [[Tût]] || [[Wêne:Navçeyên Semsûrê.png|80px]] |- ! [[Agirî (parêzgeh)|Agirî]] || [[Avkevir]], [[Bazîd]], [[Dutax]], [[Giyadîn]], [[Patnos]], '''[[Qerekose]]''', [[Xamûr]], [[Zêtka]] || [[Wêne:Navçeyên Agiriyê.png|80px]] |- ! [[Batman (parêzgeh)|Batman]] || '''[[Êlih]]''', [[Heskîf]], [[Hezo]], [[Kercews]], [[Qabilcewz]], [[Qubîn]] || [[Wêne:Navçeyên Batmanê.png|80px]] |- ! [[Bidlîs (parêzgeh)|Bidlîs]] || '''[[Bidlîs]]''', [[Elcewaz]], [[Motkî]], [[Norşîn]], [[Tetwan]], [[Xelat]], [[Xîzan]] || [[Wêne:Navçeyên Bidlîsê.png|80px]] |- ! [[Bîngol (parêzgeh)|Bîngol]] || [[Azarpêrt]], [[Bongilan]], [[Çêrme]], '''[[Çewlîg]]''', [[Dara Hênî]], [[Kanîreş]], [[Gêxî]], [[Xorxol]] || [[Wêne:Navçeyên Bîngolê.png|80px]] |- ! [[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]] || '''[[Mamekî]]''', [[Melkişî]], [[Mêzgir]], [[Pêrtag]], [[Pilemor]], [[Pulur]], [[Qisle]], [[Xozat]] || [[Wêne:Navçeyên Dêrsimê.png|80px]] |- ! [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]] || [[Bismil]], [[Çêrmûg]], [[Çinar]], [[Erxenî]], [[Farqîn]], [[Gêl]], [[Hezro]], [[Hênê]], [[Karaz]], [[Licê]], [[Pasûr]], [[Pîran]], [[Şankuş]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Amed]]ê''': [[Bajarê Nû]], [[Payas]], [[Rezik]], [[Sûr]] || [[Wêne:Navçeyên Diyarbekirê.png|80px]] |- ! [[Entab (parêzgeh)|Entab]] || [[Kele]], [[Bêlqîs]], [[Cîngîve]], [[Girgamêş]], [[Îslahiye]], [[Kurudere]], [[Alêban]], [[Tilbişar]], [[Şahînbeg]] || [[Wêne:Navçeyên Entabê.png|80px]] |- ! [[Erdêxan (parêzgeh)|Erdêxan]] || − || [[Wêne:Navçeyên Erdêxanê.png|80px]] |- ! [[Erzîrom (parêzgeh)|Erzîrom]] || [[Aşqela]], [[Azort]], [[Bardîz, Erzîrom|Bardîz]], [[Çêrmik, Erzîrom|Çêrmik]], [[Espîr]], [[Hesenqela]], [[Narman]], [[Norgeh]], [[Oltî]], [[Oxlê]], [[Parsîna Jor]], [[Pasîna Jêr, Erzîrom|Pasîna Jêr]], [[Qereçoban]], [[Qereyazî]], [[Tawûsker]], [[Tatos]], [[Tortim]], [[Xinûs, Erzîrom|Xinûs]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Erzîrom]]ê''': [[Palandoken]], [[Yakutiye]] || [[Wêne:Navçeyên Erzîromê.png|80px]] |- ! [[Erzîngan (parêzgeh)|Erzîngan]] || [[Cîmîn|Cimnî]], [[Egîn]], '''[[Ezirgan]]''', [[Gercan]], [[Îlîç]], [[Kemax]], [[Mose]], [[Qerequlak]], [[Têrcan]] || [[Wêne:Navçeyên Ezirganê.png|80px]] |- ! [[Hekarî (parêzgeh)|Hekarî]] || '''[[Colemêrg]]''', [[Çelê]], [[Gever]], [[Şemzînan]] || [[Wêne:Hakkari districts-ku.png|80px]] |- ! [[Îdir (parêzgeh)|Îdir]] || [[Başan]], '''[[Îdir]]''', [[Qulp]], [[Têşberûn]] || [[Wêne:Navçeyên Îdirê.png|80px]] |- ! [[Kilîs (parêzgeh)|Kilîs]] || − || [[Wêne:Navçeyên Kilîsê.png|80px]] |- ! [[Meletî (parêzgeh)|Meletî]] || [[Arabkîr]], [[Arga]], [[Aywalî]], [[Çirmik]], [[Darende]] , [[Erxewan]], [[Hekîmxan]], [[Keferdîz]], [[Melediya kevn]], '''[[Meletî]]''', [[Muhacîr, Meledî|Muhacîr]], [[Qela, Meletî|Qela]], [[Şîro]], [[Yazixan]] || [[Wêne:Navçeyên Meletiyê.png|80px]] |- ! [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]] || [[Artuklu]], [[Kerboran]], [[Dêrik]], [[Qoser]], [[Şemrex]], [[Midyad]], [[Nisêbîn]], [[Mehsert]], [[Stewr]], [[Rişmil]] || [[Wêne:Navçeyên Mêrdînê.png|80px]] |- ! [[Mereş (parêzgeh)|Mereş]] || − || [[Wêne:Navçeyên Mereşê.png|80px]] |- ! [[Mûş (parêzgeh)|Mûş]] || [[Dêrxas]], [[Gimgim]], [[Kop]], [[Milazgir]], '''[[Mûş]]''', [[Tîl]] || [[Wêne:Navçeyên Mûşê.png|80px]] |- ! [[Osmaniye (parêzgeh)|Osmaniye]] || − || [[Wêne:Osmaniye districts.png|80px]] |- ! [[Qers (parêzgeh)|Qers]] || [[Cilawûz]], [[Dîxor]], [[Kaxizman]], '''[[Qers]]''', [[Sarîqamîş]], [[Selîm, Qers|Selîm]], [[Şûrêgel]], [[Zarûşad]] || [[Wêne:Navçeyên Qersê.png|80px]] |- ! [[Riha (parêzgeh)|Riha]] || [[Bêrecûk]], [[Curnê Reş]], [[Hewenc]], [[Herran]], [[Kaniya Xezalan]], [[Pirsûs]], [[Serê Kaniyê]], [[Sêwreg]], [[Wêranşar]], [[Xelfetî]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Riha]]yê''': [[Eyûbî, Riha|Eyûbî]], [[Qerekoprî]] (Pira Reş), [[Xelilî]] || [[Wêne:Navçeyên Rihayê.png|80px]] |- ! [[Sêrt (parêzgeh)|Sêrt]] || [[Dih]], [[Hawêl]], [[Misirc]], '''[[Sêrt]]''', [[Şêrwan]], [[Tilo]], [[Xisxêr]] || [[Wêne:Navçeyên Sêrtê.png|80px]] |- ! [[Sêwas (parêzgeh)|Sêwas]] || [[Macîran]], [[Qoçgîr]],[[Dîvrîgî]], || [[Wêne:Navçeyên Sêwasê.png|80px]] |- ! [[Şirnex (parêzgeh)|Şirnex]] || [[Basan]], [[Cizîr]], [[Elkê]], [[Hezex]], [[Qilaban]], [[Silopî]], '''[[Şirnex]]''' || [[Wêne:Navçeyên Şirnexê.png|80px]] |- ! [[Wan (parêzgeh)|Wan]] || [[Bêgirî]], [[Ebex]], [[Elbak]], [[Erdîş]], [[Ertemêtan]], [[Miks]], [[Qerqelî]], [[Mehmûdî]], [[Şax]], [[Payîzava]], [[Westan]], [[Rêya Armûşê]], [[Tuşpa]] || [[Wêne:Navçeyên Wanê.png|80px]] |- ![[Gumuşxane|Gumusxane]] |[[Şiran|Şirân]], [[Kelkit|Kêlkît]] |[[Wêne:Gumusxane.jpg|alt=Gumusxane Qert|çep|frameless|93x93px]] |- ! [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêt]] || [[Baskîl]], [[Dep]], [[Egîna Jêrîn]], [[Keban]], [[Maden]], [[Palo]], [[Qerebaxan]], [[Qowanciyan]], '''[[Xarpêt]]''', [[Xulaman]] [[Xûx]] || [[Wêne:Navçeyên Xarpêtê.png|80px]] |- ! [[Xetay (parêzgeh)|Xetay]] || − || [[Wêne:Hatay location districts.png|80px]] |} == Avhewa == Çiyayên [[Toros]]an wekî dîwarekî bilind avhewaya bejahî ya jorîn nahêle derbasî herêma jêrîn bibe. Li gorî başûrên torosan, bakurê torosan rûerd gelek bilind e ku ev jî di warê avhewayê de cihêrengî cêdike. Herêma jorîn li gorî herêma jêrîn di mehên havînan de hênik e di mehên zivistanan de sar û bi berf e. Germahiya navînî ya herêma jorîn di navbera 25 û 30 pile de diguhere. Zivistana herêma jorîn sar e ku di mehên zivistanan de germahiya herêma jorîn heta -24 û -30 pileyan dadikeve. Bajarên [[Erzirom]] û [[Qers]]ê bajarên herî bilind û sar ên Kurdistanê ne ku bi mehan berf li erdê dimîne. Di mehên zivistanan de li herêmên çiya û bilind ên wekî [[Wan]], [[Şirnex]], [[Sêrt]], [[Colemêrg]], [[Erzirom]] û [[Qersê]] berfeke zêde dibare. Berfa zêde hinek caran dibe sedema aşîtan ku ji girên bilind têne xwarê. Li rojavayê, li herêmên bajarên [[Elezîz]], [[Meledî]], [[Semsûr]] û [[Mereşê]] rûerd hewqas ne bilind e. Her çiqas çiya û girik hebin jî rûerd navrast e. Baran zêde dibarê û li gorî hinek deverên herêma jorîn di mehên zivistanan de hênik e. Rêza Torosan nahêlin ku hewaya germ a Deryaya Navîn ji herêma jêrîn ber bi herêma jorîn ve here. Ji ber vê yekê di mehên havînan de li herêma başûrê torosan hewa gelek germ û ziwa ye. Ev jî li bajarên [[Dîlok]], [[Riha]], [[Amed]] û [[Mêrdîn]]ê dibe sedema germahiyeke zêde. Li herêma jêrîn germahî li siyê 40 - 45 pile ye. Di mehên zivistanan de herêm bi gelemperî bi baran e û berf kêm e. Ji bilî çend deşt, rast, navrast û beriyan, Kurdistan welatekî çiyayî ye. Çiya, cih û avhewaya Kurdistanê mercên dar û daristanan çêdikin. Berê piraniya çiya û herêmen Bakurê bi daristan bûn. Ji ber xizanî û nezaniyê sal bi sal xelk dar û beran dibire û ji bo şewatê bi kar tînin. Ji aliyê din ve li herêmên ku erd û zevî kêm in, daristanan dibirin û cîhên wan dikin erd. Li wir çandiniyê dikin. Di van salên dawî de dewleta Tirk ji bo şikandina şerê gerîlla agir berdidin daristanên Bakur û ew dişewtînin. Li Bakur darên berû, mazî, benav, benîşt, qizwan, hevirs û merx hene. Li ber çem û cihên avî ji darên gûz, spîndar û bih jî gelek in. == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Bakurê Kurdistanê}} === Pêşdîrok === [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji girê arkeolojîk ê Girê Mirazan ku dîroka girê ji 10.000 salên {{bz}} vedigere.]] [[Wêne:Hasankeyf Castle.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Heskîfa kevn û Şûnwarên Heskîfê ku dîroka niştecîbûna mirovî ji 12.000 salên {{bz}} ve vedigeriyaye. Ev şûnwara kevnare niha di bin Bendava Heskîfê de winda bûye.]] Bakurê Kurdistanê wekî deverên din ên [[Kurdistan]]ê yek ji cihê herî kevn ên cîhanê ye ku malavaniya mirovahiyê kiriye. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li qadên arkeolojîk ên li navçeyên [[Bismil]]ê, [[Erxenî]] û [[Farqîn]] a [[Amed]]ê hatine kirin de delîlên jiyana mirovan hatiye dîtin ku dîroka wan ji 10.000 salên {{bz}} vedigere. Li gorî lêkolînên arkeolojîk ên li Gira Kortikê derketiye holê ku ji 10.400 û 9.250 salê {{bz}} vir ve jiyana mirovî li [[Kurdistan]]ê heye. Di lêkolînên arkeolojîk de li heman herêmê li [[Qota Berçem]]ê ku li navçeya [[Erxenî]] ya Amedê ye delîlên jiyanê hatiye dîtin ku diroka wî ji 8.000 salên berê zayînê vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sur.bel.tr/tarihce |sernav=Dîroka Bakurê Kurdistanê |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2020-05-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200520182027/http://www.sur.bel.tr/tarihce |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Bermahiyên ji serdemên paleolîtîk û mezolîtîkê di [[Şikeftên Hasûnî]] ya li nêzîkê [[Farqîn]]ê û [[Şikeftên Hîlarê]] ya li nêzîkî navçeya [[Erxenî]] yê hatine tespîtkirin. Yek ji cih ên herî kevn ên li Bakurê Kurdistanê ku malavaniya mirovahiyê kiriye cihên neolîtîkên wekî [[Newala Çorî]] û [[Girê Mirazan]] e ku dîroka wan ji sedsala 10ê {{bz}} vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |sernav=All Posts |malper=World Monuments Fund |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-09-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240909170101/https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |sernav=The Archaeological Site of Göbeklitepe - UNESCO World Heritage Centre |malper=web.archive.org |tarîx=2018-03-31 |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2018-03-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180331174301/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Tê texmîn kirin ku Girê Mirazan perestgeha herî kevn ê cîhanê ye. Cihwarbûyina li herêmê li dora 9.000 salên berî zayînê wekê şûnwarên neolîtîk ên [[Neolîtîka A ya berî Cervaniyê]] li nêzîkê Gola Îbrahîm e (Gola Masiyan) ku li [[Riha]]yê ye derketiye holê. Navçeya Heskîfa kevn ku niha di bin ava Bendava Heskîfê de maye yek ji qadên arkeolojîk ên Bakurê Kurdistanê bû. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li Girê Heskîfê hatibûn kirin de hatiye dîtin ku jiyana mirovî ya li [[Heskîf]]ê ji 3.500 salên berê zayînê heya 12.000 salên berê zayînê diçe. Şûnwarê kevnar a Heskîfê li gel hemî hewlên nerazîbûna li dijî bendavê bi [[Bendava Heskîfê]] ku ji aliyê dewleta tirk ve li ser [[Dîcle|Çemê Dîcleyê]] hatiye avakirin dimîne di bin avê de. Heskîf a kevn bi bilind bûna avê re di 20ê gulana sala 2020an de bi temamî di bin avê de winda bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2020/07/05/world/middleeast/turkey-erdogan-hasankeyf-Ilisu-dam.html |sernav="An Ancient Valley Lost to 'Progress'" }}</ref> Di vê serdemê de ji ber ku Bakurê Kurdistanê beşek ji Heyva Biadan a kevnar e, Bakurê Kurdistanê bi awayekê bi lez ketiye bin bandora [[Şoreşa Neolîtîkê|Şoreşa Neolîtîk]] a ku çandinî lê berbelav bûye. === Serdema kevnare === [[Wêne:Near East 1400 BCE.png|thumb|çep|Rengê zer a tarî di 1400 salê {{bz}} de serweriya mêtaniyan destnîşan dike.]] Li navçeya Heranê ya bi ser parêzgeha [[Riha]]yê ve belgeyên ku bi tîpên mixî hatiye nivîsandin hatine dîtin ku dîroka belgeyê ji 2300 salên berê zayînê ve vedigere.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Chow |pêşnav=Y. W. |paşnav2=Pietranico |pêşnav2=R. |paşnav3=Mukerji |pêşnav3=A. |tarîx=1975-10-27 |sernav=Studies of oxygen binding energy to hemoglobin molecule |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6 |kovar=Biochemical and Biophysical Research Communications |cild=66 |hejmar=4 |rr=1424–1431 |doi=10.1016/0006-291x(75)90518-5 |issn=0006-291X |pmid=6 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Anderson |pêşnav=T. R. |paşnav2=Slotkin |pêşnav2=T. A. |tarîx=1975-08-15 |sernav=Maturation of the adrenal medulla--IV. Effects of morphine |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=16 |rr=1469–1474 |doi=10.1016/0006-2952(75)90020-9 |issn=1873-2968 |pmid=7 }}</ref> Di nav van belgeyan de belgeyek heye ku diyar dike ku li [[Herran]]ê di [[Perestgeha Sîn]] de peymanek hatiye çêkirin. Di vê heyamê de Bakurê Kurdistan yek ji navendên herî girîng ên baweriya pagan bû ku perestgehên xwedawendê heyvê [[Sîn]] û xwedawendê rojê [[Utu]] hebûn. Li gorî belgeyên dîrokî di sala 2000ê {{bz}} de mîtaniyên hurî li Bakurê Kurdistan bicih bûne. Mîrekiya herî hêzdarê vê serdemê mîrektiya mîtaniyên hurî ye ku li [[Amed]]ê hatiye avakirin. [[Mîtanî|Împeratoriya Mîtanî]] wekî hêzeke herêmî ya bihêz bû ku li bakur bi hîtîtiyan re, li rojava bi Misrê re, li başûr bi kassîtan re û li rojhilat jî bi asûriyan re sinorê împeratoriyê hebû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |roja-gihiştinê=2024-10-22 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Yek ji şaristaniyên mezin ên herêmê hîtîtîbûn ku di navbera salên 1750 û 1650yên {{bz}} de li ser axa Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistan a îro împaratoriyeke berfireh û împeratoriyeke bihêz avakirine. Hîtîtî civakeke hind û ewropî bûn ku yek ji yekem şaristaniyên mezin ên Serdema Bronzê bûn ku împeratoriyeke mezin li herêmên Bakurê Kurdistanê, [[Rojavayê Kurdistanê]] û li tevahiya [[Anatolya]]yê ava kirine. Tê texmîn kirin ku hîtîtî ji [[Deryaya Reş]] wêdetir hatine û di destpêka hezarsala 2em ê {{bz}} de li tevahiya Anatolyayê û li hinek deverên [[Kurdistan]]ê bi cih bûne. Hîtîtiyan rêzeke serwerî ava kirine ku di nav de [[Padîşahiya Kussarayê]] (sala 1750 {{bz}}), [[Padîşahiya Kaneşê]] an Neşa (salên 1750 û 1650 {{bz}}) û li dor sala 1650yê {{bz}} de împeratoriyeke bi mezinahiya navîn avakirine ku navenda împeratoriyê bajarê [[Hattusa]]yê bû<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |paşnav2=Waal |pêşnav2=Willemijn |tarîx=2019-12-01 |sernav=A Hittite Scribal Tradition Predating the Tablet Collections of Ḫattuša? |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/za-2019-0014/html |kovar=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ziman=de |cild=109 |hejmar=2 |rr=189–203 |doi=10.1515/za-2019-0014 |issn=1613-1150 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |tarîx=2020 |sernav=The Authorship of the Old Hittite Palace Chronicle (CTH 8): A Case for Anitta |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/709313 |kovar=Journal of Cuneiform Studies |ziman=en |cild=72 |rr=143–155 |doi=10.1086/709313 |issn=0022-0256 }}</ref> [[Wêne:A Mede King relief in Louvre Museum, Paris.jpg|thumb|Rolyefa qiralekî [[med]]î li Muzexaneya Louvre ya Parîsê.]] Di salên 550 û 650 yê {{bz}} de medî li Bakurê Kurdistanê, li seranserê Kurdistanê, Anatoliya û li seranserê [[Îran]] a îro împeratoriyeke mezin ê berfireh ava kirine. Medî cara ewil bi qralê asûrî Salmaneser III hatine nasîn kirin. Di nivîsarên di serdema Selmaneser (858-824 {{bz}}) de bi navê "Mada" hatine tomarkirin. Tê texmîn kirin ku di dawiya hezarsala 2ê {{bz}} de pêşiyên mediyan li herêma [[Rojhilata Kurdistanê]] ya îro derketine û bi belavbûna wan re di salên paşerojê de sinorên Medyayê di heyama çend sed salan de her ku çûye berfirehtir bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge history of Iran. 2: The Median and Achaemenian periods / ed. by Ilya Gershevitch |weşanger=Cambridge Univ. Pr |tarîx=1985 |isbn=978-0-521-20091-2 |çap=6. print |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gershevitch |pêşnavê-edîtor=Ilya }}</ref> Medî bi kêmanî ji sedsalên 12 û 11ê berî zayînê de li rojavayê Îranê û li Rojhilata Kurdistanê ya îro jiyan kirine. Bandora wan ê li temamiya herêmê ji nîvê duyem a sedsala 8ê berî zayînê ve dest pê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The culture and social institutions of ancient Iran |paşnav=Dandamaev |pêşnav=M. A. |weşanger=Cambridge Univ. Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-521-61191-6 |çap=1 |cih=Cambridge |paşnav2=Lukonin |pêşnav2=Vladimir Grigorʹevič |paşnav3=Kohl |pêşnav3=Philip L. |paşnav4=Dandamaev |pêşnav4=M. A. }}</ref> Di serdema vê demê de îhtimaleke mezin ku gelên hind û îranîaxiv ji di beriya medan de bi kêmî ve 500 û 1000 sal berê li Rojhilata Kurdistanê û Îranê bi cih bûne. Piraniya zanyaran bawer dikin ku hatina nifûsa hind û îranîaxiv ji bo Rojhilata Kurdistanê û Îranê tenê bi koçberiyeke girseyî pêk nehatiye. Hatina hind û îraniyan di destpêkê hezarsala 2ê {{bz}} de bi komên piçûk ên koçber hêdî hêdî ji aliyê bakurê rojhilat ve di heyamek dirêj de ber bi rojava ve hatine. Ev komên koçber bi demê re dibin sedema afirandin komên çandî û zimanî yên cihêreng ku yek ji wan koman di dawiyê bi navê medî hatine binavkirin û medî derketine holê.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2021 |sernav=The Median Confederacy |url=https://www.academia.edu/34285360 |kovar=King of the Seven Climes |rr=39 }}</ref> === Serdema navîn === [[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|thumb|çep|Nexşeya Xanedaniya Merwaniyan.]] Di serdema navîn de Bakurê Kurdistanê derbasî rêveberiyên desthilatdariyên herêmî dibe. [[Xanedana Merwaniyan|Xanedaniya Merwaniyan]] xanedaniyeke kurd bû ku di serdema navîn de li Bakurê Kurdistanê hikûm kiriye. Xanedaniya Merwaniyan di sala 982ê {{pz}} de ji aliyê [[Bazê Dostikî]] ve hatiye damezrandin ku damezrênerê xanedaniyê Bazê Dostikî gelek herêmên xanedaniyê bi şervanî ya xwe navdarî bidest xistiye û ji nîvê sedsala 10an ve li Bakurê Kurdistanê dest bi bidest xistina bajaran kiriye. Di destpêkê de ber bi başûr ve diçe û [[Erdîş]]ê û çeperên li derdora navçeyê bidest dixe. Piştre bandora xwe xurt dike [[Amed]], Farqîn û [[Nisêbîn]]ê ku di bin desthilatdariya buweyhiyan de bûn bidest dixe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Stein |pêşnav=J. M. |tarîx=1975-09-15 |sernav=The effect of adrenaline and of alpha- and beta-adrenergic blocking agents on ATP concentration and on incorporation of 32Pi into ATP in rat fat cells |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1659–1662 |doi=10.1016/0006-2952(75)90002-7 |issn=0006-2952 |pmid=12 }}</ref> Herêma ku Xanedaniya Merwaniyan lê hatibû avakirin erdnîgariyeke mezin ê bi navê zewezân bû ku ev erdnîgarî herêmeke berfireh vegirtiye ku sinorên herêma xanedaniyê li başûr ji bakurê [[Mûsil]]ê dest pê dikir heta sinorê [[Xelat]]ê, li rojhilat ji bajarê [[Selmas]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] despê dikir û li rojava heya [[Amed]]ê dirêj dibû. Paytexta xanedaniyê bajarê [[Farqîn|Meyafariqînê]] bû (navçeya [[Farqîn]] a îro) ku xanedanî nêzîkî 100 salan li deverên ku bakur, rojhilat û başûrê [[Kurdistan]]ê vedigire, hikûmdariyê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Wasil ibn 'Ata' als Prediger und Theologie |paşnav=ʻAṭāʼ |pêşnav=Wāṣil ibn |weşanger=BRILL |tarîx=1988 |isbn=978-90-04-08369-1 |ziman=en |url=https://books.google.de/books?id=tPsUAAAAIAAJ&lpg=PA623&dq=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&hl=tr&pg=PA624#v=onepage&q=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&f=false }}</ref> Di sala 1085an de artêşa selçûqiyan êrîşê axa merwaniyan (Bakurê Kurdistanê) dike piştê şerekî dijwar piraniya axa merwaniyan dagir dike. Mîrê merwanî yê dawî Mensur heta mirina xwe ya sala 1096an li Cizîrê jiyan dike. Heya sala 1171ê bi damezrandina dewleta eyûbîyan hinek herêmên Bakurê Kurdistanê ku ji aliyê salçuqiyan ve hatibû dagirkirin beşdarî axa eyûbiyan bûye. Her çiqas dewleta eyûbîyan tevahiya [[Kurdistan]]ê bidest nexe lê di serdema xwe ya herî berfireh de li herêmeke berfirehê wekê [[Misir]], [[Sûriye]], [[Iraq]], [[Hecaz]], [[Filistîn]], [[Lîbya]], [[Yemen]] û li [[Şam (herêma erdnîgarî)|Herêmên Şamê]] (Levant) serwerî kiriye.<ref name="Özoğlu2004"/><ref name="Özoğlu2004">{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-8556-9 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Dewleta Eyûbî bandoreke veguherîner li herêmê dike nemaze bandoreke veguherîner Misirê kiriye ku berê di bin serweriya xîlafeteke şîe de bû, Misir di serdema eyûbiyan de dibe navendeke aborî û çandî ya herêmê bi hêza siyasî û leşkerî ya serdest.<ref name="Özoğlu2004" /> Damezrênerê dewleta eyûbîyan Selahedîn Eyûbî rêveber û leşkerekî kurd ku [[Tikrît]]ê ji dayîk bûye. Bavê [[Selahedînê Eyûbî|Selahaddînê Eyûbî]], [[Necmedînê Eyûbî|Necmeddînê Eyûbî]] li bajarê [[Divîn]]ê jiyan kiriye ku bajêr di wê demê de di bin desthilatdariya xanedana kurd a [[Xanedana Şedadiyan|Xanedana Şedadîyan]] de bû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |sernav=Saladin Biography |malper=web.archive.org |tarîx=2017-08-30 |roja-gihiştinê=2024-10-23 |roja-arşîvê=2017-08-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170830055141/http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/3072517 |sernav=From Saladin to the Mongols : the Ayyubids of Damascus, 1193-1260 {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2024-10-23 |ziman=en }}</ref> === Serdema nûjen === ==== Xweseriya mîrekiyên Kurdistanê û Serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî ==== [[Wêne:Kurdish states 1835.png|thumb|Padîşahiya Serbixwe û Mîrekiyên Xweser ên Kurd li dora 1835 (li gorî Dr Michael Izady).]] Di tomarên bacê de (an lênivîsk) ya ku dîroka wî vedigere sala 1527an, behsa herêmek bi navê ''Wilayet-i Kurdistan'' ([[Eyaleta Kurdistanê]]) dike ku tê de behsa 7 mîrekiyên mezin û 11 mîrekiyên biçûk dike. Di belgeyê de mîrektiyên kurdan wekî eyalet (dewlet) hatiye binavkirin ku ev yek nîşana xweseriya mîrektiyên [[Kurdistan]]ê ne. Di fermaneke (fersûma împeratorî) hatiye nivîsandin ku Silêmanê Yekem li dora sala 1533an de rêgezên mîrasî û peyrewiyê di nav begên Kurdistanê de diyar dike. Mîrektiyên Kurdistanê di nav xanedaniya osmaniyan de her dem bi awayeke otonom mane yan jî tu caran dest ji statûya otonomiyan (xweserî) bernedane. Xanedaniya osmanî di destpêka sedsala 19an de dest bi parastina desthilatdariya xwe yê li herêmê kiriye. Ji ber metirsî ya serbixwebûna mîrekiyên kurdan, osmaniyan xwestiye ku bandora wan bişkîne û wan bixe bin kontrola dewleta navendî ya Konstantînopolê. Lêbelê dijberî ya mîrektiyên kurd ku ji aliyê desthilatdariya osmaniyan ve pêk hatiye ji sala 1840an û pê ve li herêmê dibe sedema bêaramiyeke zêde. Osmaniyan di cihê mîrektiyan de şêxên sofî û fermanên dînî derdixe pêş ku bandora şêxên sofî li herêmê zêde dibe. Yek ji giregirên sofî yên navdar [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] bû ku li herêma di navbera [[Gola Wanê]] û [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] de dest bi serhildanê kiriye. Devera ku di bin destê wî de bûn hem herêmên osmanî û hem jî yên qacaran werdigirt. Şêx Ubeydullahê Nehrî wekî yek ji rêberên pêşîn ên ku di nav kurdan de ramanên neteweperestî yên nûjen peyda kiriye tê hesibandin. Şêx Ubeydullahê Nehrî nameyekê ji bo cîgirê balyozxaneya [[Qiraliyeta Yekbûyî|Brîtanyayê]] re şandiye û nameyê de hatiye wiha nivîsiye: "Neteweya kurd miletekî cuda ye. Em dixwazin karê me di destê me de be".<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bhagwat |pêşnav=V. M. |paşnav2=Ramachandran |pêşnav2=B. V. |tarîx=1975-09-15 |sernav=Malathion A and B esterases of mouse liver-I |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1713–1717 |doi=10.1016/0006-2952(75)90011-8 |issn=0006-2952 |pmid=14 }}</ref> ==== Rûxandina osmaniyan ==== Her çiqas dîroka hemû kurdan têkildarî hemû kurdan be jî, her parçeyekê Kurdistanê di dîroka Kurdistanê de xwedî ciheke taybet e. Heta îlan kirina komara [[Tirkiye]]yê jî qedera her sê parçeyên Kurdistanê (rojava, başûr, bakur) wek hev bû û ji bo qedera xwe ya sedsalan li benda rûxandina [[Împeratoriya Osmanî]]yan bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |sernav=Kurdistan {{!}} History, Religion, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Piştî [[Şerê cîhanî yê yekem]], xanedaniya osmaniyan ji aliyê gelek aliyan ve, nemaze ji aliyê dewletên ewropayî ve hatibûn desteser kirin. Di heyama Şerê Cîhanê yê Yekem de deverên wekê Yemen, Iraq û Sûrîye ji xanedaniya osmaniyan cûda bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-history/ |sernav=Learn About Kurdish History |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cfr.org/timeline/kurds-long-struggle-statelessness |sernav=Timeline: The Kurds’ Quest for Independence |malper=Council on Foreign Relations |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li vir [[Rojavayê Kurdistanê]] û [[Başûrê Kurdistanê]] dikevin bin desthilatdariyên mandateriya brîtaniyan a ku li Sûrîyeyê û Iraqê hatibû ragehandin. Li van herdu welatan ji aliyê brîtaniyan û ji ereban ve du dewlet hatine ava kirin ku têkoşîna kurdên van parçeyan hem li gel îngilîzan hem jî li gel van dewletên ereban bûn. Piştî şerê cîhanî yê yekem Bakurê Kurdistanê û [[Anatolya]] di bin desthilatdariya dewletên ewropî de bûn. Di encamê de di 10ê tebaxa sala 1920an de di navbera dewletên ewropayî û osmaniyan de [[Peymana Sevrê]] hatibû îmzekirin. Li gorî bendê vê peymanê di navbera Anatolya û Îranê de avabûna du dewletan hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |sernav=Who Are the Kurds? |malper=Institutkurde.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li gorî peymanê bajarê Wanê wek sinorek bimîne, li rojava û li başûrê [[Wan]]ê biryara herêma xweser ya Kurdistanê û li bakurê Wanê jî biryara herêma xweser ya Ermenistanê hatibû destnîşan kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://gov-wa.nt.am/?lang=en |sernav=The Government of the Republic of Western Armenia (Armenia) – Official website |malper=gov-wa.nt.am |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 |tarîxa-arşîvê=2023-04-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230415115927/https://gov-wa.nt.am/?lang=en |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ==== Serhildana Koçgiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Qoçgiriyê}} [[Wêne:Alîşêr Efendî & Zarîfe Xatun.jpg|thumb|çep|Wêneyê Elîşêr û Zerîfe Xatûn]] Serhildana Koçgirî serhildaneke kurd bû ku li dijî nenaskirina mafên kurdan ku li herêma koçgîriyan û li Bakurê Kurdistanê pêk hatiye qewimiye. Serhildan piştê ku daxwaza otonomî ya kurdî nayên qebûl kirin û piştre jî ku [[Nûrî Dêrsimî]] tê girtin di 21ê sibata sala 1921ê de hatiye destpêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Olson |pêşnav=Robert |paşnav2=Rumbold |pêşnav2=Horace |tarîx=1989 |sernav=The Koçgiri Kurdish Rebellion in 1921 and the Draft Law for a Proposed Autonomy of Kurdistan |url=https://www.jstor.org/stable/25817079 |kovar=Oriente Moderno |cild=8 (69) |hejmar=1/6 |rr=41–56 |issn=0030-5472 }}</ref><ref name="Olson1991">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Piştî ku [[Peymana Sevrê|Peymana Sêvrê]] hatiye îmzekirin, kurd zêdetir pê bawer bûn ku bi kêmanî dikarin xwe bigihîjin rêveberiyeke otonom. [[Seyîd Ebdulqadir]] kurê [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] û serokê [[Cemiyeta Tealiya Kurd]] piştgirî dide fikra otonomiya kurdî ya ku li Bakurê Kurdistanê were avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-5993-5 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Lê [[Nûrî Dêrsimî]] û [[Elîşêr]] ji otonomiyê wêdetir dixwestin ku li gorî xala 64ê ya peymanê Kurdistaneke serbixwe ava bikin.<ref name="Olson1991"/> Piştî van hewldanên ji bo otonomiya kurdî, kurdên derdorî [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] dest bi amadekariya rûbirûbûna dawî ya bi neteweperestên tirk re kirin û dest danîn ser gelek depoyên çekan ên tirkan. Di meha cotmeha sala 1920an de bi qasî ku xwe di pozîsyona bihêzbûnê de hîs bikin, Elîşan Beg serokê Refahiye eşîran ji bo serxwebûnê amade dike. Di dawiyê de, di 15ê mijdara sala 1920an de deklerasyonek pêşkêşî kemalîstan kirin ku di deklerasyonê de dixwazin ku leşkerên tirk ji herêmên kurdan derkeve, girtiyên kurd werin berdan û otonomiya kurdan were naskirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: in the shadow of history |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-226-51928-9 |çap=2 |cih=Chicago |paşnavê-edîtor=Meiselas |pêşnavê-edîtor=Susan |paşnavê-edîtor2=Bruinessen |pêşnavê-edîtor2=Martin van }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2018-02-06 |sernav=Rumbold, Sir Horace, eighth baronet (1829–1913) |url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.35865 |kovar=Oxford Dictionary of National Biography |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Piştre ne qebûl kirina daxwazên kurdan û girtina Nûrî Dêrsimî dibe sedema Serhildana Koçgiriyê. Serhildan bi pêşengiya Elîşêr, [[Heyder Beg]] û [[Elîşan Beg]] ve di sibata sala 1921ê de li herêma Koçgiriyê, li rojhilatê [[Sêwas]]ê ji aliyê hêzeke çekdar ên kurd ve ku ji 3.000 çekdaran pêk dihatin hatiye destpêkirin. ==== Serhildana Şêx Seîdê Pîranî ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Şêx Seîdê Pîranî}} Yek ji serhildanên Bakurê Kurdistanê [[Serhildana Şêx Seîdê Pîranî]] ye ku li dijî dagirkirina [[Kurdistan]]ê û nenas kirina mafên kurdan ku ji aliyê rejîma kemalîstan ve hatiye pêkanîn. Serhildana [[Şêx Seîd|Şêx Seîdê Pîranî]] di 13ê sibata sala 1925an de bi serokatiya Şêx Seîd û bi piştgiriya [[Azadî (rêxistin)|Azadî]] li navçeyê [[Licê]] ya [[Amed]]ê hatiye destpêkirin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Di heyama serhildanê de herêmeke berfirehê Bakurê Kurdistanê ji aliyê serhildêran ve hatiye kontrolkirin. Dîroka dînî û netewî ya serhildana Şêx Seîd ji aliyê zanyaran ve hatiye nîqaşkirin. Serhildan Şêx Seîd ji aliyê [[Robert W. Olson]] ve wekî "yekemîn serhildana neteweyî ya mezin a kurdan" hatiye binav kirin. Şêx Saîd banga gelek aliyan dike ku alîkarî bidine serhildanê. Azadî û çend efserên xanedaniya osmanî piştgirî dane serhildanê. Robert Olson diyar kiriye ku li gorî çavkaniyên cuda ji 15.000 serhildêran zêdetir kes beşdarî serhildanê bûne. Şêx Seîd wek fermandarê paşerojê ya tevgera serxwebûna Kurdistanê ku navenda wê li derdora Azadî bû hatiye hilbijartin û di 14ê sibata sala 1925an de Darahînî wek paytexta Kurdistanê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A people without a country: the Kurds and Kurdistan |weşanger=Zed Books |tarîx=1993 |isbn=978-1-85649-194-5 |çap=Rev |cih=London |paşnavê-edîtor=Chaliand |pêşnavê-edîtor=Gérard }}</ref> Şêx Seîd di 16ê sibatê de dema ku êrîşî Darahînî dike walî û efserên din dîl digire û bi deklerasyoneke ku bang li gel kir ku li serî hildin. Bi vê bangê hewl daye ku tevgerê di bin navendek yekalî de kom bike. Serhildan bi awayeke bilez berfireh dibe û di 20ê sibatê de bajarokê Licê ku navenda 5em a artêşa tirkan bû desteser dike.<ref name=":3" /> Piştî ku alîkariya eşîrên Mistan, Botan û Mhallamî werdigire navçeya [[Dara Hênî]] û [[Çewlîg]] werdigire û ber bi Amedê ve vedigere û navçeyên [[Maden (navçe)|Maden]], [[Sêwreg|Siwêreg]] û [[Erxenî]] yê zeft dike. Serhildaneke din a ku ji aliyê [[Şêx Ebdullahê Melekan|Şêx Evdillah]] ve hatiye birêvebirin ji aliyê [[Xinûs]]ê ve tê hewl dide ku [[Mûş]]ê zeft bike. Lê serhildêr li derdora pira [[Çemê Miradê]] biser neketin û neçar dimînin ku paş de vekişin. Di 21ê sibatê de hikûmeta dewleta tirk li parêzgehên Bakurê Kurdistanê kargeriya şid (rêveberiya şid) ragihandine. Dotira rojê dîsa serhildanek di bin serokatiya Şêx Şerîf de çêdibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]] ji bo demekê kontrol dike.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Religion and rural revolt: papers presented to the |paşnav=Bak |pêşnav=János M. |weşanger=Manchester university press |tarîx=1984 |isbn=978-0-7190-0990-7 |cih=Manchester |kesên-din=Interdisciplinary workshop on peasant studies |paşnav2=Benecke |pêşnav2=Gerhard }}</ref> Di 1ê adarê de kurd êrîşî Balafirgeha Amedê dikin û 3 balafiran îmha dikin. ==== Damezrandina komarên neteweperest û perçebûna Kurdistanê ==== Piştî rûxandina xanedaniya osmaniyan di 24ê tîrmeha sala 1923an de li bajarê [[Lozan]] a [[Swîsre]]yê ji aliyê nûnerên [[Meclîsa Netewî ya Tirkiyeyê]] û nûnerên Împeratoriya Îngîlîz, Komara Fransayê, Qiraliyeta Îtalyayê, Împeratoriya Japonî, Qiraliyeta Yewnanîstanê, Padîşahiya Romanya û Qiraliyetê yên Sirb, Kroat û Sloven (Yûgoslavya) ve [[Peymana Lozanê]] hatiye îmzekirin.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=2024-10-23 }}</ref> Di Peymana Lozanê tê li hevkirin ku du dewletên erebên neteweperest ([[Iraq]] û [[Sûrî]]) û dewleteke tirk ya neteweperest (Tirkiye) ku tevahiya Kurdistanê di navbera van dewletan de hatiye parvekirin were demazirandin.<ref name=":1" /> Bi vê peymanê re [[Kurdistan]] bi temamî tê perçe kirin û di navbera ereb û tirkan de hatiye parvekirin ku ji bo kurdan mafekî serxwebûnê namîne. Piştî vê peymanê hinek deverên Kurdistanê ([[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Suriyê de, devereke din ([[Başûrê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Iraqê de û devera herî mezin (Bakurê Kurdistanê) dimîne di nav sinorê dewleta tirk de. ==== Damezrandina dewleta tirk û qedexekirina ziman û çanda kurdî ==== Beriya damezrandina dewleta tirk de kurd xwedî saziyên medyayê bûn ku di pêvajoya dîroka di serdema beriya dewleta tirk de hatibûn damezrandin. Di vê heyamê de, di navbera salên 1890 û 1919an de gelek rojname û kovarên kurdî yên wekê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]], [[Rojnameya Cemiyeta Piştevanî]] û [[Pêşverû ya Kurd]], [[Amîd-î Sewda]], [[Peyman (Kovar)|Peyman]], [[Rojî Kurd (kovar)|Rojî Kurd]], [[Yekbûn (rojname)|Yekbûn]], [[Hetawî Kurd]] û [[Jîn (kovar)|Jîn]] hatine derxistin. Piraniya navenda van rojname û kovaran li bajarê [[Stembol]]ê bûn. Di heman demê rojnameyên ku li [[Amed]]ê derdiketin û komeleyên li ser zimanê kurdî dixebitîn hebûn. Dîsa di heman deman de dezgehên perwerdehiyê yên kurdan medrese bûn ku perwerdehiya medreseyan bi zimanê kurdî hatine dayîn.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/yazi/cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi-274531 |sernav=100 saliya Komarê û siyaseta zimanê kurdî |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2024-10-24 |ziman=tr }}</ref> [[Wêne:Diyarbakır’da Kürtçe Eğitim Mitingi 04.jpg|thumb|Dîmenek ji mitînga daxwaza perwerdehiya zanînê kurdî ku li Amedê hatiye lidarxistin ku ji aliyê dewleta tirk ve tê astengkirin.]] Bi damezrandina komara tirk re li tevahiya Bakurê Kurdistanê perwerdehiya zimanê kurdî hatibûn qedexekirin. Li gel perwerdahiya bi zimanê tirkî li kolanên bajaran axaftina zimanê kurdî hatiye qedexekirin. [[Zimanê kurdî]], cil û berg, folklor û bikaranîna navên kurdî têne qedexekirin û herêmên kurdan heta sala 1946an bi qanûnên leşkerî hatiye birevebirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights |paşnav=Hannum |pêşnav=Hurst |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1996 |isbn=978-0-8122-1572-4 |çap=Rev |cih=Philadelphia }}</ref> Li gel zimanê kurdî peyva "kurd", "Kurdistan" an "kurdî" jî ji aliyê dewleta tirk ve hatibûn qedexekirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective |paşnav=Baser |pêşnav=Dr Bahar |weşanger=Ashgate Publishing, Ltd. |tarîx=2015-03-28 |isbn=978-1-4724-2562-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8MTVBgAAQBAJ }}</ref> Ev polîtîkaya asîmîlasyonê û qedexekirina zimanê kurdî di dîroka dewleta tirk de wekê polîtîkayeke dewletê hatiye meşandin ku hatibû payîn di hemî qadên jiyana civaka kurdan de were bikar anîn.<ref name=":2" /> Tîpên "x, w, q, î, û, ê" ku di alfabeya kurdî de têne dîtin û têne bikaranîn, ji sala 1928an vir ve ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. Gelek kesên ku van peyvan bi kar anîne, li gorî benda 222 ê qanûna tirk a ku li dijî van tîpên kurdî ne hatin darizandin an jî cezayê girtîgehê li wan hatine birîn.<ref name=":2" /> ==== Damezrandina Komara Agiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Komara Agiriyê}} Beriya damezrandina Komara Agiriyê li dijî politîkayên tirkkirina tirkan û dagirkirina Bakurê Kurdistanê çend serhildanên kurdan rû daye. Serhildana Agiriyê di navbera salên 1926 û 1930an de li derdora [[Çiyayê Agirî]] û li hinek deverên [[Rojavaya Kurdistanê]] qewimiye. Serhildana yekem di 16ê gulana sala 1926an de qewimiye. Serhildan bi alîkarî û yekbûna kurdên bakur û rojhilatê [[Kurdistan]]ê li dijî dagirkirina dewleta tirk pêk hatiye. Serhildan piştê ku Usiv Taso û bi qasî 1.000 siwarî ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas bûne û hatine alîkariya [[Berxo Celalî]] mezin bûye. Serhildana duyem Îhsan Nûrî û “Zîlan Beg” tevî serokê eşîra Hesikê Îbrahîm Aga (Îbrahîm Hêsikê Têlî) ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas dibin û dest bi serhildaneke nû kirine. Li hemberê serhildana duyem hêzên dewleta tirk têk diçin herêmeke berfireh dikeve destê kurdan. Li herêma rizgarkirî bi piştgiriya partiya Xoybunê Komara Agiriyê hatiye ragihandin. Komara Agiriyê bi serokatiya komîteya navendî ya partiya Xoybûnê, di 28ê çiriya pêşîn a sala 1927 an jî 1928an de di dema pêla serhildana kurdên Bakurê Kurdistanê de serxwebûna xwe ragihandiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Essays on the origins of Kurdish nationalism |weşanger=Mazda Publishers |tarîx=2003 |isbn=978-1-56859-142-1 |cih=Costa Mesa, Calif |paşnavê-edîtor=Walī |pêşnavê-edîtor=ʿAbbas |series=Kurdish studies series }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Crucial images in the presentation of a Kurdish national identity: heroes and patriots, traitors and foes |paşnav=Strohmeier |pêşnav=Martin |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-04-12584-1 |cih=Leiden Boston, MA |series=Social, economic, and political studies of the Middle East and Asia }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: crafting of national selves |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Indiana Univ. Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-253-22050-9 |cih=Bloomington, Ind }}</ref> [[Îhsan Nûrî Paşa]] wekê berpirsê reveberiya leşkerî ya komarê û [[Îbrahîm Heskî|Îbrahîmî Heskî]] jî wek berpirsê hikûmeta sivîl hatine erkdar kirin. Di civîna yekem a [[Xoybûn]]ê de Îhsan Nûrî Paşa wek fermandarê leşkerî ya [[Serhildanên Agiriyê]] hatibû ragihandin û Îbrahîm Heskî dibe serokê rêveberiya sivîl.<ref name="Allsopp2014">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds of Syria: political parties and identity in the Middle East |paşnav=Allsopp |pêşnav=Harriet |weşanger=Tauris |tarîx=2014 |isbn=978-1-78076-563-1 |cih=London |series=Library of modern Middle East studies }}</ref> Di cotmeha sala 1927an de, Kurd Ava an jî [[Kurdava]] ku gundekî nêzîkî [[Çiyayê Agirî]] ye wek paytexta demkî ya [[Kurdistan]]ê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish national movement: its origins and development |paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |weşanger=Syracuse Univ. Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-8156-3093-7 |çap=1. ed., [Nachdr.] |cih=Syracuse, New York |series=Contemporary issues in the Middle East }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=La construction de l'état national turc et le mouvement national kurde, 1918-1938 |paşnav=Sayan |pêşnav=Celal |weşanger=Presses universitaires du septentrion |tarîx=2002 |isbn=978-2-284-03546-6 |ziman=fr |url=https://books.google.com/books?id=Y1MtAQAAIAAJ&q=Kurdava+1930 }}</ref> Xoybûnê bang li hêzên mezin û [[Cemiyeta Miletan]] dike û ji kurdên din ên [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] re peyam dişîne ku daxwaza hevkariya bi Komara Agiriyê re bikin. Lê ji ber zextên dewleta tirk ji aliyê [[Împeratoriya Brîtanî]] û [[Fransa]] ve çalakiyên endamên Xoybûnê hatine sinor kirin. Ji ber derfetên sinor kirî Komara Agiriyê piştê çar salan di şerê di navbera hêzên dewleta tirk û hêzên Komara Agiriyê de di îlona sala 1931ê de dawî li rêveberiya komarê hatiye.<ref name="Allsopp2014"/> ==== Komkujiya Geliyê Zîlan ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Geliyê Zîlan}} [[Wêne:Zilanmassacre.jpg|thumb|Rojnameya ''Cumhuriyet'' piştî Komkujiya Geliyê Zîlan wiha dinivîse: "Paqijî despêkiriye, kesên di Geliyê Zîlan de bi temamî hatine tine kirin".]] [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Geliyê Zîlan]] yan jî Birîna Geliyê Zîlan komkujiyeke giran e ku ji aliyê hêzên dewleta tirk ve di meha tîrmeha sala 1930an de li dijî kurdan pêk hatiye. Komkujî ji aliyê artêşa tirk ve di bin fermandariya serleşkerê tirk Ferîk Salih Omurtak de ji aliyê mila 9em a artêşa tirk ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt sorunu |paşnav=Tan |pêşnav=Altan |weşanger=Timaş yayınları |tarîx=2011 |isbn=978-975-263-884-6 |çap=10. baskı |cih=İstanbul |series=Timaş yayınları Düşünce dizisi }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Barışamadık |paşnav=Selek |pêşnav=Pınar |weşanger=İthaki |tarîx=2004 |isbn=978-975-8725-95-3 |cih=İstanbul |url=https://www.worldcat.org/title/ocm57505724 |series=Tarih-toplum-kuram |oclc=ocm57505724 }}</ref> Ji bo ku di geliyê de komkujiyê pêk bînin berê komkujiyê ji 18 gundên li derdora Geliyê Zîlan nêzîkê 47.000 kes komê geliyê kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı direnişi, 1926-1930 |paşnav=Kalman |pêşnav=M. |weşanger=Pêrı̂ Yayınları |tarîx=1997 |isbn=978-975-8245-01-7 |çap=1. baskı |cih=Aksaray, İstanbul }}</ref> Tê texmîn kirin ku 47.000 kesên ku hatine kom kirin bi temamî hetine kuştin. Di dema komkujiyê nêzîkî 200 gund ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine şewitandin. Rojnameya Berlîner ''Tageblatt'' a ku navenda rojnameyê li [[Almanya]]yê ye di hejmara xwe di 3 cotmeha sala 1930an de nivîsiye ku tirkan li herêma geliyê zîlanê 220 gund şewitandine û 1.500 jin û extiyar qetil kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ris |pêşnav=M. M. |paşnav2=Deitrich |pêşnav2=R. A. |paşnav3=Von Wartburg |pêşnav3=J. P. |tarîx=1975-10-15 |sernav=Inhibition of aldehyde reductase isoenzymes in human and rat brain |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=20 |rr=1865–1869 |doi=10.1016/0006-2952(75)90405-0 |issn=0006-2952 |pmid=18 }}</ref> Akademiya Zanistî ya Yekîtîya Sovyetê ragihandiye ku "li geliyên herêma geliyê zîlanê 1.550 kes hatin serjêkirin, li herêma [[Erdîş]]ê 200 gund hatin şewitandin, li herêma [[Panos]]ê gundek jî nemaye ku nehatiye şewitandin û wêran kirin."<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998">{{Jêder-kitêb |sernav=Yeni ve yakın çağda Kürt siyaset tarihi |paşnav=Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi, Doğu Bilimler Enstitüsü ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akdemisi, Doğu Bilimler Enstitüsü Kürt Komisyonu |weşanger=Pêrî Yayınları |tarîx=1998 |isbn=978-975-8245-06-2 |çap=3. baskı |cih=İstanbul |paşnavê-edîtor=Celil |pêşnavê-edîtor=Celîle |paşnavê-edîtor2=Gasaratyan |pêşnavê-edîtor2=M. A. |paşnavê-edîtor3=Aras |pêşnavê-edîtor3=M. }}</ref> Li gorî çavkaniyan ji xeynî komkujiya mezin a di newala Geliyê Zîlan de li gundên derdora Geliyê Zîlan gelek jin û extiyar ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998" /> ==== Komkujiya Dêrsimê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Dêrsimê}} [[Wêne:Turkish soldiers and local people of Dersim region.jpg|thumb|çep|Dîmenek di dema Komkujiya Dersimê de ku komeke sivîl ji aliyê leşkerên tirk ve hatine kom kirin.]] Komkujiya Dêrsimê rêzeke komkujiyan e ku bi navê Jenosîda Dêrsimê jî tê zanîn. Komkujiya Dersimê komkujiyeke li dijî sivîlan e ku aliyê artêşa tirk ve bi sê qonaxên komkujiyan li herêma [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] di navbera salên 1937 û 1938an de li dijî kurdan pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ayata |pêşnav=Bilgin |paşnav2=Hakyemez |pêşnav2=Serra |tarîx=2013-03-01 |sernav=The AKP’s engagement with Turkey’s past crimes: an analysis of PM Erdoğan’s “Dersim apology” |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10624-013-9304-3 |kovar=Dialectical Anthropology |ziman=en |cild=37 |hejmar=1 |rr=131–143 |doi=10.1007/s10624-013-9304-3 |issn=1573-0786 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersim Across Borders: Political Transmittances Between the Kurdish-Turkish Province Tunceli and Europe |paşnav=Strasser |pêşnav=Sabine |weşanger=Palgrave Macmillan UK |tarîx=2016 |rr=143–163 |isbn=978-1-137-60126-1 |cih=London |ziman=en |paşnavê-edîtor=Nowicka |pêşnavê-edîtor=Magdalena |url=https://link.springer.com/chapter/10.1057/978-1-137-60126-1_7 |paşnav2=Akçınar |pêşnav2=Mustafa |paşnavê-edîtor2=Šerbedžija |pêşnavê-edîtor2=Vojin |doi=10.1057/978-1-137-60126-1_7 }}</ref> Piştî damezrandina [[Tirkiye|Komara Tirkiyê]] di sala 1923an de hinek eşîrên kurdan ji hinek aliyên "siyaseta kemalîst" a [[Atatürk]] nerazî dibin ku bi "îdeolojiya elîta siyasî ya nû ya bi rejima yekpartî ve girêdayî ye" hatibû binavkirin ku li hemberê hemî aliyan siyaseta tirkkirinê ferz dikir. Nerazîbûna eşîrên Dersimê li dijî [[politîkayên tirkkirinê]], rayedarên dewleta tirk aciz dike û li dijî Dêrsimê planên operasyon û qirkirinê têne kirin. Dewleta tirk ji bo ku hêza Dersimê bişkîne ji bo komkujiya yekem 25.000 leşker dişîne Bakurê Kurdistanê. Li gel hêza eşîrên Dêrsimê dewleta tirk biryar dide ku hêza xwe du qatan zêde bike. Rayedarên dewleta tirk di beriya komkujiya yekem de ji bo lihevhatinê gazî [[Seyîd Riza]] dikin. Dema ku Seyîd Riza ji bo lihevhatinê diçe [[Ezirgan]]ê dewleta tirk lê îxanet dike û wî li wir dîl digire û dibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]]. Piştê girtina [[Seyîd Riza]] dewleta tirk Seyîd Riza û 6 an 10 hevalên wî di 15 û 18 mijdara sala 1937an li Xarpêtê bidarve dike. Piştê bidarve kirina Seyîd Riza komkujiya yekem despêdike. Komkujiya duyem di 2ê çileya sala 1938an de dest pê dike û heya 7ê tebaxa heman salê 8 mehe berdewam dike. Di temamî ya komkujiya sêyem de dîsa di heman mehê de di navbera 10 û 17ê tebaxa sala 1938an de operasyoneke ku 7 roj berdewam dike hatiye destpêkirin. Piştî operasyona 10 û 17ê tebaxê komkujiya li dijî sivîlan di 6ê îlonê de dest pê kiriye heya 23 îlonê (17 roj) berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |sernav=1937-1938’de Dersim’de neler oldu?" Taraf Gazetesi |malper=web.archive.org |tarîx=2010-05-22 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2010-05-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20100522181621/http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyan de kurdên sivîl bi balefirên şer hatine bombebaran kirin ku di raporeke serfermandariya giştî ya dewleta tirk de hatiye parvekirin de hatiye nivîsandin ku bombeyên bi giranî ya 50 kîloyan bi ser komên sivîl ên ku direvin ve avêtine. Yek ji rêberên kurd [[Nûrî Dêrsimî]] di daxuyaniyekê de diyar kiriye ku balafirên şer ên tirk di sala 1938an de bi gaza jehrî navçeyan bombebaran kiriye. Li gorî daxuyaniya antropologa kurd [[Dilşa Deniz]] hejmara kesên ku di komkujiyê hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Deniz |pêşnav=Dilşa |tarîx=2020-09-04 |sernav=Re-assessing the Genocide of Kurdish Alevis in Dersim, 1937-38 |url=https://digitalcommons.usf.edu/gsp/vol14/iss2/5/ |kovar=Genocide Studies and Prevention: An International Journal |cild=14 |hejmar=2 |doi=10.5038/1911-9933.14.2.1728</p> |issn=1911-0359 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://baskinoran.com/1938-dersim-bir-belge-de-nazimiye-nufus-mudurlugunden/ |sernav=1938 Dersim: Bir belge de Nazımiye Nüfus Müdürlüğü’nden! |malper=Baskın Oran |tarîx=2014-08-28 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=tr-TR }}</ref> Dîroknas [[Annika Törne]] hejmara kuştiyên di ku qetlîaman de hatine kuştin di navbera 32.000 û 70.000 de ye diyar kiriye ku [[Nicole Watts]] wekî çavkanî destnîşan kiriye. ==== Komkujiya Qilabanê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Qilabanê}} [[Wêne:Komkujiya roboskî.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Komkujiya Qilabanê.]] [[Komkujiya Qilabanê 2011|Komkujiya Qilabanê]] an jî Komkujiya Robozkê komkujiyeke ku di 28ê kanûna sala 2011an de li gundê Robozkê ya bi ser navçeya [[Qilaban]]ê li dijî kolberên kurd pêk hatiye. Komkujî piştî ku di heman demê de civîna Lijneya Ewlekariya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MGK) lihev hatine civandin ji aliyê dewleta tirk ve bi balafirên şer pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.economist.com/node/21556616 |sernav=The Kurds and Turkey: Massacre at Uludere {{!}} The Economist |malper=web.archive.org |tarîx=2012-08-05 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-08-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120805112123/http://www.economist.com/node/21556616 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |sernav=US Defense: "No comment about intelligence in Roboski massacre", Turkey denies report on U.S. help |malper=web.archive.org |tarîx=2012-05-28 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-05-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120528140212/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyê de 34 kurd bi bombebarana balafirên şer ji aliyê dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |sernav=Turkish air strikes kill dozens of villagers near Iraq border {{!}} World news {{!}} The Guardian |malper=web.archive.org |tarîx=2013-10-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131001092428/http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |sernav=Concerns raised about obscuring evidence in Uludere killings - Today's Zaman, your gateway to Turkish daily news |malper=web.archive.org |tarîx=2013-12-21 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-12-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131221014048/http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Serdozgeriya Komarê ya Amedê di derbarê lêpirsîna komkujiyê de di hezîrana sala 2013an de di derbarê komkujiyê de biryara ne şopandinê daye û dosyayên di derbarê komkujiyê de ji Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî re şandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |sernav=Serdozgeriya Komarê ya Qilabanê biryara neşopandinê da - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-09-24 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2015-09-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150924144622/http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serdozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî di biryara xwe ya bi hincet a di 7ê çileya sala 2013an de wiha gotiye: "Hem gumanbar û hem jî personelên din ên leşkerî ku di bûyerê de wezîfedar bûne di çarçoveya biryarên TBMMê û Lijneya Wezîran de di çarçoveya bikar anîna fermanên qanûnê de erkên ku ji wan re hatine dayîn bi cih anîne" û biryara ne şopandina komkujiyê daye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |sernav=Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî ya Qilabanê ve hat dayîn |malper=web.archive.org |tarîx=2018-09-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901145716/http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> === Nakokiyên salên dawî û hewlên çareseriya pirsgirêka kurd === Şer û pêvçûn ên berdewam ên li Bakurê Kurdistan bi şerên gerîlayî ku ji aliyê gerîlayên girêdayî [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] ku ji 15ê tebaxa sala 1984an vir ve hatiye despêkirin heya roja îro bê navber berdewam kiriye. [[Şerê gerîlayî]] bi çalakiya yekem ê ku ji aliyê yekem fermandarê hêzên gerîlayan [[Mahsum Korkmaz|Mahsun Korkmaz]] (Egît) di 15ê tebaxa sala 1984an de ku li dijî hêzên dewleta tirk pêk hatiye destpêkiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds and the Future of Turkey |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Palgrave Macmillan |tarîx=1997-05-15 |isbn=978-0-312-17265-7 |ziman=en |url=https://books.google.nl/books?id=dWmd8IS06FgC&pg=PA35&lpg=PA35&dq=Mahsum+Korkmaz+PKK+commander&source=bl&ots=UBXL7izm5a&sig=BwWPl0z0FW1beZSQP5ZjEkzjbLs&hl=nl&ei=iEuTTeCHHoKDOuHq5VA&sa=X&oi=book_result&ct=result }}</ref> Şerê di navbera gerîlayên kurd û hêzên artêşa tirk heya niha bi qonax û awayên cihêreng di nav sinorên Bakurê Kurdistan û [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam kiriye. Ji sala 1984an vir ve ji xeynî hinek serdemên ku ji bo çareseriya înkara mafên kurdan li Bakurê Kurdistanê ku di navbera rayedarên dewleta tirk û partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê de diyalog hatine despêkirin ku di van qonaxan de şer rawestiye, heya roja îro bê navber berdewam kiriye. Ji bo çareseriya pirsgirêka [[kurd]] di navbera rayedarên dewletê û aliyên partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê gelek caran diyalog û pêvajoyên çareseriyê hatiye despêkirin. Pêvajoya çareseriyê ya ku bi gelek aliyan re hevdîtin hatibû pêk anîn di sala 2015an de pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |sernav=İşte 63 isimden oluşan akil insanlar listesi... - CNN TÜRK |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-20 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2015-02-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150220194507/http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Pêvajoya çareseriyê ya pirsgirêka kurd ku di sala 2015an piştê hilbijartina gelemperî ya sala 2015an de bi hinek alozîyên bi guman, ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdoan]] ve hatiye bidawî kirin. Piştê bidawî kirina pêvajoya çareseriyê gelek siyasetmedarên [[kurd]] ku di nav wan de hevserokên [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partîya Demokratîk a Gelan]] [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] hatine girtin<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |sernav=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl. |malper=web.archive.org |tarîx=2023-03-05 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2023-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230305110713/https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/de/t%C3%BCrkische-polizei-nimmt-f%C3%BChrende-kurden-politiker-fest/a-36094949 |sernav=Führende Kurden-Politiker festgenommen – DW – 04.11.2016 |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=de }}</ref> ku heya niha di girtîgehê de ne. Di sala 2016an de li seranserê Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyê gelek saziyên zimanî û çandî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Di nav saziyan de ji xeynî saziyên çandî gelek saziyên medyayê ku di nav wan de gelek qenalên televîzyon û radyoyên kurdan hebûn hatine girtin. Yek ji van saziyên zimanî ku hatibû girtin [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] bû ku bi salan lêkolînên çandî û zimanî meşandibû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/302058/istanbul-kurt-enstitusu-kapatildi |sernav=Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê hat girtin |malper=Evrensel |tarîx=2016 }}</ref> == Polîtîka == === Yekem partiyên siyasî === Piştî damezrandina [[Partiya Karkerên Kurdistanê|Partiya Karkeren Kurdistanê]] ku bi damezrandina xwe re derbasê têkoşîna çekdarî bûye, yekem partiya siyasî yê li Bakurê Kurdistanê ku di qada sîvîl de dest bi sîyasetê kiriye [[Partiya Kedê ya Gel]] e ku di navbera salên 1990an û 1993an de li Bakurê Kurdistanê û li Tirkiyeyê siyaset kiriye.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |sernav=Halkın Emek Partisi - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-04 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-02-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150204175425/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Partiya Kedê ya Gel di 7ê hezîrana sala 1990an de ji aliyê hinek endamên Partiya Sosyal Demokrata a Gel (SHP) ya berê ku nav wan de 10 parlamenterên îstifakirî Abdullah Baştürk, Ahmet Turk, Cüneyt Canver, Kenan Sönmez, Salih Sümer, İsmail Hakkı Önal, Mehmet Ali Eren, Arif Sağ, İbrahim Ekmen Aksoy hebû hatiye damezrandin.<ref name=":4" /> Parlamenterên [[Partiya Sosyal Demokrat a Gel]] ji ber ku hinek parlamenterên kurd û parlamenterên partiyê ku di cotmeha sala 1989an de li Parîsê beşdarî konferansa bi navê “Nasnameya Neteweyî ya Kurd û Mafên Mirovan” bûne di meha mijdara heman salê de ji partiyê hatibûn avêtin. Partiya Demokrasiya Gel di 11ê gulana sala 1994an de hatiye damezrandin. Partî di hilbijartinên giştî ya Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê yên sala 1995an de milyonek û 171 hezar û 623 deng gel standiye. Di hilbijartinên giştî ya sala 1999an de 1 milyon û 482 hezar û 196 deng û di hilbijartinên herêmî yên li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê ku sala 1999an de hatiye lidarxistin li Bakurê Kurdistanê 37 şaredarî bi dest xistiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |sernav=Dadgeha Mafê Mirovan Doza HADEPê pejirand |malper=web.archive.org |tarîx=2009-04-08 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2009-04-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090408220507/http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Partiya Demokrasiya Gel di 13ê adara 2003an de ji aliyê Dadgeha Destûra Bingehîn a Komara Tirk ve bi hinceta "navenda çalakiyên derqanûnî" hatiye girtin. Serokê partîyê Murat Bozlak 46 siyasetmedarên kurd 5 sal bi qedexekirin siyasetê ji bo wan hatiye biryardayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |sernav=Radikal-çevrimiçi / Türkiye / HADEP kapatıldı |malper=web.archive.org |tarîx=2015-04-17 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-04-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150417143630/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Heya niha li Bakurê Kurdistanê gelek partiyên siyasî yên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin û siyasetmedarên kurd bi dehan sal hatine zindanî kirin. Ji sala 1993an vir ve bi rêze ve [[Partiya Kedê ya Gel]], [[Partiya Demokrasiyê]], [[Partiya Demokrasiya Gel]] û [[Partiya Civaka Demokratîk]] ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.voaturkce.com/a/hepten-hdpye-kapatilan-kurt-partileri/5820797.html |sernav=Ji HEP’ê heta HDP’ê Partiyên Kurdan girtin |malper=VOA Türkçe |tarîx=2021-03-20 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://medyascope.tv/2023/10/12/kurt-siyasi-partileri-1991den-bugune-11-parti-kuruldu-5-partiyi-aym-kapatti-yesil-sol-parti-yonunu-ariyor/ |sernav=Ji sala 1991ê û vir ve 11 partî hatin avakirin, 5 partî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. |malper=Medyascope |tarîx=2023-10-12 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Bayır |pêşnav=Berfin }}</ref> === Hilbijartinên giştî yên sala 2015an === {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Yüksekdağ and Demirtaş.jpg | alt1 = | caption1 = Di dema hilbijartina sala 2015an de hevserokên HDPê Selahattin Demirtaş û Figen Yüksekdağ. | image2 = Parliament of Turkey June 2015.svg | alt2 = | caption2 = Rengê mor (binevşî) kursiyên HDPê li meclisê nîşan dide ku di hilbijartina sala 2015an de 80 parlamenter wergirtibû. }} Heya hilbijartina sala 2015an de siyasetmedarên kurd ji ber rêjeya ji %10 heya sala 2015an bi awayeke serbixwe beşdarî hilbijartinan bûne. Di hilbijartina giştî ya sala 2015an ji aliyê siyasetmedarên kurd ve biryar hatiye dayîn ku wekê berbijarê partiyeke siyasî beşdarê hilbijartinan bibin<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |sernav=Demirtaş: HDP seçimlere parti olarak girecek - Politika Haberleri - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-08-31 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-08-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150831134726/http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> û di hilbijartina giştî de bi [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partiya Demokratik a Gelan]] (HDP) beşdarî hilbijartinan bûne. Di heman hilbijartinê de bi hevserokatiya [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] Partiya Demokratik a Gelan serkevtineke dîrokî bidest xistiye ku ji %13 dengê giştî yên li seranserê Bakurê Kurdistanê û Tirkiye yê werdigire.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/c99vv5927g9o |sernav=Hilbijartinên 7ê hezîranê: Li Tirkiyeyê di serdema beriya hilbijartinên 1ê mijdara sala 2015an û piştî wê de çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2024-09-16 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Partiya Demokratik a Gelan di hilbijartinê de ji Bakurê Kurdistanê û ji deverên din ên Tirkiyê 80 parlamenter werdigire û dibe sêyem partiya herî mezinê meclîsê.<ref name=":5" /> Ji ber ku di vê hilbijartinê de serokkomarê hikûmetê Recep Tayyip Erdogan bi tenê nabe desthilatdar encamên hilbijartinê qebûl nake û ji bo ku hilbijartin bê dubare kirin hikûmetê bi partiyên din re ava nekir. Piştî damezrandina hikûmeteke demkî ku ji aliyê meclîsa ve hatibû avakirin hilbijartin careke din dîsa di meha mijdara heman salê de hatiye lidarxistin. Di hilbijartina dubare de Partiya Demokratik a Gelan bi rêjeya %10,76 dengên giştî wergirtiye.<ref name=":5" /> Piştê hilbijartinên giştî yên ku di sala 2015an de hatine lidarxistin zextên dewleta tirk li ser siyasetmedarên kurd û li dijî kurdan zêdetir dibe heya ku gelek parlamenterên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin berdewam kiriye. Tê texmîn kirin ku nêzîkî 10 hezar kurd ji ber nêrînên xwe yên siyasî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. === Girtina siyasetmedarên kurd (2015–2019) === Di sala 2016an de ji bo ku siyasetmedarên kurd bêne girtin, girtina siyasetmedarên kurd ji aliyê Recep Tayyip Erdoğan ve bi caran hatiye rojevê û bi caran bangawazî li partiyên opozisyonê kiriye ji bo ku parlamenterên kurd bêne girtin li meclisê dengên xwe bidin. Piştre bi pejirandina [[Partiya Gel a Komarî]] ku di wê demê de [[Kemal Kılıçdaroğlu]] serokê partîyê bû parêzbendî ya (qanûneke taybet e ku tenê ji bo siyasetmedarên hilbijartî derbasdar e) siyasetmedarên kurd hatine rakirin. Piştî rakirina parêzbendiyên siyasetmedarên kurd ji 4ê mijdara 2016an ve gelek parlamenterên HDPê ku di nav wan de hevserokên giştî yên HDPê Selahattîn Demîrtaş û Fîgen Yuksekdag jî hene hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-52932483 |sernav=Di vê pêvajoyê de ji rakirina parêzbendiyan heta kêmkirina kursiyên parlamentoyê çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2020-06-05 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Li gorî rapora ku Partîya Demokratîk a Gelan ji bo Hefteya Mafên Mirovan amade kiriye, ji sala 2015an heya sala 2019an di serdegirtinên li dijî partiyê û pêkhateyên partiyê de 15 hezar û 530 kes hatine binçavkirin. Di nav kesên binçavkirî de 750 ji wan endam û rêveberên Partiya Demokratik a Gelan bi giştî 6 hezar kes hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/392848/hdpden-hak-ihlalleri-raporu-15-bin-kisi-gozaltina-alindi-6-bin-kisi-tutuklandi |sernav=Rapora binpêkirina mafan a HDPê: 15 hezar kes hatine binçavkirin, 6 hezar kes hatine girtin. |malper=Evrensel }}</ref> === Desteserkirina şaredariyên bajaran (2016–2020) === Tayînkirina qeyûman rêbazeke desteserkirina şaredariyên Bakurê Kurdistanê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve tê bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |sernav=Li Amed, Mêrdîn û Wanê qeyûm hatin avêtin. |malper=web.archive.org |tarîx=2019-08-19 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2019-08-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190819165322/https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirina şarederiyên bajarên Bakurê Kurdistanê yekem car di sala 2016an de bi desteserkirina 24 şaredariyên bajar û navçeyên kurd pêk hatiye.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Li 28 şaredariyan qeyûm hatin tayînkirin |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-37332272 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |xebat=BBC News Türkçe |ziman=tr }}</ref> Di 19ê tebaxa sala 2019an de jî di saetên serê sibê de ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê]] [[Adnan Selçuk Mızraklı]], şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin ê Mêrdînê]] [[Ahmet Türk]] û şaredara [[Şaredariya Bajarê Mezin a Wanê]] [[Bedia Özgokçe Ertan|Bedîa Ozgokçe Ertan]] ji ser karên wan hatine avêtin. Piştî jikaravêtina şaredarên kurd bi awayeke bilez li cihê wan rayedarên dewleta tirk hatine bicih kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |sernav=Li 4 şaredariyên HDPê qeyûm hatin tayînkirin |malper=web.archive.org |tarîx=2020-03-26 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2020-03-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200326221730/https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirin şaredariyan a sala 2020an ji 23ê adara sala 2020an despêdike ku şaredariyên [[Partiya Demokratîk a Gelan]], li 3 bajarên mezin, 2 bajar, 29 navçe û li 3 bajarokan şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin. Bikaranîna qeyûman bi gelemperî çend meh piştê hilbijartinan pêk tên. Di pêvajoya desteserkirin şaredariyan de piştê ku şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin li cihê wan hemiyan rayedarên tirk hatine bicihkirin û gelek ji wan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Tayînkirina qeyûman yek ji awayên desteserkirin a şaredariyan û girtina siyasetmedarên kurd e ku ji aliyê serokkomarê dewleta tirk [[Recep Tayyip Erdoğan]] ve tê bikaranîn. == Demografî == Nifûsa herî zêde yê [[Kurdistan]]ê li seranserê Bakurê Kurdistanê dijîn. Li hemberê hemî zextên koçberiyê ya valakirina gundan û guhertinên demografîk ku bi sedsalan e berdewam dike tê texmîn kirin ku li Bakurê Kurdistanê di navbera 20 û 25 milyon [[kurd]] dijîn. Heya niha bi awayeke zelal hêjmara kurdan li Bakurê Kurdistanê û deverên din ên Tirkiyê ji aliyê rayedarên tirk ve nehatiye eşkerekirin û nifûsa rastîn a kurdan her dem hatiye veşartin. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê hêjmareke zêde yê ku nêzîkî 10 milyon kurd tê texmîn kirin di dîrokên cihêreng de koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne. Tevahiya nifûsa Bakurê Kurdistanê nêzîkî 30 milyon kes tê texmîn kirin. Nifûsa herî zêde yê li derveyî Bakurê Kurdistanê koçê bajarê [[Stembol]]ê bûne ku nifûsa wan di navbera 3 û 4 milyon kes de hatiye texmîn kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |sernav=Kurds in Turkey {{!}} Religious Literacy Project |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-22 |roja-gihiştinê=2024-10-31 |roja-arşîvê=2019-04-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190422214227/https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Guhertinên demografîk === Li gelek deverên Bakurê Kurdistanê berê damezrandina komara tirk û bi damezrandina komara tirk re bi armanca asîmîlaskirna kurdan, valakirina deveran û piştre jî ji bo guhertinên demografîk di dîrokên cihêreng de bi hezaran [[kurd]] hatine koçber kirin. Bi polîtîkayên guhertinên demografiya [[Kurdistan]]ê deverên ku di nav de bajarên wekê [[Gurgum]], [[Dîlok]], [[Meletî]], [[Semsûr]] [[Ezirgan]] û [[Xerpêt|Xarpêt]] heye, bi damezrandina komara tirk re bi armancên guhertinên demografîk, tirkên mihacir li van deveran hatine bicihkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.art-izan.org/artizan-arsivi/kurtler-ne-zaman-ve-neden-sorun-oldular-k-sa-bir-tarihce-denemesi/ |sernav=Kurd Kengî û Çima Bûn "Pirsgirêk"? Nivîsareke Dîrokî ya Kurt |malper=artizan |tarîx=2009-06-14 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr |paşnav=Artizan }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-turklestirmenin-merkez-uslerinden-biri-elazig-7143 |sernav=Yek ji navendên tirkkirinê: Xarpêt |malper=Yeni Özgür Politika |tarîx=2020-11-18 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Schaller |pêşnav=Dominik J. |paşnav2=Zimmerer |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2008 |sernav=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14623520801950820 |kovar=Journal of Genocide Research |ziman=en |cild=10 |hejmar=1 |rr=7–14 |doi=10.1080/14623520801950820 |issn=1462-3528 }}</ref> === Ziman === [[Wêne:Kurdish languages map.svg|thumb|Belavbûna zimanê kurdî li seranserê [[Kurdistan]]ê, li [[Anatolya Navîn]] û li [[Xoresan]]ê.]]Zaravayê herî berfirehê [[zimanê kurdî]] [[kurmancî]] ye ku li seranserê Bakurê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Li gel zaravaya kurmancî ya kurdî li hinek deverên Bakurê Kurdistanê zaravaya [[zazakî]] ya kurdî jî ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Ji xeynî Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî li herêmeke berfirehê deşta [[Anatolyaya Navîn]] ji aliyê [[Kurdên Anatolya Navîn]] ve tê axaftin. Zimanê kurdî zimanekî ji malabata hind û ewropî ye ku ji komeke zimanên kurdî pêk tê. Kurdî yek ji zimanên [[Rojhilata Navîn]] û [[Rojavayê Asyayê]] ye ku li herêmeke berfireh tê axavtin. Li Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî bi Alfabeya Hawarê tê nivîsandin ku Alfabeya Hawarê bi yekem hejmara kovara Hawar di 15ê gulana 1932an de dest bi weşanê kiriye ku heta 15ê tebaxa sala 1943an 57 hejmar hatiye weşandin. Alfabeya Hawarê ji aliyê nivîskar û demaziranêrê kovarê [[Mîr Celadet Bedirxan]] ve hatiye çêkirin. === Polîtîkayên asîmîlasyonê û astengîyên li hemberê zimanê kurdî === Bi avakirina dewleta tirk re zimanê kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin û xebatên zimanê kurdî hatine astengkirin. Bi caran hişyariyên trafîkê ku aliyê şaredariyan ve bi kurdî hatine nivîsandin ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve hatine jêbirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/524552/kurtce-yazilar-bakanlik-talimatiyla-siliniyormus |sernav=Nivîsên bi kurdî bi talîmatên wezaretê hatine jêbirin. |malper=Evrensel }}</ref> Bi caran sazî û dibistanên taybet ên ku bi zimanê kurdî perwerdahî dane zarokan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Hemî saziyên medyayê ku bi zimanê kurdî weşan kirine hatine girtin û gelek rojnamevanên ku di saziyan de xebitîne hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/khk-ile-kapatilan-kurtce-gazete-welat-internet-uzerinden-yayina-basladi-144935h |sernav=Rojnameya Kurdî ya girtî Welat dest bi weşanê kir |malper=Artı Gerçek |tarîx=2020-11-27 |roja-gihiştinê=2024-10-30 |ziman=tr }}</ref> === Dîn === Piraniya kurdên Bakurê Kurdistanê misilmanên sunî ne lê hêjmareke girîng kurdên elewî jî hene. Piraniya zêde yê kurdan ji mezheba şafî ne lê bi kêmasî jî kurdên girêdayî mezheba hanêfî jî hene.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Creating a Diaspora within a Country: Kurds in Turkey |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Springer US |tarîx=2005 |rr=403–414 |isbn=978-0-387-29904-4 |cih=Boston, MA |ziman=en |paşnavê-edîtor=Ember |pêşnavê-edîtor=Melvin |url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-0-387-29904-4_40 |paşnavê-edîtor2=Ember |pêşnavê-edîtor2=Carol R. |paşnavê-edîtor3=Skoggard |pêşnavê-edîtor3=Ian |doi=10.1007/978-0-387-29904-4_40 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |sernav=Southern Kurdistan during the last phase of Ottoman control: 1839–1914: Journal of Muslim Minority Affairs: Vol 17, No 2 |malper=web.archive.org |tarîx=2023-10-07 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |doi=10.1080/13602009708716377 |roja-arşîvê=2023-10-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231007235740/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Binpêkirinên mafên mirovan == Ji sala 1990an vir ve li Bakurê Kurdistanê gelek caran li dijî kesên sivîl zarok û girtiyên siyasî yên kurd di pêvajoyên binçavkirinê de ji aliyê hêzên dewleta tirk ve rastî xirabkarî, îşkence û binpêkirinên giran ên mafên mirovan hatine. Di dîrokên cihêreng de gelek zarokên kurd û kesên sivîl an jî siyasetmedarên kurd ji aliyê hêzên dewletê ve rastî îşkence û muameleya xirab hatine ku hinek ji wan ji polîs û leşkerên tirk ve hatine kuştin. Zarok rasterast bûne hedefa leşker û polîsên dewleta tirk ku hinek ji wan di encama êrişan de jiyana xwe jidest dane.<ref name=":7">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/4345/bu-ulkede-cocuklar-olduruluyor |sernav=Li welatê zarok têne kuştin. |malper=Evrensel |roja-gihiştinê=2024-10-11 }}</ref> Di serdemên dawî de binpêkirinên mafên mirovan ji sala 2015an vir bi awayeke berbiçav her ku çûye zêde bûye. Ji ber ku guh nedaye hişyariya rawestandina polêsên tirk di sala 2016an de li Bakurê Kurdistanê 5 zarok ji aliyê hêzên dewletê ve hatine kuştin.<ref name=":6">{{Jêder-malper |url=https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |sernav=Raporên binpêkirina mafên mirovan |malper=ihddiyarbakir.org |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr |paşnav=Vertex |roja-arşîvê=2024-11-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241110121254/https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Dîsa di heman salê de di dema şerê çekdarî de 22 zarok ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin. Di heman demê ji ber êrîşên çekdarî 12 zarok birîndar bûne an jî bi awayeke mayîn de şopên birînan li ser laşê wan mane.<ref name=":6" /> Di sala 2016an de bi ji ber xwepêşandanên civakî di serdegirtina malan de 40 zarok hatine binçavkirin û hatine girtin. Îşkence û muameleya xerab a li dijî zarokên ku di demên qedexeyên derketina derve de hatin binçavkirin, hatine dîtin.<ref name=":6" /> Di dema binçavkirinê de herî kêm 6 zarok rastî îşkenceyê hatine û herî kêm 6 zarokên din jî li derve û li kolanan rastî tundûtîjiya hêzên dewleta tirk hatine.<ref name=":6" /> Di 29ê tîrmeha sala 2025an de dîmenên îşkencekirina du ciwanan li ser medyaya civakî hatiye belavkirin. Di dîmenên ku ji aliyê hinek siyasetmedarên Bakurê Kurdistanê û hinek saziyên çapameniyê hatine parvekirin hatiye dîtin ku du leşkerên tirk li îşkence li du ciwanan dikin. Li gorî agahiyên ku hatine parvekirin de hatiye diyarkirin ku dîmenên îşkencekirina ciwanan li navçeya [[Serê Kaniyê, Riha|Serêkaniyê ya Rihayê]] hatiye kişandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DMsh33VBBeS/?igsh=eTlvamZndTh5anhq |sernav=Instagram |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2025-07-30 }}</ref> Zarokên kurd ên ku kuştina wan veguheriyê bûyerên dramatîk û kuştina wan ketiye rojevê [[Kuştina Oxir Kaymaz|Uğur Kaymaz]], [[Kuştina Ceylan Önkol 2009|Ceylan Önkol]] û [[Kuştina Cemîle Çağırga 2015|Cemile Çağırga]] ye ku di dîrokên cihêreng de ji polês û leşkerên Tirkiyeyê ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150913_cizre_cemileninolumu_hatice_kamer |sernav=Dayika Cemîle Çagirga: 'Ew şevê bi cenazeyê keça min di hembêza min de bû, razam'' |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2015-09-13 |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr}}</ref> Li gorî daneyên heyî di navbera salên 1992 û 2022an de li Bakurê Kurdistanê herî kêm 350 zarokên kurd ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name=":7" /> == Çand == === Muzîk === Bakurê Kurdistanê çavkaniya çanda muzîka kevneşopî ya [[dengbêjî]] yê ye. Dengbejên navdar ên wekê [[Şakiro]], [[Reso]] û [[Huseynê Mûşî|Huseyno]] li bajarên Bakurê Kurdistanê jidayîk bûne. Di navbera salên 1982 û 1991ê gotin û tomarkirina muzika kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Shoot the singer! music censorship today |weşanger=Zed Books |tarîx=2004 |isbn=978-1-84277-505-9 |cih=London |paşnavê-edîtor=Korpe |pêşnavê-edîtor=Marie }}</ref> Di pêvajoya qedexekirina ziman û muzîka kurdî dengbêja navdar ê kurd Şakiro ji Bakurê Kurdistanê hatiye sirgûnkirin ku bi salan ew û malbata wî li bajarê cihêrengên Tirkiyeyê jiyan kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Rûdawê li Îzmîrê şopa dengbêj Şakiro şopand. |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2025-09-06 }}</ref> Li gel hemî zext û qedexeyên dewleta tirk, dengbêjên kurd dîsa di warê çanda muzîka dengbêjiyê de pêşketinên girîng bi dest xistine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mayakultur.com/4597/ |sernav=Qîrîna Xemgîn a Dîroka Windabûyî: Şakiro |malper=MayaKültür |tarîx=2023-06-05 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.serhatnews.com/bilinmeyen-yonleriyle-uc-unlu-kurt-dengbej-reso-sakiro-ve-huseyno |sernav=Sê Dengbejên Kurd ên Navdar bi Taybetmendiyên Wan ên Nenas: Reso, Şakiro û Huseyno |malper=Serhat News |tarîx=2022-01-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr-TR }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rupelanu.org/yasakli-bir-dilin-direnisi-dengbejlik-1-8551h.htm |sernav=Berxwedana Zimanekî Qedexekirî: Dengbejî -1 |malper=Rûpela nû |tarîx=2020-02-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref> Ji ber zextên li ser zimanê kurdî û zindanî kirina wan, hunermendên kurd neçar dimînin ku koçê welatên ewropî bibin. Hunermendên kurd ên navdar ên wekê [[Şivan Perwer]], [[Hozan Kawa|Kawa]], [[Dîno]], [[Diyar]] û gelek hunermend û stranbêjên kurd heya roja îro ji ber ihtîmala girtin û zindanî kirina wan nikarin vegerin Bakurê Kurdistanê. Muzîka kurdî ya kevneşopî ji aliyê çandî ve ji muzîka erebî, farisî û tirkî cuda ye û helbestên muzîka kurdî bi piranî ji aliyê kesên anonîm (nenas) ve hatine nivîsandin. [[Muzîka kurdî]] di warê tematîk de karakterek melankolîk û elejîk bû lê bi demê re melodiyên dilgeş û şad hatine afirandin. Folklora Kurdî ji sê cureyên wekê dengbêj, hozan û ji stranbêjên gelêrî pêk tên. === Wêje === Hinek çavkanî [[Eliyê Herîrî|Elî Herîrî]] (1425–1495) wekê yekem helbestvanê navdar ku bi kurdî nivîsiye dibînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/language/ |sernav=The Kurdish Language and Literature |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en }}</ref> Wêjevanên navdar ên din ên ji Bakurê Kurdistanê [[Şerefxanê Bidlîsî]] ye ku nivîskarê [[Şerefname]]yê ye û [[Ehmedê Xanî]] ye ku destana netewî ya kurdî ''[[Mem û Zîn]]'' nivîsandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://ifkurds.de/en/publications/item/66-mem-u-z%C3%AEn-%E2%80%93-a-classical-17th-century-epic.html |sernav=Mem u Zîn – A Classic Kurdish Epic from the 17th-Century |malper=ifkurds.de |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en-gb }}</ref> Wêjevanên kurd [[Ebdulsemedê Babek]] di sedsala 10an de, Elî Herîrî di sedsala 11an de jiyan kirine û wêjevanên din jî di navbera sedsalên 15an û 17an de jiyan kirine û bi zaravayê kurmancî nivîsandine. Di vê serdemê de navenda wêjeya kurdan [[Mîrektiya Botan]]ê û paytexta mîrektiyê navçeya [[Cizîr]]ê bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt edebiyatına giriş |paşnav=Uzun |pêşnav=Mehmed |weşanger=İthaki |tarîx=2015 |isbn=978-975-273-251-3 |çap=9. baskı |cih=İstanbul |paşnav2=Blau |pêşnav2=Joyce |series=İthaki yayınları }}</ref> Bi navçeya Cizîrê re bajarên [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] û [[Sine]] navendên din ên girîng ên [[wêjeya kurdî]] bûn. Yekem helbestvanên kurd ên naskirî Ebdulsemedê Babek, Elî Herîrî, [[Melayê Batê]], Ehmedê Cizîrî, [[Feqiyê Teyran]] û Ehmedê Xanî ne. Di sedsalên 19 û 20an de wêjeya kurdî li gel [[zimanê kurdî]], bi taybetî [[wêjeya kurdî]] ya nivîskî eleqeyeke mezin û geşedaneke mezin dibîne. Çapemeniya kurd a ku bingehê çapemeniyê di sedsala 19an de hatiye avêtin di warê geşedana wêjeya kurdî de xwedî cihekî girîng e.<ref name="Chyet2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Future of the Kurdish Language: an Egalitarian Scenario |paşnav=Chyet |pêşnav=Michael L. |weşanger=Institut français d’études anatoliennes |tarîx=2018 |rr=169–179 |isbn=978-2-36245-068-6 |url=http://dx.doi.org/10.4000/books.ifeagd.2225 }}</ref> Yekem kovara kurdî bi navê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]] di sala 1898an de li paytextê îro ya [[Misir]]ê li [[Qahîre]]yê derketiye.<ref name="Chyet2018" /> == Mijarên têkildar == * [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] * [[Şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Turkish Kurdistan}} * [http://www.travel-images.com/kurdistan.html Galeriya wêneyan] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Bajarên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Portal bar|Tirkiye|Kurdistan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Bakurê Kurdistanê| ]] [[Kategorî:Demografiya Kurdistanê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kurdistanê]] [[Kategorî:Guhertinên demografîk li Kurdistanê]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêmên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Kurdistan]] [[Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê]] hopatt5xq61jgdp5ya7a39j3arkaa1e 1995824 1995823 2026-04-02T18:31:30Z Penaber49 39672 1995824 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar| di derbarê '''Bakurê Kurdistanê''' de ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê [[Kurdistan]]ê de hûn dikarin li [[Kurdistan (cudakirin)]] binêrin.}} {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 350 | image1 = Bakurê Kurdistanê.png | alt1 = | caption1 = Nexşeya sinorê Bakurê Kurdistanê. | image2 = Kurdish majority Turkey-es.svg | alt2 = | caption2 = Belavbûna [[kurd]]an li Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyeyê. }} '''Bakurê Kurdistanê''' yek ji çar beşên erdnîgarî ya [[Kurdistan]]ê ye û beşa herî mezin ê Kurdistanê ye. Bakurê Kurdistanê di roja îro de di nava sinorê polîtîk ên [[Tirkiye]]yê de maye ku piştî [[Şerê Cîhanî yê Yekem|Şerê Cîhanê yê Yekem]] de bi parçekirina Kurdistanê re ji aliyê Tirkiyeyê ve hatiye kolonîze kirin. Bi damezrandina komara tirk re ji aliyê dewletê ve li hemberê [[zimanê kurdî|ziman]] û [[çanda kurdî]] polîtîkayên astengkirinê, zext û înkarkirinê hatiye destpêkirin ku heya roja îro berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/kurdistan-map/turkish-kurdistan/ |sernav=Explore Turkish Kurdistan |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Bi damezrandina [[Tirkiye]]yê re, Bakurê Kurdistanê wekê perçeyek dagirkirî bê statû maye û nakokiyên pirsgirêka kurd û nakokiyên li ser pirsgirêkên li Bakurê Kurdistanê heya roja îro berdewam dike.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://m.bianet.org/bianet/medya/261007-kurtce-gazeteyle-kurt-toplumuna-ulasmak-istedik |sernav=Me xwestiye ku em bi rojnameyan xwe bigihîjin civaka kurd |malper=Bianet |ziman=tr |paşnav= }}</ref> Partiyên siyasiyên Bakurê Kurdistanê hewl didin ku polîtîkayên [[Bişavtin|asîmîlasyonê]] û astengkirina li hemberê [[Zimanê kurdî|ziman]] û [[Çanda kurdî|çanda kurdan]] û binpêkirinên mafên mirovan ku ji aliyê Tirkiyeyê ve tê pêk anîn kêm bikin an jî biguherînin. Bakurê Kurdistanê beşa herî zêde yê Kurdistanê ye ku bi awayeke tund di bin zextê hatiye asîmîlasyonê de ye û [[guhertinên demografîk]] û polîtîkayên valakirinê lê pêk hatiye. Li gorî texmînan li Bakurê Kurdistanê nêzîkî 25 û 30 milyon [[kurd]] dijîn. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê di dîrokên cihêreng de ji ber valakirin û [[Şêwitandina gundên Bakurê Kurdistanê|şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] ku di navbera salên 1990 û 2009an de ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine şewitandin û hatine valakirin, bi sed hezaran kurd ji Bakurê Kurdistanê koçber bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://9koy.org/doguda-30-yil-once-koyleri-bosaltilip-zorunlu-goce-tabi-tutulan-insanlara-ne-oldu.html |sernav=Çi hat serê gelên ku 30 sal berê gundên wan hatin valakirin û bi darê zorê hatine koçberkirin? |malper=9.Köy |tarîx=2023-01-06 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=admin }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ihd.org.tr/zorla-yerinden-etme-uygulamasi/ |sernav=Polotîkaya jicihkirina bi darê zorê – Komeleya Mafên Mirovan |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Derneği |pêşnav=İnsan Hakları }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://t24.com.tr/haber/biz-koy-yakma-taburuyduk-1994te-30-koyu-yaktik,243668 |sernav='Em tabûra şewitandina gundan bûn, di sala 1994an de me 30 gund şewitand' |malper=T24 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr }}</ref> Tê texmînkirin ku di roja îro de li deverên din ên Tirkiyeyê, [[Ewropa]] û li welatên cihêrengên cîhanê nêzîkî 6-8 milyon kurd ên Bakurê Kurdistanê dijîn. == Etîmolojî == Navê Bakurê Kurdistanê naveke erdnîgarî ye ku beşa herî bakurê [[Kurdistan]]ê destnîşan dike. Bakurê Kurdistanê navê xwe ji navê ji navê [[Kurdistan]]ê wergirtiye ku navê Kurdistanê ji du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' ku [[kurd]]an desnîşan dike û ji peyva ''îstan'' pêk tê ku peyveke îranî ye ku cih an welatan destnîşan dike. Bi her du peyvên hevgirtî yên ''kurd'' û ''îstan'' navê ''Kurdistanê'' derdikeve ku welatê kurdan destnîşan dike an jî tê wateya welatê kurdan. == Erdnîgarî == === Rûber === {{Nexşeya Bakurê Kurdistanê|mezinahî=450px|hêl=right|sernav=Nexşeya topografiya Bakurê Kurdistanê}} Bakurê Kurdistan welatekî çiyayî ye ku herêm xwedî deşt û çiyayên bilind in. Lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Çiyayê Agirî|Çiyayê Agiriyê]] ku bilindahiya çiyayê digihîje 5.137 mêtreyê.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yılmaz |pêşnav=Y. |paşnav2=Güner |pêşnav2=Y. |paşnav3=Şaroğlu |pêşnav3=F. |tarîx=1998-10-01 |sernav=Geology of the quaternary volcanic centres of the east Anatolia |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1998JVGR...85..173Y |kovar=Journal of Volcanology and Geothermal Research |cild=85 |rr=173–210 |doi=10.1016/S0377-0273(98)00055-9 |issn=0377-0273 }}</ref> Duyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê [[Cîlo|Çiyayên Cîloyê]] ye ku bilindahiya çiyayê gihiştiye 4.116 mêtreyê û sêyem lûtkeya herî bilind ê Bakurê Kurdistanê bi bilindahiya 4.058 mêtre [[Çiyayê Sîpan]]ê ye. Bakurê Kurdistanê çavkaniya her du çemên girîng ên wekê çemên [[Dîcle]] û [[Firat]]ê ye. Yek ji çemên girîng ê Bakurê Kurdistanê [[Çemê Miradê]] ye ku li gel [[Ava Reş (Firat)|Çemê Ava Reş a Ezirganê]] yek ji çavkaniyên girîng ê Firatê ye. Gola herî mezinê Bakurê Kurdistanê [[Gola Wanê]] ye ku bi rûbera rûava bi qasê 3.713 km² yê gola herî mezinê [[Kurdistan]]ê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Lake-Van |sernav=Lake Van {{!}} Turkey, Map, History, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en }}</ref> Piştî Gola Wanê çend golên çêkirî yên wekê [[Bendava Rihayê]] ku gola çêkirî ya herî mezin ê Bakurê Kurdistanê ye û [[Bendava Kebanê]] ye ku di nav sinorên parêzgehên [[Riha (parêzgeh)|Riha]] û [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêtê]] de hatine avakirin. Li gel herêmên çiyayî li herêmên jorîn deştên bilind ên tektonîk jî hene. Deştên sereke yên herêma jorîn [[Deşta Mûşê]], [[Deşta Îdirê]] û [[Deşta Erzînganê|Deşta Ezirganê]] ye. Li herêma jêrîn jî deşta berfirehê [[Deşta Heranê]] cih digire. Rêzçiyayên [[Toros]] ên Başûr [[Kurdistan]]ê ji rojava ve ber bi rojhilat ve dike du beş. Toros ji li herêma jêrîn ji bajarê [[Gurgum]]ê ve dest pê dikin û ber bi rojhilatê ve heya Colemêrgê dirêj dibin. Bi dawî bûna Torosan rêzeçiyayên [[Zagros]]an dest pê dikin. Li herêma [[Colemêrg]]ê çiya bilind û asê dibin ku bilindahiya wan digêje 4000 mêtreyan.<ref>Cheterian, Vicken (2015). Open Wounds: Armenians, Turks and a Century of Genocide. Oxford and New York City: Oxford University Press. p. 65. ISBN 978-1-84904-458-5. As a result of policies such as these, the expression Armenian Plateau, which had been used for centuries to denote the mountainous highlands around Lake Van and Lake Sevan, was eliminated and replaced by the expression 'eastern Anatolia'.</ref> === Bakurê Torosan === Bakurê Torosan ji aliyê başûrê rojava ve, ji [[Gurgum]]ê despê dike heya [[Sêwas|Sêwazê]], ji Sêwasê heya [[Qers]]ê herêmên jorîn a Bakurê Kurdistanê ye ku gelek deşt û çiyayên bilind di xwe de vedigire. Bi bandora çiyayên torosan ku rê ber avhewaya germa jêrîn a [[Deryaya Navîn]] hatiye girtin ku ji ber bandora çiyayên torosan herêmên jorîn li gorî herêmên jêrîn hênik e. Li herêma çiyayî jorîn li gel çiyayên bilind, deştên bilind ên tektonîk ên wekî [[Deşta Meletiyê]], [[Deşta Mûşê]] [[Deşta Erziromê]], [[Deşta Ezirganê]] û [[Deşta Îdirê]] heye ku bilindahiya navîn a ji asta deryayê 1500 mêtre ye. Xalên herî bilind ên Bakurê Kurdistanê li herêma jorîn e ku çiyayên bilind wekê [[Çiyayê Agirî]], [[Sîpanê Xelatê|Çiyayê Sîpanê]] [[Nemrûd (volkan)|Çiyayê Nemrûdê]] a Bidlîsê ku her sê çiya çiyayên volkanîk ên vemirandî ne li vê herêmê ne. Çiyayê volkanîk a Tendûrekê û [[Cîlo|Çiyayê Cîloyê]] li vê herêmê ye. Di heman demê de herêma jorîn jêderka çemên [[Dîcle|Dicle]] û [[Firat]]ê ye ku ev her du çem ji herêma jorîn derdikevin. (Her çiqas Dîcle çemekî herêma jêrîn be jî lê bi nizilîna binê erdê re çavkaniya xwe yê sereke ji Gola Xezer a Xarpêtê werdigire) Çemê Miradê, Çemê Munzirê û Çemê Avareş a Ezirganê ku bi hev re çavkaniyên girîng ên Firatê ne li herêma jorîn e. Jiber hewaya hênik serê çiyayên bilind ên wekê Çiyayê Agirî û Çiyayê Sîpanê her dem qeşahirtî ye. [[Gola Wanê]] ku goleke tektonîk e li herêma jorîn e. === Başûrê Torosan === Berevajiyê herêma jorîn herêma jêrîn a başûrê torosan ji xeynî hinek deveran bi gelemperî deşt, berrî rast û germiyan e. Li herêma jêrîn ji Dîlok û Rihayê heya Siwêregê cih bi cih bi girik in. Piştî Siwêregê Çiyayê Qerejdaxê despêdike heya ku digihêje çiyayên Mazî û Mêrdînê. Çiyayê volkanîk a Qerejdaxê çiyayeke serbixwe ye ku bi bilindahiya 1.952 mêtreyê li ser deşta di navbera [[Amed]] û [[Riha]]yê de cih digire. Çiyayên Maziyê çiyayeke volkanîk ê herêma jêrîn e. Li herêma botan çiyayên Herekol û Cûdî cih digirin ku rêzeke çiyayî ya asê û bilind ên ku ber bi Başûrê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistanê ve diçin. Li rojava Deşta Dîlokê û Deşta Tilbişarê û li dorhêla Amedê jî, Deşta Gewran û Deşta Amedê hene. Deşta Gewran di navber a [[Erxenî]] û Qerejdaxê de cih digirê ku berfirehiya deştê 15 hezar hektar berfireh e. Berfirehiya Deşta Amedê 40 hezar hektar berfireh e. Li Rihayê Deşta Heranê berfirehê heye ku di warê çandiniyê de deşteke girîng e. Yek ji deştên girîng ên herêma jêrîn Deşta Mêrdînê ye ku bi Deşta Heranê re qadê herî girîng ên çandiniyê ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Taurus-Mountains |sernav=Taurus Mountains {{!}} mountains, Turkey {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> === Parêzgeh û navendên parêzgehên Bakurê Kurdistanê === {| class="wikitable" style="width:600px;" |+ |- ! Parêzgeh !! Navçe / serbajar !! Nexşe |- ! [[Adiyeman (parêzgeh)|Adiyeman]] || [[Aldûş]], [[Bêsnî]], [[Komîşîr]], [[Semîsad]], '''[[Semsûr]]''', [[Sergol]], [[Sincik]], [[Tût]] || [[Wêne:Navçeyên Semsûrê.png|80px]] |- ! [[Agirî (parêzgeh)|Agirî]] || [[Avkevir]], [[Bazîd]], [[Dutax]], [[Giyadîn]], [[Patnos]], '''[[Qerekose]]''', [[Xamûr]], [[Zêtka]] || [[Wêne:Navçeyên Agiriyê.png|80px]] |- ! [[Batman (parêzgeh)|Batman]] || '''[[Êlih]]''', [[Heskîf]], [[Hezo]], [[Kercews]], [[Qabilcewz]], [[Qubîn]] || [[Wêne:Navçeyên Batmanê.png|80px]] |- ! [[Bidlîs (parêzgeh)|Bidlîs]] || '''[[Bidlîs]]''', [[Elcewaz]], [[Motkî]], [[Norşîn]], [[Tetwan]], [[Xelat]], [[Xîzan]] || [[Wêne:Navçeyên Bidlîsê.png|80px]] |- ! [[Bîngol (parêzgeh)|Bîngol]] || [[Azarpêrt]], [[Bongilan]], [[Çêrme]], '''[[Çewlîg]]''', [[Dara Hênî]], [[Kanîreş]], [[Gêxî]], [[Xorxol]] || [[Wêne:Navçeyên Bîngolê.png|80px]] |- ! [[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]] || '''[[Mamekî]]''', [[Melkişî]], [[Mêzgir]], [[Pêrtag]], [[Pilemor]], [[Pulur]], [[Qisle]], [[Xozat]] || [[Wêne:Navçeyên Dêrsimê.png|80px]] |- ! [[Diyarbekir (parêzgeh)|Diyarbekir]] || [[Bismil]], [[Çêrmûg]], [[Çinar]], [[Erxenî]], [[Farqîn]], [[Gêl]], [[Hezro]], [[Hênê]], [[Karaz]], [[Licê]], [[Pasûr]], [[Pîran]], [[Şankuş]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Amed]]ê''': [[Bajarê Nû]], [[Payas]], [[Rezik]], [[Sûr]] || [[Wêne:Navçeyên Diyarbekirê.png|80px]] |- ! [[Entab (parêzgeh)|Entab]] || [[Kele]], [[Bêlqîs]], [[Cîngîve]], [[Girgamêş]], [[Îslahiye]], [[Kurudere]], [[Alêban]], [[Tilbişar]], [[Şahînbeg]] || [[Wêne:Navçeyên Entabê.png|80px]] |- ! [[Erdêxan (parêzgeh)|Erdêxan]] || − || [[Wêne:Navçeyên Erdêxanê.png|80px]] |- ! [[Erzîrom (parêzgeh)|Erzîrom]] || [[Aşqela]], [[Azort]], [[Bardîz, Erzîrom|Bardîz]], [[Çêrmik, Erzîrom|Çêrmik]], [[Espîr]], [[Hesenqela]], [[Narman]], [[Norgeh]], [[Oltî]], [[Oxlê]], [[Parsîna Jor]], [[Pasîna Jêr, Erzîrom|Pasîna Jêr]], [[Qereçoban]], [[Qereyazî]], [[Tawûsker]], [[Tatos]], [[Tortim]], [[Xinûs, Erzîrom|Xinûs]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Erzîrom]]ê''': [[Palandoken]], [[Yakutiye]] || [[Wêne:Navçeyên Erzîromê.png|80px]] |- ! [[Erzîngan (parêzgeh)|Erzîngan]] || [[Cîmîn|Cimnî]], [[Egîn]], '''[[Ezirgan]]''', [[Gercan]], [[Îlîç]], [[Kemax]], [[Mose]], [[Qerequlak]], [[Têrcan]] || [[Wêne:Navçeyên Ezirganê.png|80px]] |- ! [[Hekarî (parêzgeh)|Hekarî]] || '''[[Colemêrg]]''', [[Çelê]], [[Gever]], [[Şemzînan]] || [[Wêne:Hakkari districts-ku.png|80px]] |- ! [[Îdir (parêzgeh)|Îdir]] || [[Başan]], '''[[Îdir]]''', [[Qulp]], [[Têşberûn]] || [[Wêne:Navçeyên Îdirê.png|80px]] |- ! [[Kilîs (parêzgeh)|Kilîs]] || − || [[Wêne:Navçeyên Kilîsê.png|80px]] |- ! [[Meletî (parêzgeh)|Meletî]] || [[Arabkîr]], [[Arga]], [[Aywalî]], [[Çirmik]], [[Darende]] , [[Erxewan]], [[Hekîmxan]], [[Keferdîz]], [[Melediya kevn]], '''[[Meletî]]''', [[Muhacîr, Meledî|Muhacîr]], [[Qela, Meletî|Qela]], [[Şîro]], [[Yazixan]] || [[Wêne:Navçeyên Meletiyê.png|80px]] |- ! [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]] || [[Artuklu]], [[Kerboran]], [[Dêrik]], [[Qoser]], [[Şemrex]], [[Midyad]], [[Nisêbîn]], [[Mehsert]], [[Stewr]], [[Rişmil]] || [[Wêne:Navçeyên Mêrdînê.png|80px]] |- ! [[Mereş (parêzgeh)|Mereş]] || − || [[Wêne:Navçeyên Mereşê.png|80px]] |- ! [[Mûş (parêzgeh)|Mûş]] || [[Dêrxas]], [[Gimgim]], [[Kop]], [[Milazgir]], '''[[Mûş]]''', [[Tîl]] || [[Wêne:Navçeyên Mûşê.png|80px]] |- ! [[Osmaniye (parêzgeh)|Osmaniye]] || − || [[Wêne:Osmaniye districts.png|80px]] |- ! [[Qers (parêzgeh)|Qers]] || [[Cilawûz]], [[Dîxor]], [[Kaxizman]], '''[[Qers]]''', [[Sarîqamîş]], [[Selîm, Qers|Selîm]], [[Şûrêgel]], [[Zarûşad]] || [[Wêne:Navçeyên Qersê.png|80px]] |- ! [[Riha (parêzgeh)|Riha]] || [[Bêrecûk]], [[Curnê Reş]], [[Hewenc]], [[Herran]], [[Kaniya Xezalan]], [[Pirsûs]], [[Serê Kaniyê]], [[Sêwreg]], [[Wêranşar]], [[Xelfetî]]<br>Bajarê Mezin a '''[[Riha]]yê''': [[Eyûbî, Riha|Eyûbî]], [[Qerekoprî]] (Pira Reş), [[Xelilî]] || [[Wêne:Navçeyên Rihayê.png|80px]] |- ! [[Sêrt (parêzgeh)|Sêrt]] || [[Dih]], [[Hawêl]], [[Misirc]], '''[[Sêrt]]''', [[Şêrwan]], [[Tilo]], [[Xisxêr]] || [[Wêne:Navçeyên Sêrtê.png|80px]] |- ! [[Sêwas (parêzgeh)|Sêwas]] || [[Macîran]], [[Qoçgîr]],[[Dîvrîgî]], || [[Wêne:Navçeyên Sêwasê.png|80px]] |- ! [[Şirnex (parêzgeh)|Şirnex]] || [[Basan]], [[Cizîr]], [[Elkê]], [[Hezex]], [[Qilaban]], [[Silopî]], '''[[Şirnex]]''' || [[Wêne:Navçeyên Şirnexê.png|80px]] |- ! [[Wan (parêzgeh)|Wan]] || [[Bêgirî]], [[Ebex]], [[Elbak]], [[Erdîş]], [[Ertemêtan]], [[Miks]], [[Qerqelî]], [[Mehmûdî]], [[Şax]], [[Payîzava]], [[Westan]], [[Rêya Armûşê]], [[Tuşpa]] || [[Wêne:Navçeyên Wanê.png|80px]] |- ![[Gumuşxane|Gumusxane]] |[[Şiran|Şirân]], [[Kelkit|Kêlkît]] |[[Wêne:Gumusxane.jpg|alt=Gumusxane Qert|çep|frameless|93x93px]] |- ! [[Xarpêt (parêzgeh)|Xarpêt]] || [[Baskîl]], [[Dep]], [[Egîna Jêrîn]], [[Keban]], [[Maden]], [[Palo]], [[Qerebaxan]], [[Qowanciyan]], '''[[Xarpêt]]''', [[Xulaman]] [[Xûx]] || [[Wêne:Navçeyên Xarpêtê.png|80px]] |- ! [[Xetay (parêzgeh)|Xetay]] || − || [[Wêne:Hatay location districts.png|80px]] |} == Avhewa == Çiyayên [[Toros]]an wekî dîwarekî bilind avhewaya bejahî ya jorîn nahêle derbasî herêma jêrîn bibe. Li gorî başûrên torosan, bakurê torosan rûerd gelek bilind e ku ev jî di warê avhewayê de cihêrengî cêdike. Herêma jorîn li gorî herêma jêrîn di mehên havînan de hênik e di mehên zivistanan de sar û bi berf e. Germahiya navînî ya herêma jorîn di navbera 25 û 30 pile de diguhere. Zivistana herêma jorîn sar e ku di mehên zivistanan de germahiya herêma jorîn heta -24 û -30 pileyan dadikeve. Bajarên [[Erzirom]] û [[Qers]]ê bajarên herî bilind û sar ên Kurdistanê ne ku bi mehan berf li erdê dimîne. Di mehên zivistanan de li herêmên çiya û bilind ên wekî [[Wan]], [[Şirnex]], [[Sêrt]], [[Colemêrg]], [[Erzirom]] û [[Qersê]] berfeke zêde dibare. Berfa zêde hinek caran dibe sedema aşîtan ku ji girên bilind têne xwarê. Li rojavayê, li herêmên bajarên [[Elezîz]], [[Meledî]], [[Semsûr]] û [[Mereşê]] rûerd hewqas ne bilind e. Her çiqas çiya û girik hebin jî rûerd navrast e. Baran zêde dibarê û li gorî hinek deverên herêma jorîn di mehên zivistanan de hênik e. Rêza Torosan nahêlin ku hewaya germ a Deryaya Navîn ji herêma jêrîn ber bi herêma jorîn ve here. Ji ber vê yekê di mehên havînan de li herêma başûrê torosan hewa gelek germ û ziwa ye. Ev jî li bajarên [[Dîlok]], [[Riha]], [[Amed]] û [[Mêrdîn]]ê dibe sedema germahiyeke zêde. Li herêma jêrîn germahî li siyê 40 - 45 pile ye. Di mehên zivistanan de herêm bi gelemperî bi baran e û berf kêm e. Ji bilî çend deşt, rast, navrast û beriyan, Kurdistan welatekî çiyayî ye. Çiya, cih û avhewaya Kurdistanê mercên dar û daristanan çêdikin. Berê piraniya çiya û herêmen Bakurê bi daristan bûn. Ji ber xizanî û nezaniyê sal bi sal xelk dar û beran dibire û ji bo şewatê bi kar tînin. Ji aliyê din ve li herêmên ku erd û zevî kêm in, daristanan dibirin û cîhên wan dikin erd. Li wir çandiniyê dikin. Di van salên dawî de dewleta Tirk ji bo şikandina şerê gerîlla agir berdidin daristanên Bakur û ew dişewtînin. Li Bakur darên berû, mazî, benav, benîşt, qizwan, hevirs û merx hene. Li ber çem û cihên avî ji darên gûz, spîndar û bih jî gelek in. == Dîrok == {{Gotara bingehîn|Dîroka Bakurê Kurdistanê}} === Pêşdîrok === [[Wêne:Göbekli Tepe, Urfa.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji girê arkeolojîk ê Girê Mirazan ku dîroka girê ji 10.000 salên {{bz}} vedigere.]] [[Wêne:Hasankeyf Castle.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Heskîfa kevn û Şûnwarên Heskîfê ku dîroka niştecîbûna mirovî ji 12.000 salên {{bz}} ve vedigeriyaye. Ev şûnwara kevnare niha di bin Bendava Heskîfê de winda bûye.]] Bakurê Kurdistanê wekî deverên din ên [[Kurdistan]]ê yek ji cihê herî kevn ên cîhanê ye ku malavaniya mirovahiyê kiriye. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li qadên arkeolojîk ên li navçeyên [[Bismil]]ê, [[Erxenî]] û [[Farqîn]] a [[Amed]]ê hatine kirin de delîlên jiyana mirovan hatiye dîtin ku dîroka wan ji 10.000 salên {{bz}} vedigere. Li gorî lêkolînên arkeolojîk ên li Gira Kortikê derketiye holê ku ji 10.400 û 9.250 salê {{bz}} vir ve jiyana mirovî li [[Kurdistan]]ê heye. Di lêkolînên arkeolojîk de li heman herêmê li [[Qota Berçem]]ê ku li navçeya [[Erxenî]] ya Amedê ye delîlên jiyanê hatiye dîtin ku diroka wî ji 8.000 salên berê zayînê vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.sur.bel.tr/tarihce |sernav=Dîroka Bakurê Kurdistanê |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2020-05-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200520182027/http://www.sur.bel.tr/tarihce |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Bermahiyên ji serdemên paleolîtîk û mezolîtîkê di [[Şikeftên Hasûnî]] ya li nêzîkê [[Farqîn]]ê û [[Şikeftên Hîlarê]] ya li nêzîkî navçeya [[Erxenî]] yê hatine tespîtkirin. Yek ji cih ên herî kevn ên li Bakurê Kurdistanê ku malavaniya mirovahiyê kiriye cihên neolîtîkên wekî [[Newala Çorî]] û [[Girê Mirazan]] e ku dîroka wan ji sedsala 10ê {{bz}} vedigere.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |sernav=All Posts |malper=World Monuments Fund |roja-gihiştinê=2024-10-21 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-09-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240909170101/https://www.wmf.org/blog/celebrating-our-new-affiliation-global-heritage-fund/preservation_by_design_partnerships/current_projects/gobekli_tepe_turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |sernav=The Archaeological Site of Göbeklitepe - UNESCO World Heritage Centre |malper=web.archive.org |tarîx=2018-03-31 |roja-gihiştinê=2024-10-21 |roja-arşîvê=2018-03-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180331174301/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5612/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Tê texmîn kirin ku Girê Mirazan perestgeha herî kevn ê cîhanê ye. Cihwarbûyina li herêmê li dora 9.000 salên berî zayînê wekê şûnwarên neolîtîk ên [[Neolîtîka A ya berî Cervaniyê]] li nêzîkê Gola Îbrahîm e (Gola Masiyan) ku li [[Riha]]yê ye derketiye holê. Navçeya Heskîfa kevn ku niha di bin ava Bendava Heskîfê de maye yek ji qadên arkeolojîk ên Bakurê Kurdistanê bû. Di lêkolînên arkeolojîk ên ku li Girê Heskîfê hatibûn kirin de hatiye dîtin ku jiyana mirovî ya li [[Heskîf]]ê ji 3.500 salên berê zayînê heya 12.000 salên berê zayînê diçe. Şûnwarê kevnar a Heskîfê li gel hemî hewlên nerazîbûna li dijî bendavê bi [[Bendava Heskîfê]] ku ji aliyê dewleta tirk ve li ser [[Dîcle|Çemê Dîcleyê]] hatiye avakirin dimîne di bin avê de. Heskîf a kevn bi bilind bûna avê re di 20ê gulana sala 2020an de bi temamî di bin avê de winda bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nytimes.com/2020/07/05/world/middleeast/turkey-erdogan-hasankeyf-Ilisu-dam.html |sernav="An Ancient Valley Lost to 'Progress'" }}</ref> Di vê serdemê de ji ber ku Bakurê Kurdistanê beşek ji Heyva Biadan a kevnar e, Bakurê Kurdistanê bi awayekê bi lez ketiye bin bandora [[Şoreşa Neolîtîkê|Şoreşa Neolîtîk]] a ku çandinî lê berbelav bûye. === Serdema kevnare === [[Wêne:Near East 1400 BCE.png|thumb|çep|Rengê zer a tarî di 1400 salê {{bz}} de serweriya mêtaniyan destnîşan dike.]] Li navçeya Heranê ya bi ser parêzgeha [[Riha]]yê ve belgeyên ku bi tîpên mixî hatiye nivîsandin hatine dîtin ku dîroka belgeyê ji 2300 salên berê zayînê ve vedigere.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Chow |pêşnav=Y. W. |paşnav2=Pietranico |pêşnav2=R. |paşnav3=Mukerji |pêşnav3=A. |tarîx=1975-10-27 |sernav=Studies of oxygen binding energy to hemoglobin molecule |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6 |kovar=Biochemical and Biophysical Research Communications |cild=66 |hejmar=4 |rr=1424–1431 |doi=10.1016/0006-291x(75)90518-5 |issn=0006-291X |pmid=6 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Anderson |pêşnav=T. R. |paşnav2=Slotkin |pêşnav2=T. A. |tarîx=1975-08-15 |sernav=Maturation of the adrenal medulla--IV. Effects of morphine |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=16 |rr=1469–1474 |doi=10.1016/0006-2952(75)90020-9 |issn=1873-2968 |pmid=7 }}</ref> Di nav van belgeyan de belgeyek heye ku diyar dike ku li [[Herran]]ê di [[Perestgeha Sîn]] de peymanek hatiye çêkirin. Di vê heyamê de Bakurê Kurdistan yek ji navendên herî girîng ên baweriya pagan bû ku perestgehên xwedawendê heyvê [[Sîn]] û xwedawendê rojê [[Utu]] hebûn. Li gorî belgeyên dîrokî di sala 2000ê {{bz}} de mîtaniyên hurî li Bakurê Kurdistan bicih bûne. Mîrekiya herî hêzdarê vê serdemê mîrektiya mîtaniyên hurî ye ku li [[Amed]]ê hatiye avakirin. [[Mîtanî|Împeratoriya Mîtanî]] wekî hêzeke herêmî ya bihêz bû ku li bakur bi hîtîtiyan re, li rojava bi Misrê re, li başûr bi kassîtan re û li rojhilat jî bi asûriyan re sinorê împeratoriyê hebû.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |roja-gihiştinê=2024-10-22 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Yek ji şaristaniyên mezin ên herêmê hîtîtîbûn ku di navbera salên 1750 û 1650yên {{bz}} de li ser axa Bakurê Kurdistanê û Rojavayê Kurdistan a îro împaratoriyeke berfireh û împeratoriyeke bihêz avakirine. Hîtîtî civakeke hind û ewropî bûn ku yek ji yekem şaristaniyên mezin ên Serdema Bronzê bûn ku împeratoriyeke mezin li herêmên Bakurê Kurdistanê, [[Rojavayê Kurdistanê]] û li tevahiya [[Anatolya]]yê ava kirine. Tê texmîn kirin ku hîtîtî ji [[Deryaya Reş]] wêdetir hatine û di destpêka hezarsala 2em ê {{bz}} de li tevahiya Anatolyayê û li hinek deverên [[Kurdistan]]ê bi cih bûne. Hîtîtiyan rêzeke serwerî ava kirine ku di nav de [[Padîşahiya Kussarayê]] (sala 1750 {{bz}}), [[Padîşahiya Kaneşê]] an Neşa (salên 1750 û 1650 {{bz}}) û li dor sala 1650yê {{bz}} de împeratoriyeke bi mezinahiya navîn avakirine ku navenda împeratoriyê bajarê [[Hattusa]]yê bû<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |paşnav2=Waal |pêşnav2=Willemijn |tarîx=2019-12-01 |sernav=A Hittite Scribal Tradition Predating the Tablet Collections of Ḫattuša? |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/za-2019-0014/html |kovar=Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie |ziman=de |cild=109 |hejmar=2 |rr=189–203 |doi=10.1515/za-2019-0014 |issn=1613-1150 }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kloekhorst |pêşnav=Alwin |tarîx=2020 |sernav=The Authorship of the Old Hittite Palace Chronicle (CTH 8): A Case for Anitta |url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/709313 |kovar=Journal of Cuneiform Studies |ziman=en |cild=72 |rr=143–155 |doi=10.1086/709313 |issn=0022-0256 }}</ref> [[Wêne:A Mede King relief in Louvre Museum, Paris.jpg|thumb|Rolyefa qiralekî [[med]]î li Muzexaneya Louvre ya Parîsê.]] Di salên 550 û 650 yê {{bz}} de medî li Bakurê Kurdistanê, li seranserê Kurdistanê, Anatoliya û li seranserê [[Îran]] a îro împeratoriyeke mezin ê berfireh ava kirine. Medî cara ewil bi qralê asûrî Salmaneser III hatine nasîn kirin. Di nivîsarên di serdema Selmaneser (858-824 {{bz}}) de bi navê "Mada" hatine tomarkirin. Tê texmîn kirin ku di dawiya hezarsala 2ê {{bz}} de pêşiyên mediyan li herêma [[Rojhilata Kurdistanê]] ya îro derketine û bi belavbûna wan re di salên paşerojê de sinorên Medyayê di heyama çend sed salan de her ku çûye berfirehtir bûye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Cambridge history of Iran. 2: The Median and Achaemenian periods / ed. by Ilya Gershevitch |weşanger=Cambridge Univ. Pr |tarîx=1985 |isbn=978-0-521-20091-2 |çap=6. print |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Gershevitch |pêşnavê-edîtor=Ilya }}</ref> Medî bi kêmanî ji sedsalên 12 û 11ê berî zayînê de li rojavayê Îranê û li Rojhilata Kurdistanê ya îro jiyan kirine. Bandora wan ê li temamiya herêmê ji nîvê duyem a sedsala 8ê berî zayînê ve dest pê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The culture and social institutions of ancient Iran |paşnav=Dandamaev |pêşnav=M. A. |weşanger=Cambridge Univ. Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-521-61191-6 |çap=1 |cih=Cambridge |paşnav2=Lukonin |pêşnav2=Vladimir Grigorʹevič |paşnav3=Kohl |pêşnav3=Philip L. |paşnav4=Dandamaev |pêşnav4=M. A. }}</ref> Di serdema vê demê de îhtimaleke mezin ku gelên hind û îranîaxiv ji di beriya medan de bi kêmî ve 500 û 1000 sal berê li Rojhilata Kurdistanê û Îranê bi cih bûne. Piraniya zanyaran bawer dikin ku hatina nifûsa hind û îranîaxiv ji bo Rojhilata Kurdistanê û Îranê tenê bi koçberiyeke girseyî pêk nehatiye. Hatina hind û îraniyan di destpêkê hezarsala 2ê {{bz}} de bi komên piçûk ên koçber hêdî hêdî ji aliyê bakurê rojhilat ve di heyamek dirêj de ber bi rojava ve hatine. Ev komên koçber bi demê re dibin sedema afirandin komên çandî û zimanî yên cihêreng ku yek ji wan koman di dawiyê bi navê medî hatine binavkirin û medî derketine holê.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2021 |sernav=The Median Confederacy |url=https://www.academia.edu/34285360 |kovar=King of the Seven Climes |rr=39 }}</ref> === Serdema navîn === [[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|thumb|çep|Nexşeya Xanedaniya Merwaniyan.]] Di serdema navîn de Bakurê Kurdistanê derbasî rêveberiyên desthilatdariyên herêmî dibe. [[Xanedana Merwaniyan|Xanedaniya Merwaniyan]] xanedaniyeke kurd bû ku di serdema navîn de li Bakurê Kurdistanê hikûm kiriye. Xanedaniya Merwaniyan di sala 982ê {{pz}} de ji aliyê [[Bazê Dostikî]] ve hatiye damezrandin ku damezrênerê xanedaniyê Bazê Dostikî gelek herêmên xanedaniyê bi şervanî ya xwe navdarî bidest xistiye û ji nîvê sedsala 10an ve li Bakurê Kurdistanê dest bi bidest xistina bajaran kiriye. Di destpêkê de ber bi başûr ve diçe û [[Erdîş]]ê û çeperên li derdora navçeyê bidest dixe. Piştre bandora xwe xurt dike [[Amed]], Farqîn û [[Nisêbîn]]ê ku di bin desthilatdariya buweyhiyan de bûn bidest dixe.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Stein |pêşnav=J. M. |tarîx=1975-09-15 |sernav=The effect of adrenaline and of alpha- and beta-adrenergic blocking agents on ATP concentration and on incorporation of 32Pi into ATP in rat fat cells |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1659–1662 |doi=10.1016/0006-2952(75)90002-7 |issn=0006-2952 |pmid=12 }}</ref> Herêma ku Xanedaniya Merwaniyan lê hatibû avakirin erdnîgariyeke mezin ê bi navê zewezân bû ku ev erdnîgarî herêmeke berfireh vegirtiye ku sinorên herêma xanedaniyê li başûr ji bakurê [[Mûsil]]ê dest pê dikir heta sinorê [[Xelat]]ê, li rojhilat ji bajarê [[Selmas]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] despê dikir û li rojava heya [[Amed]]ê dirêj dibû. Paytexta xanedaniyê bajarê [[Farqîn|Meyafariqînê]] bû (navçeya [[Farqîn]] a îro) ku xanedanî nêzîkî 100 salan li deverên ku bakur, rojhilat û başûrê [[Kurdistan]]ê vedigire, hikûmdariyê kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Wasil ibn 'Ata' als Prediger und Theologie |paşnav=ʻAṭāʼ |pêşnav=Wāṣil ibn |weşanger=BRILL |tarîx=1988 |isbn=978-90-04-08369-1 |ziman=en |url=https://books.google.de/books?id=tPsUAAAAIAAJ&lpg=PA623&dq=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&hl=tr&pg=PA624#v=onepage&q=The%20Encyclopedia%20of%20Islam,%20Volume%206,%20marwan&f=false }}</ref> Di sala 1085an de artêşa selçûqiyan êrîşê axa merwaniyan (Bakurê Kurdistanê) dike piştê şerekî dijwar piraniya axa merwaniyan dagir dike. Mîrê merwanî yê dawî Mensur heta mirina xwe ya sala 1096an li Cizîrê jiyan dike. Heya sala 1171ê bi damezrandina dewleta eyûbîyan hinek herêmên Bakurê Kurdistanê ku ji aliyê salçuqiyan ve hatibû dagirkirin beşdarî axa eyûbiyan bûye. Her çiqas dewleta eyûbîyan tevahiya [[Kurdistan]]ê bidest nexe lê di serdema xwe ya herî berfireh de li herêmeke berfirehê wekê [[Misir]], [[Sûriye]], [[Iraq]], [[Hecaz]], [[Filistîn]], [[Lîbya]], [[Yemen]] û li [[Şam (herêma erdnîgarî)|Herêmên Şamê]] (Levant) serwerî kiriye.<ref name="Özoğlu2004"/><ref name="Özoğlu2004">{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-8556-9 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Dewleta Eyûbî bandoreke veguherîner li herêmê dike nemaze bandoreke veguherîner Misirê kiriye ku berê di bin serweriya xîlafeteke şîe de bû, Misir di serdema eyûbiyan de dibe navendeke aborî û çandî ya herêmê bi hêza siyasî û leşkerî ya serdest.<ref name="Özoğlu2004" /> Damezrênerê dewleta eyûbîyan Selahedîn Eyûbî rêveber û leşkerekî kurd ku [[Tikrît]]ê ji dayîk bûye. Bavê [[Selahedînê Eyûbî|Selahaddînê Eyûbî]], [[Necmedînê Eyûbî|Necmeddînê Eyûbî]] li bajarê [[Divîn]]ê jiyan kiriye ku bajêr di wê demê de di bin desthilatdariya xanedana kurd a [[Xanedana Şedadiyan|Xanedana Şedadîyan]] de bû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |sernav=Saladin Biography |malper=web.archive.org |tarîx=2017-08-30 |roja-gihiştinê=2024-10-23 |roja-arşîvê=2017-08-30 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170830055141/http://www.bookrags.com/biography/saladin/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://search.worldcat.org/title/3072517 |sernav=From Saladin to the Mongols : the Ayyubids of Damascus, 1193-1260 {{!}} WorldCat.org |malper=search.worldcat.org |roja-gihiştinê=2024-10-23 |ziman=en }}</ref> === Serdema nûjen === ==== Xweseriya mîrekiyên Kurdistanê û Serhildana Şêx Ubeydullahê Nehrî ==== [[Wêne:Kurdish states 1835.png|thumb|Padîşahiya Serbixwe û Mîrekiyên Xweser ên Kurd li dora 1835 (li gorî Dr Michael Izady).]] Di tomarên bacê de (an lênivîsk) ya ku dîroka wî vedigere sala 1527an, behsa herêmek bi navê ''Wilayet-i Kurdistan'' ([[Eyaleta Kurdistanê]]) dike ku tê de behsa 7 mîrekiyên mezin û 11 mîrekiyên biçûk dike. Di belgeyê de mîrektiyên kurdan wekî eyalet (dewlet) hatiye binavkirin ku ev yek nîşana xweseriya mîrektiyên [[Kurdistan]]ê ne. Di fermaneke (fersûma împeratorî) hatiye nivîsandin ku Silêmanê Yekem li dora sala 1533an de rêgezên mîrasî û peyrewiyê di nav begên Kurdistanê de diyar dike. Mîrektiyên Kurdistanê di nav xanedaniya osmaniyan de her dem bi awayeke otonom mane yan jî tu caran dest ji statûya otonomiyan (xweserî) bernedane. Xanedaniya osmanî di destpêka sedsala 19an de dest bi parastina desthilatdariya xwe yê li herêmê kiriye. Ji ber metirsî ya serbixwebûna mîrekiyên kurdan, osmaniyan xwestiye ku bandora wan bişkîne û wan bixe bin kontrola dewleta navendî ya Konstantînopolê. Lêbelê dijberî ya mîrektiyên kurd ku ji aliyê desthilatdariya osmaniyan ve pêk hatiye ji sala 1840an û pê ve li herêmê dibe sedema bêaramiyeke zêde. Osmaniyan di cihê mîrektiyan de şêxên sofî û fermanên dînî derdixe pêş ku bandora şêxên sofî li herêmê zêde dibe. Yek ji giregirên sofî yên navdar [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] bû ku li herêma di navbera [[Gola Wanê]] û [[Ûrmiye|Ûrmiyê]] de dest bi serhildanê kiriye. Devera ku di bin destê wî de bûn hem herêmên osmanî û hem jî yên qacaran werdigirt. Şêx Ubeydullahê Nehrî wekî yek ji rêberên pêşîn ên ku di nav kurdan de ramanên neteweperestî yên nûjen peyda kiriye tê hesibandin. Şêx Ubeydullahê Nehrî nameyekê ji bo cîgirê balyozxaneya [[Qiraliyeta Yekbûyî|Brîtanyayê]] re şandiye û nameyê de hatiye wiha nivîsiye: "Neteweya kurd miletekî cuda ye. Em dixwazin karê me di destê me de be".<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Bhagwat |pêşnav=V. M. |paşnav2=Ramachandran |pêşnav2=B. V. |tarîx=1975-09-15 |sernav=Malathion A and B esterases of mouse liver-I |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=18 |rr=1713–1717 |doi=10.1016/0006-2952(75)90011-8 |issn=0006-2952 |pmid=14 }}</ref> ==== Rûxandina osmaniyan ==== Her çiqas dîroka hemû kurdan têkildarî hemû kurdan be jî, her parçeyekê Kurdistanê di dîroka Kurdistanê de xwedî ciheke taybet e. Heta îlan kirina komara [[Tirkiye]]yê jî qedera her sê parçeyên Kurdistanê (rojava, başûr, bakur) wek hev bû û ji bo qedera xwe ya sedsalan li benda rûxandina [[Împeratoriya Osmanî]]yan bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Kurdistan |sernav=Kurdistan {{!}} History, Religion, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Piştî [[Şerê cîhanî yê yekem]], xanedaniya osmaniyan ji aliyê gelek aliyan ve, nemaze ji aliyê dewletên ewropayî ve hatibûn desteser kirin. Di heyama Şerê Cîhanê yê Yekem de deverên wekê Yemen, Iraq û Sûrîye ji xanedaniya osmaniyan cûda bûne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://thekurdishproject.org/history-and-culture/kurdish-history/ |sernav=Learn About Kurdish History |malper=The Kurdish Project |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cfr.org/timeline/kurds-long-struggle-statelessness |sernav=Timeline: The Kurds’ Quest for Independence |malper=Council on Foreign Relations |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li vir [[Rojavayê Kurdistanê]] û [[Başûrê Kurdistanê]] dikevin bin desthilatdariyên mandateriya brîtaniyan a ku li Sûrîyeyê û Iraqê hatibû ragehandin. Li van herdu welatan ji aliyê brîtaniyan û ji ereban ve du dewlet hatine ava kirin ku têkoşîna kurdên van parçeyan hem li gel îngilîzan hem jî li gel van dewletên ereban bûn. Piştî şerê cîhanî yê yekem Bakurê Kurdistanê û [[Anatolya]] di bin desthilatdariya dewletên ewropî de bûn. Di encamê de di 10ê tebaxa sala 1920an de di navbera dewletên ewropayî û osmaniyan de [[Peymana Sevrê]] hatibû îmzekirin. Li gorî bendê vê peymanê di navbera Anatolya û Îranê de avabûna du dewletan hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/institute/who_are_the_kurds.php |sernav=Who Are the Kurds? |malper=Institutkurde.org |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 }}</ref> Li gorî peymanê bajarê Wanê wek sinorek bimîne, li rojava û li başûrê [[Wan]]ê biryara herêma xweser ya Kurdistanê û li bakurê Wanê jî biryara herêma xweser ya Ermenistanê hatibû destnîşan kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://gov-wa.nt.am/?lang=en |sernav=The Government of the Republic of Western Armenia (Armenia) – Official website |malper=gov-wa.nt.am |tarîxa-gihiştinê=2023-04-15 |tarîxa-arşîvê=2023-04-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230415115927/https://gov-wa.nt.am/?lang=en |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ==== Serhildana Koçgiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Qoçgiriyê}} [[Wêne:Alîşêr Efendî & Zarîfe Xatun.jpg|thumb|çep|Wêneyê Elîşêr û Zerîfe Xatûn]] Serhildana Koçgirî serhildaneke kurd bû ku li dijî nenaskirina mafên kurdan ku li herêma koçgîriyan û li Bakurê Kurdistanê pêk hatiye qewimiye. Serhildan piştê ku daxwaza otonomî ya kurdî nayên qebûl kirin û piştre jî ku [[Nûrî Dêrsimî]] tê girtin di 21ê sibata sala 1921ê de hatiye destpêkirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Olson |pêşnav=Robert |paşnav2=Rumbold |pêşnav2=Horace |tarîx=1989 |sernav=The Koçgiri Kurdish Rebellion in 1921 and the Draft Law for a Proposed Autonomy of Kurdistan |url=https://www.jstor.org/stable/25817079 |kovar=Oriente Moderno |cild=8 (69) |hejmar=1/6 |rr=41–56 |issn=0030-5472 }}</ref><ref name="Olson1991">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Piştî ku [[Peymana Sevrê|Peymana Sêvrê]] hatiye îmzekirin, kurd zêdetir pê bawer bûn ku bi kêmanî dikarin xwe bigihîjin rêveberiyeke otonom. [[Seyîd Ebdulqadir]] kurê [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] û serokê [[Cemiyeta Tealiya Kurd]] piştgirî dide fikra otonomiya kurdî ya ku li Bakurê Kurdistanê were avakirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries |paşnav=Özoğlu |pêşnav=Hakan |weşanger=State Univ. of New York Press |tarîx=2004 |isbn=978-0-7914-5993-5 |cih=Albany, NY |series=SUNY series in Middle Eastern studies }}</ref> Lê [[Nûrî Dêrsimî]] û [[Elîşêr]] ji otonomiyê wêdetir dixwestin ku li gorî xala 64ê ya peymanê Kurdistaneke serbixwe ava bikin.<ref name="Olson1991"/> Piştî van hewldanên ji bo otonomiya kurdî, kurdên derdorî [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] dest bi amadekariya rûbirûbûna dawî ya bi neteweperestên tirk re kirin û dest danîn ser gelek depoyên çekan ên tirkan. Di meha cotmeha sala 1920an de bi qasî ku xwe di pozîsyona bihêzbûnê de hîs bikin, Elîşan Beg serokê Refahiye eşîran ji bo serxwebûnê amade dike. Di dawiyê de, di 15ê mijdara sala 1920an de deklerasyonek pêşkêşî kemalîstan kirin ku di deklerasyonê de dixwazin ku leşkerên tirk ji herêmên kurdan derkeve, girtiyên kurd werin berdan û otonomiya kurdan were naskirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: in the shadow of history |weşanger=The Univ. of Chicago Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-226-51928-9 |çap=2 |cih=Chicago |paşnavê-edîtor=Meiselas |pêşnavê-edîtor=Susan |paşnavê-edîtor2=Bruinessen |pêşnavê-edîtor2=Martin van }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2018-02-06 |sernav=Rumbold, Sir Horace, eighth baronet (1829–1913) |url=http://dx.doi.org/10.1093/odnb/9780192683120.013.35865 |kovar=Oxford Dictionary of National Biography |weşanger=Oxford University Press }}</ref> Piştre ne qebûl kirina daxwazên kurdan û girtina Nûrî Dêrsimî dibe sedema Serhildana Koçgiriyê. Serhildan bi pêşengiya Elîşêr, [[Heyder Beg]] û [[Elîşan Beg]] ve di sibata sala 1921ê de li herêma Koçgiriyê, li rojhilatê [[Sêwas]]ê ji aliyê hêzeke çekdar ên kurd ve ku ji 3.000 çekdaran pêk dihatin hatiye destpêkirin. ==== Serhildana Şêx Seîdê Pîranî ==== {{Gotara bingehîn|Serhildana Şêx Seîdê Pîranî}} Yek ji serhildanên Bakurê Kurdistanê [[Serhildana Şêx Seîdê Pîranî]] ye ku li dijî dagirkirina [[Kurdistan]]ê û nenas kirina mafên kurdan ku ji aliyê rejîma kemalîstan ve hatiye pêkanîn. Serhildana [[Şêx Seîd|Şêx Seîdê Pîranî]] di 13ê sibata sala 1925an de bi serokatiya Şêx Seîd û bi piştgiriya [[Azadî (rêxistin)|Azadî]] li navçeyê [[Licê]] ya [[Amed]]ê hatiye destpêkirin.<ref name=":3">{{Jêder-kitêb |sernav=The emergence of Kurdish nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880 - 1925 |paşnav=Olson |pêşnav=Robert W. |weşanger=Univ. of Texas Press |tarîx=1991 |isbn=978-0-292-77619-7 |çap=1. paperbacj printing |cih=Austin }}</ref> Di heyama serhildanê de herêmeke berfirehê Bakurê Kurdistanê ji aliyê serhildêran ve hatiye kontrolkirin. Dîroka dînî û netewî ya serhildana Şêx Seîd ji aliyê zanyaran ve hatiye nîqaşkirin. Serhildan Şêx Seîd ji aliyê [[Robert W. Olson]] ve wekî "yekemîn serhildana neteweyî ya mezin a kurdan" hatiye binav kirin. Şêx Saîd banga gelek aliyan dike ku alîkarî bidine serhildanê. Azadî û çend efserên xanedaniya osmanî piştgirî dane serhildanê. Robert Olson diyar kiriye ku li gorî çavkaniyên cuda ji 15.000 serhildêran zêdetir kes beşdarî serhildanê bûne. Şêx Seîd wek fermandarê paşerojê ya tevgera serxwebûna Kurdistanê ku navenda wê li derdora Azadî bû hatiye hilbijartin û di 14ê sibata sala 1925an de Darahînî wek paytexta Kurdistanê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A people without a country: the Kurds and Kurdistan |weşanger=Zed Books |tarîx=1993 |isbn=978-1-85649-194-5 |çap=Rev |cih=London |paşnavê-edîtor=Chaliand |pêşnavê-edîtor=Gérard }}</ref> Şêx Seîd di 16ê sibatê de dema ku êrîşî Darahînî dike walî û efserên din dîl digire û bi deklerasyoneke ku bang li gel kir ku li serî hildin. Bi vê bangê hewl daye ku tevgerê di bin navendek yekalî de kom bike. Serhildan bi awayeke bilez berfireh dibe û di 20ê sibatê de bajarokê Licê ku navenda 5em a artêşa tirkan bû desteser dike.<ref name=":3" /> Piştî ku alîkariya eşîrên Mistan, Botan û Mhallamî werdigire navçeya [[Dara Hênî]] û [[Çewlîg]] werdigire û ber bi Amedê ve vedigere û navçeyên [[Maden (navçe)|Maden]], [[Sêwreg|Siwêreg]] û [[Erxenî]] yê zeft dike. Serhildaneke din a ku ji aliyê [[Şêx Ebdullahê Melekan|Şêx Evdillah]] ve hatiye birêvebirin ji aliyê [[Xinûs]]ê ve tê hewl dide ku [[Mûş]]ê zeft bike. Lê serhildêr li derdora pira [[Çemê Miradê]] biser neketin û neçar dimînin ku paş de vekişin. Di 21ê sibatê de hikûmeta dewleta tirk li parêzgehên Bakurê Kurdistanê kargeriya şid (rêveberiya şid) ragihandine. Dotira rojê dîsa serhildanek di bin serokatiya Şêx Şerîf de çêdibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]] ji bo demekê kontrol dike.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Religion and rural revolt: papers presented to the |paşnav=Bak |pêşnav=János M. |weşanger=Manchester university press |tarîx=1984 |isbn=978-0-7190-0990-7 |cih=Manchester |kesên-din=Interdisciplinary workshop on peasant studies |paşnav2=Benecke |pêşnav2=Gerhard }}</ref> Di 1ê adarê de kurd êrîşî Balafirgeha Amedê dikin û 3 balafiran îmha dikin. ==== Damezrandina komarên neteweperest û perçebûna Kurdistanê ==== Piştî rûxandina xanedaniya osmaniyan di 24ê tîrmeha sala 1923an de li bajarê [[Lozan]] a [[Swîsre]]yê ji aliyê nûnerên [[Meclîsa Netewî ya Tirkiyeyê]] û nûnerên Împeratoriya Îngîlîz, Komara Fransayê, Qiraliyeta Îtalyayê, Împeratoriya Japonî, Qiraliyeta Yewnanîstanê, Padîşahiya Romanya û Qiraliyetê yên Sirb, Kroat û Sloven (Yûgoslavya) ve [[Peymana Lozanê]] hatiye îmzekirin.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne |sernav=Treaty of Lausanne - World War I Document Archive |malper=wwi.lib.byu.edu |roja-gihiştinê=2024-10-23 }}</ref> Di Peymana Lozanê tê li hevkirin ku du dewletên erebên neteweperest ([[Iraq]] û [[Sûrî]]) û dewleteke tirk ya neteweperest (Tirkiye) ku tevahiya Kurdistanê di navbera van dewletan de hatiye parvekirin were demazirandin.<ref name=":1" /> Bi vê peymanê re [[Kurdistan]] bi temamî tê perçe kirin û di navbera ereb û tirkan de hatiye parvekirin ku ji bo kurdan mafekî serxwebûnê namîne. Piştî vê peymanê hinek deverên Kurdistanê ([[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Suriyê de, devereke din ([[Başûrê Kurdistanê]]) dimîne di nav sinorê Iraqê de û devera herî mezin (Bakurê Kurdistanê) dimîne di nav sinorê dewleta tirk de. ==== Damezrandina dewleta tirk û qedexekirina ziman û çanda kurdî ==== Beriya damezrandina dewleta tirk de kurd xwedî saziyên medyayê bûn ku di pêvajoya dîroka di serdema beriya dewleta tirk de hatibûn damezrandin. Di vê heyamê de, di navbera salên 1890 û 1919an de gelek rojname û kovarên kurdî yên wekê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]], [[Rojnameya Cemiyeta Piştevanî]] û [[Pêşverû ya Kurd]], [[Amîd-î Sewda]], [[Peyman (Kovar)|Peyman]], [[Rojî Kurd (kovar)|Rojî Kurd]], [[Yekbûn (rojname)|Yekbûn]], [[Hetawî Kurd]] û [[Jîn (kovar)|Jîn]] hatine derxistin. Piraniya navenda van rojname û kovaran li bajarê [[Stembol]]ê bûn. Di heman demê rojnameyên ku li [[Amed]]ê derdiketin û komeleyên li ser zimanê kurdî dixebitîn hebûn. Dîsa di heman deman de dezgehên perwerdehiyê yên kurdan medrese bûn ku perwerdehiya medreseyan bi zimanê kurdî hatine dayîn.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/yazi/cumhuriyetin-100-yili-ve-kurt-dili-politikasi-274531 |sernav=100 saliya Komarê û siyaseta zimanê kurdî |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2024-10-24 |ziman=tr }}</ref> [[Wêne:Diyarbakır’da Kürtçe Eğitim Mitingi 04.jpg|thumb|Dîmenek ji mitînga daxwaza perwerdehiya zanînê kurdî ku li Amedê hatiye lidarxistin ku ji aliyê dewleta tirk ve tê astengkirin.]] Bi damezrandina komara tirk re li tevahiya Bakurê Kurdistanê perwerdehiya zimanê kurdî hatibûn qedexekirin. Li gel perwerdahiya bi zimanê tirkî li kolanên bajaran axaftina zimanê kurdî hatiye qedexekirin. [[Zimanê kurdî]], cil û berg, folklor û bikaranîna navên kurdî têne qedexekirin û herêmên kurdan heta sala 1946an bi qanûnên leşkerî hatiye birevebirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Autonomy, sovereignty, and self-determination: the accommodation of conflicting rights |paşnav=Hannum |pêşnav=Hurst |weşanger=University of Pennsylvania Press |tarîx=1996 |isbn=978-0-8122-1572-4 |çap=Rev |cih=Philadelphia }}</ref> Li gel zimanê kurdî peyva "kurd", "Kurdistan" an "kurdî" jî ji aliyê dewleta tirk ve hatibûn qedexekirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective |paşnav=Baser |pêşnav=Dr Bahar |weşanger=Ashgate Publishing, Ltd. |tarîx=2015-03-28 |isbn=978-1-4724-2562-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=8MTVBgAAQBAJ }}</ref> Ev polîtîkaya asîmîlasyonê û qedexekirina zimanê kurdî di dîroka dewleta tirk de wekê polîtîkayeke dewletê hatiye meşandin ku hatibû payîn di hemî qadên jiyana civaka kurdan de were bikar anîn.<ref name=":2" /> Tîpên "x, w, q, î, û, ê" ku di alfabeya kurdî de têne dîtin û têne bikaranîn, ji sala 1928an vir ve ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. Gelek kesên ku van peyvan bi kar anîne, li gorî benda 222 ê qanûna tirk a ku li dijî van tîpên kurdî ne hatin darizandin an jî cezayê girtîgehê li wan hatine birîn.<ref name=":2" /> ==== Damezrandina Komara Agiriyê ==== {{Gotara bingehîn|Komara Agiriyê}} Beriya damezrandina Komara Agiriyê li dijî politîkayên tirkkirina tirkan û dagirkirina Bakurê Kurdistanê çend serhildanên kurdan rû daye. Serhildana Agiriyê di navbera salên 1926 û 1930an de li derdora [[Çiyayê Agirî]] û li hinek deverên [[Rojavaya Kurdistanê]] qewimiye. Serhildana yekem di 16ê gulana sala 1926an de qewimiye. Serhildan bi alîkarî û yekbûna kurdên bakur û rojhilatê [[Kurdistan]]ê li dijî dagirkirina dewleta tirk pêk hatiye. Serhildan piştê ku Usiv Taso û bi qasî 1.000 siwarî ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas bûne û hatine alîkariya [[Berxo Celalî]] mezin bûye. Serhildana duyem Îhsan Nûrî û “Zîlan Beg” tevî serokê eşîra Hesikê Îbrahîm Aga (Îbrahîm Hêsikê Têlî) ji sinorê Rojhilata Kurdistanê derbas dibin û dest bi serhildaneke nû kirine. Li hemberê serhildana duyem hêzên dewleta tirk têk diçin herêmeke berfireh dikeve destê kurdan. Li herêma rizgarkirî bi piştgiriya partiya Xoybunê Komara Agiriyê hatiye ragihandin. Komara Agiriyê bi serokatiya komîteya navendî ya partiya Xoybûnê, di 28ê çiriya pêşîn a sala 1927 an jî 1928an de di dema pêla serhildana kurdên Bakurê Kurdistanê de serxwebûna xwe ragihandiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Essays on the origins of Kurdish nationalism |weşanger=Mazda Publishers |tarîx=2003 |isbn=978-1-56859-142-1 |cih=Costa Mesa, Calif |paşnavê-edîtor=Walī |pêşnavê-edîtor=ʿAbbas |series=Kurdish studies series }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Crucial images in the presentation of a Kurdish national identity: heroes and patriots, traitors and foes |paşnav=Strohmeier |pêşnav=Martin |weşanger=Brill |tarîx=2003 |isbn=978-90-04-12584-1 |cih=Leiden Boston, MA |series=Social, economic, and political studies of the Middle East and Asia }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdistan: crafting of national selves |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Indiana Univ. Press |tarîx=2008 |isbn=978-0-253-22050-9 |cih=Bloomington, Ind }}</ref> [[Îhsan Nûrî Paşa]] wekê berpirsê reveberiya leşkerî ya komarê û [[Îbrahîm Heskî|Îbrahîmî Heskî]] jî wek berpirsê hikûmeta sivîl hatine erkdar kirin. Di civîna yekem a [[Xoybûn]]ê de Îhsan Nûrî Paşa wek fermandarê leşkerî ya [[Serhildanên Agiriyê]] hatibû ragihandin û Îbrahîm Heskî dibe serokê rêveberiya sivîl.<ref name="Allsopp2014">{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds of Syria: political parties and identity in the Middle East |paşnav=Allsopp |pêşnav=Harriet |weşanger=Tauris |tarîx=2014 |isbn=978-1-78076-563-1 |cih=London |series=Library of modern Middle East studies }}</ref> Di cotmeha sala 1927an de, Kurd Ava an jî [[Kurdava]] ku gundekî nêzîkî [[Çiyayê Agirî]] ye wek paytexta demkî ya [[Kurdistan]]ê hatibû ragihandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurdish national movement: its origins and development |paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |weşanger=Syracuse Univ. Press |tarîx=2009 |isbn=978-0-8156-3093-7 |çap=1. ed., [Nachdr.] |cih=Syracuse, New York |series=Contemporary issues in the Middle East }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=La construction de l'état national turc et le mouvement national kurde, 1918-1938 |paşnav=Sayan |pêşnav=Celal |weşanger=Presses universitaires du septentrion |tarîx=2002 |isbn=978-2-284-03546-6 |ziman=fr |url=https://books.google.com/books?id=Y1MtAQAAIAAJ&q=Kurdava+1930 }}</ref> Xoybûnê bang li hêzên mezin û [[Cemiyeta Miletan]] dike û ji kurdên din ên [[Başûrê Kurdistanê]] û [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistanê]] re peyam dişîne ku daxwaza hevkariya bi Komara Agiriyê re bikin. Lê ji ber zextên dewleta tirk ji aliyê [[Împeratoriya Brîtanî]] û [[Fransa]] ve çalakiyên endamên Xoybûnê hatine sinor kirin. Ji ber derfetên sinor kirî Komara Agiriyê piştê çar salan di şerê di navbera hêzên dewleta tirk û hêzên Komara Agiriyê de di îlona sala 1931ê de dawî li rêveberiya komarê hatiye.<ref name="Allsopp2014"/> ==== Komkujiya Geliyê Zîlan ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Geliyê Zîlan}} [[Wêne:Zilanmassacre.jpg|thumb|Rojnameya ''Cumhuriyet'' piştî Komkujiya Geliyê Zîlan wiha dinivîse: "Paqijî despêkiriye, kesên di Geliyê Zîlan de bi temamî hatine tine kirin".]] [[Komkujiya Zîlanê 1930|Komkujiya Geliyê Zîlan]] yan jî Birîna Geliyê Zîlan komkujiyeke giran e ku ji aliyê hêzên dewleta tirk ve di meha tîrmeha sala 1930an de li dijî kurdan pêk hatiye. Komkujî ji aliyê artêşa tirk ve di bin fermandariya serleşkerê tirk Ferîk Salih Omurtak de ji aliyê mila 9em a artêşa tirk ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt sorunu |paşnav=Tan |pêşnav=Altan |weşanger=Timaş yayınları |tarîx=2011 |isbn=978-975-263-884-6 |çap=10. baskı |cih=İstanbul |series=Timaş yayınları Düşünce dizisi }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Barışamadık |paşnav=Selek |pêşnav=Pınar |weşanger=İthaki |tarîx=2004 |isbn=978-975-8725-95-3 |cih=İstanbul |url=https://www.worldcat.org/title/ocm57505724 |series=Tarih-toplum-kuram |oclc=ocm57505724 }}</ref> Ji bo ku di geliyê de komkujiyê pêk bînin berê komkujiyê ji 18 gundên li derdora Geliyê Zîlan nêzîkê 47.000 kes komê geliyê kirine.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Belge, tanık ve yaşayanlarıyla Ağrı direnişi, 1926-1930 |paşnav=Kalman |pêşnav=M. |weşanger=Pêrı̂ Yayınları |tarîx=1997 |isbn=978-975-8245-01-7 |çap=1. baskı |cih=Aksaray, İstanbul }}</ref> Tê texmîn kirin ku 47.000 kesên ku hatine kom kirin bi temamî hetine kuştin. Di dema komkujiyê nêzîkî 200 gund ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine şewitandin. Rojnameya Berlîner ''Tageblatt'' a ku navenda rojnameyê li [[Almanya]]yê ye di hejmara xwe di 3 cotmeha sala 1930an de nivîsiye ku tirkan li herêma geliyê zîlanê 220 gund şewitandine û 1.500 jin û extiyar qetil kirine.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ris |pêşnav=M. M. |paşnav2=Deitrich |pêşnav2=R. A. |paşnav3=Von Wartburg |pêşnav3=J. P. |tarîx=1975-10-15 |sernav=Inhibition of aldehyde reductase isoenzymes in human and rat brain |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18 |kovar=Biochemical Pharmacology |cild=24 |hejmar=20 |rr=1865–1869 |doi=10.1016/0006-2952(75)90405-0 |issn=0006-2952 |pmid=18 }}</ref> Akademiya Zanistî ya Yekîtîya Sovyetê ragihandiye ku "li geliyên herêma geliyê zîlanê 1.550 kes hatin serjêkirin, li herêma [[Erdîş]]ê 200 gund hatin şewitandin, li herêma [[Panos]]ê gundek jî nemaye ku nehatiye şewitandin û wêran kirin."<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998">{{Jêder-kitêb |sernav=Yeni ve yakın çağda Kürt siyaset tarihi |paşnav=Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi, Doğu Bilimler Enstitüsü ve Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Bilimler Akdemisi, Doğu Bilimler Enstitüsü Kürt Komisyonu |weşanger=Pêrî Yayınları |tarîx=1998 |isbn=978-975-8245-06-2 |çap=3. baskı |cih=İstanbul |paşnavê-edîtor=Celil |pêşnavê-edîtor=Celîle |paşnavê-edîtor2=Gasaratyan |pêşnavê-edîtor2=M. A. |paşnavê-edîtor3=Aras |pêşnavê-edîtor3=M. }}</ref> Li gorî çavkaniyan ji xeynî komkujiya mezin a di newala Geliyê Zîlan de li gundên derdora Geliyê Zîlan gelek jin û extiyar ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name="Sovyetler Birliği Bilimler Akademisi1998" /> ==== Komkujiya Dêrsimê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Dêrsimê}} [[Wêne:Turkish soldiers and local people of Dersim region.jpg|thumb|çep|Dîmenek di dema Komkujiya Dersimê de ku komeke sivîl ji aliyê leşkerên tirk ve hatine kom kirin.]] Komkujiya Dêrsimê rêzeke komkujiyan e ku bi navê Jenosîda Dêrsimê jî tê zanîn. Komkujiya Dersimê komkujiyeke li dijî sivîlan e ku aliyê artêşa tirk ve bi sê qonaxên komkujiyan li herêma [[Dêrsim (herêm)|Dêrsimê]] di navbera salên 1937 û 1938an de li dijî kurdan pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ayata |pêşnav=Bilgin |paşnav2=Hakyemez |pêşnav2=Serra |tarîx=2013-03-01 |sernav=The AKP’s engagement with Turkey’s past crimes: an analysis of PM Erdoğan’s “Dersim apology” |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10624-013-9304-3 |kovar=Dialectical Anthropology |ziman=en |cild=37 |hejmar=1 |rr=131–143 |doi=10.1007/s10624-013-9304-3 |issn=1573-0786 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersim Across Borders: Political Transmittances Between the Kurdish-Turkish Province Tunceli and Europe |paşnav=Strasser |pêşnav=Sabine |weşanger=Palgrave Macmillan UK |tarîx=2016 |rr=143–163 |isbn=978-1-137-60126-1 |cih=London |ziman=en |paşnavê-edîtor=Nowicka |pêşnavê-edîtor=Magdalena |url=https://link.springer.com/chapter/10.1057/978-1-137-60126-1_7 |paşnav2=Akçınar |pêşnav2=Mustafa |paşnavê-edîtor2=Šerbedžija |pêşnavê-edîtor2=Vojin |doi=10.1057/978-1-137-60126-1_7 }}</ref> Piştî damezrandina [[Tirkiye|Komara Tirkiyê]] di sala 1923an de hinek eşîrên kurdan ji hinek aliyên "siyaseta kemalîst" a [[Atatürk]] nerazî dibin ku bi "îdeolojiya elîta siyasî ya nû ya bi rejima yekpartî ve girêdayî ye" hatibû binavkirin ku li hemberê hemî aliyan siyaseta tirkkirinê ferz dikir. Nerazîbûna eşîrên Dersimê li dijî [[politîkayên tirkkirinê]], rayedarên dewleta tirk aciz dike û li dijî Dêrsimê planên operasyon û qirkirinê têne kirin. Dewleta tirk ji bo ku hêza Dersimê bişkîne ji bo komkujiya yekem 25.000 leşker dişîne Bakurê Kurdistanê. Li gel hêza eşîrên Dêrsimê dewleta tirk biryar dide ku hêza xwe du qatan zêde bike. Rayedarên dewleta tirk di beriya komkujiya yekem de ji bo lihevhatinê gazî [[Seyîd Riza]] dikin. Dema ku Seyîd Riza ji bo lihevhatinê diçe [[Ezirgan]]ê dewleta tirk lê îxanet dike û wî li wir dîl digire û dibe [[Xarpêt (navçe)|Xarpêtê]]. Piştê girtina [[Seyîd Riza]] dewleta tirk Seyîd Riza û 6 an 10 hevalên wî di 15 û 18 mijdara sala 1937an li Xarpêtê bidarve dike. Piştê bidarve kirina Seyîd Riza komkujiya yekem despêdike. Komkujiya duyem di 2ê çileya sala 1938an de dest pê dike û heya 7ê tebaxa heman salê 8 mehe berdewam dike. Di temamî ya komkujiya sêyem de dîsa di heman mehê de di navbera 10 û 17ê tebaxa sala 1938an de operasyoneke ku 7 roj berdewam dike hatiye destpêkirin. Piştî operasyona 10 û 17ê tebaxê komkujiya li dijî sivîlan di 6ê îlonê de dest pê kiriye heya 23 îlonê (17 roj) berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |sernav=1937-1938’de Dersim’de neler oldu?" Taraf Gazetesi |malper=web.archive.org |tarîx=2010-05-22 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2010-05-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20100522181621/http://www.taraf.com.tr/ayse-hur/makale-1937-1938de-dersimde-neler-oldu.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyan de kurdên sivîl bi balefirên şer hatine bombebaran kirin ku di raporeke serfermandariya giştî ya dewleta tirk de hatiye parvekirin de hatiye nivîsandin ku bombeyên bi giranî ya 50 kîloyan bi ser komên sivîl ên ku direvin ve avêtine. Yek ji rêberên kurd [[Nûrî Dêrsimî]] di daxuyaniyekê de diyar kiriye ku balafirên şer ên tirk di sala 1938an de bi gaza jehrî navçeyan bombebaran kiriye. Li gorî daxuyaniya antropologa kurd [[Dilşa Deniz]] hejmara kesên ku di komkujiyê hatine kuştin di navbera 46.000 û 63.000 kesan de hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Deniz |pêşnav=Dilşa |tarîx=2020-09-04 |sernav=Re-assessing the Genocide of Kurdish Alevis in Dersim, 1937-38 |url=https://digitalcommons.usf.edu/gsp/vol14/iss2/5/ |kovar=Genocide Studies and Prevention: An International Journal |cild=14 |hejmar=2 |doi=10.5038/1911-9933.14.2.1728</p> |issn=1911-0359 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://baskinoran.com/1938-dersim-bir-belge-de-nazimiye-nufus-mudurlugunden/ |sernav=1938 Dersim: Bir belge de Nazımiye Nüfus Müdürlüğü’nden! |malper=Baskın Oran |tarîx=2014-08-28 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=tr-TR }}</ref> Dîroknas [[Annika Törne]] hejmara kuştiyên di ku qetlîaman de hatine kuştin di navbera 32.000 û 70.000 de ye diyar kiriye ku [[Nicole Watts]] wekî çavkanî destnîşan kiriye. ==== Komkujiya Qilabanê ==== {{Gotara bingehîn|Komkujiya Qilabanê}} [[Wêne:Komkujiya roboskî.jpg|thumb|çep|Dîmenek ji Komkujiya Qilabanê.]] [[Komkujiya Qilabanê 2011|Komkujiya Qilabanê]] an jî Komkujiya Robozkê komkujiyeke ku di 28ê kanûna sala 2011an de li gundê Robozkê ya bi ser navçeya [[Qilaban]]ê li dijî kolberên kurd pêk hatiye. Komkujî piştî ku di heman demê de civîna Lijneya Ewlekariya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MGK) lihev hatine civandin ji aliyê dewleta tirk ve bi balafirên şer pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.economist.com/node/21556616 |sernav=The Kurds and Turkey: Massacre at Uludere {{!}} The Economist |malper=web.archive.org |tarîx=2012-08-05 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-08-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120805112123/http://www.economist.com/node/21556616 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |sernav=US Defense: "No comment about intelligence in Roboski massacre", Turkey denies report on U.S. help |malper=web.archive.org |tarîx=2012-05-28 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2012-05-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120528140212/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/5/turkey3931.htm |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di komkujiyê de 34 kurd bi bombebarana balafirên şer ji aliyê dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |sernav=Turkish air strikes kill dozens of villagers near Iraq border {{!}} World news {{!}} The Guardian |malper=web.archive.org |tarîx=2013-10-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-10-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131001092428/http://www.theguardian.com/world/2011/dec/29/turkish-air-strikes-iraq-border |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |sernav=Concerns raised about obscuring evidence in Uludere killings - Today's Zaman, your gateway to Turkish daily news |malper=web.archive.org |tarîx=2013-12-21 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2013-12-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131221014048/http://www.todayszaman.com/news-268332-concerns-raised-about-obscuring-evidence-in-uludere-killings.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Serdozgeriya Komarê ya Amedê di derbarê lêpirsîna komkujiyê de di hezîrana sala 2013an de di derbarê komkujiyê de biryara ne şopandinê daye û dosyayên di derbarê komkujiyê de ji Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî re şandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |sernav=Serdozgeriya Komarê ya Qilabanê biryara neşopandinê da - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-09-24 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2015-09-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150924144622/http://www.radikal.com.tr/turkiye/uludere_dosyasi_askeri_savcilikta-1137176 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serdozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî di biryara xwe ya bi hincet a di 7ê çileya sala 2013an de wiha gotiye: "Hem gumanbar û hem jî personelên din ên leşkerî ku di bûyerê de wezîfedar bûne di çarçoveya biryarên TBMMê û Lijneya Wezîran de di çarçoveya bikar anîna fermanên qanûnê de erkên ku ji wan re hatine dayîn bi cih anîne" û biryara ne şopandina komkujiyê daye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |sernav=Dozgeriya Leşkerî ya Serfermandariya Giştî ya Qilabanê ve hat dayîn |malper=web.archive.org |tarîx=2018-09-01 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901145716/http://www.baskahaber.org/2014/01/iste-genelkurmay-baskanlg-askeri.html?m=1 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> === Nakokiyên salên dawî û hewlên çareseriya pirsgirêka kurd === Şer û pêvçûn ên berdewam ên li Bakurê Kurdistan bi şerên gerîlayî ku ji aliyê gerîlayên girêdayî [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] ku ji 15ê tebaxa sala 1984an vir ve hatiye despêkirin heya roja îro bê navber berdewam kiriye. [[Şerê gerîlayî]] bi çalakiya yekem ê ku ji aliyê yekem fermandarê hêzên gerîlayan [[Mahsum Korkmaz|Mahsun Korkmaz]] (Egît) di 15ê tebaxa sala 1984an de ku li dijî hêzên dewleta tirk pêk hatiye destpêkiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kurds and the Future of Turkey |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Palgrave Macmillan |tarîx=1997-05-15 |isbn=978-0-312-17265-7 |ziman=en |url=https://books.google.nl/books?id=dWmd8IS06FgC&pg=PA35&lpg=PA35&dq=Mahsum+Korkmaz+PKK+commander&source=bl&ots=UBXL7izm5a&sig=BwWPl0z0FW1beZSQP5ZjEkzjbLs&hl=nl&ei=iEuTTeCHHoKDOuHq5VA&sa=X&oi=book_result&ct=result }}</ref> Şerê di navbera gerîlayên kurd û hêzên artêşa tirk heya niha bi qonax û awayên cihêreng di nav sinorên Bakurê Kurdistan û [[Başûrê Kurdistanê]] berdewam kiriye. Ji sala 1984an vir ve ji xeynî hinek serdemên ku ji bo çareseriya înkara mafên kurdan li Bakurê Kurdistanê ku di navbera rayedarên dewleta tirk û partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê de diyalog hatine despêkirin ku di van qonaxan de şer rawestiye, heya roja îro bê navber berdewam kiriye. Ji bo çareseriya pirsgirêka [[kurd]] di navbera rayedarên dewletê û aliyên partiyên siyasî yên Bakurê Kurdistanê gelek caran diyalog û pêvajoyên çareseriyê hatiye despêkirin. Pêvajoya çareseriyê ya ku bi gelek aliyan re hevdîtin hatibû pêk anîn di sala 2015an de pêk hatiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |sernav=İşte 63 isimden oluşan akil insanlar listesi... - CNN TÜRK |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-20 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2015-02-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150220194507/http://www.cnnturk.com/2013/guncel/04/03/iste.63.isimden.olusan.akil.insanlar.listesi/702744.0/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Pêvajoya çareseriyê ya pirsgirêka kurd ku di sala 2015an piştê hilbijartina gelemperî ya sala 2015an de bi hinek alozîyên bi guman, ji aliyê hikûmeta [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdoan]] ve hatiye bidawî kirin. Piştê bidawî kirina pêvajoya çareseriyê gelek siyasetmedarên [[kurd]] ku di nav wan de hevserokên [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partîya Demokratîk a Gelan]] [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] hatine girtin<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |sernav=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl. |malper=web.archive.org |tarîx=2023-03-05 |roja-gihiştinê=2024-10-25 |roja-arşîvê=2023-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230305110713/https://www.zeit.de/zustimmung?url=https://www.zeit.de/politik/ausland/2016-11/tuerkei-hdp-selahattin-demirta-figen-yueksekda-kurden |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/de/t%C3%BCrkische-polizei-nimmt-f%C3%BChrende-kurden-politiker-fest/a-36094949 |sernav=Führende Kurden-Politiker festgenommen – DW – 04.11.2016 |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2024-10-25 |ziman=de }}</ref> ku heya niha di girtîgehê de ne. Di sala 2016an de li seranserê Bakurê Kurdistanê û li deverên din ên Tirkiyê gelek saziyên zimanî û çandî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Di nav saziyan de ji xeynî saziyên çandî gelek saziyên medyayê ku di nav wan de gelek qenalên televîzyon û radyoyên kurdan hebûn hatine girtin. Yek ji van saziyên zimanî ku hatibû girtin [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] bû ku bi salan lêkolînên çandî û zimanî meşandibû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/302058/istanbul-kurt-enstitusu-kapatildi |sernav=Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê hat girtin |malper=Evrensel |tarîx=2016 }}</ref> == Polîtîka == === Yekem partiyên siyasî === Piştî damezrandina [[Partiya Karkerên Kurdistanê|Partiya Karkeren Kurdistanê]] ku bi damezrandina xwe re derbasê têkoşîna çekdarî bûye, yekem partiya siyasî yê li Bakurê Kurdistanê ku di qada sîvîl de dest bi sîyasetê kiriye [[Partiya Kedê ya Gel]] e ku di navbera salên 1990an û 1993an de li Bakurê Kurdistanê û li Tirkiyeyê siyaset kiriye.<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |sernav=Halkın Emek Partisi - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ |malper=web.archive.org |tarîx=2015-02-04 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-02-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150204175425/http://gazetearsivi.milliyet.com.tr/Ara.aspx?&ilkTar=01.01.1990&sonTar=30.06.1990&ekYayin=&drpSayfaNo=&araKelime=Halk%C4%B1n%20Emek%20Partisi&gelismisKelimeAynen=&gelismisKelimeHerhangi=&gelismisKelimeYakin=&gelismisKelimeHaric=&Siralama=RANK%20DESC&SayfaAdet=20&isAdv=true |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Partiya Kedê ya Gel di 7ê hezîrana sala 1990an de ji aliyê hinek endamên Partiya Sosyal Demokrata a Gel (SHP) ya berê ku nav wan de 10 parlamenterên îstifakirî Abdullah Baştürk, Ahmet Turk, Cüneyt Canver, Kenan Sönmez, Salih Sümer, İsmail Hakkı Önal, Mehmet Ali Eren, Arif Sağ, İbrahim Ekmen Aksoy hebû hatiye damezrandin.<ref name=":4" /> Parlamenterên [[Partiya Sosyal Demokrat a Gel]] ji ber ku hinek parlamenterên kurd û parlamenterên partiyê ku di cotmeha sala 1989an de li Parîsê beşdarî konferansa bi navê “Nasnameya Neteweyî ya Kurd û Mafên Mirovan” bûne di meha mijdara heman salê de ji partiyê hatibûn avêtin. Partiya Demokrasiya Gel di 11ê gulana sala 1994an de hatiye damezrandin. Partî di hilbijartinên giştî ya Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê yên sala 1995an de milyonek û 171 hezar û 623 deng gel standiye. Di hilbijartinên giştî ya sala 1999an de 1 milyon û 482 hezar û 196 deng û di hilbijartinên herêmî yên li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyê ku sala 1999an de hatiye lidarxistin li Bakurê Kurdistanê 37 şaredarî bi dest xistiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |sernav=Dadgeha Mafê Mirovan Doza HADEPê pejirand |malper=web.archive.org |tarîx=2009-04-08 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2009-04-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20090408220507/http://www.gundem-online.com/haber.asp?haberid=53180 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Partiya Demokrasiya Gel di 13ê adara 2003an de ji aliyê Dadgeha Destûra Bingehîn a Komara Tirk ve bi hinceta "navenda çalakiyên derqanûnî" hatiye girtin. Serokê partîyê Murat Bozlak 46 siyasetmedarên kurd 5 sal bi qedexekirin siyasetê ji bo wan hatiye biryardayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |sernav=Radikal-çevrimiçi / Türkiye / HADEP kapatıldı |malper=web.archive.org |tarîx=2015-04-17 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-04-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150417143630/http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=68927 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Heya niha li Bakurê Kurdistanê gelek partiyên siyasî yên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin û siyasetmedarên kurd bi dehan sal hatine zindanî kirin. Ji sala 1993an vir ve bi rêze ve [[Partiya Kedê ya Gel]], [[Partiya Demokrasiyê]], [[Partiya Demokrasiya Gel]] û [[Partiya Civaka Demokratîk]] ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.voaturkce.com/a/hepten-hdpye-kapatilan-kurt-partileri/5820797.html |sernav=Ji HEP’ê heta HDP’ê Partiyên Kurdan girtin |malper=VOA Türkçe |tarîx=2021-03-20 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://medyascope.tv/2023/10/12/kurt-siyasi-partileri-1991den-bugune-11-parti-kuruldu-5-partiyi-aym-kapatti-yesil-sol-parti-yonunu-ariyor/ |sernav=Ji sala 1991ê û vir ve 11 partî hatin avakirin, 5 partî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. |malper=Medyascope |tarîx=2023-10-12 |roja-gihiştinê=2024-11-04 |ziman=tr |paşnav=Bayır |pêşnav=Berfin }}</ref> === Hilbijartinên giştî yên sala 2015an === {{Multiple image | align = right | direction = vertical | header = | width = 250 | image1 = Yüksekdağ and Demirtaş.jpg | alt1 = | caption1 = Di dema hilbijartina sala 2015an de hevserokên HDPê Selahattin Demirtaş û Figen Yüksekdağ. | image2 = Parliament of Turkey June 2015.svg | alt2 = | caption2 = Rengê mor (binevşî) kursiyên HDPê li meclisê nîşan dide ku di hilbijartina sala 2015an de 80 parlamenter wergirtibû. }} Heya hilbijartina sala 2015an de siyasetmedarên kurd ji ber rêjeya ji %10 heya sala 2015an bi awayeke serbixwe beşdarî hilbijartinan bûne. Di hilbijartina giştî ya sala 2015an ji aliyê siyasetmedarên kurd ve biryar hatiye dayîn ku wekê berbijarê partiyeke siyasî beşdarê hilbijartinan bibin<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |sernav=Demirtaş: HDP seçimlere parti olarak girecek - Politika Haberleri - Radikal |malper=web.archive.org |tarîx=2015-08-31 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |roja-arşîvê=2015-08-31 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150831134726/http://www.radikal.com.tr/politika/hdp_secimlere_parti_olarak_girecek-1271729 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> û di hilbijartina giştî de bi [[Partiya Demokratîk a Gelan|Partiya Demokratik a Gelan]] (HDP) beşdarî hilbijartinan bûne. Di heman hilbijartinê de bi hevserokatiya [[Selahattin Demirtaş]] û [[Figen Yüksekdağ]] Partiya Demokratik a Gelan serkevtineke dîrokî bidest xistiye ku ji %13 dengê giştî yên li seranserê Bakurê Kurdistanê û Tirkiye yê werdigire.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/c99vv5927g9o |sernav=Hilbijartinên 7ê hezîranê: Li Tirkiyeyê di serdema beriya hilbijartinên 1ê mijdara sala 2015an û piştî wê de çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2024-09-16 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Partiya Demokratik a Gelan di hilbijartinê de ji Bakurê Kurdistanê û ji deverên din ên Tirkiyê 80 parlamenter werdigire û dibe sêyem partiya herî mezinê meclîsê.<ref name=":5" /> Ji ber ku di vê hilbijartinê de serokkomarê hikûmetê Recep Tayyip Erdogan bi tenê nabe desthilatdar encamên hilbijartinê qebûl nake û ji bo ku hilbijartin bê dubare kirin hikûmetê bi partiyên din re ava nekir. Piştî damezrandina hikûmeteke demkî ku ji aliyê meclîsa ve hatibû avakirin hilbijartin careke din dîsa di meha mijdara heman salê de hatiye lidarxistin. Di hilbijartina dubare de Partiya Demokratik a Gelan bi rêjeya %10,76 dengên giştî wergirtiye.<ref name=":5" /> Piştê hilbijartinên giştî yên ku di sala 2015an de hatine lidarxistin zextên dewleta tirk li ser siyasetmedarên kurd û li dijî kurdan zêdetir dibe heya ku gelek parlamenterên kurd ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin berdewam kiriye. Tê texmîn kirin ku nêzîkî 10 hezar kurd ji ber nêrînên xwe yên siyasî ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. === Girtina siyasetmedarên kurd (2015–2019) === Di sala 2016an de ji bo ku siyasetmedarên kurd bêne girtin, girtina siyasetmedarên kurd ji aliyê Recep Tayyip Erdoğan ve bi caran hatiye rojevê û bi caran bangawazî li partiyên opozisyonê kiriye ji bo ku parlamenterên kurd bêne girtin li meclisê dengên xwe bidin. Piştre bi pejirandina [[Partiya Gel a Komarî]] ku di wê demê de [[Kemal Kılıçdaroğlu]] serokê partîyê bû parêzbendî ya (qanûneke taybet e ku tenê ji bo siyasetmedarên hilbijartî derbasdar e) siyasetmedarên kurd hatine rakirin. Piştî rakirina parêzbendiyên siyasetmedarên kurd ji 4ê mijdara 2016an ve gelek parlamenterên HDPê ku di nav wan de hevserokên giştî yên HDPê Selahattîn Demîrtaş û Fîgen Yuksekdag jî hene hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-52932483 |sernav=Di vê pêvajoyê de ji rakirina parêzbendiyan heta kêmkirina kursiyên parlamentoyê çi qewimî? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2020-06-05 |roja-gihiştinê=2024-10-29 |ziman=tr }}</ref> Li gorî rapora ku Partîya Demokratîk a Gelan ji bo Hefteya Mafên Mirovan amade kiriye, ji sala 2015an heya sala 2019an di serdegirtinên li dijî partiyê û pêkhateyên partiyê de 15 hezar û 530 kes hatine binçavkirin. Di nav kesên binçavkirî de 750 ji wan endam û rêveberên Partiya Demokratik a Gelan bi giştî 6 hezar kes hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/392848/hdpden-hak-ihlalleri-raporu-15-bin-kisi-gozaltina-alindi-6-bin-kisi-tutuklandi |sernav=Rapora binpêkirina mafan a HDPê: 15 hezar kes hatine binçavkirin, 6 hezar kes hatine girtin. |malper=Evrensel }}</ref> === Desteserkirina şaredariyên bajaran (2016–2020) === Tayînkirina qeyûman rêbazeke desteserkirina şaredariyên Bakurê Kurdistanê ye ku ji aliyê dewleta tirk ve tê bikaranîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |sernav=Li Amed, Mêrdîn û Wanê qeyûm hatin avêtin. |malper=web.archive.org |tarîx=2019-08-19 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2019-08-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190819165322/https://www.gazeteduvar.com.tr/gundem/2019/08/19/diyarbakir-mardin-ve-vana-kayyim-atandi/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirina şarederiyên bajarên Bakurê Kurdistanê yekem car di sala 2016an de bi desteserkirina 24 şaredariyên bajar û navçeyên kurd pêk hatiye.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Li 28 şaredariyan qeyûm hatin tayînkirin |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-37332272 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |xebat=BBC News Türkçe |ziman=tr }}</ref> Di 19ê tebaxa sala 2019an de jî di saetên serê sibê de ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin a Amedê]] [[Adnan Selçuk Mızraklı]], şaredarê [[Şaredariya Bajarê Mezin ê Mêrdînê]] [[Ahmet Türk]] û şaredara [[Şaredariya Bajarê Mezin a Wanê]] [[Bedia Özgokçe Ertan|Bedîa Ozgokçe Ertan]] ji ser karên wan hatine avêtin. Piştî jikaravêtina şaredarên kurd bi awayeke bilez li cihê wan rayedarên dewleta tirk hatine bicih kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |sernav=Li 4 şaredariyên HDPê qeyûm hatin tayînkirin |malper=web.archive.org |tarîx=2020-03-26 |roja-gihiştinê=2024-11-05 |roja-arşîvê=2020-03-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200326221730/https://www.birgun.net/haber/hdp-li-dort-belediyeye-kayyum-atandi-292774 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Desteserkirin şaredariyan a sala 2020an ji 23ê adara sala 2020an despêdike ku şaredariyên [[Partiya Demokratîk a Gelan]], li 3 bajarên mezin, 2 bajar, 29 navçe û li 3 bajarokan şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin. Bikaranîna qeyûman bi gelemperî çend meh piştê hilbijartinan pêk tên. Di pêvajoya desteserkirin şaredariyan de piştê ku şaredarên kurd ji ser karên wan hatine avêtin li cihê wan hemiyan rayedarên tirk hatine bicihkirin û gelek ji wan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Tayînkirina qeyûman yek ji awayên desteserkirin a şaredariyan û girtina siyasetmedarên kurd e ku ji aliyê serokkomarê dewleta tirk [[Recep Tayyip Erdoğan]] ve tê bikaranîn. == Demografî == Nifûsa herî zêde yê [[Kurdistan]]ê li seranserê Bakurê Kurdistanê dijîn. Li hemberê hemî zextên koçberiyê ya valakirina gundan û guhertinên demografîk ku bi sedsalan e berdewam dike tê texmîn kirin ku li Bakurê Kurdistanê di navbera 20 û 25 milyon [[kurd]] dijîn. Heya niha bi awayeke zelal hêjmara kurdan li Bakurê Kurdistanê û deverên din ên Tirkiyê ji aliyê rayedarên tirk ve nehatiye eşkerekirin û nifûsa rastîn a kurdan her dem hatiye veşartin. Ji xeynî nifûsa heyî ya li Bakurê Kurdistanê hêjmareke zêde yê ku nêzîkî 10 milyon kurd tê texmîn kirin di dîrokên cihêreng de koçê bajarên din ên Tirkiyeyê bûne. Tevahiya nifûsa Bakurê Kurdistanê nêzîkî 30 milyon kes tê texmîn kirin. Nifûsa herî zêde yê li derveyî Bakurê Kurdistanê koçê bajarê [[Stembol]]ê bûne ku nifûsa wan di navbera 3 û 4 milyon kes de hatiye texmîn kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |sernav=Kurds in Turkey {{!}} Religious Literacy Project |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-22 |roja-gihiştinê=2024-10-31 |roja-arşîvê=2019-04-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190422214227/https://rlp.hds.harvard.edu/faq/kurds-turkey |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> === Guhertinên demografîk === Li gelek deverên Bakurê Kurdistanê berê damezrandina komara tirk û bi damezrandina komara tirk re bi armanca asîmîlaskirna kurdan, valakirina deveran û piştre jî ji bo guhertinên demografîk di dîrokên cihêreng de bi hezaran [[kurd]] hatine koçber kirin. Bi polîtîkayên guhertinên demografiya [[Kurdistan]]ê deverên ku di nav de bajarên wekê [[Gurgum]], [[Dîlok]], [[Meletî]], [[Semsûr]] [[Ezirgan]] û [[Xerpêt|Xarpêt]] heye, bi damezrandina komara tirk re bi armancên guhertinên demografîk, tirkên mihacir li van deveran hatine bicihkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.art-izan.org/artizan-arsivi/kurtler-ne-zaman-ve-neden-sorun-oldular-k-sa-bir-tarihce-denemesi/ |sernav=Kurd Kengî û Çima Bûn "Pirsgirêk"? Nivîsareke Dîrokî ya Kurt |malper=artizan |tarîx=2009-06-14 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr |paşnav=Artizan }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-turklestirmenin-merkez-uslerinden-biri-elazig-7143 |sernav=Yek ji navendên tirkkirinê: Xarpêt |malper=Yeni Özgür Politika |tarîx=2020-11-18 |roja-gihiştinê=2026-03-11 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Schaller |pêşnav=Dominik J. |paşnav2=Zimmerer |pêşnav2=Jürgen |tarîx=2008 |sernav=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies—introduction |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14623520801950820 |kovar=Journal of Genocide Research |ziman=en |cild=10 |hejmar=1 |rr=7–14 |doi=10.1080/14623520801950820 |issn=1462-3528 }}</ref> === Ziman === [[Wêne:Kurdish languages map.svg|thumb|Belavbûna zimanê kurdî li seranserê [[Kurdistan]]ê, li [[Anatolya Navîn]] û li [[Xoresan]]ê.]]Zaravayê herî berfirehê [[zimanê kurdî]] [[kurmancî]] ye ku li seranserê Bakurê Kurdistanê ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Li gel zaravaya kurmancî ya kurdî li hinek deverên Bakurê Kurdistanê zaravaya [[zazakî]] ya kurdî jî ji aliyê kurdan ve tê axavtin. Ji xeynî Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî li herêmeke berfirehê deşta [[Anatolyaya Navîn]] ji aliyê [[Kurdên Anatolya Navîn]] ve tê axaftin. Zimanê kurdî zimanekî ji malabata hind û ewropî ye ku ji komeke zimanên kurdî pêk tê. Kurdî yek ji zimanên [[Rojhilata Navîn]] û [[Rojavayê Asyayê]] ye ku li herêmeke berfireh tê axavtin. Li Bakurê Kurdistanê zimanê kurdî bi Alfabeya Hawarê tê nivîsandin ku Alfabeya Hawarê bi yekem hejmara kovara Hawar di 15ê gulana 1932an de dest bi weşanê kiriye ku heta 15ê tebaxa sala 1943an 57 hejmar hatiye weşandin. Alfabeya Hawarê ji aliyê nivîskar û demaziranêrê kovarê [[Mîr Celadet Bedirxan]] ve hatiye çêkirin. === Polîtîkayên asîmîlasyonê û astengîyên li hemberê zimanê kurdî === Bi avakirina dewleta tirk re zimanê kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin û xebatên zimanê kurdî hatine astengkirin. Bi caran hişyariyên trafîkê ku aliyê şaredariyan ve bi kurdî hatine nivîsandin ji aliyê rayedarên dewleta tirk ve hatine jêbirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/524552/kurtce-yazilar-bakanlik-talimatiyla-siliniyormus |sernav=Nivîsên bi kurdî bi talîmatên wezaretê hatine jêbirin. |malper=Evrensel }}</ref> Bi caran sazî û dibistanên taybet ên ku bi zimanê kurdî perwerdahî dane zarokan ji aliyê dewleta tirk ve hatine girtin. Hemî saziyên medyayê ku bi zimanê kurdî weşan kirine hatine girtin û gelek rojnamevanên ku di saziyan de xebitîne hatine girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/khk-ile-kapatilan-kurtce-gazete-welat-internet-uzerinden-yayina-basladi-144935h |sernav=Rojnameya Kurdî ya girtî Welat dest bi weşanê kir |malper=Artı Gerçek |tarîx=2020-11-27 |roja-gihiştinê=2024-10-30 |ziman=tr }}</ref> === Dîn === Piraniya kurdên Bakurê Kurdistanê misilmanên sunî ne lê hêjmareke girîng kurdên elewî jî hene. Piraniya zêde yê kurdan ji mezheba şafî ne lê bi kêmasî jî kurdên girêdayî mezheba hanêfî jî hene.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Creating a Diaspora within a Country: Kurds in Turkey |paşnav=Houston |pêşnav=Christopher |weşanger=Springer US |tarîx=2005 |rr=403–414 |isbn=978-0-387-29904-4 |cih=Boston, MA |ziman=en |paşnavê-edîtor=Ember |pêşnavê-edîtor=Melvin |url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-0-387-29904-4_40 |paşnavê-edîtor2=Ember |pêşnavê-edîtor2=Carol R. |paşnavê-edîtor3=Skoggard |pêşnavê-edîtor3=Ian |doi=10.1007/978-0-387-29904-4_40 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |sernav=Southern Kurdistan during the last phase of Ottoman control: 1839–1914: Journal of Muslim Minority Affairs: Vol 17, No 2 |malper=web.archive.org |tarîx=2023-10-07 |roja-gihiştinê=2024-11-02 |doi=10.1080/13602009708716377 |roja-arşîvê=2023-10-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231007235740/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13602009708716377 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Binpêkirinên mafên mirovan == Ji sala 1990an vir ve li Bakurê Kurdistanê gelek caran li dijî kesên sivîl zarok û girtiyên siyasî yên kurd di pêvajoyên binçavkirinê de ji aliyê hêzên dewleta tirk ve rastî xirabkarî, îşkence û binpêkirinên giran ên mafên mirovan hatine. Di dîrokên cihêreng de gelek zarokên kurd û kesên sivîl an jî siyasetmedarên kurd ji aliyê hêzên dewletê ve rastî îşkence û muameleya xirab hatine ku hinek ji wan ji polîs û leşkerên tirk ve hatine kuştin. Zarok rasterast bûne hedefa leşker û polîsên dewleta tirk ku hinek ji wan di encama êrişan de jiyana xwe jidest dane.<ref name=":7">{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/4345/bu-ulkede-cocuklar-olduruluyor |sernav=Li welatê zarok têne kuştin. |malper=Evrensel |roja-gihiştinê=2024-10-11 }}</ref> Di serdemên dawî de binpêkirinên mafên mirovan ji sala 2015an vir bi awayeke berbiçav her ku çûye zêde bûye. Ji ber ku guh nedaye hişyariya rawestandina polêsên tirk di sala 2016an de li Bakurê Kurdistanê 5 zarok ji aliyê hêzên dewletê ve hatine kuştin.<ref name=":6">{{Jêder-malper |url=https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |sernav=Raporên binpêkirina mafên mirovan |malper=ihddiyarbakir.org |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr |paşnav=Vertex |roja-arşîvê=2024-11-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241110121254/https://ihddiyarbakir.org/tr/cat/rapor?p=2&Meta=%7BKategoriId:14528%7D |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Dîsa di heman salê de di dema şerê çekdarî de 22 zarok ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin. Di heman demê ji ber êrîşên çekdarî 12 zarok birîndar bûne an jî bi awayeke mayîn de şopên birînan li ser laşê wan mane.<ref name=":6" /> Di sala 2016an de bi ji ber xwepêşandanên civakî di serdegirtina malan de 40 zarok hatine binçavkirin û hatine girtin. Îşkence û muameleya xerab a li dijî zarokên ku di demên qedexeyên derketina derve de hatin binçavkirin, hatine dîtin.<ref name=":6" /> Di dema binçavkirinê de herî kêm 6 zarok rastî îşkenceyê hatine û herî kêm 6 zarokên din jî li derve û li kolanan rastî tundûtîjiya hêzên dewleta tirk hatine.<ref name=":6" /> Di 29ê tîrmeha sala 2025an de dîmenên îşkencekirina du ciwanan li ser medyaya civakî hatiye belavkirin. Di dîmenên ku ji aliyê hinek siyasetmedarên Bakurê Kurdistanê û hinek saziyên çapameniyê hatine parvekirin hatiye dîtin ku du leşkerên tirk li îşkence li du ciwanan dikin. Li gorî agahiyên ku hatine parvekirin de hatiye diyarkirin ku dîmenên îşkencekirina ciwanan li navçeya [[Serê Kaniyê, Riha|Serêkaniyê ya Rihayê]] hatiye kişandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DMsh33VBBeS/?igsh=eTlvamZndTh5anhq |sernav=Instagram |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2025-07-30 }}</ref> Zarokên kurd ên ku kuştina wan veguheriyê bûyerên dramatîk û kuştina wan ketiye rojevê [[Kuştina Oxir Kaymaz|Uğur Kaymaz]], [[Kuştina Ceylan Önkol 2009|Ceylan Önkol]] û [[Kuştina Cemîle Çağırga 2015|Cemile Çağırga]] ye ku di dîrokên cihêreng de ji polês û leşkerên Tirkiyeyê ve hatine kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/09/150913_cizre_cemileninolumu_hatice_kamer |sernav=Dayika Cemîle Çagirga: 'Ew şevê bi cenazeyê keça min di hembêza min de bû, razam'' |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2015-09-13 |roja-gihiştinê=2024-11-10 |ziman=tr}}</ref> Li gorî daneyên heyî di navbera salên 1992 û 2022an de li Bakurê Kurdistanê herî kêm 350 zarokên kurd ji aliyê hêzên dewleta tirk ve hatine kuştin.<ref name=":7" /> == Çand == === Muzîk === Bakurê Kurdistanê çavkaniya çanda muzîka kevneşopî ya [[dengbêjî]] yê ye. Dengbejên navdar ên wekê [[Şakiro]], [[Reso]] û [[Huseynê Mûşî|Huseyno]] li bajarên Bakurê Kurdistanê jidayîk bûne. Di navbera salên 1982 û 1991ê gotin û tomarkirina muzika kurdî ji aliyê dewleta tirk ve hatiye qedexekirin. <ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Shoot the singer! music censorship today |weşanger=Zed Books |tarîx=2004 |isbn=978-1-84277-505-9 |cih=London |paşnavê-edîtor=Korpe |pêşnavê-edîtor=Marie }}</ref> Di pêvajoya qedexekirina ziman û muzîka kurdî dengbêja navdar ê kurd Şakiro ji Bakurê Kurdistanê hatiye sirgûnkirin ku bi salan ew û malbata wî li bajarê cihêrengên Tirkiyeyê jiyan kirine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/notfound.html |sernav=Rûdawê li Îzmîrê şopa dengbêj Şakiro şopand. |malper=www.rudaw.net |roja-gihiştinê=2025-09-06 }}</ref> Li gel hemî zext û qedexeyên dewleta tirk, dengbêjên kurd dîsa di warê çanda muzîka dengbêjiyê de pêşketinên girîng bi dest xistine.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mayakultur.com/4597/ |sernav=Qîrîna Xemgîn a Dîroka Windabûyî: Şakiro |malper=MayaKültür |tarîx=2023-06-05 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.serhatnews.com/bilinmeyen-yonleriyle-uc-unlu-kurt-dengbej-reso-sakiro-ve-huseyno |sernav=Sê Dengbejên Kurd ên Navdar bi Taybetmendiyên Wan ên Nenas: Reso, Şakiro û Huseyno |malper=Serhat News |tarîx=2022-01-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr-TR }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rupelanu.org/yasakli-bir-dilin-direnisi-dengbejlik-1-8551h.htm |sernav=Berxwedana Zimanekî Qedexekirî: Dengbejî -1 |malper=Rûpela nû |tarîx=2020-02-03 |roja-gihiştinê=2025-09-06 |ziman=tr }}</ref> Ji ber zextên li ser zimanê kurdî û zindanî kirina wan, hunermendên kurd neçar dimînin ku koçê welatên ewropî bibin. Hunermendên kurd ên navdar ên wekê [[Şivan Perwer]], [[Hozan Kawa|Kawa]], [[Dîno]], [[Diyar]] û gelek hunermend û stranbêjên kurd heya roja îro ji ber ihtîmala girtin û zindanî kirina wan nikarin vegerin Bakurê Kurdistanê. Muzîka kurdî ya kevneşopî ji aliyê çandî ve ji muzîka erebî, farisî û tirkî cuda ye û helbestên muzîka kurdî bi piranî ji aliyê kesên anonîm (nenas) ve hatine nivîsandin. [[Muzîka kurdî]] di warê tematîk de karakterek melankolîk û elejîk bû lê bi demê re melodiyên dilgeş û şad hatine afirandin. Folklora Kurdî ji sê cureyên wekê dengbêj, hozan û ji stranbêjên gelêrî pêk tên. === Wêje === Hinek çavkanî [[Eliyê Herîrî|Elî Herîrî]] (1425–1495) wekê yekem helbestvanê navdar ku bi kurdî nivîsiye dibînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.institutkurde.org/en/language/ |sernav=The Kurdish Language and Literature |malper=Institutkurde.org |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en }}</ref> Wêjevanên navdar ên din ên ji Bakurê Kurdistanê [[Şerefxanê Bidlîsî]] ye ku nivîskarê [[Şerefname]]yê ye û [[Ehmedê Xanî]] ye ku destana netewî ya kurdî ''[[Mem û Zîn]]'' nivîsandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://ifkurds.de/en/publications/item/66-mem-u-z%C3%AEn-%E2%80%93-a-classical-17th-century-epic.html |sernav=Mem u Zîn – A Classic Kurdish Epic from the 17th-Century |malper=ifkurds.de |roja-gihiştinê=2024-10-31 |ziman=en-gb }}</ref> Wêjevanên kurd [[Ebdulsemedê Babek]] di sedsala 10an de, Elî Herîrî di sedsala 11an de jiyan kirine û wêjevanên din jî di navbera sedsalên 15an û 17an de jiyan kirine û bi zaravayê kurmancî nivîsandine. Di vê serdemê de navenda wêjeya kurdan [[Mîrektiya Botan]]ê û paytexta mîrektiyê navçeya [[Cizîr]]ê bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kürt edebiyatına giriş |paşnav=Uzun |pêşnav=Mehmed |weşanger=İthaki |tarîx=2015 |isbn=978-975-273-251-3 |çap=9. baskı |cih=İstanbul |paşnav2=Blau |pêşnav2=Joyce |series=İthaki yayınları }}</ref> Bi navçeya Cizîrê re bajarên [[Silêmanî (bajar)|Silêmanî]] û [[Sine]] navendên din ên girîng ên [[wêjeya kurdî]] bûn. Yekem helbestvanên kurd ên naskirî Ebdulsemedê Babek, Elî Herîrî, [[Melayê Batê]], Ehmedê Cizîrî, [[Feqiyê Teyran]] û Ehmedê Xanî ne. Di sedsalên 19 û 20an de wêjeya kurdî li gel [[zimanê kurdî]], bi taybetî [[wêjeya kurdî]] ya nivîskî eleqeyeke mezin û geşedaneke mezin dibîne. Çapemeniya kurd a ku bingehê çapemeniyê di sedsala 19an de hatiye avêtin di warê geşedana wêjeya kurdî de xwedî cihekî girîng e.<ref name="Chyet2018">{{Jêder-kitêb |sernav=The Future of the Kurdish Language: an Egalitarian Scenario |paşnav=Chyet |pêşnav=Michael L. |weşanger=Institut français d’études anatoliennes |tarîx=2018 |rr=169–179 |isbn=978-2-36245-068-6 |url=http://dx.doi.org/10.4000/books.ifeagd.2225 }}</ref> Yekem kovara kurdî bi navê [[Kurdistan (rojname)|Kurdistan]] di sala 1898an de li paytextê îro ya [[Misir]]ê li [[Qahîre]]yê derketiye.<ref name="Chyet2018" /> == Mijarên têkildar == * [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] * [[Şewitandina gundên Bakurê Kurdistanê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Turkish Kurdistan}} * [http://www.travel-images.com/kurdistan.html Galeriya wêneyan] {{Parçeyên Kurdistanê}} {{Parêzgehên Kurdistanê}} {{Bajarên Kurdistanê}} {{Êl û eşîrên mezin ên kurdan}} {{Portal bar|Tirkiye|Kurdistan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Bakurê Kurdistanê| ]] [[Kategorî:Demografiya Kurdistanê]] [[Kategorî:Erdnîgariya Kurdistanê]] [[Kategorî:Guhertinên demografîk li Kurdistanê]] [[Kategorî:Hereketa serxwebûnê ya Kurdistanê]] [[Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] [[Kategorî:Herêmên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Kurdistan]] [[Kategorî:Siyaseta Tirkiyeyê]] a44bjd8ec7w31k0wkcbh50qwerci5z6 0 1998 1996024 1876251 2026-04-03T09:58:44Z Avestaboy 34898 1996024 wikitext text/x-wiki {{çiriya paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1858]] – Bajarê [[Denver]] a li [[Kolorado]]yê hatiye damezrandin. * [[1943]] – [[Libnan]]ê ji [[Fransa]]yê serxwebûna xwe bi dest xist. * [[1943]] – [[Şerê cîhanê yê duyem]]: Serokdewletê [[DYA]]'yê [[Franklin Delano Roosevelt|Franklin D. Roosevelt]], serokwezîrê [[Brîtanya]]yê [[Winston Churchill]], û serokê [[çîn]]î [[Chiang Kai-Shek]] li [[Qahîre]], [[Misir]]ê civiyan û di derbarê têkbirina [[Japon]]ê de nîqaş kirin. * [[1963]] – Serokê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]] [[John F. Kennedy]], li [[Dallas]]ê di suîkastekê de hatiye kuştin. * [[1975]] – Sîstema [[monarşî|monarşiyê]] careke din li [[Spanya]]yê pêk hat. [[Juan Carlos I|Juan Carlos]] bû keyê Spanyayê. * [[1986]] – [[Mike Tyson]] di 20 salî ya xwe de bû şampiyonê herî ciwan ê boksê. * [[1989]] – Di encama êrîşeke bombeyî ya li rojavayê [[Bêrût]]ê de serokê dewleta [[Libnan]]ê, [[René Moawad]], hatiye kuştin. * [[2005]] – [[Angela Merkel]], bû serokwezîra yekemîn a hikûmeta [[Almanya]]yê. == Jidayikbûn == * [[1852]] – [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant|Paul Henri Balluet]], siyasetmedarê xwediyê [[Xelata Nobelê]] * [[1869]] – [[André Gide]], nivîskarê fransî * [[1890]] – [[Charles de Gaulle]], serokkomarê berê yê [[Fransa]] * [[1908]] – [[Nathan Ackerman]], psîkoanalîst û mamosteyê zanîngehê * [[1966]] – [[Nicholas Rowe]], lîstikvanê skotlendî * [[1986]] – [[Andrew J. West]], lîstikvanê amerîkî. == Mirin == * [[1916]] – [[Jack London]], nivîskarê [[DYA]]'yî * [[1963]] – [[John F. Kennedy]], 35^emîn serokdewletê [[DYA]]'yê * [[2011]] – [[Danielle Mitterrand]], hevjîna serokkomarê [[Fransa]]yê == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Rojên-salê-şitil}} [[Kategorî:Çiriya paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|çiriya paşîn]] sknss28y3956k84odsx1odvedrye69l 0 2073 1996030 1975476 2026-04-03T10:11:02Z Avestaboy 34898 Sereraskirin 1996030 wikitext text/x-wiki {{kanûna paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1795]] – [[Fransa]], bajarê [[Holand]]ê ya bi navê [[Utrecht]] dagir kir. * [[1925]] – Li [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]], [[Lev Trotskî]] ji peywira komîseriya şer hate dûrxistin. * [[1979]] – [[Mihemed Reza Pehlevî]], tevî malbata xwe ji [[Îran]]ê derket û çû li [[Misir]]ê bi cih bû. * [[1983]] – Balafira [[Tirkiye]]yê ya [[Afyonkarahisar]]ê li [[Enqere]]yê kete xwar. Di encamê de 47 kes mirin. * [[1991]] – [[Şerê Kendavê]]; [[DYA]]'yê li dijî [[Iraq]]ê dest bi şer kir. * [[1992]] – Parlementerên [[DEP]]ê [[Hatip Dicle]] û [[Leyla Zana]], ji ''Partiya Sosyal Demokrat a Gelperwer'' ([[SHP]]) îstifa kirin. * [[1992]] – Li [[El Salvador]]ê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li [[Meksîko]]yê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû. * [[1994]] – Karsazê kurd [[Behçet Cantürk]] hate kuştin. * [[1995]] – Rêveberê partiya kurdên [[Kurdistana Bakur]] a fermî [[HADEP]] a şaxa [[Êlih]]ê [[M. Zeki Aldığ]] ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. * [[1998]] – Dadgeha Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê partiya oldar a bi navê [[Refah Partisi]] girt. * [[2001]] – Serokê [[Komara Demokratîk a Kongo]]yê [[Laurent-Désiré Kabila]], ji aliyê parêzkarekî wî ve li mala wî ya li [[Kînşasa]]yê hate kuştin. == Jidayikbûn == * [[972]] – [[Sheng Zong]], împeratorê Xanedana Liao (m. 1031) * [[1093]] – [[Îsakios Komnênos]], lawê împeratorê bizansî [[Aleksios I Komnênos]] (m. 1152) * [[1409]] – [[René d'Anjou]], keyê Napoliyê (m. 1480) * [[1477]] – [[Johannes Schöner]], German astronomer and cartographer (died 1547) * [[1516]] – [[Bayinnaung]], keyê Birmanyayê (m. 1581) * [[1634]] – [[Dorothe Engelbretsdatter]], nivîskar û helbestvana norwêc (m. 1716)<ref>{{Jêder-kitêb |pêşnav=Katharina M. |paşnav=Wilson |sernav=An Encyclopedia of Continental Women Writers Volume 1 |cih=London |weşanger=Garland |sal=1991 |isbn=978-0-82408-547-6 |rûpel=376 }}</ref> * [[1749]] – [[Vittorio Alfieri]], helbestvan û şanonivîsê îtalyan (m. 1803) * [[1853]] – [[André Michelin]], bazirganê fransî, yek ji danerên kompaniya lastîka tekerên tirombêlan [[Michelin]] (m. 1931) * [[1888]] – [[Osip Brik]], nivîskarê rewteka avantgard û rexnegirê edebî yê rûs (m. 1945) * [[1897]] – [[Carlos Pellicer]], helbestvan û akademîsyenê meksîkî (m. 1977) * [[1901]] – [[Fulgencio Batista]], efeser, siyasetmedar û dîktatorê kûbayî, serokkomarê [[Kûba]]yê (1940-1944, 1952-1959) * [[1924]] – [[Katy Jurado]], aktrîsa meksîkî (m. 2002) * [[1932]] – [[Dian Fossey]], heywannas û antropologa amerîkan (m. 1985)<ref name="UPI"/> * [[1933]] – [[Susan Sontag]], romannivîs, nivîskara ceribandin û rexneya wêjeyî (m. 2004)<ref name="UPI"/> * [[1939]] – [[Ralph Gibson]], fotograferê amerîkan * [[1948]] – [[John Carpenter]], rejîsor, derhêner, senaryonivîs û bestekarê amerîkan<ref name="AP"/> * [[1952]] – [[Fuad II]], keyê Misirê<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political Handbook and Atlas of the World |url=https://books.google.com/books?id=Yi0IAQAAIAAJ |sal=1953 |weşanger=Harvard University Press and Yale University Press |rûpel=61 }}</ref> * [[1959]] – [[Sade]], stranbêj û strannivîsa nîjerî-inglîz<ref name="AP"/> * [[1971]] – [[Sergi Bruguera]], tenîsvanê ketelan * [[1979]] – [[Aaliyah]], stranbêj û aktrîsa amerîkan (m. 2001)<ref name="UPI"/> * [[1980]] – [[Seydou Keita]], futbolvanê maliyî<ref>{{Jêder-malper |sernav=Seydou Keita |url=https://players.fcbarcelona.com/es/jugador/443-keita-seydou-keita |roja-gihiştinê=18 kanûna paşîn 2024 }}</ref> * [[1982]] – [[Birgitte Hjort Sørensen]], aktrîsa danîmarkî<ref name="UPI"/> * [[1982]] – [[Tuncay]], futbolvanê tirk * [[1983]] – [[Andriy Rusol]], lîstikvanê futbolê yê ûkraynî * [[1987]] – [[Jake Epstein]], aktorê kanadayî * [[1998]] – [[Boo Seung-kwan]] (Seungkwan), stranbêjê başûrkorêyî<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=승관&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |skrîpta-sernav=ko:승관 :: 네이버 인물검색 |tercimeya-sernav=Seungkwan :: Naver People Search |roja-gihiştinê=7 hezîran 2021 |malper=Naver People Search |roja-arşîvê=7 hezîran 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210607100629/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%8A%B9%EA%B4%80&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Mirin == * [[654]] – [[Gao Jifu]], siyasetmedar û şansêlyeyê çînî (jdb. 596) * [[957]] – [[Abu Bakr Muhammad ibn Ali al-Madhara'i]], wezîrê [[tûlûnî]] (jdb. 871) * [[970]] – [[Polîeuktos]], patrîkê bîzansî yê Konstantînopolîsê (jdb. 956) * [[1289]] – [[Buqa]], wezîrê mogol * [[1327]] – [[Nîkêforos Xoumnos]], keşîş, zana û siyasetmedarê bîzansî (jdb. 1250) * [[1354]] – [[Jeanne de Châtillon]], duşesa Atînayê (jdb. c.1285) * [[1391]] – [[Mihemed V]], mîrê nesrî yê Xernateya (Granada) (jdb. 1338) * [[1547]] – [[Johannes Schöner]], stêrnas û nexşesazê alman (jdb. 1477) * [[1595]] – [[Mirad III]], siltanê osmanî (jdb. 1546) * [[1635]] – [[Mariana de Jesús Torres]], reben û mutasawifa kastîlî (jdb. 1563)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Cadena y Almeida |pêşnav=Luis |url=https://www.tfp.org/free-version-of-a-spanish-mystic/ |sernav=A Spanish mystic in Quito : Sor Mariana de Jesús Torres |weşanger=Foundation for a Christian Civilization, Inc. |sal=1990 |isbn=9781877905186 |çap=1 |cih=New York |rr=67 |ziman=en |beş=I am Mary of Good Success }}</ref> * [[1710]] – [[Higashiyama]], împeratorê japonî (jdb. 1675) * [[1856]] – [[Thaddeus William Harris]], kêziknas û botanîstê amerîkan (jdb. 1795) * [[1879]] – [[Octave Crémazie]], helbestvan û kitêbfiroşê kanadayî-fransî (jdb. 1827) * [[1886]] – [[Amilcare Ponchielli]], bestekar û akademîsyenê talyan (jdb. 1834) * [[1901]] – [[Jules Barbier]], helbestvan û şanonivîsê fransî (jdb. 1825) * [[1933]] – [[Bekir Sami Kunduh]], siyasetmedarê osetî-tirk (jdb. 1867) * [[1938]] – [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] nivîskar û şanonivîsê hindistanî (jdb. 1876) * [[1959]] – [[Phan Khôi]], rojnamevan û nivîskarê viyetnamî (jdb. 1887) * [[1975]] – [[Israel Abramofsky]], resamê rûs-amerîkan (jdb. 1888) * [[1981]] – [[Bernard Lee]], aktorê inglîz (jdb. 1908)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Lloyd |pêşnav1=Ann |paşnav2=Fuller |pêşnav2=Graham |paşnav3=Desser |pêşnav3=Arnold |sernav=The Illustrated who's who of the cinema |sal=1983 |weşanger=Orbis Publishing |cih=London |isbn=978-0-85613-521-7 }}</ref> * [[2004]] – [[Kalevi Sorsa]], siyasetmedarê fînî, serokwezîrê 34em ê Fînlendayê (jdb. 1930) * [[2012]] – [[Sigursteinn Gíslason]], lîstîkvanê futbolê û antrenorê îslendî (jdb. 1968) * [[2015]] – [[Yao Beina]], stranbeja çînî (jdb. 1981) * [[2021]] – [[Pedro Trebbau]], heywannasê venezuelayî bi eslê alman (jdb. 1929)<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=16 kanûna paşîn 2021 |sernav=Falleció Pedro Trebbau, reconocido zoólogo venezolano de origen alemán |url=https://www.elnacional.com/venezuela/fallecio-pedro-trebbau-reconocido-zoologo-venezolano-de-origen-aleman/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2021 |malper=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]] |ziman=es-VE }}</ref> * [[2021]] – [[Chris Cramer]], rojnamevanê brîtanî (jdb. 1948)<ref>{{Jêder-malper |nivîskar=Michael Holmes |sernav=Chris Cramer, veteran journalist and former CNN executive, dies aged 73 |url=https://www.cnn.com/2021/01/17/media/chris-cramer-death-intl/index.html |roja-gihiştinê=2021-01-21 |malper=CNN |tarîx=17 kanûna paşîn 2021 }}</ref> * [[2025]] – Dame [[Joan Plowright]], aktrîsa inglîz (jdb. 1929)<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Youngs |pêşnav1=Ian |sernav=Acting legend Dame Joan Plowright dies at 95 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyppre55gyo |xebat=BBC News |weşanger=BBC |tarîx=17 kanûna paşîn 2025 }}</ref> == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kanûna paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna paşîn]] d5mz5xcq4ybdmdwj8p7pwj5ti3j2i71 1996031 1996030 2026-04-03T10:12:28Z Avestaboy 34898 Navê wî bi tevahî Tuncay Şanlı ye. 1996031 wikitext text/x-wiki {{kanûna paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1795]] – [[Fransa]], bajarê [[Holand]]ê ya bi navê [[Utrecht]] dagir kir. * [[1925]] – Li [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]], [[Lev Trotskî]] ji peywira komîseriya şer hate dûrxistin. * [[1979]] – [[Mihemed Reza Pehlevî]], tevî malbata xwe ji [[Îran]]ê derket û çû li [[Misir]]ê bi cih bû. * [[1983]] – Balafira [[Tirkiye]]yê ya [[Afyonkarahisar]]ê li [[Enqere]]yê kete xwar. Di encamê de 47 kes mirin. * [[1991]] – [[Şerê Kendavê]]; [[DYA]]'yê li dijî [[Iraq]]ê dest bi şer kir. * [[1992]] – Parlementerên [[DEP]]ê [[Hatip Dicle]] û [[Leyla Zana]], ji ''Partiya Sosyal Demokrat a Gelperwer'' ([[SHP]]) îstifa kirin. * [[1992]] – Li [[El Salvador]]ê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li [[Meksîko]]yê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû. * [[1994]] – Karsazê kurd [[Behçet Cantürk]] hate kuştin. * [[1995]] – Rêveberê partiya kurdên [[Kurdistana Bakur]] a fermî [[HADEP]] a şaxa [[Êlih]]ê [[M. Zeki Aldığ]] ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. * [[1998]] – Dadgeha Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê partiya oldar a bi navê [[Refah Partisi]] girt. * [[2001]] – Serokê [[Komara Demokratîk a Kongo]]yê [[Laurent-Désiré Kabila]], ji aliyê parêzkarekî wî ve li mala wî ya li [[Kînşasa]]yê hate kuştin. == Jidayikbûn == * [[972]] – [[Sheng Zong]], împeratorê Xanedana Liao (m. 1031) * [[1093]] – [[Îsakios Komnênos]], lawê împeratorê bizansî [[Aleksios I Komnênos]] (m. 1152) * [[1409]] – [[René d'Anjou]], keyê Napoliyê (m. 1480) * [[1477]] – [[Johannes Schöner]], German astronomer and cartographer (died 1547) * [[1516]] – [[Bayinnaung]], keyê Birmanyayê (m. 1581) * [[1634]] – [[Dorothe Engelbretsdatter]], nivîskar û helbestvana norwêc (m. 1716)<ref>{{Jêder-kitêb |pêşnav=Katharina M. |paşnav=Wilson |sernav=An Encyclopedia of Continental Women Writers Volume 1 |cih=London |weşanger=Garland |sal=1991 |isbn=978-0-82408-547-6 |rûpel=376 }}</ref> * [[1749]] – [[Vittorio Alfieri]], helbestvan û şanonivîsê îtalyan (m. 1803) * [[1853]] – [[André Michelin]], bazirganê fransî, yek ji danerên kompaniya lastîka tekerên tirombêlan [[Michelin]] (m. 1931) * [[1888]] – [[Osip Brik]], nivîskarê rewteka avantgard û rexnegirê edebî yê rûs (m. 1945) * [[1897]] – [[Carlos Pellicer]], helbestvan û akademîsyenê meksîkî (m. 1977) * [[1901]] – [[Fulgencio Batista]], efeser, siyasetmedar û dîktatorê kûbayî, serokkomarê [[Kûba]]yê (1940-1944, 1952-1959) * [[1924]] – [[Katy Jurado]], aktrîsa meksîkî (m. 2002) * [[1932]] – [[Dian Fossey]], heywannas û antropologa amerîkan (m. 1985)<ref name="UPI"/> * [[1933]] – [[Susan Sontag]], romannivîs, nivîskara ceribandin û rexneya wêjeyî (m. 2004)<ref name="UPI"/> * [[1939]] – [[Ralph Gibson]], fotograferê amerîkan * [[1948]] – [[John Carpenter]], rejîsor, derhêner, senaryonivîs û bestekarê amerîkan<ref name="AP"/> * [[1952]] – [[Fuad II]], keyê Misirê<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political Handbook and Atlas of the World |url=https://books.google.com/books?id=Yi0IAQAAIAAJ |sal=1953 |weşanger=Harvard University Press and Yale University Press |rûpel=61 }}</ref> * [[1959]] – [[Sade]], stranbêj û strannivîsa nîjerî-inglîz<ref name="AP"/> * [[1971]] – [[Sergi Bruguera]], tenîsvanê ketelan * [[1979]] – [[Aaliyah]], stranbêj û aktrîsa amerîkan (m. 2001)<ref name="UPI"/> * [[1980]] – [[Seydou Keita]], futbolvanê maliyî<ref>{{Jêder-malper |sernav=Seydou Keita |url=https://players.fcbarcelona.com/es/jugador/443-keita-seydou-keita |roja-gihiştinê=18 kanûna paşîn 2024 }}</ref> * [[1982]] – [[Birgitte Hjort Sørensen]], aktrîsa danîmarkî<ref name="UPI"/> * [[1982]] – [[Tuncay Şanlı]], futbolvanê tirk * [[1983]] – [[Andriy Rusol]], lîstikvanê futbolê yê ûkraynî * [[1987]] – [[Jake Epstein]], aktorê kanadayî * [[1998]] – [[Boo Seung-kwan]] (Seungkwan), stranbêjê başûrkorêyî<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=승관&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |skrîpta-sernav=ko:승관 :: 네이버 인물검색 |tercimeya-sernav=Seungkwan :: Naver People Search |roja-gihiştinê=7 hezîran 2021 |malper=Naver People Search |roja-arşîvê=7 hezîran 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210607100629/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%8A%B9%EA%B4%80&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Mirin == * [[654]] – [[Gao Jifu]], siyasetmedar û şansêlyeyê çînî (jdb. 596) * [[957]] – [[Abu Bakr Muhammad ibn Ali al-Madhara'i]], wezîrê [[tûlûnî]] (jdb. 871) * [[970]] – [[Polîeuktos]], patrîkê bîzansî yê Konstantînopolîsê (jdb. 956) * [[1289]] – [[Buqa]], wezîrê mogol * [[1327]] – [[Nîkêforos Xoumnos]], keşîş, zana û siyasetmedarê bîzansî (jdb. 1250) * [[1354]] – [[Jeanne de Châtillon]], duşesa Atînayê (jdb. c.1285) * [[1391]] – [[Mihemed V]], mîrê nesrî yê Xernateya (Granada) (jdb. 1338) * [[1547]] – [[Johannes Schöner]], stêrnas û nexşesazê alman (jdb. 1477) * [[1595]] – [[Mirad III]], siltanê osmanî (jdb. 1546) * [[1635]] – [[Mariana de Jesús Torres]], reben û mutasawifa kastîlî (jdb. 1563)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Cadena y Almeida |pêşnav=Luis |url=https://www.tfp.org/free-version-of-a-spanish-mystic/ |sernav=A Spanish mystic in Quito : Sor Mariana de Jesús Torres |weşanger=Foundation for a Christian Civilization, Inc. |sal=1990 |isbn=9781877905186 |çap=1 |cih=New York |rr=67 |ziman=en |beş=I am Mary of Good Success }}</ref> * [[1710]] – [[Higashiyama]], împeratorê japonî (jdb. 1675) * [[1856]] – [[Thaddeus William Harris]], kêziknas û botanîstê amerîkan (jdb. 1795) * [[1879]] – [[Octave Crémazie]], helbestvan û kitêbfiroşê kanadayî-fransî (jdb. 1827) * [[1886]] – [[Amilcare Ponchielli]], bestekar û akademîsyenê talyan (jdb. 1834) * [[1901]] – [[Jules Barbier]], helbestvan û şanonivîsê fransî (jdb. 1825) * [[1933]] – [[Bekir Sami Kunduh]], siyasetmedarê osetî-tirk (jdb. 1867) * [[1938]] – [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] nivîskar û şanonivîsê hindistanî (jdb. 1876) * [[1959]] – [[Phan Khôi]], rojnamevan û nivîskarê viyetnamî (jdb. 1887) * [[1975]] – [[Israel Abramofsky]], resamê rûs-amerîkan (jdb. 1888) * [[1981]] – [[Bernard Lee]], aktorê inglîz (jdb. 1908)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Lloyd |pêşnav1=Ann |paşnav2=Fuller |pêşnav2=Graham |paşnav3=Desser |pêşnav3=Arnold |sernav=The Illustrated who's who of the cinema |sal=1983 |weşanger=Orbis Publishing |cih=London |isbn=978-0-85613-521-7 }}</ref> * [[2004]] – [[Kalevi Sorsa]], siyasetmedarê fînî, serokwezîrê 34em ê Fînlendayê (jdb. 1930) * [[2012]] – [[Sigursteinn Gíslason]], lîstîkvanê futbolê û antrenorê îslendî (jdb. 1968) * [[2015]] – [[Yao Beina]], stranbeja çînî (jdb. 1981) * [[2021]] – [[Pedro Trebbau]], heywannasê venezuelayî bi eslê alman (jdb. 1929)<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=16 kanûna paşîn 2021 |sernav=Falleció Pedro Trebbau, reconocido zoólogo venezolano de origen alemán |url=https://www.elnacional.com/venezuela/fallecio-pedro-trebbau-reconocido-zoologo-venezolano-de-origen-aleman/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2021 |malper=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]] |ziman=es-VE }}</ref> * [[2021]] – [[Chris Cramer]], rojnamevanê brîtanî (jdb. 1948)<ref>{{Jêder-malper |nivîskar=Michael Holmes |sernav=Chris Cramer, veteran journalist and former CNN executive, dies aged 73 |url=https://www.cnn.com/2021/01/17/media/chris-cramer-death-intl/index.html |roja-gihiştinê=2021-01-21 |malper=CNN |tarîx=17 kanûna paşîn 2021 }}</ref> * [[2025]] – Dame [[Joan Plowright]], aktrîsa inglîz (jdb. 1929)<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Youngs |pêşnav1=Ian |sernav=Acting legend Dame Joan Plowright dies at 95 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyppre55gyo |xebat=BBC News |weşanger=BBC |tarîx=17 kanûna paşîn 2025 }}</ref> == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kanûna paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna paşîn]] oqyofdfcy2o2lhh38ufpkzyiq5fh8mv 1996032 1996031 2026-04-03T10:14:28Z Avestaboy 34898 1996032 wikitext text/x-wiki {{kanûna paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1795]] – [[Fransa]], bajarê [[Holand]]ê ya bi navê [[Utrecht]] dagir kir. * [[1925]] – Li [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]], [[Lev Trotskî]] ji peywira komîseriya şer hate dûrxistin. * [[1979]] – [[Mihemed Reza Pehlevî]], tevî malbata xwe ji [[Îran]]ê derket û çû li [[Misir]]ê bi cih bû. * [[1983]] – Balafira [[Tirkiye]]yê ya [[Afyonkarahisar]]ê li [[Enqere]]yê kete xwar. Di encamê de 47 kes mirin. * [[1991]] – [[Şerê Kendavê]]; [[DYA]]'yê li dijî [[Iraq]]ê dest bi şer kir. * [[1992]] – Parlementerên [[DEP]]ê [[Hatip Dicle]] û [[Leyla Zana]], ji ''Partiya Sosyal Demokrat a Gelperwer'' ([[SHP]]) îstifa kirin. * [[1992]] – Li [[El Salvador]]ê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li [[Meksîko]]yê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû. * [[1994]] – Karsazê kurd [[Behçet Cantürk]] hate kuştin. * [[1995]] – Rêveberê partiya kurdên [[Kurdistana Bakur]] a fermî [[HADEP]] a şaxa [[Êlih]]ê [[M. Zeki Aldığ]] ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. * [[1998]] – Dadgeha Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê partiya oldar a bi navê [[Refah Partisi]] girt. * [[2001]] – Serokê [[Komara Demokratîk a Kongo]]yê [[Laurent-Désiré Kabila]], ji aliyê parêzkarekî wî ve li mala wî ya li [[Kînşasa]]yê hate kuştin. == Jidayikbûn == * [[972]] – [[Sheng Zong]], împeratorê Xanedana Liao (m. 1031) * [[1093]] – [[Îsakios Komnênos]], lawê împeratorê bîzansî [[Aleksios I Komnênos]] (m. 1152) * [[1409]] – [[René d'Anjou]], keyê Napoliyê (m. 1480) * [[1477]] – [[Johannes Schöner]], German astronomer and cartographer (died 1547) * [[1516]] – [[Bayinnaung]], keyê Birmanyayê (m. 1581) * [[1634]] – [[Dorothe Engelbretsdatter]], nivîskar û helbestvana norwêc (m. 1716)<ref>{{Jêder-kitêb |pêşnav=Katharina M. |paşnav=Wilson |sernav=An Encyclopedia of Continental Women Writers Volume 1 |cih=London |weşanger=Garland |sal=1991 |isbn=978-0-82408-547-6 |rûpel=376 }}</ref> * [[1749]] – [[Vittorio Alfieri]], helbestvan û şanonivîsê îtalyan (m. 1803) * [[1853]] – [[André Michelin]], bazirganê fransî, yek ji danerên kompaniya lastîka tekerên tirombêlan [[Michelin]] (m. 1931) * [[1888]] – [[Osip Brik]], nivîskarê rewteka avantgard û rexnegirê edebî yê rûs (m. 1945) * [[1897]] – [[Carlos Pellicer]], helbestvan û akademîsyenê meksîkî (m. 1977) * [[1901]] – [[Fulgencio Batista]], efeser, siyasetmedar û dîktatorê kûbayî, serokkomarê [[Kûba]]yê (1940-1944, 1952-1959) * [[1924]] – [[Katy Jurado]], aktrîsa meksîkî (m. 2002) * [[1932]] – [[Dian Fossey]], heywannas û antropologa amerîkan (m. 1985)<ref name="UPI"/> * [[1933]] – [[Susan Sontag]], romannivîs, nivîskara ceribandin û rexneya wêjeyî (m. 2004)<ref name="UPI"/> * [[1939]] – [[Ralph Gibson]], fotograferê amerîkan * [[1948]] – [[John Carpenter]], rejîsor, derhêner, senaryonivîs û bestekarê amerîkan<ref name="AP"/> * [[1952]] – [[Fuad II]], keyê Misirê<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political Handbook and Atlas of the World |url=https://books.google.com/books?id=Yi0IAQAAIAAJ |sal=1953 |weşanger=Harvard University Press and Yale University Press |rûpel=61 }}</ref> * [[1959]] – [[Sade]], stranbêj û strannivîsa nîjerî-inglîz<ref name="AP"/> * [[1971]] – [[Sergi Bruguera]], tenîsvanê ketelan * [[1979]] – [[Aaliyah]], stranbêj û aktrîsa amerîkan (m. 2001)<ref name="UPI"/> * [[1980]] – [[Seydou Keita]], futbolvanê maliyî<ref>{{Jêder-malper |sernav=Seydou Keita |url=https://players.fcbarcelona.com/es/jugador/443-keita-seydou-keita |roja-gihiştinê=18 kanûna paşîn 2024 }}</ref> * [[1982]] – [[Birgitte Hjort Sørensen]], aktrîsa danîmarkî<ref name="UPI"/> * [[1982]] – [[Tuncay Şanlı]], futbolvanê tirk * [[1983]] – [[Andriy Rusol]], lîstikvanê futbolê yê ûkraynî * [[1987]] – [[Jake Epstein]], aktorê kanadayî * [[1998]] – [[Boo Seung-kwan]] (Seungkwan), stranbêjê başûrkorêyî<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=승관&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |skrîpta-sernav=ko:승관 :: 네이버 인물검색 |tercimeya-sernav=Seungkwan :: Naver People Search |roja-gihiştinê=7 hezîran 2021 |malper=Naver People Search |roja-arşîvê=7 hezîran 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210607100629/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%8A%B9%EA%B4%80&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Mirin == * [[654]] – [[Gao Jifu]], siyasetmedar û şansêlyeyê çînî (jdb. 596) * [[957]] – [[Abu Bakr Muhammad ibn Ali al-Madhara'i]], wezîrê [[tûlûnî]] (jdb. 871) * [[970]] – [[Polîeuktos]], patrîkê bîzansî yê Konstantînopolîsê (jdb. 956) * [[1289]] – [[Buqa]], wezîrê mogol * [[1327]] – [[Nîkêforos Xoumnos]], keşîş, zana û siyasetmedarê bîzansî (jdb. 1250) * [[1354]] – [[Jeanne de Châtillon]], duşesa Atînayê (jdb. c.1285) * [[1391]] – [[Mihemed V]], mîrê nesrî yê Xernateya (Granada) (jdb. 1338) * [[1547]] – [[Johannes Schöner]], stêrnas û nexşesazê alman (jdb. 1477) * [[1595]] – [[Mirad III]], siltanê osmanî (jdb. 1546) * [[1635]] – [[Mariana de Jesús Torres]], reben û mutasawifa kastîlî (jdb. 1563)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Cadena y Almeida |pêşnav=Luis |url=https://www.tfp.org/free-version-of-a-spanish-mystic/ |sernav=A Spanish mystic in Quito : Sor Mariana de Jesús Torres |weşanger=Foundation for a Christian Civilization, Inc. |sal=1990 |isbn=9781877905186 |çap=1 |cih=New York |rr=67 |ziman=en |beş=I am Mary of Good Success }}</ref> * [[1710]] – [[Higashiyama]], împeratorê japonî (jdb. 1675) * [[1856]] – [[Thaddeus William Harris]], kêziknas û botanîstê amerîkan (jdb. 1795) * [[1879]] – [[Octave Crémazie]], helbestvan û kitêbfiroşê kanadayî-fransî (jdb. 1827) * [[1886]] – [[Amilcare Ponchielli]], bestekar û akademîsyenê talyan (jdb. 1834) * [[1901]] – [[Jules Barbier]], helbestvan û şanonivîsê fransî (jdb. 1825) * [[1933]] – [[Bekir Sami Kunduh]], siyasetmedarê osetî-tirk (jdb. 1867) * [[1938]] – [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] nivîskar û şanonivîsê hindistanî (jdb. 1876) * [[1959]] – [[Phan Khôi]], rojnamevan û nivîskarê viyetnamî (jdb. 1887) * [[1975]] – [[Israel Abramofsky]], resamê rûs-amerîkan (jdb. 1888) * [[1981]] – [[Bernard Lee]], aktorê inglîz (jdb. 1908)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Lloyd |pêşnav1=Ann |paşnav2=Fuller |pêşnav2=Graham |paşnav3=Desser |pêşnav3=Arnold |sernav=The Illustrated who's who of the cinema |sal=1983 |weşanger=Orbis Publishing |cih=London |isbn=978-0-85613-521-7 }}</ref> * [[2004]] – [[Kalevi Sorsa]], siyasetmedarê fînî, serokwezîrê 34em ê Fînlendayê (jdb. 1930) * [[2012]] – [[Sigursteinn Gíslason]], lîstîkvanê futbolê û antrenorê îslendî (jdb. 1968) * [[2015]] – [[Yao Beina]], stranbeja çînî (jdb. 1981) * [[2021]] – [[Pedro Trebbau]], heywannasê venezuelayî bi eslê alman (jdb. 1929)<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=16 kanûna paşîn 2021 |sernav=Falleció Pedro Trebbau, reconocido zoólogo venezolano de origen alemán |url=https://www.elnacional.com/venezuela/fallecio-pedro-trebbau-reconocido-zoologo-venezolano-de-origen-aleman/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2021 |malper=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]] |ziman=es-VE }}</ref> * [[2021]] – [[Chris Cramer]], rojnamevanê brîtanî (jdb. 1948)<ref>{{Jêder-malper |nivîskar=Michael Holmes |sernav=Chris Cramer, veteran journalist and former CNN executive, dies aged 73 |url=https://www.cnn.com/2021/01/17/media/chris-cramer-death-intl/index.html |roja-gihiştinê=2021-01-21 |malper=CNN |tarîx=17 kanûna paşîn 2021 }}</ref> * [[2025]] – Dame [[Joan Plowright]], aktrîsa inglîz (jdb. 1929)<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Youngs |pêşnav1=Ian |sernav=Acting legend Dame Joan Plowright dies at 95 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyppre55gyo |xebat=BBC News |weşanger=BBC |tarîx=17 kanûna paşîn 2025 }}</ref> == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kanûna paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna paşîn]] mu7hlxua3m72s30soizk2s5874esqeb 1996037 1996032 2026-04-03T10:27:26Z Avestaboy 34898 1996037 wikitext text/x-wiki {{kanûna paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1795]] – [[Fransa]], bajarê [[Holand]]ê ya bi navê [[Utrecht]] dagir kir. * [[1925]] – Li [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]], [[Lev Trotskî]] ji peywira komîseriya şer hate dûrxistin. * [[1979]] – [[Mihemed Reza Pehlevî]], tevî malbata xwe ji [[Îran]]ê derket û çû li [[Misir]]ê bi cih bû. * [[1983]] – Balafira [[Tirkiye]]yê ya [[Afyonkarahisar]]ê li [[Enqere]]yê kete xwar. Di encamê de 47 kes mirin. * [[1991]] – [[Şerê Kendavê]]; [[DYA]]'yê li dijî [[Iraq]]ê dest bi şer kir. * [[1992]] – Parlementerên [[DEP]]ê [[Hatip Dicle]] û [[Leyla Zana]], ji ''Partiya Sosyal Demokrat a Gelperwer'' ([[SHP]]) îstifa kirin. * [[1992]] – Li [[El Salvador]]ê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li [[Meksîko]]yê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû. * [[1994]] – Karsazê kurd [[Behçet Cantürk]] hate kuştin. * [[1995]] – Rêveberê partiya kurdên [[Kurdistana Bakur]] a fermî [[HADEP]] a şaxa [[Êlih]]ê [[M. Zeki Aldığ]] ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. * [[1998]] – Dadgeha Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê partiya oldar a bi navê [[Refah Partisi]] girt. * [[2001]] – Serokê [[Komara Demokratîk a Kongo]]yê [[Laurent-Désiré Kabila]], ji aliyê parêzkarekî wî ve li mala wî ya li [[Kînşasa]]yê hate kuştin. == Jidayikbûn == * [[972]] – [[Sheng Zong]], împeratorê Xanedana Liao (m. 1031) * [[1093]] – [[Îsakios Komnênos]], lawê împeratorê bîzansî [[Aleksios I Komnênos]] (m. 1152) * [[1409]] – [[René d'Anjou]], keyê Napoliyê (m. 1480) * [[1477]] – [[Johannes Schöner]], matematîknas, erdnîgar, nexşesaz, stêrnas, astroloj û çapker û weşangerê berhemên zanistî yê alman * German astronomer and cartographer (died 1547) * [[1516]] – [[Bayinnaung]], keyê Birmanyayê (m. 1581) * [[1634]] – [[Dorothe Engelbretsdatter]], nivîskar û helbestvana norwêc (m. 1716)<ref>{{Jêder-kitêb |pêşnav=Katharina M. |paşnav=Wilson |sernav=An Encyclopedia of Continental Women Writers Volume 1 |cih=London |weşanger=Garland |sal=1991 |isbn=978-0-82408-547-6 |rûpel=376 }}</ref> * [[1749]] – [[Vittorio Alfieri]], helbestvan û şanonivîsê îtalyan (m. 1803) * [[1853]] – [[André Michelin]], bazirganê fransî, yek ji danerên kompaniya lastîka tekerên tirombêlan [[Michelin]] (m. 1931) * [[1888]] – [[Osip Brik]], nivîskarê rewteka avantgard û rexnegirê edebî yê rûs (m. 1945) * [[1897]] – [[Carlos Pellicer]], helbestvan û akademîsyenê meksîkî (m. 1977) * [[1901]] – [[Fulgencio Batista]], efeser, siyasetmedar û dîktatorê kûbayî, serokkomarê [[Kûba]]yê (1940-1944, 1952-1959) * [[1924]] – [[Katy Jurado]], aktrîsa meksîkî (m. 2002) * [[1932]] – [[Dian Fossey]], heywannas û antropologa amerîkan (m. 1985)<ref name="UPI"/> * [[1933]] – [[Susan Sontag]], romannivîs, nivîskara ceribandin û rexneya wêjeyî (m. 2004)<ref name="UPI"/> * [[1939]] – [[Ralph Gibson]], fotograferê amerîkan * [[1948]] – [[John Carpenter]], rejîsor, derhêner, senaryonivîs û bestekarê amerîkan<ref name="AP"/> * [[1952]] – [[Fuad II]], keyê Misirê<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political Handbook and Atlas of the World |url=https://books.google.com/books?id=Yi0IAQAAIAAJ |sal=1953 |weşanger=Harvard University Press and Yale University Press |rûpel=61 }}</ref> * [[1959]] – [[Sade]], stranbêj û strannivîsa nîjerî-inglîz<ref name="AP"/> * [[1971]] – [[Sergi Bruguera]], tenîsvanê ketelan * [[1979]] – [[Aaliyah]], stranbêj û aktrîsa amerîkan (m. 2001)<ref name="UPI"/> * [[1980]] – [[Seydou Keita]], futbolvanê maliyî<ref>{{Jêder-malper |sernav=Seydou Keita |url=https://players.fcbarcelona.com/es/jugador/443-keita-seydou-keita |roja-gihiştinê=18 kanûna paşîn 2024 }}</ref> * [[1982]] – [[Birgitte Hjort Sørensen]], aktrîsa danîmarkî<ref name="UPI"/> * [[1982]] – [[Tuncay Şanlı]], futbolvanê tirk * [[1983]] – [[Andriy Rusol]], lîstikvanê futbolê yê ûkraynî * [[1987]] – [[Jake Epstein]], aktorê kanadayî * [[1998]] – [[Boo Seung-kwan]] (Seungkwan), stranbêjê başûrkorêyî<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=승관&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |skrîpta-sernav=ko:승관 :: 네이버 인물검색 |tercimeya-sernav=Seungkwan :: Naver People Search |roja-gihiştinê=7 hezîran 2021 |malper=Naver People Search |roja-arşîvê=7 hezîran 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210607100629/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%8A%B9%EA%B4%80&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Mirin == * [[654]] – [[Gao Jifu]], siyasetmedar û şansêlyeyê çînî (jdb. 596) * [[957]] – [[Abu Bakr Muhammad ibn Ali al-Madhara'i]], wezîrê [[tûlûnî]] (jdb. 871) * [[970]] – [[Polîeuktos]], patrîkê bîzansî yê Konstantînopolîsê (jdb. 956) * [[1289]] – [[Buqa]], wezîrê mogol * [[1327]] – [[Nîkêforos Xoumnos]], keşîş, zana û siyasetmedarê bîzansî (jdb. 1250) * [[1354]] – [[Jeanne de Châtillon]], duşesa Atînayê (jdb. c.1285) * [[1391]] – [[Mihemed V]], mîrê nesrî yê Xernateya (Granada) (jdb. 1338) * [[1547]] – [[Johannes Schöner]], stêrnas û nexşesazê alman (jdb. 1477) * [[1595]] – [[Mirad III]], siltanê osmanî (jdb. 1546) * [[1635]] – [[Mariana de Jesús Torres]], reben û mutasawifa kastîlî (jdb. 1563)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Cadena y Almeida |pêşnav=Luis |url=https://www.tfp.org/free-version-of-a-spanish-mystic/ |sernav=A Spanish mystic in Quito : Sor Mariana de Jesús Torres |weşanger=Foundation for a Christian Civilization, Inc. |sal=1990 |isbn=9781877905186 |çap=1 |cih=New York |rr=67 |ziman=en |beş=I am Mary of Good Success }}</ref> * [[1710]] – [[Higashiyama]], împeratorê japonî (jdb. 1675) * [[1856]] – [[Thaddeus William Harris]], kêziknas û botanîstê amerîkan (jdb. 1795) * [[1879]] – [[Octave Crémazie]], helbestvan û kitêbfiroşê kanadayî-fransî (jdb. 1827) * [[1886]] – [[Amilcare Ponchielli]], bestekar û akademîsyenê talyan (jdb. 1834) * [[1901]] – [[Jules Barbier]], helbestvan û şanonivîsê fransî (jdb. 1825) * [[1933]] – [[Bekir Sami Kunduh]], siyasetmedarê osetî-tirk (jdb. 1867) * [[1938]] – [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] nivîskar û şanonivîsê hindistanî (jdb. 1876) * [[1959]] – [[Phan Khôi]], rojnamevan û nivîskarê viyetnamî (jdb. 1887) * [[1975]] – [[Israel Abramofsky]], resamê rûs-amerîkan (jdb. 1888) * [[1981]] – [[Bernard Lee]], aktorê inglîz (jdb. 1908)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Lloyd |pêşnav1=Ann |paşnav2=Fuller |pêşnav2=Graham |paşnav3=Desser |pêşnav3=Arnold |sernav=The Illustrated who's who of the cinema |sal=1983 |weşanger=Orbis Publishing |cih=London |isbn=978-0-85613-521-7 }}</ref> * [[2004]] – [[Kalevi Sorsa]], siyasetmedarê fînî, serokwezîrê 34em ê Fînlendayê (jdb. 1930) * [[2012]] – [[Sigursteinn Gíslason]], lîstîkvanê futbolê û antrenorê îslendî (jdb. 1968) * [[2015]] – [[Yao Beina]], stranbeja çînî (jdb. 1981) * [[2021]] – [[Pedro Trebbau]], heywannasê venezuelayî bi eslê alman (jdb. 1929)<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=16 kanûna paşîn 2021 |sernav=Falleció Pedro Trebbau, reconocido zoólogo venezolano de origen alemán |url=https://www.elnacional.com/venezuela/fallecio-pedro-trebbau-reconocido-zoologo-venezolano-de-origen-aleman/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2021 |malper=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]] |ziman=es-VE }}</ref> * [[2021]] – [[Chris Cramer]], rojnamevanê brîtanî (jdb. 1948)<ref>{{Jêder-malper |nivîskar=Michael Holmes |sernav=Chris Cramer, veteran journalist and former CNN executive, dies aged 73 |url=https://www.cnn.com/2021/01/17/media/chris-cramer-death-intl/index.html |roja-gihiştinê=2021-01-21 |malper=CNN |tarîx=17 kanûna paşîn 2021 }}</ref> * [[2025]] – Dame [[Joan Plowright]], aktrîsa inglîz (jdb. 1929)<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Youngs |pêşnav1=Ian |sernav=Acting legend Dame Joan Plowright dies at 95 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyppre55gyo |xebat=BBC News |weşanger=BBC |tarîx=17 kanûna paşîn 2025 }}</ref> == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kanûna paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna paşîn]] nigtmhsnlumpnieoxzc2p6cqhpum992 1996039 1996037 2026-04-03T10:28:51Z Avestaboy 34898 Hevok bi îngilîzî bû. 1996039 wikitext text/x-wiki {{kanûna paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1795]] – [[Fransa]], bajarê [[Holand]]ê ya bi navê [[Utrecht]] dagir kir. * [[1925]] – Li [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]], [[Lev Trotskî]] ji peywira komîseriya şer hate dûrxistin. * [[1979]] – [[Mihemed Reza Pehlevî]], tevî malbata xwe ji [[Îran]]ê derket û çû li [[Misir]]ê bi cih bû. * [[1983]] – Balafira [[Tirkiye]]yê ya [[Afyonkarahisar]]ê li [[Enqere]]yê kete xwar. Di encamê de 47 kes mirin. * [[1991]] – [[Şerê Kendavê]]; [[DYA]]'yê li dijî [[Iraq]]ê dest bi şer kir. * [[1992]] – Parlementerên [[DEP]]ê [[Hatip Dicle]] û [[Leyla Zana]], ji ''Partiya Sosyal Demokrat a Gelperwer'' ([[SHP]]) îstifa kirin. * [[1992]] – Li [[El Salvador]]ê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li [[Meksîko]]yê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû. * [[1994]] – Karsazê kurd [[Behçet Cantürk]] hate kuştin. * [[1995]] – Rêveberê partiya kurdên [[Kurdistana Bakur]] a fermî [[HADEP]] a şaxa [[Êlih]]ê [[M. Zeki Aldığ]] ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. * [[1998]] – Dadgeha Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê partiya oldar a bi navê [[Refah Partisi]] girt. * [[2001]] – Serokê [[Komara Demokratîk a Kongo]]yê [[Laurent-Désiré Kabila]], ji aliyê parêzkarekî wî ve li mala wî ya li [[Kînşasa]]yê hate kuştin. == Jidayikbûn == * [[972]] – [[Sheng Zong]], împeratorê Xanedana Liao (m. 1031) * [[1093]] – [[Îsakios Komnênos]], lawê împeratorê bîzansî [[Aleksios I Komnênos]] (m. 1152) * [[1409]] – [[René d'Anjou]], keyê Napoliyê (m. 1480) * [[1477]] – [[Johannes Schöner]], matematîknas, erdnîgar, nexşesaz, stêrnas, astroloj û çapker û weşangerê berhemên zanistî yê alman (m. 1547) * [[1516]] – [[Bayinnaung]], keyê Birmanyayê (m. 1581) * [[1634]] – [[Dorothe Engelbretsdatter]], nivîskar û helbestvana norwêc (m. 1716)<ref>{{Jêder-kitêb |pêşnav=Katharina M. |paşnav=Wilson |sernav=An Encyclopedia of Continental Women Writers Volume 1 |cih=London |weşanger=Garland |sal=1991 |isbn=978-0-82408-547-6 |rûpel=376 }}</ref> * [[1749]] – [[Vittorio Alfieri]], helbestvan û şanonivîsê îtalyan (m. 1803) * [[1853]] – [[André Michelin]], bazirganê fransî, yek ji danerên kompaniya lastîka tekerên tirombêlan [[Michelin]] (m. 1931) * [[1888]] – [[Osip Brik]], nivîskarê rewteka avantgard û rexnegirê edebî yê rûs (m. 1945) * [[1897]] – [[Carlos Pellicer]], helbestvan û akademîsyenê meksîkî (m. 1977) * [[1901]] – [[Fulgencio Batista]], efeser, siyasetmedar û dîktatorê kûbayî, serokkomarê [[Kûba]]yê (1940-1944, 1952-1959) * [[1924]] – [[Katy Jurado]], aktrîsa meksîkî (m. 2002) * [[1932]] – [[Dian Fossey]], heywannas û antropologa amerîkan (m. 1985)<ref name="UPI"/> * [[1933]] – [[Susan Sontag]], romannivîs, nivîskara ceribandin û rexneya wêjeyî (m. 2004)<ref name="UPI"/> * [[1939]] – [[Ralph Gibson]], fotograferê amerîkan * [[1948]] – [[John Carpenter]], rejîsor, derhêner, senaryonivîs û bestekarê amerîkan<ref name="AP"/> * [[1952]] – [[Fuad II]], keyê Misirê<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political Handbook and Atlas of the World |url=https://books.google.com/books?id=Yi0IAQAAIAAJ |sal=1953 |weşanger=Harvard University Press and Yale University Press |rûpel=61 }}</ref> * [[1959]] – [[Sade]], stranbêj û strannivîsa nîjerî-inglîz<ref name="AP"/> * [[1971]] – [[Sergi Bruguera]], tenîsvanê ketelan * [[1979]] – [[Aaliyah]], stranbêj û aktrîsa amerîkan (m. 2001)<ref name="UPI"/> * [[1980]] – [[Seydou Keita]], futbolvanê maliyî<ref>{{Jêder-malper |sernav=Seydou Keita |url=https://players.fcbarcelona.com/es/jugador/443-keita-seydou-keita |roja-gihiştinê=18 kanûna paşîn 2024 }}</ref> * [[1982]] – [[Birgitte Hjort Sørensen]], aktrîsa danîmarkî<ref name="UPI"/> * [[1982]] – [[Tuncay Şanlı]], futbolvanê tirk * [[1983]] – [[Andriy Rusol]], lîstikvanê futbolê yê ûkraynî * [[1987]] – [[Jake Epstein]], aktorê kanadayî * [[1998]] – [[Boo Seung-kwan]] (Seungkwan), stranbêjê başûrkorêyî<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=승관&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |skrîpta-sernav=ko:승관 :: 네이버 인물검색 |tercimeya-sernav=Seungkwan :: Naver People Search |roja-gihiştinê=7 hezîran 2021 |malper=Naver People Search |roja-arşîvê=7 hezîran 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210607100629/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%8A%B9%EA%B4%80&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Mirin == * [[654]] – [[Gao Jifu]], siyasetmedar û şansêlyeyê çînî (jdb. 596) * [[957]] – [[Abu Bakr Muhammad ibn Ali al-Madhara'i]], wezîrê [[tûlûnî]] (jdb. 871) * [[970]] – [[Polîeuktos]], patrîkê bîzansî yê Konstantînopolîsê (jdb. 956) * [[1289]] – [[Buqa]], wezîrê mogol * [[1327]] – [[Nîkêforos Xoumnos]], keşîş, zana û siyasetmedarê bîzansî (jdb. 1250) * [[1354]] – [[Jeanne de Châtillon]], duşesa Atînayê (jdb. c.1285) * [[1391]] – [[Mihemed V]], mîrê nesrî yê Xernateya (Granada) (jdb. 1338) * [[1547]] – [[Johannes Schöner]], stêrnas û nexşesazê alman (jdb. 1477) * [[1595]] – [[Mirad III]], siltanê osmanî (jdb. 1546) * [[1635]] – [[Mariana de Jesús Torres]], reben û mutasawifa kastîlî (jdb. 1563)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Cadena y Almeida |pêşnav=Luis |url=https://www.tfp.org/free-version-of-a-spanish-mystic/ |sernav=A Spanish mystic in Quito : Sor Mariana de Jesús Torres |weşanger=Foundation for a Christian Civilization, Inc. |sal=1990 |isbn=9781877905186 |çap=1 |cih=New York |rr=67 |ziman=en |beş=I am Mary of Good Success }}</ref> * [[1710]] – [[Higashiyama]], împeratorê japonî (jdb. 1675) * [[1856]] – [[Thaddeus William Harris]], kêziknas û botanîstê amerîkan (jdb. 1795) * [[1879]] – [[Octave Crémazie]], helbestvan û kitêbfiroşê kanadayî-fransî (jdb. 1827) * [[1886]] – [[Amilcare Ponchielli]], bestekar û akademîsyenê talyan (jdb. 1834) * [[1901]] – [[Jules Barbier]], helbestvan û şanonivîsê fransî (jdb. 1825) * [[1933]] – [[Bekir Sami Kunduh]], siyasetmedarê osetî-tirk (jdb. 1867) * [[1938]] – [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] nivîskar û şanonivîsê hindistanî (jdb. 1876) * [[1959]] – [[Phan Khôi]], rojnamevan û nivîskarê viyetnamî (jdb. 1887) * [[1975]] – [[Israel Abramofsky]], resamê rûs-amerîkan (jdb. 1888) * [[1981]] – [[Bernard Lee]], aktorê inglîz (jdb. 1908)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Lloyd |pêşnav1=Ann |paşnav2=Fuller |pêşnav2=Graham |paşnav3=Desser |pêşnav3=Arnold |sernav=The Illustrated who's who of the cinema |sal=1983 |weşanger=Orbis Publishing |cih=London |isbn=978-0-85613-521-7 }}</ref> * [[2004]] – [[Kalevi Sorsa]], siyasetmedarê fînî, serokwezîrê 34em ê Fînlendayê (jdb. 1930) * [[2012]] – [[Sigursteinn Gíslason]], lîstîkvanê futbolê û antrenorê îslendî (jdb. 1968) * [[2015]] – [[Yao Beina]], stranbeja çînî (jdb. 1981) * [[2021]] – [[Pedro Trebbau]], heywannasê venezuelayî bi eslê alman (jdb. 1929)<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=16 kanûna paşîn 2021 |sernav=Falleció Pedro Trebbau, reconocido zoólogo venezolano de origen alemán |url=https://www.elnacional.com/venezuela/fallecio-pedro-trebbau-reconocido-zoologo-venezolano-de-origen-aleman/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2021 |malper=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]] |ziman=es-VE }}</ref> * [[2021]] – [[Chris Cramer]], rojnamevanê brîtanî (jdb. 1948)<ref>{{Jêder-malper |nivîskar=Michael Holmes |sernav=Chris Cramer, veteran journalist and former CNN executive, dies aged 73 |url=https://www.cnn.com/2021/01/17/media/chris-cramer-death-intl/index.html |roja-gihiştinê=2021-01-21 |malper=CNN |tarîx=17 kanûna paşîn 2021 }}</ref> * [[2025]] – Dame [[Joan Plowright]], aktrîsa inglîz (jdb. 1929)<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Youngs |pêşnav1=Ian |sernav=Acting legend Dame Joan Plowright dies at 95 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyppre55gyo |xebat=BBC News |weşanger=BBC |tarîx=17 kanûna paşîn 2025 }}</ref> == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kanûna paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna paşîn]] j3oi1nkbwzkeftlj0x2f2fldtmbokiz 1996041 1996039 2026-04-03T10:35:43Z Avestaboy 34898 Rastnivîs 1996041 wikitext text/x-wiki {{kanûna paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1795]] – [[Fransa]], bajarê [[Holand]]ê ya bi navê [[Utrecht]] dagir kir. * [[1925]] – Li [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]], [[Lev Trotskî]] ji peywira komîseriya şer hate dûrxistin. * [[1979]] – [[Mihemed Reza Pehlevî]], tevî malbata xwe ji [[Îran]]ê derket û çû li [[Misir]]ê bi cih bû. * [[1983]] – Balafira [[Tirkiye]]yê ya [[Afyonkarahisar]]ê li [[Enqere]]yê kete xwar. Di encamê de 47 kes mirin. * [[1991]] – [[Şerê Kendavê]]; [[DYA]]'yê li dijî [[Iraq]]ê dest bi şer kir. * [[1992]] – Parlementerên [[DEP]]ê [[Hatip Dicle]] û [[Leyla Zana]], ji ''Partiya Sosyal Demokrat a Gelperwer'' ([[SHP]]) îstifa kirin. * [[1992]] – Li [[El Salvador]]ê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li [[Meksîko]]yê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû. * [[1994]] – Karsazê kurd [[Behçet Cantürk]] hate kuştin. * [[1995]] – Rêveberê partiya kurdên [[Kurdistana Bakur]] a fermî [[HADEP]] a şaxa [[Êlih]]ê [[M. Zeki Aldığ]] ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. * [[1998]] – Dadgeha Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê partiya oldar a bi navê [[Refah Partisi]] girt. * [[2001]] – Serokê [[Komara Demokratîk a Kongo]]yê [[Laurent-Désiré Kabila]], ji aliyê parêzkarekî wî ve li mala wî ya li [[Kînşasa]]yê hate kuştin. == Jidayikbûn == * [[972]] – [[Sheng Zong]], împeratorê Xanedana Liao (m. 1031) * [[1093]] – [[Îsakios Komnênos]], lawê împeratorê bîzansî [[Aleksios I Komnênos]] (m. 1152) * [[1409]] – [[René d'Anjou]], keyê Napoliyê (m. 1480) * [[1477]] – [[Johannes Schöner]], matematîknas, erdnîgar, nexşesaz, stêrnas, astroloj û çapker û weşangerê berhemên zanistî yê alman (m. 1547) * [[1516]] – [[Bayinnaung]], keyê Birmanyayê (m. 1581) * [[1634]] – [[Dorothe Engelbretsdatter]], nivîskar û helbestvana norwêc (m. 1716)<ref>{{Jêder-kitêb |pêşnav=Katharina M. |paşnav=Wilson |sernav=An Encyclopedia of Continental Women Writers Volume 1 |cih=London |weşanger=Garland |sal=1991 |isbn=978-0-82408-547-6 |rûpel=376 }}</ref> * [[1749]] – [[Vittorio Alfieri]], helbestvan û şanonivîsê îtalyan (m. 1803) * [[1853]] – [[André Michelin]], bazirganê fransî, yek ji danerên kompaniya lastîka tekerên tirombêlan [[Michelin]] (m. 1931) * [[1888]] – [[Osip Brik]], nivîskarê rewteka avantgard û rexnegirê edebî yê rûs (m. 1945) * [[1897]] – [[Carlos Pellicer]], helbestvan û akademîsyenê meksîkî (m. 1977) * [[1901]] – [[Fulgencio Batista]], efser, siyasetmedar û dîktatorê kûbayî, serokkomarê [[Kûba]]yê (1940-1944, 1952-1959) * [[1924]] – [[Katy Jurado]], aktrîsa meksîkî (m. 2002) * [[1932]] – [[Dian Fossey]], heywannas û antropologa amerîkan (m. 1985)<ref name="UPI"/> * [[1933]] – [[Susan Sontag]], romannivîs, nivîskara ceribandin û rexneya wêjeyî (m. 2004)<ref name="UPI"/> * [[1939]] – [[Ralph Gibson]], fotograferê amerîkan * [[1948]] – [[John Carpenter]], rejîsor, derhêner, senaryonivîs û bestekarê amerîkan<ref name="AP"/> * [[1952]] – [[Fuad II]], keyê Misirê<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political Handbook and Atlas of the World |url=https://books.google.com/books?id=Yi0IAQAAIAAJ |sal=1953 |weşanger=Harvard University Press and Yale University Press |rûpel=61 }}</ref> * [[1959]] – [[Sade]], stranbêj û strannivîsa nîjerî-inglîz<ref name="AP"/> * [[1971]] – [[Sergi Bruguera]], tenîsvanê ketelan * [[1979]] – [[Aaliyah]], stranbêj û aktrîsa amerîkan (m. 2001)<ref name="UPI"/> * [[1980]] – [[Seydou Keita]], futbolvanê maliyî<ref>{{Jêder-malper |sernav=Seydou Keita |url=https://players.fcbarcelona.com/es/jugador/443-keita-seydou-keita |roja-gihiştinê=18 kanûna paşîn 2024 }}</ref> * [[1982]] – [[Birgitte Hjort Sørensen]], aktrîsa danîmarkî<ref name="UPI"/> * [[1982]] – [[Tuncay Şanlı]], futbolvanê tirk * [[1983]] – [[Andriy Rusol]], futbolvanê ûkraynî * [[1987]] – [[Jake Epstein]], aktorê kanadayî * [[1998]] – [[Boo Seung-kwan]] (Seungkwan), stranbêjê başûrkorêyî<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=승관&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |skrîpta-sernav=ko:승관 :: 네이버 인물검색 |tercimeya-sernav=Seungkwan :: Naver People Search |roja-gihiştinê=7 hezîran 2021 |malper=Naver People Search |roja-arşîvê=7 hezîran 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210607100629/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%8A%B9%EA%B4%80&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Mirin == * [[654]] – [[Gao Jifu]], siyasetmedar û şansêlyeyê çînî (jdb. 596) * [[957]] – [[Abu Bakr Muhammad ibn Ali al-Madhara'i]], wezîrê [[tûlûnî]] (jdb. 871) * [[970]] – [[Polîeuktos]], patrîkê bîzansî yê Konstantînopolîsê (jdb. 956) * [[1289]] – [[Buqa]], wezîrê mogol * [[1327]] – [[Nîkêforos Xoumnos]], keşîş, zana û siyasetmedarê bîzansî (jdb. 1250) * [[1354]] – [[Jeanne de Châtillon]], duşesa Atînayê (jdb. c.1285) * [[1391]] – [[Mihemed V]], mîrê nesrî yê Xernateya (Granada) (jdb. 1338) * [[1547]] – [[Johannes Schöner]], stêrnas û nexşesazê alman (jdb. 1477) * [[1595]] – [[Mirad III]], siltanê osmanî (jdb. 1546) * [[1635]] – [[Mariana de Jesús Torres]], reben û mutasawifa kastîlî (jdb. 1563)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Cadena y Almeida |pêşnav=Luis |url=https://www.tfp.org/free-version-of-a-spanish-mystic/ |sernav=A Spanish mystic in Quito : Sor Mariana de Jesús Torres |weşanger=Foundation for a Christian Civilization, Inc. |sal=1990 |isbn=9781877905186 |çap=1 |cih=New York |rr=67 |ziman=en |beş=I am Mary of Good Success }}</ref> * [[1710]] – [[Higashiyama]], împeratorê japonî (jdb. 1675) * [[1856]] – [[Thaddeus William Harris]], kêziknas û botanîstê amerîkan (jdb. 1795) * [[1879]] – [[Octave Crémazie]], helbestvan û kitêbfiroşê kanadayî-fransî (jdb. 1827) * [[1886]] – [[Amilcare Ponchielli]], bestekar û akademîsyenê talyan (jdb. 1834) * [[1901]] – [[Jules Barbier]], helbestvan û şanonivîsê fransî (jdb. 1825) * [[1933]] – [[Bekir Sami Kunduh]], siyasetmedarê osetî-tirk (jdb. 1867) * [[1938]] – [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] nivîskar û şanonivîsê hindistanî (jdb. 1876) * [[1959]] – [[Phan Khôi]], rojnamevan û nivîskarê viyetnamî (jdb. 1887) * [[1975]] – [[Israel Abramofsky]], resamê rûs-amerîkan (jdb. 1888) * [[1981]] – [[Bernard Lee]], aktorê inglîz (jdb. 1908)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Lloyd |pêşnav1=Ann |paşnav2=Fuller |pêşnav2=Graham |paşnav3=Desser |pêşnav3=Arnold |sernav=The Illustrated who's who of the cinema |sal=1983 |weşanger=Orbis Publishing |cih=London |isbn=978-0-85613-521-7 }}</ref> * [[2004]] – [[Kalevi Sorsa]], siyasetmedarê fînî, serokwezîrê 34em ê Fînlendayê (jdb. 1930) * [[2012]] – [[Sigursteinn Gíslason]], lîstîkvanê futbolê û antrenorê îslendî (jdb. 1968) * [[2015]] – [[Yao Beina]], stranbeja çînî (jdb. 1981) * [[2021]] – [[Pedro Trebbau]], heywannasê venezuelayî bi eslê alman (jdb. 1929)<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=16 kanûna paşîn 2021 |sernav=Falleció Pedro Trebbau, reconocido zoólogo venezolano de origen alemán |url=https://www.elnacional.com/venezuela/fallecio-pedro-trebbau-reconocido-zoologo-venezolano-de-origen-aleman/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2021 |malper=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]] |ziman=es-VE }}</ref> * [[2021]] – [[Chris Cramer]], rojnamevanê brîtanî (jdb. 1948)<ref>{{Jêder-malper |nivîskar=Michael Holmes |sernav=Chris Cramer, veteran journalist and former CNN executive, dies aged 73 |url=https://www.cnn.com/2021/01/17/media/chris-cramer-death-intl/index.html |roja-gihiştinê=2021-01-21 |malper=CNN |tarîx=17 kanûna paşîn 2021 }}</ref> * [[2025]] – Dame [[Joan Plowright]], aktrîsa inglîz (jdb. 1929)<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Youngs |pêşnav1=Ian |sernav=Acting legend Dame Joan Plowright dies at 95 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyppre55gyo |xebat=BBC News |weşanger=BBC |tarîx=17 kanûna paşîn 2025 }}</ref> == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kanûna paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna paşîn]] iwx44d45uenhmu7fpjdns2y1vqtyqda 1996045 1996041 2026-04-03T10:44:35Z Avestaboy 34898 Rastnivîs 1996045 wikitext text/x-wiki {{kanûna paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1795]] – [[Fransa]], bajarê [[Holand]]ê ya bi navê [[Utrecht]] dagir kir. * [[1925]] – Li [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]], [[Lev Trotskî]] ji peywira komîseriya şer hate dûrxistin. * [[1979]] – [[Mihemed Reza Pehlevî]], tevî malbata xwe ji [[Îran]]ê derket û çû li [[Misir]]ê bi cih bû. * [[1983]] – Balafira [[Tirkiye]]yê ya [[Afyonkarahisar]]ê li [[Enqere]]yê kete xwar. Di encamê de 47 kes mirin. * [[1991]] – [[Şerê Kendavê]]; [[DYA]]'yê li dijî [[Iraq]]ê dest bi şer kir. * [[1992]] – Parlementerên [[DEP]]ê [[Hatip Dicle]] û [[Leyla Zana]], ji ''Partiya Sosyal Demokrat a Gelperwer'' ([[SHP]]) îstifa kirin. * [[1992]] – Li [[El Salvador]]ê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li [[Meksîko]]yê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû. * [[1994]] – Karsazê kurd [[Behçet Cantürk]] hate kuştin. * [[1995]] – Rêveberê partiya kurdên [[Kurdistana Bakur]] a fermî [[HADEP]] a şaxa [[Êlih]]ê [[M. Zeki Aldığ]] ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. * [[1998]] – Dadgeha Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê partiya oldar a bi navê [[Refah Partisi]] girt. * [[2001]] – Serokê [[Komara Demokratîk a Kongo]]yê [[Laurent-Désiré Kabila]], ji aliyê parêzkarekî wî ve li mala wî ya li [[Kînşasa]]yê hate kuştin. == Jidayikbûn == * [[972]] – [[Sheng Zong]], împeratorê Xanedana Liao (m. 1031) * [[1093]] – [[Îsakios Komnênos]], lawê împeratorê bîzansî [[Aleksios I Komnênos]] (m. 1152) * [[1409]] – [[René d'Anjou]], keyê Napoliyê (m. 1480) * [[1477]] – [[Johannes Schöner]], matematîknas, erdnîgar, nexşesaz, stêrnas, astroloj û çapker û weşangerê berhemên zanistî yê alman (m. 1547) * [[1516]] – [[Bayinnaung]], keyê Birmanyayê (m. 1581) * [[1634]] – [[Dorothe Engelbretsdatter]], nivîskar û helbestvana norwêc (m. 1716)<ref>{{Jêder-kitêb |pêşnav=Katharina M. |paşnav=Wilson |sernav=An Encyclopedia of Continental Women Writers Volume 1 |cih=London |weşanger=Garland |sal=1991 |isbn=978-0-82408-547-6 |rûpel=376 }}</ref> * [[1749]] – [[Vittorio Alfieri]], helbestvan û şanonivîsê îtalyan (m. 1803) * [[1853]] – [[André Michelin]], bazirganê fransî, yek ji danerên kompaniya lastîka tekerên tirombêlan [[Michelin]] (m. 1931) * [[1888]] – [[Osip Brik]], nivîskarê rewteka avantgard û rexnegirê edebî yê rûs (m. 1945) * [[1897]] – [[Carlos Pellicer]], helbestvan û akademîsyenê meksîkî (m. 1977) * [[1901]] – [[Fulgencio Batista]], efser, siyasetmedar û dîktatorê kûbayî, serokkomarê [[Kûba]]yê (1940-1944, 1952-1959) * [[1924]] – [[Katy Jurado]], aktrîsa meksîkî (m. 2002) * [[1932]] – [[Dian Fossey]], heywannas û antropologa amerîkan (m. 1985)<ref name="UPI"/> * [[1933]] – [[Susan Sontag]], romannivîs, nivîskara ceribandin û rexneya wêjeyî (m. 2004)<ref name="UPI"/> * [[1939]] – [[Ralph Gibson]], fotograferê amerîkan * [[1948]] – [[John Carpenter]], rejîsor, derhêner, senaryonivîs û bestekarê amerîkan<ref name="AP"/> * [[1952]] – [[Fuad II]], keyê Misirê<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political Handbook and Atlas of the World |url=https://books.google.com/books?id=Yi0IAQAAIAAJ |sal=1953 |weşanger=Harvard University Press and Yale University Press |rûpel=61 }}</ref> * [[1959]] – [[Sade]], stranbêj û strannivîsa nîjerî-inglîz<ref name="AP"/> * [[1971]] – [[Sergi Bruguera]], tenîsvanê ketelan * [[1979]] – [[Aaliyah]], stranbêj û aktrîsa amerîkan (m. 2001)<ref name="UPI"/> * [[1980]] – [[Seydou Keita]], futbolvanê maliyî<ref>{{Jêder-malper |sernav=Seydou Keita |url=https://players.fcbarcelona.com/es/jugador/443-keita-seydou-keita |roja-gihiştinê=18 kanûna paşîn 2024 }}</ref> * [[1982]] – [[Birgitte Hjort Sørensen]], aktrîsa danîmarkî<ref name="UPI"/> * [[1982]] – [[Tuncay Şanlı]], futbolvanê tirk * [[1983]] – [[Andriy Rusol]], futbolvanê ûkraynî * [[1987]] – [[Jake Epstein]], aktorê kanadayî * [[1998]] – [[Boo Seung-kwan]] (Seungkwan), stranbêjê başûrkorêyî<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=승관&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |skrîpta-sernav=ko:승관 :: 네이버 인물검색 |tercimeya-sernav=Seungkwan :: Naver People Search |roja-gihiştinê=7 hezîran 2021 |malper=Naver People Search |roja-arşîvê=7 hezîran 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210607100629/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%8A%B9%EA%B4%80&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Mirin == * [[654]] – [[Gao Jifu]], siyasetmedar û şansolyeyê çînî (jdb. 596) * [[957]] – [[Abu Bakr Muhammad ibn Ali al-Madhara'i]], wezîrê [[tûlûnî]] (jdb. 871) * [[970]] – [[Polîeuktos]], patrîkê bîzansî yê Konstantînopolîsê (jdb. 956) * [[1289]] – [[Buqa]], wezîrê mogol * [[1327]] – [[Nîkêforos Xoumnos]], keşîş, zana û siyasetmedarê bîzansî (jdb. 1250) * [[1354]] – [[Jeanne de Châtillon]], duşesa Atînayê (jdb. c.1285) * [[1391]] – [[Mihemed V]], mîrê nesrî yê Xernateya (Granada) (jdb. 1338) * [[1547]] – [[Johannes Schöner]], stêrnas û nexşesazê alman (jdb. 1477) * [[1595]] – [[Mirad III]], siltanê osmanî (jdb. 1546) * [[1635]] – [[Mariana de Jesús Torres]], reben û mutasawifa kastîlî (jdb. 1563)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Cadena y Almeida |pêşnav=Luis |url=https://www.tfp.org/free-version-of-a-spanish-mystic/ |sernav=A Spanish mystic in Quito : Sor Mariana de Jesús Torres |weşanger=Foundation for a Christian Civilization, Inc. |sal=1990 |isbn=9781877905186 |çap=1 |cih=New York |rr=67 |ziman=en |beş=I am Mary of Good Success }}</ref> * [[1710]] – [[Higashiyama]], împeratorê japonî (jdb. 1675) * [[1856]] – [[Thaddeus William Harris]], kêziknas û botanîstê amerîkan (jdb. 1795) * [[1879]] – [[Octave Crémazie]], helbestvan û pirtûkfiroşê kanadayî-fransî (jdb. 1827) * [[1886]] – [[Amilcare Ponchielli]], bestekar û akademîsyenê îtalyan (jdb. 1834) * [[1901]] – [[Jules Barbier]], helbestvan û şanonivîsê fransî (jdb. 1825) * [[1933]] – [[Bekir Sami Kunduh]], siyasetmedarê osetî-tirk (jdb. 1867) * [[1938]] – [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] nivîskar û şanonivîsê hindistanî (jdb. 1876) * [[1959]] – [[Phan Khôi]], rojnamevan û nivîskarê viyetnamî (jdb. 1887) * [[1975]] – [[Israel Abramofsky]], resamê rûs-amerîkan (jdb. 1888) * [[1981]] – [[Bernard Lee]], aktorê inglîz (jdb. 1908)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Lloyd |pêşnav1=Ann |paşnav2=Fuller |pêşnav2=Graham |paşnav3=Desser |pêşnav3=Arnold |sernav=The Illustrated who's who of the cinema |sal=1983 |weşanger=Orbis Publishing |cih=London |isbn=978-0-85613-521-7 }}</ref> * [[2004]] – [[Kalevi Sorsa]], siyasetmedarê fînlendî, serokwezîrê 34em ê Fînlendayê (jdb. 1930) * [[2012]] – [[Sigursteinn Gíslason]], futbolvanê û antrenorê îslendî (jdb. 1968) * [[2015]] – [[Yao Beina]], stranbeja çînî (jdb. 1981) * [[2021]] – [[Pedro Trebbau]], heywannasê venezuelayî bi eslê alman (jdb. 1929)<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=16 kanûna paşîn 2021 |sernav=Falleció Pedro Trebbau, reconocido zoólogo venezolano de origen alemán |url=https://www.elnacional.com/venezuela/fallecio-pedro-trebbau-reconocido-zoologo-venezolano-de-origen-aleman/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2021 |malper=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]] |ziman=es-VE }}</ref> * [[2021]] – [[Chris Cramer]], rojnamevanê brîtanî (jdb. 1948)<ref>{{Jêder-malper |nivîskar=Michael Holmes |sernav=Chris Cramer, veteran journalist and former CNN executive, dies aged 73 |url=https://www.cnn.com/2021/01/17/media/chris-cramer-death-intl/index.html |roja-gihiştinê=2021-01-21 |malper=CNN |tarîx=17 kanûna paşîn 2021 }}</ref> * [[2025]] – Dame [[Joan Plowright]], aktrîsa inglîz (jdb. 1929)<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Youngs |pêşnav1=Ian |sernav=Acting legend Dame Joan Plowright dies at 95 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyppre55gyo |xebat=BBC News |weşanger=BBC |tarîx=17 kanûna paşîn 2025 }}</ref> == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kanûna paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna paşîn]] k7jns4c2t1pb1w2inpyhy5zzwokymzq 1996051 1996045 2026-04-03T10:56:11Z Avestaboy 34898 1996051 wikitext text/x-wiki {{kanûna paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1795]] – [[Fransa]], bajarê [[Holand]]ê ya bi navê [[Utrecht]] dagir kir. * [[1925]] – Li [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]], [[Lev Trotskî]] ji peywira komîseriya şer hate dûrxistin. * [[1979]] – [[Mihemed Reza Pehlevî]], tevî malbata xwe ji [[Îran]]ê derket û çû li [[Misir]]ê bi cih bû. * [[1983]] – Balafira [[Tirkiye]]yê ya [[Afyonkarahisar]]ê li [[Enqere]]yê kete xwar. Di encamê de 47 kes mirin. * [[1991]] – [[Şerê Kendavê]]; [[DYA]]'yê li dijî [[Iraq]]ê dest bi şer kir. * [[1992]] – Parlementerên [[DEP]]ê [[Hatip Dicle]] û [[Leyla Zana]], ji ''Partiya Sosyal Demokrat a Gelperwer'' ([[SHP]]) îstifa kirin. * [[1992]] – Li [[El Salvador]]ê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li [[Meksîko]]yê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû. * [[1994]] – Karsazê kurd [[Behçet Cantürk]] hate kuştin. * [[1995]] – Rêveberê partiya kurdên [[Kurdistana Bakur]] a fermî [[HADEP]] a şaxa [[Êlih]]ê [[M. Zeki Aldığ]] ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. * [[1998]] – Dadgeha Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê partiya oldar a bi navê [[Refah Partisi]] girt. * [[2001]] – Serokê [[Komara Demokratîk a Kongo]]yê [[Laurent-Désiré Kabila]], ji aliyê parêzkarekî wî ve li mala wî ya li [[Kînşasa]]yê hate kuştin. == Jidayikbûn == * [[972]] – [[Sheng Zong]], împeratorê Xanedana Liao (m. 1031) * [[1093]] – [[Îsakios Komnênos]], lawê împeratorê bîzansî [[Aleksios I Komnênos]] (m. 1152) * [[1409]] – [[René d'Anjou]], keyê Napoliyê (m. 1480) * [[1477]] – [[Johannes Schöner]], matematîknas, erdnîgar, nexşesaz, stêrnas, astroloj û çapker û weşangerê berhemên zanistî yê alman (m. 1547) * [[1516]] – [[Bayinnaung]], keyê Birmanyayê (m. 1581) * [[1634]] – [[Dorothe Engelbretsdatter]], nivîskar û helbestvana norwêc (m. 1716)<ref>{{Jêder-kitêb |pêşnav=Katharina M. |paşnav=Wilson |sernav=An Encyclopedia of Continental Women Writers Volume 1 |cih=London |weşanger=Garland |sal=1991 |isbn=978-0-82408-547-6 |rûpel=376 }}</ref> * [[1749]] – [[Vittorio Alfieri]], helbestvan û şanonivîsê îtalyan (m. 1803) * [[1853]] – [[André Michelin]], bazirganê fransî, yek ji danerên kompaniya lastîka tekerên tirombêlan [[Michelin]] (m. 1931) * [[1888]] – [[Osip Brik]], nivîskarê rewteka avantgard û rexnegirê edebî yê rûs (m. 1945) * [[1897]] – [[Carlos Pellicer]], helbestvan û akademîsyenê meksîkî (m. 1977) * [[1901]] – [[Fulgencio Batista]], efser, siyasetmedar û dîktatorê kûbayî, serokkomarê [[Kûba]]yê (1940-1944, 1952-1959) * [[1924]] – [[Katy Jurado]], aktrîsa meksîkî (m. 2002) * [[1932]] – [[Dian Fossey]], heywannas û antropologa amerîkan (m. 1985)<ref name="UPI"/> * [[1933]] – [[Susan Sontag]], romannivîs, nivîskara ceribandin û rexneya wêjeyî (m. 2004)<ref name="UPI"/> * [[1939]] – [[Ralph Gibson]], fotograferê amerîkan * [[1948]] – [[John Carpenter]], rejîsor, derhêner, senaryonivîs û bestekarê amerîkan<ref name="AP"/> * [[1952]] – [[Fuad II]], keyê Misirê<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political Handbook and Atlas of the World |url=https://books.google.com/books?id=Yi0IAQAAIAAJ |sal=1953 |weşanger=Harvard University Press and Yale University Press |rûpel=61 }}</ref> * [[1959]] – [[Sade]], stranbêj û strannivîsa nîjerî-inglîz<ref name="AP"/> * [[1971]] – [[Sergi Bruguera]], tenîsvanê ketelan * [[1979]] – [[Aaliyah]], stranbêj û aktrîsa amerîkan (m. 2001)<ref name="UPI"/> * [[1980]] – [[Seydou Keita]], futbolvanê maliyî<ref>{{Jêder-malper |sernav=Seydou Keita |url=https://players.fcbarcelona.com/es/jugador/443-keita-seydou-keita |roja-gihiştinê=18 kanûna paşîn 2024 }}</ref> * [[1982]] – [[Birgitte Hjort Sørensen]], aktrîsa danîmarkî<ref name="UPI"/> * [[1982]] – [[Tuncay Şanlı]], futbolvanê tirk * [[1983]] – [[Andriy Rusol]], futbolvanê ûkraynî * [[1987]] – [[Jake Epstein]], aktorê kanadayî * [[1998]] – [[Boo Seung-kwan]] (Seungkwan), stranbêjê başûrkorêyî<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=승관&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |skrîpta-sernav=ko:승관 :: 네이버 인물검색 |tercimeya-sernav=Seungkwan :: Naver People Search |roja-gihiştinê=7 hezîran 2021 |malper=Naver People Search |roja-arşîvê=7 hezîran 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210607100629/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%8A%B9%EA%B4%80&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Mirin == * [[654]] – [[Gao Jifu]], siyasetmedar û şansolyeyê çînî (jdb. 596) * [[957]] – [[Abu Bakr Muhammad ibn Ali al-Madhara'i]], wezîrê [[tûlûnî]] (jdb. 871) * [[970]] – [[Polîeuktos]], patrîkê bîzansî yê Konstantînopolîsê (jdb. 956) * [[1289]] – [[Buqa]], wezîrê mogol * [[1327]] – [[Nîkêforos Xoumnos]], keşîş, zana û siyasetmedarê bîzansî (jdb. 1250) * [[1354]] – [[Jeanne de Châtillon]], duşesa Atînayê (jdb. c.1285) * [[1391]] – [[Mihemed V]], mîrê nesrî yê Xernateya (Granada) (jdb. 1338) * [[1547]] – [[Johannes Schöner]], matematîknas, erdnas, nexşesaz, stêrnas, astroloj û çapker û weşangerê berhemên zanistî yê alman (jdb. 1477) * [[1595]] – [[Mirad III]], siltanê osmanî (jdb. 1546) * [[1635]] – [[Mariana de Jesús Torres]], reben û mutasawifa kastîlî (jdb. 1563)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Cadena y Almeida |pêşnav=Luis |url=https://www.tfp.org/free-version-of-a-spanish-mystic/ |sernav=A Spanish mystic in Quito : Sor Mariana de Jesús Torres |weşanger=Foundation for a Christian Civilization, Inc. |sal=1990 |isbn=9781877905186 |çap=1 |cih=New York |rr=67 |ziman=en |beş=I am Mary of Good Success }}</ref> * [[1710]] – [[Higashiyama]], împeratorê japonî (jdb. 1675) * [[1856]] – [[Thaddeus William Harris]], kêziknas û botanîstê amerîkan (jdb. 1795) * [[1879]] – [[Octave Crémazie]], helbestvan û pirtûkfiroşê kanadayî-fransî (jdb. 1827) * [[1886]] – [[Amilcare Ponchielli]], bestekar û akademîsyenê îtalyan (jdb. 1834) * [[1901]] – [[Jules Barbier]], helbestvan û şanonivîsê fransî (jdb. 1825) * [[1933]] – [[Bekir Sami Kunduh]], siyasetmedarê osetî-tirk (jdb. 1867) * [[1938]] – [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] nivîskar û şanonivîsê hindistanî (jdb. 1876) * [[1959]] – [[Phan Khôi]], rojnamevan û nivîskarê viyetnamî (jdb. 1887) * [[1975]] – [[Israel Abramofsky]], resamê rûs-amerîkan (jdb. 1888) * [[1981]] – [[Bernard Lee]], aktorê inglîz (jdb. 1908)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Lloyd |pêşnav1=Ann |paşnav2=Fuller |pêşnav2=Graham |paşnav3=Desser |pêşnav3=Arnold |sernav=The Illustrated who's who of the cinema |sal=1983 |weşanger=Orbis Publishing |cih=London |isbn=978-0-85613-521-7 }}</ref> * [[2004]] – [[Kalevi Sorsa]], siyasetmedarê fînlendî, serokwezîrê 34em ê Fînlendayê (jdb. 1930) * [[2012]] – [[Sigursteinn Gíslason]], futbolvanê û antrenorê îslendî (jdb. 1968) * [[2015]] – [[Yao Beina]], stranbeja çînî (jdb. 1981) * [[2021]] – [[Pedro Trebbau]], heywannasê venezuelayî bi eslê alman (jdb. 1929)<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=16 kanûna paşîn 2021 |sernav=Falleció Pedro Trebbau, reconocido zoólogo venezolano de origen alemán |url=https://www.elnacional.com/venezuela/fallecio-pedro-trebbau-reconocido-zoologo-venezolano-de-origen-aleman/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2021 |malper=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]] |ziman=es-VE }}</ref> * [[2021]] – [[Chris Cramer]], rojnamevanê brîtanî (jdb. 1948)<ref>{{Jêder-malper |nivîskar=Michael Holmes |sernav=Chris Cramer, veteran journalist and former CNN executive, dies aged 73 |url=https://www.cnn.com/2021/01/17/media/chris-cramer-death-intl/index.html |roja-gihiştinê=2021-01-21 |malper=CNN |tarîx=17 kanûna paşîn 2021 }}</ref> * [[2025]] – Dame [[Joan Plowright]], aktrîsa inglîz (jdb. 1929)<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Youngs |pêşnav1=Ian |sernav=Acting legend Dame Joan Plowright dies at 95 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyppre55gyo |xebat=BBC News |weşanger=BBC |tarîx=17 kanûna paşîn 2025 }}</ref> == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kanûna paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna paşîn]] 89dptaegfihy8jfi64figbcogfhtrr2 1996052 1996051 2026-04-03T10:56:34Z Avestaboy 34898 1996052 wikitext text/x-wiki {{kanûna paşîn}} == Bûyer == === Kurdistan === === Cîhan === * [[1795]] – [[Fransa]], bajarê [[Holand]]ê ya bi navê [[Utrecht]] dagir kir. * [[1925]] – Li [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]], [[Lev Trotskî]] ji peywira komîseriya şer hate dûrxistin. * [[1979]] – [[Mihemed Reza Pehlevî]], tevî malbata xwe ji [[Îran]]ê derket û çû li [[Misir]]ê bi cih bû. * [[1983]] – Balafira [[Tirkiye]]yê ya [[Afyonkarahisar]]ê li [[Enqere]]yê kete xwar. Di encamê de 47 kes mirin. * [[1991]] – [[Şerê Kendavê]]; [[DYA]]'yê li dijî [[Iraq]]ê dest bi şer kir. * [[1992]] – Parlementerên [[DEP]]ê [[Hatip Dicle]] û [[Leyla Zana]], ji ''Partiya Sosyal Demokrat a Gelperwer'' ([[SHP]]) îstifa kirin. * [[1992]] – Li [[El Salvador]]ê piştî şerê navxweyî yê 12 salan de hikûmet û serhildêran peymaneke aştiyê girêdan. Berî ku ev peyman li [[Meksîko]]yê were îmzekirin, di encama tevahiya şer de 75.000 kesan jiyana xwe ji dest dabû. * [[1994]] – Karsazê kurd [[Behçet Cantürk]] hate kuştin. * [[1995]] – Rêveberê partiya kurdên [[Kurdistana Bakur]] a fermî [[HADEP]] a şaxa [[Êlih]]ê [[M. Zeki Aldığ]] ji aliyê kontrayan ve hate kuştin. * [[1998]] – Dadgeha Zagona Bingehîn a Tirkiyeyê partiya oldar a bi navê [[Refah Partisi]] girt. * [[2001]] – Serokê [[Komara Demokratîk a Kongo]]yê [[Laurent-Désiré Kabila]], ji aliyê parêzkarekî wî ve li mala wî ya li [[Kînşasa]]yê hate kuştin. == Jidayikbûn == * [[972]] – [[Sheng Zong]], împeratorê Xanedana Liao (m. 1031) * [[1093]] – [[Îsakios Komnênos]], lawê împeratorê bîzansî [[Aleksios I Komnênos]] (m. 1152) * [[1409]] – [[René d'Anjou]], keyê Napoliyê (m. 1480) * [[1477]] – [[Johannes Schöner]], matematîknas, erdnas, nexşesaz, stêrnas, astroloj û çapker û weşangerê berhemên zanistî yê alman (m. 1547) * [[1516]] – [[Bayinnaung]], keyê Birmanyayê (m. 1581) * [[1634]] – [[Dorothe Engelbretsdatter]], nivîskar û helbestvana norwêc (m. 1716)<ref>{{Jêder-kitêb |pêşnav=Katharina M. |paşnav=Wilson |sernav=An Encyclopedia of Continental Women Writers Volume 1 |cih=London |weşanger=Garland |sal=1991 |isbn=978-0-82408-547-6 |rûpel=376 }}</ref> * [[1749]] – [[Vittorio Alfieri]], helbestvan û şanonivîsê îtalyan (m. 1803) * [[1853]] – [[André Michelin]], bazirganê fransî, yek ji danerên kompaniya lastîka tekerên tirombêlan [[Michelin]] (m. 1931) * [[1888]] – [[Osip Brik]], nivîskarê rewteka avantgard û rexnegirê edebî yê rûs (m. 1945) * [[1897]] – [[Carlos Pellicer]], helbestvan û akademîsyenê meksîkî (m. 1977) * [[1901]] – [[Fulgencio Batista]], efser, siyasetmedar û dîktatorê kûbayî, serokkomarê [[Kûba]]yê (1940-1944, 1952-1959) * [[1924]] – [[Katy Jurado]], aktrîsa meksîkî (m. 2002) * [[1932]] – [[Dian Fossey]], heywannas û antropologa amerîkan (m. 1985)<ref name="UPI"/> * [[1933]] – [[Susan Sontag]], romannivîs, nivîskara ceribandin û rexneya wêjeyî (m. 2004)<ref name="UPI"/> * [[1939]] – [[Ralph Gibson]], fotograferê amerîkan * [[1948]] – [[John Carpenter]], rejîsor, derhêner, senaryonivîs û bestekarê amerîkan<ref name="AP"/> * [[1952]] – [[Fuad II]], keyê Misirê<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political Handbook and Atlas of the World |url=https://books.google.com/books?id=Yi0IAQAAIAAJ |sal=1953 |weşanger=Harvard University Press and Yale University Press |rûpel=61 }}</ref> * [[1959]] – [[Sade]], stranbêj û strannivîsa nîjerî-inglîz<ref name="AP"/> * [[1971]] – [[Sergi Bruguera]], tenîsvanê ketelan * [[1979]] – [[Aaliyah]], stranbêj û aktrîsa amerîkan (m. 2001)<ref name="UPI"/> * [[1980]] – [[Seydou Keita]], futbolvanê maliyî<ref>{{Jêder-malper |sernav=Seydou Keita |url=https://players.fcbarcelona.com/es/jugador/443-keita-seydou-keita |roja-gihiştinê=18 kanûna paşîn 2024 }}</ref> * [[1982]] – [[Birgitte Hjort Sørensen]], aktrîsa danîmarkî<ref name="UPI"/> * [[1982]] – [[Tuncay Şanlı]], futbolvanê tirk * [[1983]] – [[Andriy Rusol]], futbolvanê ûkraynî * [[1987]] – [[Jake Epstein]], aktorê kanadayî * [[1998]] – [[Boo Seung-kwan]] (Seungkwan), stranbêjê başûrkorêyî<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=승관&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |skrîpta-sernav=ko:승관 :: 네이버 인물검색 |tercimeya-sernav=Seungkwan :: Naver People Search |roja-gihiştinê=7 hezîran 2021 |malper=Naver People Search |roja-arşîvê=7 hezîran 2021 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210607100629/https://people.search.naver.com/search.naver?where=nexearch&query=%EC%8A%B9%EA%B4%80&sm=ppl_cts&ie=utf8&key=PeopleService&os=2692681 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Mirin == * [[654]] – [[Gao Jifu]], siyasetmedar û şansolyeyê çînî (jdb. 596) * [[957]] – [[Abu Bakr Muhammad ibn Ali al-Madhara'i]], wezîrê [[tûlûnî]] (jdb. 871) * [[970]] – [[Polîeuktos]], patrîkê bîzansî yê Konstantînopolîsê (jdb. 956) * [[1289]] – [[Buqa]], wezîrê mogol * [[1327]] – [[Nîkêforos Xoumnos]], keşîş, zana û siyasetmedarê bîzansî (jdb. 1250) * [[1354]] – [[Jeanne de Châtillon]], duşesa Atînayê (jdb. c.1285) * [[1391]] – [[Mihemed V]], mîrê nesrî yê Xernateya (Granada) (jdb. 1338) * [[1547]] – [[Johannes Schöner]], matematîknas, erdnas, nexşesaz, stêrnas, astroloj û çapker û weşangerê berhemên zanistî yê alman (jdb. 1477) * [[1595]] – [[Mirad III]], siltanê osmanî (jdb. 1546) * [[1635]] – [[Mariana de Jesús Torres]], reben û mutasawifa kastîlî (jdb. 1563)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Cadena y Almeida |pêşnav=Luis |url=https://www.tfp.org/free-version-of-a-spanish-mystic/ |sernav=A Spanish mystic in Quito : Sor Mariana de Jesús Torres |weşanger=Foundation for a Christian Civilization, Inc. |sal=1990 |isbn=9781877905186 |çap=1 |cih=New York |rr=67 |ziman=en |beş=I am Mary of Good Success }}</ref> * [[1710]] – [[Higashiyama]], împeratorê japonî (jdb. 1675) * [[1856]] – [[Thaddeus William Harris]], kêziknas û botanîstê amerîkan (jdb. 1795) * [[1879]] – [[Octave Crémazie]], helbestvan û pirtûkfiroşê kanadayî-fransî (jdb. 1827) * [[1886]] – [[Amilcare Ponchielli]], bestekar û akademîsyenê îtalyan (jdb. 1834) * [[1901]] – [[Jules Barbier]], helbestvan û şanonivîsê fransî (jdb. 1825) * [[1933]] – [[Bekir Sami Kunduh]], siyasetmedarê osetî-tirk (jdb. 1867) * [[1938]] – [[Sarat Chandra Chattopadhyay]] nivîskar û şanonivîsê hindistanî (jdb. 1876) * [[1959]] – [[Phan Khôi]], rojnamevan û nivîskarê viyetnamî (jdb. 1887) * [[1975]] – [[Israel Abramofsky]], resamê rûs-amerîkan (jdb. 1888) * [[1981]] – [[Bernard Lee]], aktorê inglîz (jdb. 1908)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav1=Lloyd |pêşnav1=Ann |paşnav2=Fuller |pêşnav2=Graham |paşnav3=Desser |pêşnav3=Arnold |sernav=The Illustrated who's who of the cinema |sal=1983 |weşanger=Orbis Publishing |cih=London |isbn=978-0-85613-521-7 }}</ref> * [[2004]] – [[Kalevi Sorsa]], siyasetmedarê fînlendî, serokwezîrê 34em ê Fînlendayê (jdb. 1930) * [[2012]] – [[Sigursteinn Gíslason]], futbolvanê û antrenorê îslendî (jdb. 1968) * [[2015]] – [[Yao Beina]], stranbeja çînî (jdb. 1981) * [[2021]] – [[Pedro Trebbau]], heywannasê venezuelayî bi eslê alman (jdb. 1929)<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=16 kanûna paşîn 2021 |sernav=Falleció Pedro Trebbau, reconocido zoólogo venezolano de origen alemán |url=https://www.elnacional.com/venezuela/fallecio-pedro-trebbau-reconocido-zoologo-venezolano-de-origen-aleman/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2021 |malper=[[El Nacional (Venezuela)|El Nacional]] |ziman=es-VE }}</ref> * [[2021]] – [[Chris Cramer]], rojnamevanê brîtanî (jdb. 1948)<ref>{{Jêder-malper |nivîskar=Michael Holmes |sernav=Chris Cramer, veteran journalist and former CNN executive, dies aged 73 |url=https://www.cnn.com/2021/01/17/media/chris-cramer-death-intl/index.html |roja-gihiştinê=2021-01-21 |malper=CNN |tarîx=17 kanûna paşîn 2021 }}</ref> * [[2025]] – Dame [[Joan Plowright]], aktrîsa inglîz (jdb. 1929)<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Youngs |pêşnav1=Ian |sernav=Acting legend Dame Joan Plowright dies at 95 |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cwyppre55gyo |xebat=BBC News |weşanger=BBC |tarîx=17 kanûna paşîn 2025 }}</ref> == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kanûna paşîn]] [[Kategorî:Rojên salê|kanûna paşîn]] hr2754qrn2ei8zvx3hqfbtjdmg3x5z0 0 2158 1996026 1760812 2026-04-03T10:00:47Z Avestaboy 34898 1996026 wikitext text/x-wiki {{nîsan}} == Bûyer == === Kurdistan === * [[1920]] – Bajarê [[Riha]]yê ji dagirkeriya fransiyan rizgar bû. * [[1991]] – Peymana agirbestê pêkhat û [[şerê Kendavê]] bi fermî bi dawî bû. Di heman dîrokê de bi qaşo armanca pêşîgirtina êrîşên [[Iraq]]ê yên li ser kurdan li [[hêlîpan]]a 36^em "Herêma Ewlekar" hatiye îlankirin, lê belê dema ku xelkê kurd ber bi rizgarkirina bajarên [[Kerkûk]] û [[Mûsil]]ê ve çûn, [[qedexeya ji bo balafiran]] hatiye rakirin. * [[1995]] – Parlamena Kurdistanê [[PKDW]] li derveyî welat hatiye damezrandin. * [[1995]] – [[MED TV]] dest bi weşana zindî kir. * [[1995]] – Rêveberê [[HADEP]]'a [[Edene]]yê [[Rüstem Akar]] ji aliyê hêzên tarî ve hatiye kuştin. * [[1997]] – Komeleya Koçberan [[GÖÇ-DER]] vebû. * [[1998]] – Gerîlayê kurd [[Ahmet Gücen]] yê bi navê xwe yê kod Agir, di şerê Alîcakê de jiyana xwe ji dest da. (Sîlvan, di sala 1982an de li Sîlvanê hatibû dinê, di 15 tebaxa sala 1998an de jî tevlî nav refên Gerîlla bibû.) * [[1999]] – Gerîlayê kurd ê bi navê kod Devrîm, li herêma [[Çêrme]]yê jiyana xwe ji dest da. * [[2001]] – Gerîlayê kurd yê bi navê xwe yê kod Cesur Agirî, li herêma Şehît Remzî jiyana xwe ji dest da. === Cîhan === * [[1931]] – Keyê [[Spanya]]yê Alphonse yê XIII, bêyî ku ji textê xwe were xwarê welêt terk kir û li Spanyayê komarî hatiye îlankirin. * [[1961]] – Kozmonotê rûs, [[Alekseyevîç Yûrî Gagarîn]] bû yekemîn mirovê ku çû fezayê. * [[1989]] – Danezana Azadî û Mafên Bingehîn ya Parlamena [[Ewropa]]yê hatiye pejirandin. * [[1991]] – Qanûnên 141/142 hatin rakirin û li dewsa wan qanûneke dijwartir, "[[Qanûna Têkoşîna li Dijî Terorê]]" hatiye anîn. Piştî ku qanûna hejmara 3713 ya Têkoşîna li Dijî Terorê derbasî pratîkê bû, azadiya derbirîn û rêxistinê hatiye bi sînorkirin û her wiha gelek rewşenbîr û nivîskar hatin zîndanîkirin. * [[1995]] – Saziya sîxuriya hundirîn a Rûsyayê ye, [[FSB]], hatiye damezrandin. == Jidayikbûn == * [[1975]] – [[Camila Morgado]], aktrîsa brezîlî * [[1979]] – [[Jennifer Morrison]] lîstikvan, hilberîner, derhêner û modela berê ya zarok a amerîkî == Mirin == * [[1945]] – [[Franklin D. Roosevelt]], serokdewletê 32^em ê [[DYA]]'yê == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Nîsan]] [[Kategorî:Rojên salê|nîsanê]] p5b8jh2lqzeuxiw3gmju9aufcxw2zwg 0 2233 1996021 1710634 2026-04-03T09:52:16Z Avestaboy 34898 /* Mirin */Zêde agahî li ser Michael Jackson . 1996021 wikitext text/x-wiki {{hezîran}} == Bûyer == === Kurdistan === * [[1971]] – Şehîdbûna Seyda Salih Yûsivî li Bexda * [[1999]] – Yekem hejmar ji rojnameya (Botan) li bajarê Dihokê hatiye weşandin === Cîhan === (Bûyerên ji dîrokê binivîse) == Jidayikbûn == (Kesen ku di vê rojê de ji dayik bûn) == Mirin == * [[1971]] – Şehîdbûna Seyda Salih Yûsivî li Bexda * [[1995]] – [[Ernest Walton]], fîzîknasê xwediyê [[Xelata Nobelê]] * [[1997]] – [[Jacques Yves Cousteau]], zanyarê [[fransî]] * [[2009]] – [[Michael Jackson]], stranbêj -strannivîs,hilberîner, danser û aktorê amerîkî (jdb.1958) == Cejn û salveger == (Cejnên ku di vê rojê de tên pîrozkirin) ---- {{Meh û roj}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Rojên-salê-şitil}} [[Kategorî:Hezîran]] [[Kategorî:Rojên salê|hezîranê]] llyqokkt1ymso1470wsshbt41y6fy7h 0 2302 1995831 1986625 2026-04-02T19:44:16Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995831 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Near East 1400 BCE.png|thumb|Tixûbên dewleta Mîtanî di salên 1400î yên berî zayînê de]] '''Mîtanî''', '''Dewleta Mîtanî''' yan jî '''Xanîgalbat''' ({{nêzîkî}} 1550–1260 {{bz}}) keyaniyek bakur a rojhilata nêzîk a kevnar e ku navenda keyaniyê li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistan]] a îro bû. Keyaniya Mîtanî di navbera sedsalên 17 û 13e yê {{bz}} li herêma di navbera [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojavayê Kurdistanê]] de hikûm kiriye. Mîtanî şaxeke ji [[gelên îranî]] bûn ku yek ji gelên dîrokî yên li deverên [[Mezopotamya]]yê bûn. Ji ber ku li şûnwarên ên kolandinê de hê ti dîrok, salnivîsên padîşah û kronîk nehatine dîtin, agahiyên li ser mîtaniyan li gorî hêzên din ên herêmê kêm e. Agahiyên di derbarê wan de bi gelemperî ji aliyê cîranên wan ve hatiye nivîsandin. Hûrî di dawiya hezarsala 3em ê berî zayînê de li herêmê bicih bûne.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Buccellati |pêşnav=Giorgio |tarîx=1997 |sernav=Urkesh: The First Hurrian Capital |url=https://ixtheo.de/Record/1787586049/Description |kovar=The Biblical archaeologist |ziman=en |cild=60 |hejmar=2 |rr=77 }}</ref> Keyê [[Girê Mozan|Ûrkeşê]] ya bi navê Hûrî, Tupkish li ser mohra gil a bi dîroka 2300 {{bz}} li [[Girê Mozan]] hatiye dîtin. Yekem nivîsa tomarkirî ya di derbarê zimanê mîtaniyan de nivîsa şahê Ûrkeşê (di sedsala 21ê {{bz}}) Tiş-atal bû. Piştre Hûrî nifûsa sereke ya Mîtanî ku pêşî bi navê Habigalbat hatiye zanîn pêk anîne.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Koppen |pêşnav=Frans Van |sernav="The Geography of the Slave Trade and Northern Mesopotamia in the Late Old Babylonian Period," in: H. Hunger and R. Pruzsinszky (ed.), Mesopotamian Dark Age Revisited (Vienna: Österreichische Akademie der Wissenschaften, 2004) 9-33 |url=https://www.academia.edu/2462202/_The_Geography_of_the_Slave_Trade_and_Northern_Mesopotamia_in_the_Late_Old_Babylonian_Period_in_H_Hunger_and_R_Pruzsinszky_ed_Mesopotamian_Dark_Age_Revisited_Vienna_%C3%96sterreichische_Akademie_der_Wissenschaften_2004_9_3 |kovar=acamedia.edu }}</ref> Împeratoriya Mîtanî hêzeke herêmî ya bihêz bû ku ji aliyê [[hîtît]]iyan ve li aliyê bakur, ji aliyê misiriyan ve li rojava, ji [[kasîtan]] ve li aliyê başûr û ji aliyê asûriyan ve jî ji aliyê rojhilat ve hatibûn dorpêçkirin. Sinorê keyaniya mîtaniyan li aliyê rojava heya [[Kizzuwatna]] bi [[Toros|Çiyayên Torosê]], li aliyê başûr heya Tunip, li aliyê rojhilat heya Arraphe û li bakur heya [[Gola Wanê]] berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |access-date=2024-11-09 |archive-date=2022-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |url-status=dead }}</ref> Qada bandora mîtaniyan bi navên cihên hûriyan, navên kesan û bi belavbûna cûreyeke kelûpelên xweliyê li [[Rojavaya Kurdistanê]] û li [[Şam (herêma erdnîgarî)|herêma Şamê]] berfireh bûye. == Etîmolojî == === Navên "Mîtannî"/"Mîttanî" === Navê dewleta Mîtanî wekê paşgira hûrî -nni ji kokekê hatiye ravekirin ku ji peyva hind û aryeniye, *maita- 'yekkirin' hatiye deynkirin ku bi lêkera sanskritî mith (मिथ्; 'yekkirin, cotkirin, hevdû dîtin') re hevwate ye. Ji ber vê yekê navê Mîtanni tê wateya 'padîşahiya yekbûyî'.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Fournet |pêşnav=Arnaud |tarîx=2010-01-01 |sernav=Journal of Indo-European Studies. 2010. About the Mitanni Aryan gods. (1-2: 26-40) |url=https://www.academia.edu/642020 |kovar=Journal of Indo-European studies |roja-gihiştinê=2024-11-20 |roja-arşîvê=2023-06-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230624124120/https://www.academia.edu/642020 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Gernot Wilhelm li cihê vê pêşniyar kiriye ku Maittan(n)i tê wateya 'ya M(a)itta' ku navê "serokekî (an eşîrekê) ye û ne navê herêmek an nifûsekê ye".<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2001-03-01 |sernav=Adelheid Otto, Die Entstehung und Entwicklung der Klassisch-Syrischen Glyptik , Untersuchungen zur Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie, Ergänzungsbände zur Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, Band 8, 1 vol. in-8° de 316 p., avec fig. au trait dans le texte et 40 pl. + 7 cartes hors texte, Walter de Gruyter, Berlin, New York, 2000 |url=https://doi.org/10.3917/assy.093.0081b |kovar=Revue d'assyriologie et d'archéologie orientale |cild=93 |hejmar=1 |rr=84–86 |doi=10.3917/assy.093.0081b |issn=0373-6032 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://brill.com/display/book/9789004704312/BP000015.xml |sernav=brill.com |malper=brill.com |roja-gihiştinê=2026-02-10 }}</ref> Dibe ku Maitta damezrînerê xanedanê ye. Li gorî vê analîza zimannasî, navê padîşahiyê niha bi gelemperî wekî "Mittani" (Mitta/Maitta û paşgira hûrî -ni) li cihê "Mîtannî" hatiye nivîsandin.<ref name="von2022"/> === Navê "Xanîgalbat" === Keyaniya Mîtanî berî sala 1600 ê {{bz}} de li Babîlê, di dema serweriya Ammî-Saduqa de, wekê Xabingalbat hatiye naskirin ku di du nivîsên dawiya serdema Babîliya Kevin de wekê ḫa-bi-in-gal-ba-ti-i û ḫa-bi-in-ga-al-ba-at hatiye piştrast kirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Koppen |pêşnav=Frans Van |sernav="The Geography of the Slave Trade and Northern Mesopotamia in the Late Old Babylonian Period," in: H. Hunger and R. Pruzsinszky (ed.), Mesopotamian Dark Age Revisited (Vienna: Österreichische Akademie der Wissenschaften, 2004) 9-33 |url=https://www.academia.edu/2462202/_The_Geography_of_the_Slave_Trade_and_Northern_Mesopotamia_in_the_Late_Old_Babylonian_Period_in_H_Hunger_and_R_Pruzsinszky_ed_Mesopotamian_Dark_Age_Revisited_Vienna_%C3%96sterreichische_Akademie_der_Wissenschaften_2004_9_33 |kovar=academia.edu }}</ref> Misriyan keyaniyê re digotin Naharin û Mîtanî û di heman demê de hîtîtên hurî û asûriyan keyaniyê wekê Ḫanigalbat an Ḫani-Rabbat binav kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gauthier, Henri - Dictionnaire des Noms Géographiques Contenus dans les Textes Hiéroglyphiques T.3 (1926) |paşnav=Gauthier |pêşnav=Henri (1877-1950) |tarîx=1926 |url=http://archive.org/details/Gauthier1926 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=An Egyptian hieroglyphic dictionary : with an index of English words, king list and geological list with indexes, list of hieroglyphic characters, coptic and semitic alphabets, etc. |paşnav=Budge |pêşnav=E. A. Wallis (Ernest Alfred Wallis) |weşanger=London : J. Murray |tarîx=1920 |kesên-din=Robarts - University of Toronto |url=http://archive.org/details/egyptianhierogly02budguoft }}</ref> Li gorî Michael C. Astour ev nav ji heman keyaniyê re hatine bikaranîn û pir caran bi hev re dihatin bikaranîn. Di salnameyên hîtîtiyan de behsa gelê bi navê hûrrî (Ḫu-ur-ri) hatiye kirin ku li herêma Rojavaya Kurdistanê ya îro bû.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Astour |pêşnav=Michael C. |tarîx=1972 |sernav=Ḫattus̆ilis̆, Ḫalab, and Ḫanigalbat |url=https://doi.org/10.1086/372153 |kovar=Journal of Near Eastern Studies |cild=31 |hejmar=2 |rr=102–109 |doi=10.1086/372153 |issn=0022-2968 }}</ref> Nivîsareke hîtîtan dibe ku ji serdema Mursili I be, behsa "padîşahê hûriyan" dike û guhertoya asûrî-akadî ya nivîsê "hûrî" wekê Xanîgalbat wergerandiye. Tushratta ku di nameyên xwe yên amarna yên akadî de xwe wekê "padîşahê Mîtanî" bi nav dike ku padîşahiya xwe wekê Xanîgalbat bi nav kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Amarna Letters and Their Study |weşanger=Penn State University Press |tarîx=2016-12-05 |rr=4–20 |url=https://doi.org/10.5325/j.ctv1bxgx7g.6 }}</ref> Nivîsandina herî kevn a peyva Xanîgalbat bi zimanê akadî dikare were xwendin, digel guhertoya hîtîtî ku behsa "dijminê hûrî" dike, di nivîsareke ji sedsala 13an berî zayînê ya "salnameyên Ḫattušili I" de ye, dibe ku piştî 1630 salê {{bz}} de hikum kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political and Cultural Relations between the Kingdom of Mittani and its Subordinated Polities in Syria and Southeast Anatolia |paşnav=De Martino |pêşnav=Stefano |weşanger=DEU |tarîx=2018 |isbn=978-3-86835-283-2 |url=https://iris.unito.it/handle/2318/1685098#.X1BUcIvB_IU }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/338001738_The_Annals_and_Lost_Golden_Statue_of_the_Hittite_King_Hattusili_I |sernav=(PDF) The Annals and Lost Golden Statue of the Hittite King Hattusili I |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-02-10 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yener |pêşnav=Kutlu Aslihan |tarîx=2021-01-01 |sernav=Some Thoughts about Middle Bronze Age Alalakh and Ugarit: Reassessing an Alalakh Wall Painting with Archival Data |url=https://www.academia.edu/61046107/Some_Thoughts_about_Middle_Bronze_Age_Alalakh_and_Ugarit_Reassessing_an_Alalakh_Wall_Painting_with_Archival_Data |kovar=Ougarit, un anniversaire. Bilans et recherches en cours, }}</ref> Têgeha peyv Xanîgalbat a bi zimanê asûrî di dîrokê bi gelek awayan hatiye ravekirin. Beşa yekem bi peyvên "𒄩𒉡 ha-nu," "nanu" an "hana" ve girêdayî ye ku yekem car di zimanê marî de ji bo danasîna kesên ku hatine perava başûr a herêma bakurê Firatê, nêzîkî Terqa (paytexta Keyaniya Ḫana) û çemê Xabûrl hatiye piştrastkirin. Ev têgeh ne tenê ji bo navekî komeke mirovan hatibû bikar anîn, di heman demê de deverekî topografîk jî rave kiriye. Di serdema asûrîya navîn de, hevoka "𒌷𒆳𒄩𒉡𒀭𒋫" "URUKUR Ḫa-nu AN.TA," "bajarên Hanuya Jorîn" rave kiriye ku di navbera du Hanuyên cuda de ne, bi îhtimaleke mezin li her du aliyên çem in ku cûdahiyeke di navbera wan de hene. Ev destnîşankirina aliyê bakur piraniya axa bingehîn a dewleta Mîtanî girtiye nav xwe. Du nîşanên ku bûne sedema xwendinên guherbar "𒃲 gal" û forma wê ya alternatîv "𒆗 gal9" in. Yekem hewldanên deşîfrekirinan di dawiya sedsala 19an de formên ku "gal", ku di zimanê sumerî de tê wateya "mezin", şîrove dikin ku wekî sumerogramek ji bo "rab" a akadî ku xwediyê heman wateyê ye; "Ḫani-Rabbat" nîşan dide ku tê wateya "Haniyê Mezin". J. A. Knudtzon, û piştî wî E. A. Speiser, li cihê wê, piştgirî dane xwendina "gal" a li ser bingeha rastnivîsa wê ya alternatîv a bi "gal9" ku ji demê ve bûye nêrîna piraniya zanyaran. Di demên dawî de, di sala 2011an de, zanyar Miguel Valério ku di wê demê li Zanîngeha Nû ya Lîzbonê bû, piştgiriyek berfireh daye xwendina kevintir a "Hani-Rabbat".<ref>{{Jêder-malper |url=https://um-es.academia.edu/MiguelVal%C3%A9rio |sernav=Miguel Valério - Universidad de Murcia |malper=um-es.academia.edu |roja-gihiştinê=2026-02-10 |ziman=en |paşnav=valério |pêşnav=miguel }}</ref> == Dîrok == [[Wêne:Carte du Mitanni.png|thumb|çep|Di sala 1490ê {{bz}} de Keyaniya Mîtannî ya herî mezin ku di bin rêveberiya Barattarna bû.]] Mîtaniyan di sedsala 16an ê berî zayînê de li Mezopotamyaya jorîn û qiraliyeteke bi hêz avakiriye ku paytexta wan li bajarê [[Waşşûkanî]] yê bû. Keyaniya mîtaniyan li sê xala [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]] û [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistan]] a îro hatibû avakirin. Keyaniya mîtaniyan gelek salan li herêmên Mezopotamyayê serwerî kiriye. Yekem car ku di dîrokê de hatiye zanîn ku li Mezopotamyayê madena [[hesin]]î ji aliyê mîtaniyan ve hatiye vedîtin û hatiye bikaranîn. Asûrî parçeyek biçûk ê ji Keyaniya Mîtanî bûn. Heft êlên mîtaniyan hebûn ku wekê "MIL" an jî "MILAN" hatine binavkirin.<ref>http://wikitry.com/index.php/Mitanni{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> Bikaranîna yekem a naskirî (heta niha) navên hind û aryanî ya serwerên Mîtannî bi [[Shuttarna I]] dest pê dike ku li cihê bavê xwe Kirta bûye serwerê keyaniyê.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110266412/html |sernav=Constituent, Confederate, and Conquered Space |tarîx=2014-04-01 |weşanger=De Gruyter |isbn=978-3-11-026641-2 |ziman=en }}</ref> Keyê Mîtannî [[Barattarna]] keyaniya rojava ber bi [[Heleb]]ê ve berfireh kiriye û keyê Amorî, Îdrîmî ya Alalakh xiste bindestê xwe û dixuye ku pênc nifş vî keyaniyê (ku bi navê Parattarna jî tê zanîn) ji bilind bûna Keyaniya Mîtannî vediqetînin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.worldcat.org/oclc/64390584 |sernav=A history of the ancient Near East |paşnav=Van de Mieroop |pêşnav=Marc |tarîx=2007 |isbn=978-1-4051-4910-5 |çap= |cih=Malden, MA |oclc=64390584 }}</ref> Dewleta [[Kizzuwatna]] ya li rojava jî bi mîtannîyan re girêdaye û Asûrya li rojhilat bi giranî di nîveka sedsala 15an a berî zayînê de bûye dewletekî mîtanîyan. Gelê Mîtanî, di serdema Şauştatar de bi hêztir bûye lê hûriyan dixwest ku [[Hîtît]]iyan di hundirê çiyayên [[Anatolya Navîn|Anatolyayê]] de bihêlin. Li dijî [[Hîtît]]an, [[Kizzuwatna]] li rojava û Ishuwa li bakur hevalbendên hev ên girîng bûn. === Keyaniya destpêkê === [[Wêne:Cylinder seal,ca. 16th–15th century BC Mitanni.jpg|thumb|Mohra silindir, li dor sedsala 16-15an ê berî zayînê, Mîtanî.]] Tê zanîn ku hûrî ji serdema akadiyan ve li rojhilatê çemê Dîcleyê li ser çemê bakurê [[Mezopotamya]]yê û li [[Geliyê Xabûrê]] jiyan kirine. Koma ku bûne Mîtanî, berî sedsala 17an ê berî zayînê hêdî hêdî berê xwe dane başûrê [[Mezopotamya]]yê. Koma beriya mîtaniyan (hûrî) di dawiya sedsala 17an an di nîvê yekem a sedsala 16an ê de berî zayînê de qiraliyeteke hêzdar bûn ku dema destpêka qiraliyeta wan heta dema Thutmose I, ji dema serwerên hîtît [[Hattusili I]] û [[Mursili I]] dirêj dibûn.<ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=Constituent, Confederate, and Conquered Space: The Emergence of the Mittani State |weşanger=De Gruyter |tarîx=2014-04-01 |isbn=978-3-11-026641-2 |ziman=en |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110266412/html }}</ref> Nivîsarên nuziyan ên taybet de, Ûgarît û arşîvên hîtîtiyan ê li Hatûşayê tenê behsa hûriyan dike. Nivîsarên mixî yên ji Marî behsa hikumdarên bajar-dewletên li Mezopotamyaya Jorîn bi navên Amurru (Amorî) û Hûrî dikin. Serwerên bi navên Hûrî jî ji bo Ûrshûm û Hasûm hatine pejirandin û tabletên ji Alalakh (qata VII, ji beşa paşîn a serdema Babîliya Kevin) behsa kesên bi navên Hûrî yên li ser peravên [[Çemê Orontesê]] dikin. Ji bo dagirkirinên ji aliyê bakurê rojhilat ve ti delîl tune ne. Bi gelemperî ev çavkaniyên onomastîk ji bo berfirehbûna [[Hurî|Hûrî]] ya li başûr û rojava wekî delîl hatine girtin. Parçeyeke nivîsarên hîtîtan dibe ku ji serdema Mursilî I ve maye, behsa "Keyê Hûriyan" dike (LUGAL ERÍN.MEŠ Hurri). Ev termînolojî herî dawî ji bo qiralê mîtannî Tuşratta, di nameyekê de di arşîvên [[Amarna]]yê de hatiye bikaranîn. Sernavê normal ê padîşah 'padîşahê hurri-men' bû (bêyî ku KUR diyarkereke welatek nîşan bide). Stêrnas û saetçêkerê fermî ya Misirê Amenemhet (Amen-hemet) xuya ye ku ferman daye ku li ser gora wî were nivîsandin ku ew ji "welatê biyanî yê bi navê Mtn (Mi-ti-ni)"<ref>{{Jêder-malper |url=https://123dok.org/document/8yd06e1z-political-cultural-relations-kingdom-subordinated-polities-southeast-anatolia.html |sernav=Redirecting |malper=123dok.org |roja-gihiştinê=2026-02-10 }}</ref> hatiye lê [[Alexandra von Lieven]] (2016) û [[Eva von Dassow]] (2022) difikirin ku sefera ber bi Mîtanî ve, dibe ku di serdema firewn Ahmose I (nêzîkî 1550–1525 {{bz}}) de pêk hatibe ku bi taybetî sefera ku ji aliyê bavê wî Amenemhet ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lieven |pêşnav=Alexandra von |sernav=von Lieven, Clockmaker Amenemhet.pdf |url=https://www.academia.edu/28449812/von_Lieven_Clockmaker_Amenemhet_pdf |kovar=academia }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford History of the Ancient Near East |paşnav=Radner |pêşnav=Karen |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2022-04-21 |isbn=978-0-19-068760-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=Hr9qEAAAQBAJ&dq=astronomer+and+clockmaker+Amenemhet&pg=PA466 |paşnav2=Moeller |pêşnav2=Nadine |paşnav3=Potts |pêşnav3=Daniel T. }}</ref> Di dema serweriya firewn Thutmose I (1506–1493 {{bz}}), navên Mîtannî û Naharîn di nav bîranînên çend efserên firewn de ne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Aspects of Egyptian Foreign Policy in the 18th Dynasty in Western Asia and Nubia |paşnav=Hoffmeier |pêşnav=James K. |weşanger=BRILL |tarîx=2004-01-01 |rr=121–141 |isbn=978-90-474-1369-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047413691_007 }}</ref> Bikaranîna yekem a navên hind û aryenî ya hikumdarên Mîtanî bi Shuttarna I dest pê dike ku li cihê bavê xwe Kirta hatibû li ser textê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Constituent, Confederate, and Conquered Space: The Emergence of the Mittani State |weşanger=De Gruyter |tarîx=2014-04-01 |isbn=978-3-11-026641-2 |ziman=en |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110266412/html }}</ref> Qiral Barattarna ya Mîtanî keyaniya xwe ber bi rojava ve berfireh kiriye ku heta digihîje Helebê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://oracc.museum.upenn.edu//aemw/alalakh/idrimi/corpus |sernav=aemw/alalakh/idrimi |malper=oracc.museum.upenn.edu |roja-gihiştinê=2026-02-10 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A history of the ancient Near East, ca. 3000-323 B.C |paşnav=Van de Mieroop |pêşnav=Marc |weşanger=Blackwell Pub |tarîx=2007 |isbn=978-1-4051-4910-5 |çap=2 |cih=Malden, MA |series=Blackwell history of the ancient world }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Hunger |pêşnav=Hermann |paşnav2=Pruzsinszky |pêşnav2=Regine |tarîx=2004 |sernav=Mesopotamian Dark Age Revisited |url=https://doi.org/10.1553/0x0003f0d6 |kovar=doi.org |doi=10.1553/0x0003f0d6 }}</ref> Dewleta [[Kizzuwatna]] li rojava dilsoziya xwe ji bo mîtaniyan diyar kirine û asûrî li rojhilat heta nîvê sedsala 15an berî zayînê bi piranî bibûn dewleteke vasal a keyaniya Mîtanî. Di dema serweriya Şauştatar de keyaniya Mîtanî bihêz bûye lê hûriyan dixwestin ku [[Hîtît]] li çiyayên bilind ên [[Anatolya]]yê bimînin. Kizzuwatna li rojava û Ishuwa li bakur hevalbendên herî girîng ên li dijî hîtîtan bûn ku di wî demî de dijberê mîtaniyan bûn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Roller |pêşnav=Duane W. |tarîx=2005 |sernav=''Qumran in Context: Reassessing the Archaeological Evidence''. Yizhar Hirschfeld. |url=https://doi.org/10.1086/basor25066923 |kovar=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |cild=340 |rr=94–95 |doi=10.1086/basor25066923 |issn=0003-097X }}</ref> === Piştî keyaniyê === Piştê dawiya keyaniya mîtaniyan, beşên rojavayî yên xaka mîtaniyan rasterast dikevin bin kontrola hîtîtan û beşên rojhilat rasterast dikevin bin kontrola asûriyan. Parçeya navîn erdê mîtaniyan wekî eyaleta Hanigalbatê berdewam kiriye. Di dawiyê de, di dema [[Şalmaneserê I]] de, careke din dîsa beşa mayî ya Mîtanî dikeve bin kontrola asûriyan. Kontirolkirina erdê Mîtanî heta paşketina hêza asûriya navîn piştî mirina [[Tukulti-Ninurta I]] berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A2722770/view |sernav=Çavkanî -1 }}</ref> Dema ku erdê mîtaniyan di bin kontrola rasterast a asûriyan de bû, Hanigalbat ji aliyê parêzgerê tayînkirî yên wekî mezin-wezîrê asûrî Ilī-padâ, bavê Ninurta-apal-Ekur (1191-1179) ku sernavê Keyê Hanigalbat wergirtibû ve hatiye birêvebirin. Keyê asûrî li navenda îdarî ya asûriyan a li Tell Sabî Abyadê ya ku nû hatiye çêkirin (li ser birc û rûnişgeha Mîtanî ya heyî) rûniştiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/profile/Bleda-During/publication/311509524_During_BS_Visser_E_and_Akkermans_PMMG_2015_Skeletons_in_the_Fortress_The_Late_Bronze_Age_Burials_of_Tell_Sabi_Abyad_Syria_Levant_4730-50/links/5b61804baca272a2d6791b6d/Duering-BS-Visser-E-and-Akkermans-PMMG-2015-Skeletons-in-the-Fortress-The-Late-Bronze-Age-Burials-of-Tell-Sabi-Abyad-Syria-Levant-4730-50.pdf |sernav=Çavkanî-2 }}</ref> Lîsteya keyên babîlî a, navê hikumdarê asûrî Sennaherîb (705–681 b.z.) û kurê wî Aşûr-nadîn-şûmî (700–694) wekî “Xanedana Ĥabigal” bi nav kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Babylonian and Assyrian Historical Texts |weşanger=Princeton University Press |tarîx=1955-12-31 |rr=265–317 |url=http://dx.doi.org/10.1515/9781400882762-013 }}</ref> Navê Hanigalbat heya dawiya hezarsala 1ê {{bz}} hatiye bikaranîn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Da Riva |pêşnav=Rocío |tarîx=2018-09-17 |sernav=Addendum to Rocío Da Riva, A new attestation of Ḫabigalbat in Late Babylonian sources, WdO 47/2 (2017) 259–264 |url=http://dx.doi.org/10.13109/wdor.2018.48.1.96 |kovar=Die Welt des Orients |cild=48 |hejmar=1 |rr=96–98 |doi=10.13109/wdor.2018.48.1.96 |issn=0043-2547 }}</ref> == Koka keyaniyê == [[Wêne:Ridpath's history of the world; being an account of the ethnic origin, primitive estate, early migrations, social conditions and present promise of the principal families of men (1897) (14781319734).jpg|thumb|çep|Wêneyek ku jiyana mirovên hind û aryanî rave dike]] Çend teonîm ên navên xwerû û rêzikên (termînolojiya teknîkî) mîtanî bi koka xwe Hind û Aryanî an [[Proto-Hind û Aryanî]] ne.<ref name="CotticelliKurras2023">{{Jêder-kitêb |sernav=Indo-Aryans in the Ancient Near East |paşnav=Cotticelli-Kurras |pêşnav=P. |weşanger=Brill |tarîx=2023-06-23 |rr=332–345 |isbn=978-90-04-54863-3 |ziman=en |url=https://brill.com/display/book/9789004548633/BP000013.xml |paşnav2=Pisaniello |pêşnav2=V. }}</ref> Ji serdema [[Shuttarna I]] ve dest pê dike ku mîtaniya yekem e ku di dîrokê de îsbat kiriye ku navên qiralên mîtaniyan bi zimanê [[Hind û îranî|Hind û Aryanî]] bû.<ref name=":0"/> Nivîsarên perwerdehiya hespê Kikkuli têgînên teknîkî yên bi koka xwe Hind û Aryanî hene<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Thieme |pêşnav=Paul |tarîx=1960 |sernav=The 'Aryan' Gods of the Mitanni Treaties |url=https://www.jstor.org/stable/595878?origin=crossref |kovar=Journal of the American Oriental Society |cild=80 |hejmar=4 |rr=301–317 |doi=10.2307/595878 |issn=0003-0279 }}</ref> û xwedawendên Hind û Aryanî Mitra, Varuna, Indra û Nasatya (Aşvîn) di du peymanên ku li Hattusa ku di navbera padîşahên Sattiwaza mîtanî û Šuppiluliuma I ê hîtîtî de hatine dîtin ku hatine rêz kirin û gazî kirin: (peymana KBo I 3) û (peymana KBo I û dubareyên peymanan).<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.academia.edu/642020/Journal_of_Indo-European_Studies._2010._About_the_Mitanni_Aryan_gods._1-2_26-40_ |sernav=Journal of Indo-European Studies. 2010. About the Mitanni Aryan gods. (1-2: 26-40) |malper=www.academia.edu |roja-gihiştinê=2024-11-20 |roja-arşîvê=2022-02-18 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220218173909/https://www.academia.edu/642020/Journal_of_Indo-European_Studies._2010._About_the_Mitanni_Aryan_gods._1-2_26-40_ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Toponîma paytexta mîtaniyan [[Waşşûkanî|Waşûkanî]] jî "bi yekdengî" tê qebûlkirin ku ji zaravayekî Hind û Aryanî hatiye wergirtin.<ref name="CotticelliKurras2023" /> Annelies Kammenhuber (1968) pêşnîyar kiriye ku ev peyv ji zimanê Hind û Îranî yê hêj nehatiye veqetandin hatiye wergirtin lê Mayrhofer destnîşan kiriye ku bi taybetî taybetmendiyên Hind û Aryayî hene.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The coming of the Greeks |paşnav=Robert Drews |weşanger=Princeton University Press |tarîx=1989 |isbn=978-0-691-02951-1 |kesên-din=Internet Archive |url=https://archive.org/details/comingofgreeksin00drew/page/61 }}</ref> Bi giştî tê bawer kirin ku gelên Hind û Aryayî li Mezopotamyaya Jorîn ([[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Rojavayê Kurdistanê]] û herêmên bakurê Suriyê bi cih bûne û piştî demekî valahiyeke siyasî, Keyaniya Mîtanî ava kirine ku di heman demê de zimanê hûrî jî qebûl kirine. Ev yek wekî beşek ji koçberiyên Hind û Aryenî hatiye dîtin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=History of Humanity: From the Third Millennium to the Seventh Century B.C. |paşnav=UNESCO |weşanger=UNESCO Publishing |tarîx=1996-12-31 |isbn=978-92-3-102811-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=BnY0KYbJC6wC }}</ref><ref name="Beckwith2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |paşnav=Beckwith |pêşnav=Christopher I. |weşanger=Princeton University Press |tarîx=2009-04-05 |isbn=978-0-691-13589-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=5jG1eHe3y4EC }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kingdom of the Hittites |paşnav=Bryce |pêşnav=Trevor |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2005 |isbn=978-0-19-927908-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HMHmCwAAQBAJ }}</ref> Ji dawiya sedsala 20an vir ve nêrîna ku Qiraliyeta Mîtanî ji aliyê malên key û arîstokratên ku bi eslê xwe Hind û Aryenî ne hatiye birêvebirin di nav zanyaran de belav bûye. Li gorî vê yekê şaxek Hind û Ariyan li dora hezarsala duyemê {{bz}} ji hind û îraniyên din veqetiyane û ber bi rojava ve koç bûne. Bi vê koçberiyê re Keyaniya Mîtanî hatiye avakirin û di heman demê de zimanê hûrî jî ji aliyê keyaniyê ve hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Indo-European and Indo-Iranian Wagon Terminology and the Date of the Indo-Iranian Split |paşnav=Lubotsky |pêşnav=Alexander |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=257–262 |isbn=978-1-009-26175-3 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Willerslev |pêşnavê-edîtor=Eske |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/indoeuropean-puzzle-revisited/indoeuropean-and-indoiranian-wagon-terminology-and-the-date-of-the-indoiranian-split/ADBF07BCD6447A00E1B5E3EE4E128FA7 |paşnavê-edîtor2=Kroonen |pêşnavê-edîtor2=Guus |paşnavê-edîtor3=Kristiansen |pêşnavê-edîtor3=Kristian }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The BMAC of Central Asia and the Mitanni of Syria |paşnav=Parpola |pêşnav=Asko |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2015-09-01 |rr=69–91 |url=https://academic.oup.com/book/27664/chapter/197781872 |doi=10.1093/acprof:oso/9780190226909.003.0008 }}</ref><ref name="Beckwith2009"/> == Rêveber û civak == === Malbata keyaniyê === Agahiyên pir kêm derbarê malbata qiralên mîtaniyan de hene. Ji xeynî keyên navê bavên çend keyan tê dizanin ku rewşa wan wekê key nayê zanîn ku şahbanûyek tenê, Yunî, jina Tushratta (ku li gorî tîpa Amarna EA 26 rasterast bi dayika şahbanûya Misirê Tiye re têkildar e) û ya sê prensesên ku bi şahên Misirê re zewicî ne (yek ku navê wê nayê zanîn ku bi Thutmose IV, Gilu-Heba û piştre Tadu-Heba ku bi Amenhotep III re zewicî). Bi gelemperî serweriya textê ji bav derbasî kur bûye lê belê bi kêmasî jî be mînakên din ên derbasbûna li ser textê hene ku ev qaîdeya serweriya ji bavê derbasbûna textê qaideyeke berdewam a qiraliyeta mîtaniyan nebû.<ref name="von2022">{{Jêder-kitêb |sernav=Mittani and Its Empire |paşnav=von Dassow |pêşnav=Eva |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2022-04-12 |rr=455–528 |isbn=978-0-19-068760-1 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780190687601.003.0029 }}</ref> Prensîba xanedaniyê di bikaranîna mohra xanedaniyê ya Şewtatar de, ji aliyê cîgirên Şewtatar heta Tuşratta berdewam kiriye.<ref name="von2022" /> Endamên malbata qiralan navên hûrî li xwe dikirin û dema ku ew dihatin ser desthilatdariyê, qiralan navekî textê ya hind û aryanî digirtin.<ref name="von2022" /> Nameya Amarna EA 19 jî nîşan dide ku Tushratta di vê demê de ji bo bapîrê xwe (Artatama) dest bi avakirina tirbeyeke (karašku) kiriye û ji bo wî ji keyê Misirê zêr xwestiye. === Rêveberî === [[Wêne:Ancient Near East 1400BC.svg|thumb|Nexşeya rojhilata kevnar ê li dora sala 1400 {{bz}} ye ku serdema amarnayê dide nîşan ku di nav de Hîtît, Mîtanî, Kaşît, Elam û Xanedaniya 19an a Keyaniya Nû nîşan dide.]] Rêxistina keyaniya mîtaniyam, hetta di nîvê duyem a sedsala 15an de jî ku di asta herî bi hêz de bû, di derbarê wan de agahî pir kêmbûn. Ji ber agahî ji hejmareke kêm a belgeyan hatine berhevkirin, agahiyên di derbarê keyan de bi sinor in. Li gorî daneyên di çavkaniyan de hatiye diyarkirin ku keyaniya Mîtanî cureyekî konfederasyonê bû ku ji aliyê keyên Mîtanî ve dihate birêvebirin ku yek ji "keyên mezin" (akadî šarru rabu) ên (tevî yên Misira Kevnar, [[Babîl (dewlet)|Babîl]] û [[Hîtît]]an) rojhilata nêzîk a di nîvê duyem ê sedsala 2an de bû. Keyaniyê rêberiya komeke heterojen ê ji saziyên siyasî kiriye dibe ku ev sazî di bin cureyên cûrbecûr ên serdestiyê de bûn. Qiraliyeta mîtaniyan wîlayetên (ḫalṣu) vedihewîne ku rasterast hatine birêvebirin ku wekê [[Heleb]]ê ji aliyê parêzgeran ve (Hurrî ḫalzogli?) hatine spartin. Di heman demê de padîşahiyên vasal ên wekê Alalakh û Arrapha jî di nav xwe de girtiye. Hinek bajarên li herêma firata navîn ji aliyê saziyên komunal ve dihatin birêvebirin ku bi komeke karsazên herêmî (ev rewş li Emar, Basiri, dibe ku li Ekalte û Azû jî wisa be) ve rasterast bi qiralê mezin re di nav pêwendiyan de bûn.<ref name="Pruzsinszky2007">{{Jêder-kitêb |sernav=Emar and the Transition from Hurrian to Hittite Power |paşnav=Pruzsinszky |pêşnav=Regine |weşanger=Penn State University Press |tarîx=2007-07-21 |rr=21–38 |isbn=978-1-57506-583-0 |url=https://doi.org/10.5325/j.ctv1bxh1g0.7 }}</ref><ref name=":2">{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |doi=10.1515/9783110266412.11 |access-date=2024-11-09 |archive-date=2022-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |url-status=dead }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Hurrian Theophoric Names in the Documents from the Hittite Kingdom |paşnav=de Martino |pêşnav=Stefano |weşanger=Firenze University Press |tarîx=2023 |rr=89–98 |isbn=979-12-215-0109-4 |cih=Florence |url=https://doi.org/10.36253/979-12-215-0109-4.10 }}</ref> Têkiliyên di navbera padîşahê mîtaniyan û vasalên wan de hiyerarşîk bûn. Ji ber vê yekê çavê wî li têkiliyên di navbera bindestên xwe de bû, peymana di navbera Îdrîmî yê Alalaxê û Pilliya yê Kizzuwatnayê de di bin parastina qiral Barattarna de hatiye danîn. Pêşgotina dîrokî ya peymana di navbera Talmî-Şerrûmayê Helebê û keyên hîtîtan Muwatallî II de behsa ji nû ve dabeşkirina erdên sinor ji aliyê keyê Mîtnanî ve ji bo Aştata û Nuhaşşe li ser hesabê Helebê piştî serhildana dawî dike. Wekê ku di nameyên cûrbecûr ên ji Alalaxê de derbarê nakokiyên qanûnî yên ku desthilatdariya Mîtanî tê de destwerdan kiriye de hatiye destnîşankirin ku kesên naskirî yên mîtaniyan dikarin daxwazên fermî ji vasalan bikin ku di nav de desteserkirina milkê kesan an jî girtina mirovan û radestkirina wan ê ji rayedarên Mîtanî re hebûn. Tabletên Nûzî yên li ser têkiliyên di navbera keyên herêmî, Arrapha û serwerê mîtaniyan de nîşan didin ku dema ew ji keyaniyekî diman an jî diçûn qiraliyeteke din, neçar dibûn ku meseleya mirovên ji qiraliyetekê çareser bikin. Keyaniya Mîtanî jî bac kom kiriye lê ev yek bi kêmasî hatiye belgekirin. Ji aliyekî din ve, keyê Mîtanî erd daye peyrewên xwe ku di du tabletên ji Tell Bazi bi vî awayî behsa bexşandina erd ên qiraliyetî ji gelê basîrî re tomar kirine.<ref name="Pruzsinszky2007"/><ref name="von2022"/> ==== Kronolojî ==== <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12 PlotArea = top:10 bottom:30 right:130 left:20 AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:-1500 till:-1250 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:25 start:-1500 ScaleMinor = unit:year increment:25 start:-1250 Colors = id:canvas value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:PA value:red id:GP value:green id:eon value:rgb(1,0.7,1) # light purple Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Rulers PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:Rulers from: -1500 till: -1490 color:PA text:"[[Kirta]]" from: -1490 till: -1470 color:PA text:"[[Shuttarna I]]" from: -1470 till: -1450 color:PA text:"[[Baratarna]]" from: -1450 till: -1440 color:PA text:"[[Parshatatar]]" from: -1440 till: -1410 color:PA text:"[[Shaushtatar]]" from: -1410 till: -1400 color:PA text:"[[Artatama I]]" from: -1400 till: -1385 color:PA text:"[[Shuttarna II]]" from: -1385 till: -1380 color:PA text:"[[Artashumara]]" from: -1380 till: -1350 color:PA text:"[[Tushratta]]" from: -1351 till: -1350 color:PA text:"[[Artatama II]] from: -1350 till: -1348 color:PA text:"[[Shuttarna III]]" from: -1350 till: -1320 color:PA text:"[[Shattiwaza]]" from: -1320 till: -1300 color:PA text:"[[Shattuara I]]" from: -1300 till: -1280 color:PA text:"[[Wasashatta]]" from: -1280 till: -1270 color:PA text:"[[Shattuara II]]" barset:skip </timeline> === Hêza bergirî === Ji perspektîva leşkerî ve arşîvên Nûzî nîşan didin ku Mîtanî leşkeran di nav vasalên xwe de bi cih kirine ku parastina wan misoger bikin û di heman demê de ew berpirsiyarê parastina wan bûn. Artêşa Mîtanî li gel sewqiyata ceh di heman demê de wesayîtên ku di atolyeyên herêmî de dihatin çêkirin jî dikiriyan ku hinek ji wan wesayîtan wekê bexş (iškaru) belav kiribûn. Ji ber vê yekê ev bi awayekî berfirehtir piştgiriyek leşkerî bû ku ji bo vasalên serwer hatibûn dayîn. Nivîsên li ser rêveberiya leşkerên li qesra qiraliyetê hatine dîtin lê di derbarê beşdarbûna malbatê mezin ku beşdarê şer bûne nivîsên bi vî rengî tunene.<ref name="Abrahami2022">{{Jêder-kovar |paşnav=Abrahami |pêşnav=Philippe |paşnav2=Lion |pêşnav2=Brigitte |tarîx=2022-07-01 |sernav=Les femmes exerçant des fonctions administratives d'après les tablettes du palais de Nuzi |url=https://doi.org/10.21825/akkadica.99685 |kovar=Akkadica |cild=143 |hejmar=2 |doi=10.21825/akkadica.99685 |issn=1378-5087 }}</ref> Ev nivîs hebûna wesayîtên şer li qadên şer ên Serdema Bronzê ya Dereng piştrast dikin ku ev diyarde di qiraliyetên din ên wê serdemê de baş hatiye belgekirin û rola girîng a kategoriya civakî ya ajokarên wesayîtan (maryannu) nîşan dide. Hatiye dîtin ku şervanên qiraliyetê ji kategoriyên din ên civakî jî bûn. Nivîsarên Nûzî nîşan didin ku leşker di yekîneyên ji 10 û 50 kesan pêk dihatin û ji aliyê efseran ve dihatin birêvebirin. Her wiha agahî li ser alavên şervanan jî hatiye peydakirin ku ev yek bi kolandinan jî hatiye belgekirin ku zirxê giran ê ajokarên wesayîtan ku ji plakayên bronzan hatiye çêkirin ku ji zirxê çermî yê siviktir ê şervanan cuda bû. Rim, şûr, kevan, tîr û kêr çekên ku herî zêde ne ku hatine behskirin in.<ref name="Abrahami2022" /> === Çînên civakî === Hêza leşkerî ya mîttaniyan li ser elîtek şervan, maryannu, dispêre ku di karanîna wesayîtan şer de pispor bûn. Ev hêzên leşkerî li seranserê sinorên bandora hûriyan têne dîtin ku di nivîsarên Alalakh, Nûzî (ku li wir ew bi akadî wekê rākib narkabti ku wekê "ajokarên wesayîtan" hatine binavkirin) û her wiha heman mijar di nivîsarên Ugarît û Qatna de jî hatine nivîsandin. Ew di civakê de di pozîsyona herî bilind de ne û pir caran xwediyê milkên girîng bûn. Ji ber vê yekê, ew elîta serdest bûn û bi awayekî "esilzade" ye ku bi nêzîkbûna xwe ya bi qiralan re tê hatine nas kirin. Lêbelê ji ber ku ew hema hema li her gund an her mezrayek hatine belgekirin û hatine dîtin, ev kom nêzîkî nifûsa asayî têne dîtin.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Piraniya nifûsa azad a welatên ku Mîtanî lê serdest bûn, ango gelê asayî, wekê ḫupšu têne binavkirin ku peyvek bi eslê xwe semîtî ye ku di destpêkê de mêrên ku divê bi zorê werin leşkeriyê, destnîşan dikir. Ew bi piranî di nivîsan de wekê cotkar, şervan û karsaz xuya dibin ku di nivîsên nûziyan de wekê ālik ilki, "xebatkarê kar an leşkerî" jî têne bikar anîn.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Mittani and Its Empire |paşnav=von Dassow |pêşnav=Eva |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2022-04-12 |rr=455–528 |isbn=978-0-19-068760-1 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780190687601.003.0029 }}</ref> Nivîsên ji qiralên Alalakh û Arrapha du komên civakî yên din jî belge kirine. Di destpêkê de ku jê re egelli, šūzubbu an nakkošše hatiye gotin hene ku pisporên pîşeyî yên wekê ajokarê wesayîtan an perwerdekarê hespan bûn. Ev ew kes ên ku xwedî jêhatîyên ku ji aliyê elîtan ve têne xwestin in bûn û ji bo wan erkên xwe pêk dianîn û dibe ku di berdêla wan de erd wergirtine.<ref name=":1" /> Paşê miletên azad û feqîr hene ku li Nûziyê wekê aššabu ('nifûs') û li Alalakhê jî wekê ḫaniaḫḫe hatine binavkirin. Ev rewş diyar dike ku bi nebûna milk tê xuya kirin, dibe ku ji ber windakirina milkan be. Lê ew hê jî mecbûrî leşkeriya mecbûrî û xizmeta dewletê ne.<ref name=":1" /> Li gorî E. von Dassow, ew rastiya ku ev çîn li her du aliyên axên ku Mîtanî lê serdest in têne dîtin, dikare nîşan bide ku ev kategorîzekirinek e ku ji aliyê qiraliyeta serdest ve hatiye xwestin û li ser vasalên qiraliyetê hatiye ferzkirin. Ev kategori bi piranî ji aliyê xwezaya têkiliya wan ê bi rêveberiyê re û karûbarên ku ew dikarin pêşkêşî rêveberiyê bikin ve têne destnîşankirin. Ev yek bi taybetî ji tabletên lîsteyên hêjmara nifûsê û lîsteyên leşkeran diyar dibe. == Arkelojî == Têgeheke bi navê "serdema tarî" heta demek berê, ji bo valahiya arkeolojîk a di navbera Serdema Bronz a Navîn û Dereng de li deverên bakurê Mezopotamyayê dihat bikaranîn lê Costanza Coppini vê yekê wekê "veguherîn" dibîne ku dikare wekê "Serdema Bronzê ya Dereng 0" were binavkirin ku ji hilweşandina Lîlan a ku ji ber Samsu-iluna di sala 23an a di dema serweriya wî de, li dora 1728 {{bz}} [kronolojiya navîn] heta serdestiya Mîtanî (li dora 1600–1550 {{bz}}) hatiye piştrast kirin. Ev şopên pêşîn ên tiştê ku di Serdema Bronza Dereng I de, di warê dîrokî de Mîtanî bû ku di dema derketina holê ya qonaxa sêyem a alavên Xabûr de ne.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Coppini |pêşnav=Costanza |tarîx=2022 |sernav=Problems of Transitions in Second Millennium BC Northern Mesopotamia: a View from Tell Barri (Northeastern Syria) |url=https://www.academia.edu/73944209/Problems_of_Transitions_in_Second_Millennium_BC_Northern_Mesopotamia_A_View_from_Tell_Barri_Northeastern_Syria_ |kovar=Exploring ‘Dark Ages’. Archaeological Markers of Transition in the Near East from the Bronze Age to the Early Islamic Period |rr=14 |doi=10.13173/2701-5602 |issn=1869-845X }}</ref> Herêma sereke ya arkeolojîk a Mîtanniya Mezopotamyaya jorîn û herêma Trans-Tigrîd (Başûrê Kurdistanê) e. === Mezopotamyaya jorîn === Cihên arkeolojîk ên mîtaniyan bi giranî li sê herêmên Mezopotamyaya jorîn hatine dîtin ku bi gelemperî li [[Rojavaya Kurdistanê]] ([[Kantona Cizîrê|Katntona Cizîrê]]) û li deverên din ên Rojavaya Kurdistanê û li [[Bakurê Kurdistanê]] hatine dîtin. ==== Rojavaya Kurdistanê (Kantona Cizîrê) ==== [[Wêne:TellBrakMitanni.jpg|thumb|çep|Dîemek ji bingeha bermahiyên qesra Mîtaniyan li Brakê]] Qonaxa yekem a Mîtanî li Kantona Cizîrê nîşan dide ku Kelûpelên Xabûrê yên Dereng ku dîroka wan ji 1600 heta 1550 {{bz}} vedigere, ev dîzikkarî berdewamiya serdema Babîliya Kevin a ne-Mîtanî ya berê bû.<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://www.openstarts.units.it/bitstream/10077/30235/1/12_W&E_4_BH5_III_online.pdf |sernav=OpenstarTs :: Login |malper=www.openstarts.units.it |roja-gihiştinê=2026-02-12 }}</ref> Ji dora 1550 heta 1270 {{bz}}, kelûpelên Nûzî yên boyaxkirî (qelemên herî taybetmendî di serdema Mîtanî de) wekê kelûpelên hevdem ên Xabûrê ya destpêkê pêş ketine.<ref name=":3" /> Mîtanî li paytexta [[Waşşûkanî|Waşûkaniyê]] baregehên polîsan hebû ku cihê baregehan ji aliyê arkeologan ve li ser çavkaniya çemê Xabûrê hatiye destnîşankirin ku bi îhtimaleke mezin li cihê qada arkeolojîk a Fexeriyeyê ye ku kolandinên arkeolojîk ên alman ên vê dawiyê destnîşan dikin. Bajarê Taite wekê "bajarekî qiraliyetê" ya Mîtaniyê hatiye naskirin lê cihê bajêr di roja îro de heya niha nehatiye zanîn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political and Cultural Relations between the Kingdom of Mittani and its Subordinated Polities in Syria and Southeast Anatolia |paşnav=De Martino |pêşnav=Stefano |weşanger=DEU |tarîx=2018 |isbn=978-3-86835-283-2 |url=https://iris.unito.it/handle/2318/1685098#.Xo50qnLB_IV }}</ref> Navenda bajarî ya sereke ya Brak a di hezarsala 3an de ku di serdema Babîliya Kevin de veguheriye wargeheke biçûk ku di dora sala 1600an de ji aliyê Mîtanî ve pêşketineke mezin dîtiye. Avahiyên bîrdarî yên wekê qesrek û perestgehekê li ser erda bilind hatine çêkirin û bajarokekî 40 hektarî ber bi jêr ve hatiye avakirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Oates |pêşnav=David |tarîx=1985 |sernav=Excavations at Tell Brak, 1983-84 |url=https://doi.org/10.2307/4200237 |kovar=Iraq |cild=47 |rr=159 |doi=10.2307/4200237 |issn=0021-0889 }}</ref> Bicihbûna mîtaniyan heta wêrankirina vê cihê (di du qonaxan de) heya salên 1300 û 1275 {{bz}}ê berdewam kiriye û bi îhtimaleke mezin ev wêrankirin ji aliyê asûriyan ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ur |pêşnav=Jason |paşnav2=Karsgaard |pêşnav2=Philip |paşnav3=Oates |pêşnav3=Joan |tarîx=2011 |sernav=The Spatial Dimensions of Early Mesopotamian Urbanism: The Tell Brak Suburban Survey, 2003–2006 |url=https://doi.org/10.1017/s0021088900000061 |kovar=Iraq |cild=73 |rr=1–19 |doi=10.1017/s0021088900000061 |issn=0021-0889 }}</ref> Di lêkolînên nûjen de du tabletên ji serdema mîtaniyan hatine dîtin. Yek ji van tabletan (TB 6002) behsa "qiral Artassumara dike ku kurê qiral Shuttarna ye".<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Finkel |pêşnav=Irving L. |tarîx=1985 |sernav=Inscriptions from Tell Brak 1984 |url=https://doi.org/10.2307/4200239 |kovar=Iraq |cild=47 |rr=187 |doi=10.2307/4200239 |issn=0021-0889 }}</ref> Heftdeh tabletên Mîtanî yên ji serdema dereng li Hemîdiye hatine dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014-03-14 |paşnavê-edîtor=Bonatz |pêşnavê-edîtor=Dominik |sernav=The Archaeology of Political Spaces |url=https://doi.org/10.1515/9783110266405 |kovar=The Archaeology |doi=10.1515/9783110266405 }}</ref> ==== Deverên din ên li Rojavaya Kurdistanê ==== Kevntirîn tableta ku ji aliyê qiralekî mîtanyayî yê nenas ve hatiye derxistin, li deverê Kobanê hatiye dîtin ku dîroka tabletê vedigere dora sala 1500 {{bz}}.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Cuneiform Manuscript Culture and Gender Studies |paşnav=Michel |pêşnav=Cécile |weşanger=De Gruyter |tarîx=2024-06-03 |rr=103–128 |isbn=978-3-11-138271-5 |url=https://doi.org/10.1515/9783111382715-004 }}</ref> Di navbera 1400 û 1200 salê {{bz}} de bermahiyên niştecihên Mîtanî (radyokarbon) li cihê Baziyê hatiye dîtin. Di nav keşifkirinên hatine dîtin de mohreke silindirî ya Mîtanî û çend tasên ayînî hebûn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Horowitz |pêşnav=Mara T. |tarîx=2017-05-04 |sernav=Recent Trends in the Study of Late Bronze Age Ceramics in Syro-Mesopotamia and Neighbouring Regions |url=https://doi.org/10.1080/00758914.2017.1400736 |kovar=Levant |cild=49 |hejmar=2 |rr=226–229 |doi=10.1080/00758914.2017.1400736 |issn=0075-8914 }}</ref> Du tabletên bi nivîsa mîxî yên serdema mîtaniyan ku ji aliyê hikumdarê Mîtanî Saushtatar ve yeka din jî ji aliyê Artatama I ve hatine mohrkirin, hatine dîtin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Three ritual vessels from the Mittani-period temple at Tell Bazi |paşnav=Otto |pêşnav=Adelheid |weşanger=Warsaw University Press |tarîx=2019 |url=https://doi.org/10.31338/uw.9788323541714.pp.503-518 |paşnav2=Einwag |pêşnav2=Berthold }}</ref> Li Hedîdî (Azu) jî qeyda rêveberiyên mîtaniyan hatiye dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Nakata |pêşnav=Ichiro |tarîx=2013-03-06 |sernav=The god Itūr-Mēr in the middle Euphrates region during the Old Babylonian period |url=https://doi.org/10.3917/assy.105.0129 |kovar=Revue d'assyriologie et d'archéologie orientale |cild=105 |hejmar=1 |rr=129–136 |doi=10.3917/assy.105.0129 |issn=0373-6032 }}</ref> ==== Deverên arkeolojîk ên Dîcleya jorîn ==== Kolandinên rizgarî kelûpelên arkeolojîkî yên (2017) li [[Bendava Germavê]] li qeraxa rastê ya jorîn a çemê Dicleyê, li [[Bakurê Kurdistanê]], destpêkek pir zû ya serdema mîtaniyan nîşan dane ku di kavilên perestgehekê li deverê, berhemên ayînî û mohreke silindirî ya Mîtanî ya destpêkê hatiye dîtin ku bi radyokarbonê ve girêdayî ye û dîroka mohrê vedigere salên 1760 û 1610ê berî zayînê.<ref name="AY2021">{{Jêder-kovar |paşnav=AY |pêşnav=Eyyüp |tarîx=2021-04-27 |sernav=A HURRIAN-MITANNI TEMPLE UNEARTHED IN MÜSLÜMANTEPE IN UPPER TIGRIS AND 1 NEW FINDINGS |url=https://doi.org/10.21547/jss.800086 |kovar=Gaziantep University Journal of Social Sciences |cild=20 |hejmar=2 |rr=338–361 |doi=10.21547/jss.800086 |issn=1303-0094 }}</ref> Arkeolog Eyyüp Ay, di gotara xwe (2021) de, qonaxa duyem a perestgehê wekê "navendeke îdarî ku di atolyeyên wê de esnaf û her wiha cotkar, baxçevan û şivan jî dixebitin û dibe ku ji aliyê kahînek ve ku bi serokekî Mîtanî yê bihêz ve girêdayî bû, hatine birêvebirin."<ref name="AY2021" /> == Keyên mîtanî == Di tabloya jêr de lîsteya keyên mîtanî hene ku di 1550 {{bz}} de dest bi desthilatdariyê kirine. {| class="nowraplinks" cellspacing="0" cellpadding="3" rules="all" style="background:#fbfbfb; border-style: solid; border-width: 1px; font-size:100%; empty-cells:show; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#F6E6AE" ! Key !! Serdem !! Nîşe |- | Maitta || ||Damezrînerê bi nav û deng. |- | [[Kirta]] || {{Derdora|1540 {{bz}}}} || Yekem keyê naskirîye, dibe ku efsanewî jî be |- | [[Shuttarna I]] || || Li ser bingeha mohra Alalakh kurê Korta ye<ref>Jankowska, N. B.. "11. Asshur, Mitanni, and Arrapkhe". Early Antiquity, edited by I. M. Diakonoff, Chicago: University of Chicago Press, 2013, pp. 228–260</ref> |- | [[Baratarna|Parattarna I]] || {{Derdora|1500 {{bz}}}} || Kurê Kirta |- | Parshatatar || {{Derdora|1485 {{bz}}}} || Kurê Parattarna I |- | [[Shaushtatar]] || {{Derdora|1465 {{bz}}}} ||Hemdemê Qis-Addu li Terqayê |- | Parattarna II || {{Derdora|1435 {{bz}}}} || Hemdemê Qis-Addu li Terqayê |- | Shaitarna || {{Derdora|1425 {{bz}}}} || Hemdemê Qis-Addu li Terqayê |- | [[Artatama I]] || {{Derdora|1400 {{bz}}}} || Peymana bi firewn Thutmose IV, hevdemê firewn Amenhotep II re |- | [[Shuttarna II]] || {{Derdora|1380 {{bz}}}} || |- | [[Artashumara]] || {{Derdora|1360 {{bz}}}} || Ronahiya Shuterna Yee, Serweriya Kurt |- | [[Tushratta]] || {{Derdora|1358 {{bz}}}} || Hemdemê Suppiluliuma I |- | [[Artatama II]] || {{Derdora|1335 {{bz}}}} || Peyman bi Suppiluliuma I ê Hîtîtan re, hevdemê asûr-uballit I li Asûryayê |- | [[Shuttarna III]] || {{Derdora|1330 {{bz}}}} || Hevdemê Suppiluliuma I yê hîtîtan û fîrewnên Amenhotep III û Amenhotep IV û nameyên Amarnayê |- | [[Shattiwaza]] || {{Derdora|1330 {{bz}}}} || Vasalê Împeratoriya Hîtîtan ku wekî Kurtiwaza an Mattiwaza jî tê zanîn |- | [[Shattuara]] || {{Derdora|1305 {{bz}}}} || |- | [[Wasashatta]] || {{Derdora|1285 {{bz}}}} || Kurê Shattuara |- | [[Shattuara II]]|| {{Derdora|1265 {{bz}}}} || Keyê dawî yê Mîtanî |} == Mijarên têkildar == * [[Karduniaş]] * [[Xanîgalbat]] * [[Waşşûkanî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Arkeolojî]] [[Kategorî:Dewletên dîrokî]] [[Kategorî:Dîroka Kurdistanê]] [[Kategorî:Hurî]] [[Kategorî:Mîtanî| ]] [[Kategorî:Monarşiyên berê yên Asyaya Rojavayê]] 3wtta857va2887ihiup0difk6ilsh83 1995836 1995831 2026-04-02T20:12:11Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 1995836 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Near East 1400 BCE.png|thumb|Tixûbên dewleta Mîtanî di salên 1400î yên berî zayînê de]] '''Mîtanî''', '''Dewleta Mîtanî''' yan jî '''Xanîgalbat''' ({{nêzîkî}} 1550–1260 {{bz}}) keyaniyek bakur a rojhilata nêzîk a kevnar e ku navenda keyaniyê li [[Rojavaya Kurdistanê|Rojavayê Kurdistan]] a îro bû. Keyaniya Mîtanî di navbera sedsalên 17 û 13e yê {{bz}} li herêma di navbera [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Rojavayê Kurdistanê]] de hikûm kiriye. Mîtanî şaxeke ji [[gelên îranî]] bûn ku yek ji gelên dîrokî yên li deverên [[Mezopotamya]]yê bûn. Ji ber ku li şûnwarên ên kolandinê de hê ti dîrok, salnivîsên padîşah û kronîk nehatine dîtin, agahiyên li ser mîtaniyan li gorî hêzên din ên herêmê kêm e. Agahiyên di derbarê wan de bi gelemperî ji aliyê cîranên wan ve hatiye nivîsandin. Hûrî di dawiya hezarsala 3em ê berî zayînê de li herêmê bicih bûne.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Buccellati |pêşnav=Giorgio |tarîx=1997 |sernav=Urkesh: The First Hurrian Capital |url=https://ixtheo.de/Record/1787586049/Description |kovar=The Biblical archaeologist |ziman=en |cild=60 |hejmar=2 |rr=77 }}</ref> Keyê [[Girê Mozan|Ûrkeşê]] ya bi navê Hûrî, Tupkish li ser mohra gil a bi dîroka 2300 {{bz}} li [[Girê Mozan]] hatiye dîtin. Yekem nivîsa tomarkirî ya di derbarê zimanê mîtaniyan de nivîsa şahê Ûrkeşê (di sedsala 21ê {{bz}}) Tiş-atal bû. Piştre Hûrî nifûsa sereke ya Mîtanî ku pêşî bi navê Habigalbat hatiye zanîn pêk anîne.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Koppen |pêşnav=Frans Van |sernav="The Geography of the Slave Trade and Northern Mesopotamia in the Late Old Babylonian Period," in: H. Hunger and R. Pruzsinszky (ed.), Mesopotamian Dark Age Revisited (Vienna: Österreichische Akademie der Wissenschaften, 2004) 9-33 |url=https://www.academia.edu/2462202/_The_Geography_of_the_Slave_Trade_and_Northern_Mesopotamia_in_the_Late_Old_Babylonian_Period_in_H_Hunger_and_R_Pruzsinszky_ed_Mesopotamian_Dark_Age_Revisited_Vienna_%C3%96sterreichische_Akademie_der_Wissenschaften_2004_9_3 |kovar=acamedia.edu }}</ref> Împeratoriya Mîtanî hêzeke herêmî ya bihêz bû ku ji aliyê [[hîtît]]iyan ve li aliyê bakur, ji aliyê misiriyan ve li rojava, ji [[kasîtan]] ve li aliyê başûr û ji aliyê asûriyan ve jî ji aliyê rojhilat ve hatibûn dorpêçkirin. Sinorê keyaniya mîtaniyan li aliyê rojava heya [[Kizzuwatna]] bi [[Toros|Çiyayên Torosê]], li aliyê başûr heya Tunip, li aliyê rojhilat heya Arraphe û li bakur heya [[Gola Wanê]] berfireh bûye.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |roja-gihiştinê=2024-11-09 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Qada bandora mîtaniyan bi navên cihên hûriyan, navên kesan û bi belavbûna cûreyeke kelûpelên xweliyê li [[Rojavaya Kurdistanê]] û li [[Şam (herêma erdnîgarî)|herêma Şamê]] berfireh bûye. == Etîmolojî == === Navên "Mîtannî"/"Mîttanî" === Navê dewleta Mîtanî wekê paşgira hûrî -nni ji kokekê hatiye ravekirin ku ji peyva hind û aryeniye, *maita- 'yekkirin' hatiye deynkirin ku bi lêkera sanskritî mith (मिथ्; 'yekkirin, cotkirin, hevdû dîtin') re hevwate ye. Ji ber vê yekê navê Mîtanni tê wateya 'padîşahiya yekbûyî'.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Fournet |pêşnav=Arnaud |tarîx=2010-01-01 |sernav=Journal of Indo-European Studies. 2010. About the Mitanni Aryan gods. (1-2: 26-40) |url=https://www.academia.edu/642020 |kovar=Journal of Indo-European studies |roja-gihiştinê=2024-11-20 |roja-arşîvê=2023-06-24 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230624124120/https://www.academia.edu/642020 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Gernot Wilhelm li cihê vê pêşniyar kiriye ku Maittan(n)i tê wateya 'ya M(a)itta' ku navê "serokekî (an eşîrekê) ye û ne navê herêmek an nifûsekê ye".<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2001-03-01 |sernav=Adelheid Otto, Die Entstehung und Entwicklung der Klassisch-Syrischen Glyptik , Untersuchungen zur Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie, Ergänzungsbände zur Zeitschrift für Assyriologie und Vorderasiatische Archäologie, Band 8, 1 vol. in-8° de 316 p., avec fig. au trait dans le texte et 40 pl. + 7 cartes hors texte, Walter de Gruyter, Berlin, New York, 2000 |url=https://doi.org/10.3917/assy.093.0081b |kovar=Revue d'assyriologie et d'archéologie orientale |cild=93 |hejmar=1 |rr=84–86 |doi=10.3917/assy.093.0081b |issn=0373-6032 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://brill.com/display/book/9789004704312/BP000015.xml |sernav=brill.com |malper=brill.com |roja-gihiştinê=2026-02-10 }}</ref> Dibe ku Maitta damezrînerê xanedanê ye. Li gorî vê analîza zimannasî, navê padîşahiyê niha bi gelemperî wekî "Mittani" (Mitta/Maitta û paşgira hûrî -ni) li cihê "Mîtannî" hatiye nivîsandin.<ref name="von2022"/> === Navê "Xanîgalbat" === Keyaniya Mîtanî berî sala 1600 ê {{bz}} de li Babîlê, di dema serweriya Ammî-Saduqa de, wekê Xabingalbat hatiye naskirin ku di du nivîsên dawiya serdema Babîliya Kevin de wekê ḫa-bi-in-gal-ba-ti-i û ḫa-bi-in-ga-al-ba-at hatiye piştrast kirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Koppen |pêşnav=Frans Van |sernav="The Geography of the Slave Trade and Northern Mesopotamia in the Late Old Babylonian Period," in: H. Hunger and R. Pruzsinszky (ed.), Mesopotamian Dark Age Revisited (Vienna: Österreichische Akademie der Wissenschaften, 2004) 9-33 |url=https://www.academia.edu/2462202/_The_Geography_of_the_Slave_Trade_and_Northern_Mesopotamia_in_the_Late_Old_Babylonian_Period_in_H_Hunger_and_R_Pruzsinszky_ed_Mesopotamian_Dark_Age_Revisited_Vienna_%C3%96sterreichische_Akademie_der_Wissenschaften_2004_9_33 |kovar=academia.edu }}</ref> Misriyan keyaniyê re digotin Naharin û Mîtanî û di heman demê de hîtîtên hurî û asûriyan keyaniyê wekê Ḫanigalbat an Ḫani-Rabbat binav kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Gauthier, Henri - Dictionnaire des Noms Géographiques Contenus dans les Textes Hiéroglyphiques T.3 (1926) |paşnav=Gauthier |pêşnav=Henri (1877-1950) |tarîx=1926 |url=http://archive.org/details/Gauthier1926 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=An Egyptian hieroglyphic dictionary : with an index of English words, king list and geological list with indexes, list of hieroglyphic characters, coptic and semitic alphabets, etc. |paşnav=Budge |pêşnav=E. A. Wallis (Ernest Alfred Wallis) |weşanger=London : J. Murray |tarîx=1920 |kesên-din=Robarts - University of Toronto |url=http://archive.org/details/egyptianhierogly02budguoft }}</ref> Li gorî Michael C. Astour ev nav ji heman keyaniyê re hatine bikaranîn û pir caran bi hev re dihatin bikaranîn. Di salnameyên hîtîtiyan de behsa gelê bi navê hûrrî (Ḫu-ur-ri) hatiye kirin ku li herêma Rojavaya Kurdistanê ya îro bû.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Astour |pêşnav=Michael C. |tarîx=1972 |sernav=Ḫattus̆ilis̆, Ḫalab, and Ḫanigalbat |url=https://doi.org/10.1086/372153 |kovar=Journal of Near Eastern Studies |cild=31 |hejmar=2 |rr=102–109 |doi=10.1086/372153 |issn=0022-2968 }}</ref> Nivîsareke hîtîtan dibe ku ji serdema Mursili I be, behsa "padîşahê hûriyan" dike û guhertoya asûrî-akadî ya nivîsê "hûrî" wekê Xanîgalbat wergerandiye. Tushratta ku di nameyên xwe yên amarna yên akadî de xwe wekê "padîşahê Mîtanî" bi nav dike ku padîşahiya xwe wekê Xanîgalbat bi nav kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Amarna Letters and Their Study |weşanger=Penn State University Press |tarîx=2016-12-05 |rr=4–20 |url=https://doi.org/10.5325/j.ctv1bxgx7g.6 }}</ref> Nivîsandina herî kevn a peyva Xanîgalbat bi zimanê akadî dikare were xwendin, digel guhertoya hîtîtî ku behsa "dijminê hûrî" dike, di nivîsareke ji sedsala 13an berî zayînê ya "salnameyên Ḫattušili I" de ye, dibe ku piştî 1630 salê {{bz}} de hikum kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political and Cultural Relations between the Kingdom of Mittani and its Subordinated Polities in Syria and Southeast Anatolia |paşnav=De Martino |pêşnav=Stefano |weşanger=DEU |tarîx=2018 |isbn=978-3-86835-283-2 |url=https://iris.unito.it/handle/2318/1685098#.X1BUcIvB_IU }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/publication/338001738_The_Annals_and_Lost_Golden_Statue_of_the_Hittite_King_Hattusili_I |sernav=(PDF) The Annals and Lost Golden Statue of the Hittite King Hattusili I |malper=ResearchGate |roja-gihiştinê=2026-02-10 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Yener |pêşnav=Kutlu Aslihan |tarîx=2021-01-01 |sernav=Some Thoughts about Middle Bronze Age Alalakh and Ugarit: Reassessing an Alalakh Wall Painting with Archival Data |url=https://www.academia.edu/61046107/Some_Thoughts_about_Middle_Bronze_Age_Alalakh_and_Ugarit_Reassessing_an_Alalakh_Wall_Painting_with_Archival_Data |kovar=Ougarit, un anniversaire. Bilans et recherches en cours, }}</ref> Têgeha peyv Xanîgalbat a bi zimanê asûrî di dîrokê bi gelek awayan hatiye ravekirin. Beşa yekem bi peyvên "𒄩𒉡 ha-nu," "nanu" an "hana" ve girêdayî ye ku yekem car di zimanê marî de ji bo danasîna kesên ku hatine perava başûr a herêma bakurê Firatê, nêzîkî Terqa (paytexta Keyaniya Ḫana) û çemê Xabûrl hatiye piştrastkirin. Ev têgeh ne tenê ji bo navekî komeke mirovan hatibû bikar anîn, di heman demê de deverekî topografîk jî rave kiriye. Di serdema asûrîya navîn de, hevoka "𒌷𒆳𒄩𒉡𒀭𒋫" "URUKUR Ḫa-nu AN.TA," "bajarên Hanuya Jorîn" rave kiriye ku di navbera du Hanuyên cuda de ne, bi îhtimaleke mezin li her du aliyên çem in ku cûdahiyeke di navbera wan de hene. Ev destnîşankirina aliyê bakur piraniya axa bingehîn a dewleta Mîtanî girtiye nav xwe. Du nîşanên ku bûne sedema xwendinên guherbar "𒃲 gal" û forma wê ya alternatîv "𒆗 gal9" in. Yekem hewldanên deşîfrekirinan di dawiya sedsala 19an de formên ku "gal", ku di zimanê sumerî de tê wateya "mezin", şîrove dikin ku wekî sumerogramek ji bo "rab" a akadî ku xwediyê heman wateyê ye; "Ḫani-Rabbat" nîşan dide ku tê wateya "Haniyê Mezin". J. A. Knudtzon, û piştî wî E. A. Speiser, li cihê wê, piştgirî dane xwendina "gal" a li ser bingeha rastnivîsa wê ya alternatîv a bi "gal9" ku ji demê ve bûye nêrîna piraniya zanyaran. Di demên dawî de, di sala 2011an de, zanyar Miguel Valério ku di wê demê li Zanîngeha Nû ya Lîzbonê bû, piştgiriyek berfireh daye xwendina kevintir a "Hani-Rabbat".<ref>{{Jêder-malper |url=https://um-es.academia.edu/MiguelVal%C3%A9rio |sernav=Miguel Valério - Universidad de Murcia |malper=um-es.academia.edu |roja-gihiştinê=2026-02-10 |ziman=en |paşnav=valério |pêşnav=miguel }}</ref> == Dîrok == [[Wêne:Carte du Mitanni.png|thumb|çep|Di sala 1490ê {{bz}} de Keyaniya Mîtannî ya herî mezin ku di bin rêveberiya Barattarna bû.]] Mîtaniyan di sedsala 16an ê berî zayînê de li Mezopotamyaya jorîn û qiraliyeteke bi hêz avakiriye ku paytexta wan li bajarê [[Waşşûkanî]] yê bû. Keyaniya mîtaniyan li sê xala [[Bakurê Kurdistanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]] û [[Başûrê Kurdistanê|Başûrê Kurdistan]] a îro hatibû avakirin. Keyaniya mîtaniyan gelek salan li herêmên Mezopotamyayê serwerî kiriye. Yekem car ku di dîrokê de hatiye zanîn ku li Mezopotamyayê madena [[hesin]]î ji aliyê mîtaniyan ve hatiye vedîtin û hatiye bikaranîn. Asûrî parçeyek biçûk ê ji Keyaniya Mîtanî bûn. Heft êlên mîtaniyan hebûn ku wekê "MIL" an jî "MILAN" hatine binavkirin.<ref>http://wikitry.com/index.php/Mitanni{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref> Bikaranîna yekem a naskirî (heta niha) navên hind û aryanî ya serwerên Mîtannî bi [[Shuttarna I]] dest pê dike ku li cihê bavê xwe Kirta bûye serwerê keyaniyê.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110266412/html |sernav=Constituent, Confederate, and Conquered Space |tarîx=2014-04-01 |weşanger=De Gruyter |isbn=978-3-11-026641-2 |ziman=en }}</ref> Keyê Mîtannî [[Barattarna]] keyaniya rojava ber bi [[Heleb]]ê ve berfireh kiriye û keyê Amorî, Îdrîmî ya Alalakh xiste bindestê xwe û dixuye ku pênc nifş vî keyaniyê (ku bi navê Parattarna jî tê zanîn) ji bilind bûna Keyaniya Mîtannî vediqetînin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.worldcat.org/oclc/64390584 |sernav=A history of the ancient Near East |paşnav=Van de Mieroop |pêşnav=Marc |tarîx=2007 |isbn=978-1-4051-4910-5 |çap= |cih=Malden, MA |oclc=64390584 }}</ref> Dewleta [[Kizzuwatna]] ya li rojava jî bi mîtannîyan re girêdaye û Asûrya li rojhilat bi giranî di nîveka sedsala 15an a berî zayînê de bûye dewletekî mîtanîyan. Gelê Mîtanî, di serdema Şauştatar de bi hêztir bûye lê hûriyan dixwest ku [[Hîtît]]iyan di hundirê çiyayên [[Anatolya Navîn|Anatolyayê]] de bihêlin. Li dijî [[Hîtît]]an, [[Kizzuwatna]] li rojava û Ishuwa li bakur hevalbendên hev ên girîng bûn. === Keyaniya destpêkê === [[Wêne:Cylinder seal,ca. 16th–15th century BC Mitanni.jpg|thumb|Mohra silindir, li dor sedsala 16-15an ê berî zayînê, Mîtanî.]] Tê zanîn ku hûrî ji serdema akadiyan ve li rojhilatê çemê Dîcleyê li ser çemê bakurê [[Mezopotamya]]yê û li [[Geliyê Xabûrê]] jiyan kirine. Koma ku bûne Mîtanî, berî sedsala 17an ê berî zayînê hêdî hêdî berê xwe dane başûrê [[Mezopotamya]]yê. Koma beriya mîtaniyan (hûrî) di dawiya sedsala 17an an di nîvê yekem a sedsala 16an ê de berî zayînê de qiraliyeteke hêzdar bûn ku dema destpêka qiraliyeta wan heta dema Thutmose I, ji dema serwerên hîtît [[Hattusili I]] û [[Mursili I]] dirêj dibûn.<ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=Constituent, Confederate, and Conquered Space: The Emergence of the Mittani State |weşanger=De Gruyter |tarîx=2014-04-01 |isbn=978-3-11-026641-2 |ziman=en |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110266412/html }}</ref> Nivîsarên nuziyan ên taybet de, Ûgarît û arşîvên hîtîtiyan ê li Hatûşayê tenê behsa hûriyan dike. Nivîsarên mixî yên ji Marî behsa hikumdarên bajar-dewletên li Mezopotamyaya Jorîn bi navên Amurru (Amorî) û Hûrî dikin. Serwerên bi navên Hûrî jî ji bo Ûrshûm û Hasûm hatine pejirandin û tabletên ji Alalakh (qata VII, ji beşa paşîn a serdema Babîliya Kevin) behsa kesên bi navên Hûrî yên li ser peravên [[Çemê Orontesê]] dikin. Ji bo dagirkirinên ji aliyê bakurê rojhilat ve ti delîl tune ne. Bi gelemperî ev çavkaniyên onomastîk ji bo berfirehbûna [[Hurî|Hûrî]] ya li başûr û rojava wekî delîl hatine girtin. Parçeyeke nivîsarên hîtîtan dibe ku ji serdema Mursilî I ve maye, behsa "Keyê Hûriyan" dike (LUGAL ERÍN.MEŠ Hurri). Ev termînolojî herî dawî ji bo qiralê mîtannî Tuşratta, di nameyekê de di arşîvên [[Amarna]]yê de hatiye bikaranîn. Sernavê normal ê padîşah 'padîşahê hurri-men' bû (bêyî ku KUR diyarkereke welatek nîşan bide). Stêrnas û saetçêkerê fermî ya Misirê Amenemhet (Amen-hemet) xuya ye ku ferman daye ku li ser gora wî were nivîsandin ku ew ji "welatê biyanî yê bi navê Mtn (Mi-ti-ni)"<ref>{{Jêder-malper |url=https://123dok.org/document/8yd06e1z-political-cultural-relations-kingdom-subordinated-polities-southeast-anatolia.html |sernav=Redirecting |malper=123dok.org |roja-gihiştinê=2026-02-10 }}</ref> hatiye lê [[Alexandra von Lieven]] (2016) û [[Eva von Dassow]] (2022) difikirin ku sefera ber bi Mîtanî ve, dibe ku di serdema firewn Ahmose I (nêzîkî 1550–1525 {{bz}}) de pêk hatibe ku bi taybetî sefera ku ji aliyê bavê wî Amenemhet ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Lieven |pêşnav=Alexandra von |sernav=von Lieven, Clockmaker Amenemhet.pdf |url=https://www.academia.edu/28449812/von_Lieven_Clockmaker_Amenemhet_pdf |kovar=academia }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Oxford History of the Ancient Near East |paşnav=Radner |pêşnav=Karen |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2022-04-21 |isbn=978-0-19-068760-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=Hr9qEAAAQBAJ&dq=astronomer+and+clockmaker+Amenemhet&pg=PA466 |paşnav2=Moeller |pêşnav2=Nadine |paşnav3=Potts |pêşnav3=Daniel T. }}</ref> Di dema serweriya firewn Thutmose I (1506–1493 {{bz}}), navên Mîtannî û Naharîn di nav bîranînên çend efserên firewn de ne.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Aspects of Egyptian Foreign Policy in the 18th Dynasty in Western Asia and Nubia |paşnav=Hoffmeier |pêşnav=James K. |weşanger=BRILL |tarîx=2004-01-01 |rr=121–141 |isbn=978-90-474-1369-1 |url=https://doi.org/10.1163/9789047413691_007 }}</ref> Bikaranîna yekem a navên hind û aryenî ya hikumdarên Mîtanî bi Shuttarna I dest pê dike ku li cihê bavê xwe Kirta hatibû li ser textê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Constituent, Confederate, and Conquered Space: The Emergence of the Mittani State |weşanger=De Gruyter |tarîx=2014-04-01 |isbn=978-3-11-026641-2 |ziman=en |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/9783110266412/html }}</ref> Qiral Barattarna ya Mîtanî keyaniya xwe ber bi rojava ve berfireh kiriye ku heta digihîje Helebê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://oracc.museum.upenn.edu//aemw/alalakh/idrimi/corpus |sernav=aemw/alalakh/idrimi |malper=oracc.museum.upenn.edu |roja-gihiştinê=2026-02-10 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=A history of the ancient Near East, ca. 3000-323 B.C |paşnav=Van de Mieroop |pêşnav=Marc |weşanger=Blackwell Pub |tarîx=2007 |isbn=978-1-4051-4910-5 |çap=2 |cih=Malden, MA |series=Blackwell history of the ancient world }}</ref><ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Hunger |pêşnav=Hermann |paşnav2=Pruzsinszky |pêşnav2=Regine |tarîx=2004 |sernav=Mesopotamian Dark Age Revisited |url=https://doi.org/10.1553/0x0003f0d6 |kovar=doi.org |doi=10.1553/0x0003f0d6 }}</ref> Dewleta [[Kizzuwatna]] li rojava dilsoziya xwe ji bo mîtaniyan diyar kirine û asûrî li rojhilat heta nîvê sedsala 15an berî zayînê bi piranî bibûn dewleteke vasal a keyaniya Mîtanî. Di dema serweriya Şauştatar de keyaniya Mîtanî bihêz bûye lê hûriyan dixwestin ku [[Hîtît]] li çiyayên bilind ên [[Anatolya]]yê bimînin. Kizzuwatna li rojava û Ishuwa li bakur hevalbendên herî girîng ên li dijî hîtîtan bûn ku di wî demî de dijberê mîtaniyan bûn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Roller |pêşnav=Duane W. |tarîx=2005 |sernav=''Qumran in Context: Reassessing the Archaeological Evidence''. Yizhar Hirschfeld. |url=https://doi.org/10.1086/basor25066923 |kovar=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |cild=340 |rr=94–95 |doi=10.1086/basor25066923 |issn=0003-097X }}</ref> === Piştî keyaniyê === Piştê dawiya keyaniya mîtaniyan, beşên rojavayî yên xaka mîtaniyan rasterast dikevin bin kontrola hîtîtan û beşên rojhilat rasterast dikevin bin kontrola asûriyan. Parçeya navîn erdê mîtaniyan wekî eyaleta Hanigalbatê berdewam kiriye. Di dawiyê de, di dema [[Şalmaneserê I]] de, careke din dîsa beşa mayî ya Mîtanî dikeve bin kontrola asûriyan. Kontirolkirina erdê Mîtanî heta paşketina hêza asûriya navîn piştî mirina [[Tukulti-Ninurta I]] berdewam kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A2722770/view |sernav=Çavkanî -1 }}</ref> Dema ku erdê mîtaniyan di bin kontrola rasterast a asûriyan de bû, Hanigalbat ji aliyê parêzgerê tayînkirî yên wekî mezin-wezîrê asûrî Ilī-padâ, bavê Ninurta-apal-Ekur (1191-1179) ku sernavê Keyê Hanigalbat wergirtibû ve hatiye birêvebirin. Keyê asûrî li navenda îdarî ya asûriyan a li Tell Sabî Abyadê ya ku nû hatiye çêkirin (li ser birc û rûnişgeha Mîtanî ya heyî) rûniştiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.researchgate.net/profile/Bleda-During/publication/311509524_During_BS_Visser_E_and_Akkermans_PMMG_2015_Skeletons_in_the_Fortress_The_Late_Bronze_Age_Burials_of_Tell_Sabi_Abyad_Syria_Levant_4730-50/links/5b61804baca272a2d6791b6d/Duering-BS-Visser-E-and-Akkermans-PMMG-2015-Skeletons-in-the-Fortress-The-Late-Bronze-Age-Burials-of-Tell-Sabi-Abyad-Syria-Levant-4730-50.pdf |sernav=Çavkanî-2 }}</ref> Lîsteya keyên babîlî a, navê hikumdarê asûrî Sennaherîb (705–681 b.z.) û kurê wî Aşûr-nadîn-şûmî (700–694) wekî “Xanedana Ĥabigal” bi nav kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Babylonian and Assyrian Historical Texts |weşanger=Princeton University Press |tarîx=1955-12-31 |rr=265–317 |url=http://dx.doi.org/10.1515/9781400882762-013 }}</ref> Navê Hanigalbat heya dawiya hezarsala 1ê {{bz}} hatiye bikaranîn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Da Riva |pêşnav=Rocío |tarîx=2018-09-17 |sernav=Addendum to Rocío Da Riva, A new attestation of Ḫabigalbat in Late Babylonian sources, WdO 47/2 (2017) 259–264 |url=http://dx.doi.org/10.13109/wdor.2018.48.1.96 |kovar=Die Welt des Orients |cild=48 |hejmar=1 |rr=96–98 |doi=10.13109/wdor.2018.48.1.96 |issn=0043-2547 }}</ref> == Koka keyaniyê == [[Wêne:Ridpath's history of the world; being an account of the ethnic origin, primitive estate, early migrations, social conditions and present promise of the principal families of men (1897) (14781319734).jpg|thumb|çep|Wêneyek ku jiyana mirovên hind û aryanî rave dike]] Çend teonîm ên navên xwerû û rêzikên (termînolojiya teknîkî) mîtanî bi koka xwe Hind û Aryanî an [[Proto-Hind û Aryanî]] ne.<ref name="CotticelliKurras2023">{{Jêder-kitêb |sernav=Indo-Aryans in the Ancient Near East |paşnav=Cotticelli-Kurras |pêşnav=P. |weşanger=Brill |tarîx=2023-06-23 |rr=332–345 |isbn=978-90-04-54863-3 |ziman=en |url=https://brill.com/display/book/9789004548633/BP000013.xml |paşnav2=Pisaniello |pêşnav2=V. }}</ref> Ji serdema [[Shuttarna I]] ve dest pê dike ku mîtaniya yekem e ku di dîrokê de îsbat kiriye ku navên qiralên mîtaniyan bi zimanê [[Hind û îranî|Hind û Aryanî]] bû.<ref name=":0"/> Nivîsarên perwerdehiya hespê Kikkuli têgînên teknîkî yên bi koka xwe Hind û Aryanî hene<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Thieme |pêşnav=Paul |tarîx=1960 |sernav=The 'Aryan' Gods of the Mitanni Treaties |url=https://www.jstor.org/stable/595878?origin=crossref |kovar=Journal of the American Oriental Society |cild=80 |hejmar=4 |rr=301–317 |doi=10.2307/595878 |issn=0003-0279 }}</ref> û xwedawendên Hind û Aryanî Mitra, Varuna, Indra û Nasatya (Aşvîn) di du peymanên ku li Hattusa ku di navbera padîşahên Sattiwaza mîtanî û Šuppiluliuma I ê hîtîtî de hatine dîtin ku hatine rêz kirin û gazî kirin: (peymana KBo I 3) û (peymana KBo I û dubareyên peymanan).<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.academia.edu/642020/Journal_of_Indo-European_Studies._2010._About_the_Mitanni_Aryan_gods._1-2_26-40_ |sernav=Journal of Indo-European Studies. 2010. About the Mitanni Aryan gods. (1-2: 26-40) |malper=www.academia.edu |roja-gihiştinê=2024-11-20 |roja-arşîvê=2022-02-18 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220218173909/https://www.academia.edu/642020/Journal_of_Indo-European_Studies._2010._About_the_Mitanni_Aryan_gods._1-2_26-40_ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Toponîma paytexta mîtaniyan [[Waşşûkanî|Waşûkanî]] jî "bi yekdengî" tê qebûlkirin ku ji zaravayekî Hind û Aryanî hatiye wergirtin.<ref name="CotticelliKurras2023" /> Annelies Kammenhuber (1968) pêşnîyar kiriye ku ev peyv ji zimanê Hind û Îranî yê hêj nehatiye veqetandin hatiye wergirtin lê Mayrhofer destnîşan kiriye ku bi taybetî taybetmendiyên Hind û Aryayî hene.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The coming of the Greeks |paşnav=Robert Drews |weşanger=Princeton University Press |tarîx=1989 |isbn=978-0-691-02951-1 |kesên-din=Internet Archive |url=https://archive.org/details/comingofgreeksin00drew/page/61 }}</ref> Bi giştî tê bawer kirin ku gelên Hind û Aryayî li Mezopotamyaya Jorîn ([[Bakurê Kurdistanê]]) û [[Rojavayê Kurdistanê]] û herêmên bakurê Suriyê bi cih bûne û piştî demekî valahiyeke siyasî, Keyaniya Mîtanî ava kirine ku di heman demê de zimanê hûrî jî qebûl kirine. Ev yek wekî beşek ji koçberiyên Hind û Aryenî hatiye dîtin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=History of Humanity: From the Third Millennium to the Seventh Century B.C. |paşnav=UNESCO |weşanger=UNESCO Publishing |tarîx=1996-12-31 |isbn=978-92-3-102811-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=BnY0KYbJC6wC }}</ref><ref name="Beckwith2009">{{Jêder-kitêb |sernav=Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present |paşnav=Beckwith |pêşnav=Christopher I. |weşanger=Princeton University Press |tarîx=2009-04-05 |isbn=978-0-691-13589-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=5jG1eHe3y4EC }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Kingdom of the Hittites |paşnav=Bryce |pêşnav=Trevor |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2005 |isbn=978-0-19-927908-1 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=HMHmCwAAQBAJ }}</ref> Ji dawiya sedsala 20an vir ve nêrîna ku Qiraliyeta Mîtanî ji aliyê malên key û arîstokratên ku bi eslê xwe Hind û Aryenî ne hatiye birêvebirin di nav zanyaran de belav bûye. Li gorî vê yekê şaxek Hind û Ariyan li dora hezarsala duyemê {{bz}} ji hind û îraniyên din veqetiyane û ber bi rojava ve koç bûne. Bi vê koçberiyê re Keyaniya Mîtanî hatiye avakirin û di heman demê de zimanê hûrî jî ji aliyê keyaniyê ve hatiye pejirandin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Indo-European and Indo-Iranian Wagon Terminology and the Date of the Indo-Iranian Split |paşnav=Lubotsky |pêşnav=Alexander |weşanger=Cambridge University Press |tarîx=2023 |rr=257–262 |isbn=978-1-009-26175-3 |cih=Cambridge |paşnavê-edîtor=Willerslev |pêşnavê-edîtor=Eske |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/indoeuropean-puzzle-revisited/indoeuropean-and-indoiranian-wagon-terminology-and-the-date-of-the-indoiranian-split/ADBF07BCD6447A00E1B5E3EE4E128FA7 |paşnavê-edîtor2=Kroonen |pêşnavê-edîtor2=Guus |paşnavê-edîtor3=Kristiansen |pêşnavê-edîtor3=Kristian }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The BMAC of Central Asia and the Mitanni of Syria |paşnav=Parpola |pêşnav=Asko |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2015-09-01 |rr=69–91 |url=https://academic.oup.com/book/27664/chapter/197781872 |doi=10.1093/acprof:oso/9780190226909.003.0008 }}</ref><ref name="Beckwith2009"/> == Rêveber û civak == === Malbata keyaniyê === Agahiyên pir kêm derbarê malbata qiralên mîtaniyan de hene. Ji xeynî keyên navê bavên çend keyan tê dizanin ku rewşa wan wekê key nayê zanîn ku şahbanûyek tenê, Yunî, jina Tushratta (ku li gorî tîpa Amarna EA 26 rasterast bi dayika şahbanûya Misirê Tiye re têkildar e) û ya sê prensesên ku bi şahên Misirê re zewicî ne (yek ku navê wê nayê zanîn ku bi Thutmose IV, Gilu-Heba û piştre Tadu-Heba ku bi Amenhotep III re zewicî). Bi gelemperî serweriya textê ji bav derbasî kur bûye lê belê bi kêmasî jî be mînakên din ên derbasbûna li ser textê hene ku ev qaîdeya serweriya ji bavê derbasbûna textê qaideyeke berdewam a qiraliyeta mîtaniyan nebû.<ref name="von2022">{{Jêder-kitêb |sernav=Mittani and Its Empire |paşnav=von Dassow |pêşnav=Eva |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2022-04-12 |rr=455–528 |isbn=978-0-19-068760-1 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780190687601.003.0029 }}</ref> Prensîba xanedaniyê di bikaranîna mohra xanedaniyê ya Şewtatar de, ji aliyê cîgirên Şewtatar heta Tuşratta berdewam kiriye.<ref name="von2022" /> Endamên malbata qiralan navên hûrî li xwe dikirin û dema ku ew dihatin ser desthilatdariyê, qiralan navekî textê ya hind û aryanî digirtin.<ref name="von2022" /> Nameya Amarna EA 19 jî nîşan dide ku Tushratta di vê demê de ji bo bapîrê xwe (Artatama) dest bi avakirina tirbeyeke (karašku) kiriye û ji bo wî ji keyê Misirê zêr xwestiye. === Rêveberî === [[Wêne:Ancient Near East 1400BC.svg|thumb|Nexşeya rojhilata kevnar ê li dora sala 1400 {{bz}} ye ku serdema amarnayê dide nîşan ku di nav de Hîtît, Mîtanî, Kaşît, Elam û Xanedaniya 19an a Keyaniya Nû nîşan dide.]] Rêxistina keyaniya mîtaniyam, hetta di nîvê duyem a sedsala 15an de jî ku di asta herî bi hêz de bû, di derbarê wan de agahî pir kêmbûn. Ji ber agahî ji hejmareke kêm a belgeyan hatine berhevkirin, agahiyên di derbarê keyan de bi sinor in. Li gorî daneyên di çavkaniyan de hatiye diyarkirin ku keyaniya Mîtanî cureyekî konfederasyonê bû ku ji aliyê keyên Mîtanî ve dihate birêvebirin ku yek ji "keyên mezin" (akadî šarru rabu) ên (tevî yên Misira Kevnar, [[Babîl (dewlet)|Babîl]] û [[Hîtît]]an) rojhilata nêzîk a di nîvê duyem ê sedsala 2an de bû. Keyaniyê rêberiya komeke heterojen ê ji saziyên siyasî kiriye dibe ku ev sazî di bin cureyên cûrbecûr ên serdestiyê de bûn. Qiraliyeta mîtaniyan wîlayetên (ḫalṣu) vedihewîne ku rasterast hatine birêvebirin ku wekê [[Heleb]]ê ji aliyê parêzgeran ve (Hurrî ḫalzogli?) hatine spartin. Di heman demê de padîşahiyên vasal ên wekê Alalakh û Arrapha jî di nav xwe de girtiye. Hinek bajarên li herêma firata navîn ji aliyê saziyên komunal ve dihatin birêvebirin ku bi komeke karsazên herêmî (ev rewş li Emar, Basiri, dibe ku li Ekalte û Azû jî wisa be) ve rasterast bi qiralê mezin re di nav pêwendiyan de bûn.<ref name="Pruzsinszky2007">{{Jêder-kitêb |sernav=Emar and the Transition from Hurrian to Hittite Power |paşnav=Pruzsinszky |pêşnav=Regine |weşanger=Penn State University Press |tarîx=2007-07-21 |rr=21–38 |isbn=978-1-57506-583-0 |url=https://doi.org/10.5325/j.ctv1bxh1g0.7 }}</ref><ref name=":2">{{Jêder-kovar |tarîx=2014 |sernav=Levantine Polities under Mittanian Hegemony |url=https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |kovar=Constituent, Confederate, and Conquered Space |rr=11 |doi=10.1515/9783110266412.11 |roja-gihiştinê=2024-11-09 |roja-arşîvê=2022-09-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220912023757/https://www.academia.edu/7479998/Levantine_Polities_under_Mittanian_Hegemony |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Hurrian Theophoric Names in the Documents from the Hittite Kingdom |paşnav=de Martino |pêşnav=Stefano |weşanger=Firenze University Press |tarîx=2023 |rr=89–98 |isbn=979-12-215-0109-4 |cih=Florence |url=https://doi.org/10.36253/979-12-215-0109-4.10 }}</ref> Têkiliyên di navbera padîşahê mîtaniyan û vasalên wan de hiyerarşîk bûn. Ji ber vê yekê çavê wî li têkiliyên di navbera bindestên xwe de bû, peymana di navbera Îdrîmî yê Alalaxê û Pilliya yê Kizzuwatnayê de di bin parastina qiral Barattarna de hatiye danîn. Pêşgotina dîrokî ya peymana di navbera Talmî-Şerrûmayê Helebê û keyên hîtîtan Muwatallî II de behsa ji nû ve dabeşkirina erdên sinor ji aliyê keyê Mîtnanî ve ji bo Aştata û Nuhaşşe li ser hesabê Helebê piştî serhildana dawî dike. Wekê ku di nameyên cûrbecûr ên ji Alalaxê de derbarê nakokiyên qanûnî yên ku desthilatdariya Mîtanî tê de destwerdan kiriye de hatiye destnîşankirin ku kesên naskirî yên mîtaniyan dikarin daxwazên fermî ji vasalan bikin ku di nav de desteserkirina milkê kesan an jî girtina mirovan û radestkirina wan ê ji rayedarên Mîtanî re hebûn. Tabletên Nûzî yên li ser têkiliyên di navbera keyên herêmî, Arrapha û serwerê mîtaniyan de nîşan didin ku dema ew ji keyaniyekî diman an jî diçûn qiraliyeteke din, neçar dibûn ku meseleya mirovên ji qiraliyetekê çareser bikin. Keyaniya Mîtanî jî bac kom kiriye lê ev yek bi kêmasî hatiye belgekirin. Ji aliyekî din ve, keyê Mîtanî erd daye peyrewên xwe ku di du tabletên ji Tell Bazi bi vî awayî behsa bexşandina erd ên qiraliyetî ji gelê basîrî re tomar kirine.<ref name="Pruzsinszky2007"/><ref name="von2022"/> ==== Kronolojî ==== <timeline> ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12 PlotArea = top:10 bottom:30 right:130 left:20 AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:-1500 till:-1250 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:25 start:-1500 ScaleMinor = unit:year increment:25 start:-1250 Colors = id:canvas value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:PA value:red id:GP value:green id:eon value:rgb(1,0.7,1) # light purple Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Rulers PlotData= width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till barset:Rulers from: -1500 till: -1490 color:PA text:"[[Kirta]]" from: -1490 till: -1470 color:PA text:"[[Shuttarna I]]" from: -1470 till: -1450 color:PA text:"[[Baratarna]]" from: -1450 till: -1440 color:PA text:"[[Parshatatar]]" from: -1440 till: -1410 color:PA text:"[[Shaushtatar]]" from: -1410 till: -1400 color:PA text:"[[Artatama I]]" from: -1400 till: -1385 color:PA text:"[[Shuttarna II]]" from: -1385 till: -1380 color:PA text:"[[Artashumara]]" from: -1380 till: -1350 color:PA text:"[[Tushratta]]" from: -1351 till: -1350 color:PA text:"[[Artatama II]] from: -1350 till: -1348 color:PA text:"[[Shuttarna III]]" from: -1350 till: -1320 color:PA text:"[[Shattiwaza]]" from: -1320 till: -1300 color:PA text:"[[Shattuara I]]" from: -1300 till: -1280 color:PA text:"[[Wasashatta]]" from: -1280 till: -1270 color:PA text:"[[Shattuara II]]" barset:skip </timeline> === Hêza bergirî === Ji perspektîva leşkerî ve arşîvên Nûzî nîşan didin ku Mîtanî leşkeran di nav vasalên xwe de bi cih kirine ku parastina wan misoger bikin û di heman demê de ew berpirsiyarê parastina wan bûn. Artêşa Mîtanî li gel sewqiyata ceh di heman demê de wesayîtên ku di atolyeyên herêmî de dihatin çêkirin jî dikiriyan ku hinek ji wan wesayîtan wekê bexş (iškaru) belav kiribûn. Ji ber vê yekê ev bi awayekî berfirehtir piştgiriyek leşkerî bû ku ji bo vasalên serwer hatibûn dayîn. Nivîsên li ser rêveberiya leşkerên li qesra qiraliyetê hatine dîtin lê di derbarê beşdarbûna malbatê mezin ku beşdarê şer bûne nivîsên bi vî rengî tunene.<ref name="Abrahami2022">{{Jêder-kovar |paşnav=Abrahami |pêşnav=Philippe |paşnav2=Lion |pêşnav2=Brigitte |tarîx=2022-07-01 |sernav=Les femmes exerçant des fonctions administratives d'après les tablettes du palais de Nuzi |url=https://doi.org/10.21825/akkadica.99685 |kovar=Akkadica |cild=143 |hejmar=2 |doi=10.21825/akkadica.99685 |issn=1378-5087 }}</ref> Ev nivîs hebûna wesayîtên şer li qadên şer ên Serdema Bronzê ya Dereng piştrast dikin ku ev diyarde di qiraliyetên din ên wê serdemê de baş hatiye belgekirin û rola girîng a kategoriya civakî ya ajokarên wesayîtan (maryannu) nîşan dide. Hatiye dîtin ku şervanên qiraliyetê ji kategoriyên din ên civakî jî bûn. Nivîsarên Nûzî nîşan didin ku leşker di yekîneyên ji 10 û 50 kesan pêk dihatin û ji aliyê efseran ve dihatin birêvebirin. Her wiha agahî li ser alavên şervanan jî hatiye peydakirin ku ev yek bi kolandinan jî hatiye belgekirin ku zirxê giran ê ajokarên wesayîtan ku ji plakayên bronzan hatiye çêkirin ku ji zirxê çermî yê siviktir ê şervanan cuda bû. Rim, şûr, kevan, tîr û kêr çekên ku herî zêde ne ku hatine behskirin in.<ref name="Abrahami2022" /> === Çînên civakî === Hêza leşkerî ya mîttaniyan li ser elîtek şervan, maryannu, dispêre ku di karanîna wesayîtan şer de pispor bûn. Ev hêzên leşkerî li seranserê sinorên bandora hûriyan têne dîtin ku di nivîsarên Alalakh, Nûzî (ku li wir ew bi akadî wekê rākib narkabti ku wekê "ajokarên wesayîtan" hatine binavkirin) û her wiha heman mijar di nivîsarên Ugarît û Qatna de jî hatine nivîsandin. Ew di civakê de di pozîsyona herî bilind de ne û pir caran xwediyê milkên girîng bûn. Ji ber vê yekê, ew elîta serdest bûn û bi awayekî "esilzade" ye ku bi nêzîkbûna xwe ya bi qiralan re tê hatine nas kirin. Lêbelê ji ber ku ew hema hema li her gund an her mezrayek hatine belgekirin û hatine dîtin, ev kom nêzîkî nifûsa asayî têne dîtin.<ref name=":2"/><ref name=":1"/> Piraniya nifûsa azad a welatên ku Mîtanî lê serdest bûn, ango gelê asayî, wekê ḫupšu têne binavkirin ku peyvek bi eslê xwe semîtî ye ku di destpêkê de mêrên ku divê bi zorê werin leşkeriyê, destnîşan dikir. Ew bi piranî di nivîsan de wekê cotkar, şervan û karsaz xuya dibin ku di nivîsên nûziyan de wekê ālik ilki, "xebatkarê kar an leşkerî" jî têne bikar anîn.<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Mittani and Its Empire |paşnav=von Dassow |pêşnav=Eva |weşanger=Oxford University Press |tarîx=2022-04-12 |rr=455–528 |isbn=978-0-19-068760-1 |url=https://doi.org/10.1093/oso/9780190687601.003.0029 }}</ref> Nivîsên ji qiralên Alalakh û Arrapha du komên civakî yên din jî belge kirine. Di destpêkê de ku jê re egelli, šūzubbu an nakkošše hatiye gotin hene ku pisporên pîşeyî yên wekê ajokarê wesayîtan an perwerdekarê hespan bûn. Ev ew kes ên ku xwedî jêhatîyên ku ji aliyê elîtan ve têne xwestin in bûn û ji bo wan erkên xwe pêk dianîn û dibe ku di berdêla wan de erd wergirtine.<ref name=":1" /> Paşê miletên azad û feqîr hene ku li Nûziyê wekê aššabu ('nifûs') û li Alalakhê jî wekê ḫaniaḫḫe hatine binavkirin. Ev rewş diyar dike ku bi nebûna milk tê xuya kirin, dibe ku ji ber windakirina milkan be. Lê ew hê jî mecbûrî leşkeriya mecbûrî û xizmeta dewletê ne.<ref name=":1" /> Li gorî E. von Dassow, ew rastiya ku ev çîn li her du aliyên axên ku Mîtanî lê serdest in têne dîtin, dikare nîşan bide ku ev kategorîzekirinek e ku ji aliyê qiraliyeta serdest ve hatiye xwestin û li ser vasalên qiraliyetê hatiye ferzkirin. Ev kategori bi piranî ji aliyê xwezaya têkiliya wan ê bi rêveberiyê re û karûbarên ku ew dikarin pêşkêşî rêveberiyê bikin ve têne destnîşankirin. Ev yek bi taybetî ji tabletên lîsteyên hêjmara nifûsê û lîsteyên leşkeran diyar dibe. == Arkelojî == Têgeheke bi navê "serdema tarî" heta demek berê, ji bo valahiya arkeolojîk a di navbera Serdema Bronz a Navîn û Dereng de li deverên bakurê Mezopotamyayê dihat bikaranîn lê Costanza Coppini vê yekê wekê "veguherîn" dibîne ku dikare wekê "Serdema Bronzê ya Dereng 0" were binavkirin ku ji hilweşandina Lîlan a ku ji ber Samsu-iluna di sala 23an a di dema serweriya wî de, li dora 1728 {{bz}} [kronolojiya navîn] heta serdestiya Mîtanî (li dora 1600–1550 {{bz}}) hatiye piştrast kirin. Ev şopên pêşîn ên tiştê ku di Serdema Bronza Dereng I de, di warê dîrokî de Mîtanî bû ku di dema derketina holê ya qonaxa sêyem a alavên Xabûr de ne.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Coppini |pêşnav=Costanza |tarîx=2022 |sernav=Problems of Transitions in Second Millennium BC Northern Mesopotamia: a View from Tell Barri (Northeastern Syria) |url=https://www.academia.edu/73944209/Problems_of_Transitions_in_Second_Millennium_BC_Northern_Mesopotamia_A_View_from_Tell_Barri_Northeastern_Syria_ |kovar=Exploring ‘Dark Ages’. Archaeological Markers of Transition in the Near East from the Bronze Age to the Early Islamic Period |rr=14 |doi=10.13173/2701-5602 |issn=1869-845X }}</ref> Herêma sereke ya arkeolojîk a Mîtanniya Mezopotamyaya jorîn û herêma Trans-Tigrîd (Başûrê Kurdistanê) e. === Mezopotamyaya jorîn === Cihên arkeolojîk ên mîtaniyan bi giranî li sê herêmên Mezopotamyaya jorîn hatine dîtin ku bi gelemperî li [[Rojavaya Kurdistanê]] ([[Kantona Cizîrê|Katntona Cizîrê]]) û li deverên din ên Rojavaya Kurdistanê û li [[Bakurê Kurdistanê]] hatine dîtin. ==== Rojavaya Kurdistanê (Kantona Cizîrê) ==== [[Wêne:TellBrakMitanni.jpg|thumb|çep|Dîemek ji bingeha bermahiyên qesra Mîtaniyan li Brakê]] Qonaxa yekem a Mîtanî li Kantona Cizîrê nîşan dide ku Kelûpelên Xabûrê yên Dereng ku dîroka wan ji 1600 heta 1550 {{bz}} vedigere, ev dîzikkarî berdewamiya serdema Babîliya Kevin a ne-Mîtanî ya berê bû.<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://www.openstarts.units.it/bitstream/10077/30235/1/12_W&E_4_BH5_III_online.pdf |sernav=OpenstarTs :: Login |malper=www.openstarts.units.it |roja-gihiştinê=2026-02-12 }}</ref> Ji dora 1550 heta 1270 {{bz}}, kelûpelên Nûzî yên boyaxkirî (qelemên herî taybetmendî di serdema Mîtanî de) wekê kelûpelên hevdem ên Xabûrê ya destpêkê pêş ketine.<ref name=":3" /> Mîtanî li paytexta [[Waşşûkanî|Waşûkaniyê]] baregehên polîsan hebû ku cihê baregehan ji aliyê arkeologan ve li ser çavkaniya çemê Xabûrê hatiye destnîşankirin ku bi îhtimaleke mezin li cihê qada arkeolojîk a Fexeriyeyê ye ku kolandinên arkeolojîk ên alman ên vê dawiyê destnîşan dikin. Bajarê Taite wekê "bajarekî qiraliyetê" ya Mîtaniyê hatiye naskirin lê cihê bajêr di roja îro de heya niha nehatiye zanîn.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Political and Cultural Relations between the Kingdom of Mittani and its Subordinated Polities in Syria and Southeast Anatolia |paşnav=De Martino |pêşnav=Stefano |weşanger=DEU |tarîx=2018 |isbn=978-3-86835-283-2 |url=https://iris.unito.it/handle/2318/1685098#.Xo50qnLB_IV }}</ref> Navenda bajarî ya sereke ya Brak a di hezarsala 3an de ku di serdema Babîliya Kevin de veguheriye wargeheke biçûk ku di dora sala 1600an de ji aliyê Mîtanî ve pêşketineke mezin dîtiye. Avahiyên bîrdarî yên wekê qesrek û perestgehekê li ser erda bilind hatine çêkirin û bajarokekî 40 hektarî ber bi jêr ve hatiye avakirin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Oates |pêşnav=David |tarîx=1985 |sernav=Excavations at Tell Brak, 1983-84 |url=https://doi.org/10.2307/4200237 |kovar=Iraq |cild=47 |rr=159 |doi=10.2307/4200237 |issn=0021-0889 }}</ref> Bicihbûna mîtaniyan heta wêrankirina vê cihê (di du qonaxan de) heya salên 1300 û 1275 {{bz}}ê berdewam kiriye û bi îhtimaleke mezin ev wêrankirin ji aliyê asûriyan ve pêk hatiye.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Ur |pêşnav=Jason |paşnav2=Karsgaard |pêşnav2=Philip |paşnav3=Oates |pêşnav3=Joan |tarîx=2011 |sernav=The Spatial Dimensions of Early Mesopotamian Urbanism: The Tell Brak Suburban Survey, 2003–2006 |url=https://doi.org/10.1017/s0021088900000061 |kovar=Iraq |cild=73 |rr=1–19 |doi=10.1017/s0021088900000061 |issn=0021-0889 }}</ref> Di lêkolînên nûjen de du tabletên ji serdema mîtaniyan hatine dîtin. Yek ji van tabletan (TB 6002) behsa "qiral Artassumara dike ku kurê qiral Shuttarna ye".<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Finkel |pêşnav=Irving L. |tarîx=1985 |sernav=Inscriptions from Tell Brak 1984 |url=https://doi.org/10.2307/4200239 |kovar=Iraq |cild=47 |rr=187 |doi=10.2307/4200239 |issn=0021-0889 }}</ref> Heftdeh tabletên Mîtanî yên ji serdema dereng li Hemîdiye hatine dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2014-03-14 |paşnavê-edîtor=Bonatz |pêşnavê-edîtor=Dominik |sernav=The Archaeology of Political Spaces |url=https://doi.org/10.1515/9783110266405 |kovar=The Archaeology |doi=10.1515/9783110266405 }}</ref> ==== Deverên din ên li Rojavaya Kurdistanê ==== Kevntirîn tableta ku ji aliyê qiralekî mîtanyayî yê nenas ve hatiye derxistin, li deverê Kobanê hatiye dîtin ku dîroka tabletê vedigere dora sala 1500 {{bz}}.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Cuneiform Manuscript Culture and Gender Studies |paşnav=Michel |pêşnav=Cécile |weşanger=De Gruyter |tarîx=2024-06-03 |rr=103–128 |isbn=978-3-11-138271-5 |url=https://doi.org/10.1515/9783111382715-004 }}</ref> Di navbera 1400 û 1200 salê {{bz}} de bermahiyên niştecihên Mîtanî (radyokarbon) li cihê Baziyê hatiye dîtin. Di nav keşifkirinên hatine dîtin de mohreke silindirî ya Mîtanî û çend tasên ayînî hebûn.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Horowitz |pêşnav=Mara T. |tarîx=2017-05-04 |sernav=Recent Trends in the Study of Late Bronze Age Ceramics in Syro-Mesopotamia and Neighbouring Regions |url=https://doi.org/10.1080/00758914.2017.1400736 |kovar=Levant |cild=49 |hejmar=2 |rr=226–229 |doi=10.1080/00758914.2017.1400736 |issn=0075-8914 }}</ref> Du tabletên bi nivîsa mîxî yên serdema mîtaniyan ku ji aliyê hikumdarê Mîtanî Saushtatar ve yeka din jî ji aliyê Artatama I ve hatine mohrkirin, hatine dîtin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Three ritual vessels from the Mittani-period temple at Tell Bazi |paşnav=Otto |pêşnav=Adelheid |weşanger=Warsaw University Press |tarîx=2019 |url=https://doi.org/10.31338/uw.9788323541714.pp.503-518 |paşnav2=Einwag |pêşnav2=Berthold }}</ref> Li Hedîdî (Azu) jî qeyda rêveberiyên mîtaniyan hatiye dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Nakata |pêşnav=Ichiro |tarîx=2013-03-06 |sernav=The god Itūr-Mēr in the middle Euphrates region during the Old Babylonian period |url=https://doi.org/10.3917/assy.105.0129 |kovar=Revue d'assyriologie et d'archéologie orientale |cild=105 |hejmar=1 |rr=129–136 |doi=10.3917/assy.105.0129 |issn=0373-6032 }}</ref> ==== Deverên arkeolojîk ên Dîcleya jorîn ==== Kolandinên rizgarî kelûpelên arkeolojîkî yên (2017) li [[Bendava Germavê]] li qeraxa rastê ya jorîn a çemê Dicleyê, li [[Bakurê Kurdistanê]], destpêkek pir zû ya serdema mîtaniyan nîşan dane ku di kavilên perestgehekê li deverê, berhemên ayînî û mohreke silindirî ya Mîtanî ya destpêkê hatiye dîtin ku bi radyokarbonê ve girêdayî ye û dîroka mohrê vedigere salên 1760 û 1610ê berî zayînê.<ref name="AY2021">{{Jêder-kovar |paşnav=AY |pêşnav=Eyyüp |tarîx=2021-04-27 |sernav=A HURRIAN-MITANNI TEMPLE UNEARTHED IN MÜSLÜMANTEPE IN UPPER TIGRIS AND 1 NEW FINDINGS |url=https://doi.org/10.21547/jss.800086 |kovar=Gaziantep University Journal of Social Sciences |cild=20 |hejmar=2 |rr=338–361 |doi=10.21547/jss.800086 |issn=1303-0094 }}</ref> Arkeolog Eyyüp Ay, di gotara xwe (2021) de, qonaxa duyem a perestgehê wekê "navendeke îdarî ku di atolyeyên wê de esnaf û her wiha cotkar, baxçevan û şivan jî dixebitin û dibe ku ji aliyê kahînek ve ku bi serokekî Mîtanî yê bihêz ve girêdayî bû, hatine birêvebirin."<ref name="AY2021" /> == Keyên mîtanî == Di tabloya jêr de lîsteya keyên mîtanî hene ku di 1550 {{bz}} de dest bi desthilatdariyê kirine. {| class="nowraplinks" cellspacing="0" cellpadding="3" rules="all" style="background:#fbfbfb; border-style: solid; border-width: 1px; font-size:100%; empty-cells:show; border-collapse:collapse" |- bgcolor="#F6E6AE" ! Key !! Serdem !! Nîşe |- | Maitta || ||Damezrînerê bi nav û deng. |- | [[Kirta]] || {{Derdora|1540 {{bz}}}} || Yekem keyê naskirîye, dibe ku efsanewî jî be |- | [[Shuttarna I]] || || Li ser bingeha mohra Alalakh kurê Korta ye<ref>Jankowska, N. B.. "11. Asshur, Mitanni, and Arrapkhe". Early Antiquity, edited by I. M. Diakonoff, Chicago: University of Chicago Press, 2013, pp. 228–260</ref> |- | [[Baratarna|Parattarna I]] || {{Derdora|1500 {{bz}}}} || Kurê Kirta |- | Parshatatar || {{Derdora|1485 {{bz}}}} || Kurê Parattarna I |- | [[Shaushtatar]] || {{Derdora|1465 {{bz}}}} ||Hemdemê Qis-Addu li Terqayê |- | Parattarna II || {{Derdora|1435 {{bz}}}} || Hemdemê Qis-Addu li Terqayê |- | Shaitarna || {{Derdora|1425 {{bz}}}} || Hemdemê Qis-Addu li Terqayê |- | [[Artatama I]] || {{Derdora|1400 {{bz}}}} || Peymana bi firewn Thutmose IV, hevdemê firewn Amenhotep II re |- | [[Shuttarna II]] || {{Derdora|1380 {{bz}}}} || |- | [[Artashumara]] || {{Derdora|1360 {{bz}}}} || Ronahiya Shuterna Yee, Serweriya Kurt |- | [[Tushratta]] || {{Derdora|1358 {{bz}}}} || Hemdemê Suppiluliuma I |- | [[Artatama II]] || {{Derdora|1335 {{bz}}}} || Peyman bi Suppiluliuma I ê Hîtîtan re, hevdemê asûr-uballit I li Asûryayê |- | [[Shuttarna III]] || {{Derdora|1330 {{bz}}}} || Hevdemê Suppiluliuma I yê hîtîtan û fîrewnên Amenhotep III û Amenhotep IV û nameyên Amarnayê |- | [[Shattiwaza]] || {{Derdora|1330 {{bz}}}} || Vasalê Împeratoriya Hîtîtan ku wekî Kurtiwaza an Mattiwaza jî tê zanîn |- | [[Shattuara]] || {{Derdora|1305 {{bz}}}} || |- | [[Wasashatta]] || {{Derdora|1285 {{bz}}}} || Kurê Shattuara |- | [[Shattuara II]]|| {{Derdora|1265 {{bz}}}} || Keyê dawî yê Mîtanî |} == Mijarên têkildar == * [[Karduniaş]] * [[Xanîgalbat]] * [[Waşşûkanî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Arkeolojî]] [[Kategorî:Dewletên dîrokî]] [[Kategorî:Dîroka Kurdistanê]] [[Kategorî:Hurî]] [[Kategorî:Mîtanî| ]] [[Kategorî:Monarşiyên berê yên Asyaya Rojavayê]] qlo7d2u71y5qp7utksrqk1k3gsi9d0a 0 2820 1995778 1994794 2026-04-02T16:11:13Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995778 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Hayri-durmus.jpg|thumb|Mehmet Hayri Durmuş]] '''Mehmet Hayri Durmuş''' (jdb. 1955an - m. 14ê tîrmeha 1982an) nojdar û siyasetmedarekî [[kurd]] bû ku di sala 1978an de yek ji damezrînerên [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] (PKK) bû.<ref name="Ad2023">{{Jêder-malper |url=https://www.avrupademokrat9.com/41-yil-sonra-hayri-durmusun-mektubu/ |sernav=Hayri Durmuş’un 41 yıl sonra gün yüzüne çıkan mektubu |malper=Avrupa Demokrat – Sansüre inat! |tarîx=2023-07-07 |roja-gihiştinê=2026-03-31 |ziman=tr |paşnav=Ad 1}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.saradistribution.com/hayri_durmus_savunma.htm |sernav=Hayri Durmus'un Siyasi Savunmasi |malper=www.saradistribution.com |roja-gihiştinê=2026-03-31}}</ref> == Jînenîgarî == Mehmet Hayri Durmuş di sala 1955an de li [[Çewlîg]]ê jidayik bûye. Perwerdehiya wî yê dibistana sereke, dibistana davîn û lîseyê li Çewlîgê qedandiye. Dûr ve di Zanîngeha Bijîşkî ya Hacettepe, li [[Enqere]]yê mezûn bûye.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F166109 |sernav=Kürt uyanışının unutulmaz ismi Hayri Durmuş: Ben herkese ilaç olmak istiyorum |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2026-03-31 |ziman=tr }}{{Mirin girêdan|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Li Enqere jî dixwaze beşdarî sazîyên ''Şoreşgerên Kurdistanê'' bibe. Di sala 1977an de dev ji zanîngehê ber dide û vedigere [[Kurdistan]]ê.<ref name=":1" /> Li [[Riha]], [[Mêrdîn]] û [[Amed]]ê xebatên xwe dest pê dike û bi rewşenbîrên din ên kurd têkîliyan çê dike.<ref name=":2" /> Piştî yekîtiya bi rewşenbîrên kurd re, di 30ê tîrmeha 1978an di gundekî navçeya [[Licê]]yê bi navê [[Fîs]], daxuyaniyekê di derbarê damezrandina [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] de didin.<ref name=":2" /> Ew yek ji kesên endamê konseya birêvebir ya navendî tê hilbijartin.<ref name=":2" /> 12ê îlona 1980ê di çaxê [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|derbeya leşkerî li Tirkiyeyê]], rêhevalên wî [[Cemîl Bayik]] û [[Ehmed Bayik]] deşîfre dibin û xwe ji qadê paşve dikişînin, lê berpirsiyarê [[PKK]]ê ya parêzgeha [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdînê]], [[Ferhat Kurtay]], tê binçavkirin.<ref name="Ad2023" /> Endamên konseya birêvebir ya PKKê, bi mebesta [[Kurdistan]]ekê yekgirtî tevdigeriyan. Mehmet Hayrî, yek ji pêşengên [[Zîndana Amedê]] bû.<ref name=":2" /> Ji kadroyên sazî û mankarên Partiya Karkerên Kurdistanê Durmuş di [[rojiya mirinê ya 14ê tîrmeha 1982an]] de şehîd dibe. Durmuş û hevalên xwe li dijî rêzanî û pêkanînên derveyê mirovahî bîryar girtin ku dest bi rojiya mirinê bikin, li gel vê jî di 14ê tîrmeha sala 1982an de çalakîya rojiya mirinê dest pê kiriye.<ref name="Ad2023" /> Gorî hin çavkaniyan, cihê şehîdbûna wî nêzîkî [[Düzağaç]], [[Çewlîg]]ê bû.<ref name="Ad2023" /> == Wênedank == <gallery> Wêne:Hayri-durmus.jpg|Mehmet Hayri Durmuş Wêne:kurtay.jpg|[[Ferhat Kurtay]] Wêne:Esref.jpg|[[Eşref Anyik]] Wêne:NECMI.jpg|[[Necmi Öner]] Wêne:ZENGIN.jpg|[[Mahmut Zengîn]] Wêne:Ali_Cicek.jpg|[[Ali Çiçek]] Wêne:Yilmaz.jpg|[[Akîf Yilmaz]] </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên PKKê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1955]] [[Kategorî:Kesên ji Çewlîgê]] [[Kategorî:Mirin 1982]] [[Kategorî:Şoreşger|Durmuş, Mehmet Xeyrî]] mavy3sxir10g37hylp6mvnvl3df213f 1995812 1995778 2026-04-02T17:22:56Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Tarîx hat sererastkirin: {{[[Şablon:Mirin girêdan|Mirin girêdan]]}} 1995812 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Hayri-durmus.jpg|thumb|Mehmet Hayri Durmuş]] '''Mehmet Hayri Durmuş''' (jdb. 1955an - m. 14ê tîrmeha 1982an) nojdar û siyasetmedarekî [[kurd]] bû ku di sala 1978an de yek ji damezrînerên [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] (PKK) bû.<ref name="Ad2023">{{Jêder-malper |url=https://www.avrupademokrat9.com/41-yil-sonra-hayri-durmusun-mektubu/ |sernav=Hayri Durmuş’un 41 yıl sonra gün yüzüne çıkan mektubu |malper=Avrupa Demokrat – Sansüre inat! |tarîx=2023-07-07 |roja-gihiştinê=2026-03-31 |ziman=tr |paşnav=Ad 1}}</ref><ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.saradistribution.com/hayri_durmus_savunma.htm |sernav=Hayri Durmus'un Siyasi Savunmasi |malper=www.saradistribution.com |roja-gihiştinê=2026-03-31}}</ref> == Jînenîgarî == Mehmet Hayri Durmuş di sala 1955an de li [[Çewlîg]]ê jidayik bûye. Perwerdehiya wî yê dibistana sereke, dibistana davîn û lîseyê li Çewlîgê qedandiye. Dûr ve di Zanîngeha Bijîşkî ya Hacettepe, li [[Enqere]]yê mezûn bûye.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://mezopotamyaajansi35.com/tum-haberler/content/view/http%3A%2F%2Fmezopotamyaajansi35.com%2Ftum-haberler%2Fcontent%2Fview%2F166109 |sernav=Kürt uyanışının unutulmaz ismi Hayri Durmuş: Ben herkese ilaç olmak istiyorum |malper=mezopotamyaajansi35.com |roja-gihiştinê=2026-03-31 |ziman=tr }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=nîsan 2026 }}</ref> Li Enqere jî dixwaze beşdarî sazîyên ''Şoreşgerên Kurdistanê'' bibe. Di sala 1977an de dev ji zanîngehê ber dide û vedigere [[Kurdistan]]ê.<ref name=":1" /> Li [[Riha]], [[Mêrdîn]] û [[Amed]]ê xebatên xwe dest pê dike û bi rewşenbîrên din ên kurd têkîliyan çê dike.<ref name=":2" /> Piştî yekîtiya bi rewşenbîrên kurd re, di 30ê tîrmeha 1978an di gundekî navçeya [[Licê]]yê bi navê [[Fîs]], daxuyaniyekê di derbarê damezrandina [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] de didin.<ref name=":2" /> Ew yek ji kesên endamê konseya birêvebir ya navendî tê hilbijartin.<ref name=":2" /> 12ê îlona 1980ê di çaxê [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|derbeya leşkerî li Tirkiyeyê]], rêhevalên wî [[Cemîl Bayik]] û [[Ehmed Bayik]] deşîfre dibin û xwe ji qadê paşve dikişînin, lê berpirsiyarê [[PKK]]ê ya parêzgeha [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdînê]], [[Ferhat Kurtay]], tê binçavkirin.<ref name="Ad2023" /> Endamên konseya birêvebir ya PKKê, bi mebesta [[Kurdistan]]ekê yekgirtî tevdigeriyan. Mehmet Hayrî, yek ji pêşengên [[Zîndana Amedê]] bû.<ref name=":2" /> Ji kadroyên sazî û mankarên Partiya Karkerên Kurdistanê Durmuş di [[rojiya mirinê ya 14ê tîrmeha 1982an]] de şehîd dibe. Durmuş û hevalên xwe li dijî rêzanî û pêkanînên derveyê mirovahî bîryar girtin ku dest bi rojiya mirinê bikin, li gel vê jî di 14ê tîrmeha sala 1982an de çalakîya rojiya mirinê dest pê kiriye.<ref name="Ad2023" /> Gorî hin çavkaniyan, cihê şehîdbûna wî nêzîkî [[Düzağaç]], [[Çewlîg]]ê bû.<ref name="Ad2023" /> == Wênedank == <gallery> Wêne:Hayri-durmus.jpg|Mehmet Hayri Durmuş Wêne:kurtay.jpg|[[Ferhat Kurtay]] Wêne:Esref.jpg|[[Eşref Anyik]] Wêne:NECMI.jpg|[[Necmi Öner]] Wêne:ZENGIN.jpg|[[Mahmut Zengîn]] Wêne:Ali_Cicek.jpg|[[Ali Çiçek]] Wêne:Yilmaz.jpg|[[Akîf Yilmaz]] </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Endamên PKKê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1955]] [[Kategorî:Kesên ji Çewlîgê]] [[Kategorî:Mirin 1982]] [[Kategorî:Şoreşger|Durmuş, Mehmet Xeyrî]] qakqd50visl7z1j8wpx0vid5ppcgovj 0 3485 1995839 1992519 2026-04-02T21:00:57Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995839 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|di derbarê cejna Newrozê de ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê peyva Newrozê de hûn dikarin li [[Newroz (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank cejn | navê cejnê = Newroz | wêne = {{multiple image | total_width = 290 | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Mountain child.jpg | caption1 = Keçeke [[kurd]] bi cilûbergên neteweyî li gundê [[Palangan]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] Newrozê pîroz dike (2017) | image2 = Views around Akre on Nawroz 2018 10.jpg | caption2 = Dîmenek ji Newroza Akrê, [[Başûrê Kurdistanê]] (2018) | image3 = 2022 Amed Newroz.jpg | caption3 = Dîmenek ji [[Newroza Amedê]], [[Bakurê Kurdistanê]] (2022) | image4 = Nowruz 2017 in Kurdistan, Iran.jpg | caption4 = Newroz li [[Rojhilata Kurdistanê]] (2017) | image5 = Newroz Girê Tertebê 1997.jpg | caption5 = Cejna Newrozê, di sala 1997an de li [[Girê Tertebê]], [[Qamişlo]], [[Rojavaya Kurdistanê]] }} | cure = Çandî | dîrok = 21ê adarê (her sal) | }} '''Newroz''' yan jî '''cejna Newrozê''', cejneke çandî û dîrokî ye ku ji aliyê gelê kurd û gelek gelên din ên herêmê ve her sal di meha adarê de li seranserê cihanê tê pîrozkirin. Di serdema nûjen de cejna Newrozê di çanda [[kurd]]an de wekê cejna azadî, ceja hatina biharê û wekî cejna vejînê her sal di [[21'ê adarê|21ê adarê]] de li seranserê [[Kurdistan]]ê, li gelek bajar û navendan Kurdistanê tê pîrozkirin. Newrozên herî navdarên [[Kurdistan]]ê [[Newroza Amedê]], li [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Newroza Akreyê]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê]] ji aliyê kurdan ve tên pîroz kirin Li gorî mîtolojiya Newrozê [[Kawayê Hesinkar]] di vê rojê de li dijî serdarê zilimkar a [[Dehak|Dehaq]] dest bi serhildanê kiriye û wî têk biriye. Bi têk birina Dehaq re gelên bajêr ji bin zilmê rizgar dibin û ev roj ji bo gelên bajêr dibe roja rizgarî û şahiyê. Ji ber vê yekê cejna Newrozê ji aliyê kurdan ve wekê cejna azadiyê, cejna vejînê û wekê roja şiyarbûna xwezayê tê pîrozkirin. Li seranserê cihanê her sal Newroz ji aliyê 300 milyon kesan ve tê pîrozkirin. Di nav pîrozbahiyên ku li seranserê cîhanê tê pîrozkirin, pîrozbahiya herî mezin a girseyî pîrozbahiya [[Newroza Amedê]] ye ku her sal bi beşdariya sed hezaran kesan li [[Amed]]ê Newroz tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx= |sernav=Ji bo Newroza Amedê ya 2024an bi sed hezaran hatin hatin ba hev |url=https://www.evrensel.net/haber/513762/2024-diyarbakir-newrozunda-yuz-binler-bir-araya-geldi-ozgurlugun-ve-barisin-zamani }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/diyarbakir-newroz-u-yuz-binlerin-katilimiyla-kutlandi-293280 |sernav=Newroza Amedê bi beşdariya sed hezaran kesan hate pîrozkirin |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2024-03-23 |ziman=tr }}</ref> Di pîrozbahiya Newroza Amedê de her sal nêzîkî 900.000 û 1.200.000 kes beşdarî pîrozbahiya Newrozê dibin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dengeamerika.com/a/amed-newroz/7537223.html |sernav=Amedê Newroz di bin Baranê de Hate Pîroz Kirin |malper=Voice of America |tarîx=2024-03-21 |roja-gihiştinê=2024-03-22 |ziman=ku }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://sendika.org/2015/03/tarihi-diyarbakir-newroz-kutlamasi-basladi-252881 |sernav=Bi milyonan kes Newroza Amedê pîroz dikin |malper=sendika.org |roja-gihiştinê=2024-03-22 |ziman=tr }}</ref> Cejna Newrozê 3 hezar sal e ku ji aliyê gelên [[Kurdistan]]ê, [[Asyaya Navendî]], [[Qefqasya|Qefkasya]] û [[Deryaya Reş|Behra Reş]], [[Balkan]] û [[Asyaya Başûr]] ve tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://press.un.org/en/2010/ga10916.doc.htm |sernav=General Assembly Recognizes 21 March as International Day of Nowruz, Also Changes to 23-24 March Dialogue on Financing for Development {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |malper=press.un.org |roja-gihiştinê=2025-03-18 |roja-arşîvê=2025-02-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20250211130059/https://press.un.org/en/2010/ga10916.doc.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Iran: U. S. Concerns and Policy Responses` |paşnav=Katzman |pêşnav=Kenneth |weşanger=DIANE Publishing |tarîx=2010 |isbn=978-1-4379-1881-6 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=LoU9pz97OCoC&q=Nowruz+Persian+new+year&pg=PA39 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |paşnav=Melton |pêşnav=J. Gordon |weşanger=ABC-CLIO |tarîx=2011-09-13 |isbn=978-1-59884-206-7 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&q=nowruz+originated+in+Persia&pg=PA651 }}</ref> Roja 21ê adarê ji aliyê lijneya giştî ya [[Neteweyên Yekbûyî]] ve di 23ê sibata sala 2010an de bi biryara jimareya 64/253an wekê Roja Newrozê ya [[Cîhan]]ê hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.un.org/en/observances/international-nowruz-day |sernav=International Nowruz Day |malper=United Nations |roja-gihiştinê=2025-03-18 |ziman=en |paşnav=Nations |pêşnav=United }}</ref> == Etîmolojî == Navê Newrozê ji avestayî, ji peyva ''nava'' ku tê wateya "nû" û ji peyva rəzaŋh ku tê wateya "roj"/"ronahiya rojê" ("roja nû"/"ronahiya nû") û piştre di zimanê îranê de veguheriye ''Nawrouz'', ''Novruz'', ''Nowrouz'', ''Nowrouz'' û di [[zimanê kurdî]] de jî veguheriye peyva Newrozê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Studien zur Pahlavi-Übersetzung des Avesta |paşnav=Cantera |pêşnav=Alberto |weşanger=Otto Harrassowitz Verlag |tarîx=2004 |isbn=978-3-447-05123-1 |ziman=de |url=https://books.google.com/books?id=EaSQUY7GBSIC}}</ref> Di zaravayê [[kirdkî]] de bi vî awayî ''Nava'' wek ''Newe'' û ''Roaaca'' jî wek ''Ruec'' hatiye guherîn. Di zaravayê [[kurmancî]] û [[soranî]] de bi vî awayî ''Nava'' wek Nû û ''Roaca'' jî wek ''Roc''(j) hatiye guherîn. Ji ber vê yekê di [[Zimanên Hind û Ewropî|zimanê hînd-ewropî]] de dengên ''z-c-j'' bi hev diguherin. Bi maneya xwe jî ev peyv wiha tê watedarkirin: ''Roja nû''. Hinek gel vê wekî “sala nû” watedar dikin lê dibe ku tenê ev li gor nirxandina teqwîmî be. Ev peyv pêşî bi du peyvan “''Nava Roaca''” pêk hatiye lê piştre di demeke dirêj de li gor tebîeta zimên û civakê guheriye bûye peyvek; pêşî di pehlewî de bûye wek ''Noroz'', piştre jî di kurdî de bûye Newroz. == Newroz û Ekînoks == [[Wêne:Earth-lighting-equinox EN.png|thumb|Di roja ekînoksê de ji aliyê rojê ve ronahî kirina dinyayê.]] Roja Newrozê roja yekem a biharê ye ku du vê rojê de li nîvqada bakur ekînoksa biharê pêk tê. (Ekînoks demek e ku salê du caran hevsengiyekî demê di navbera roj û şevê de pêk tê) Di heman demê di roja ekînoksê de li her du polên bakur û başûr ku li ser xeta rojhilatinê ne ronahiya rojê di navbera her du nîvqadan de bi awayekî wekhev tê belavkirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Poland: The First Thousand Years |paşnav=Dabrowski |pêşnav=Patrice M. |weşanger=Cornell University Press |tarîx=2014-10-01 |isbn=978-1-5017-5740-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=X__-DwAAQBAJ }}</ref> == Taybeta "Roja Nû" == Xeyn ji wateya roja nû, wateyên din li Newrozê bên barkirin, bawer im piçek ji çand, reng û ruhê wî tê qetandin. Lewra ev wateya han bixwe gelek fireh e. Bi taybetî jî ev şerê başî û nebaşiyê ye. Roja nû baş e û dê her dem roja nebaş bitemirîne. Çimkî roja 21ê Adarê li gor baweriya Newrozê Ehrîmen (nebaşî) li hember Ahûra Mazdayê (başî) têk diçe. Ev tenê di çanda newrozê de sembol in. Çimkî ev dualîte her dem heye, ji ber wî dê newrozê her dem bi vê wateya xwe bidome. Lê dema ku ev mane jê hate sitandin, tu taybetî jê re namîne. Ger ku îsnadê guherîna salê bikin, ew çax dema ku nêrîna teqwîm û demê di civakê de guherî, newroz jî dê biguhere. Roja nû ji bo Medan (Kurdan): Roja zayînê, roja destpêkeke nû, Roja Xweda(Homa), dîlgirtina şeytên(ehrîmen), girtina heyameke kesîf, destpêk, berxwedan, têkoşîn û roja [[Azadî|Azadiyê]] ye. Piştî van nirxan meriv dikare bibêje destpêka sala nû ye jî. == Mîtolojiya Newrozê == Dema ku asûran li dîjî axa [[med]]an ([[kurd]]) dagirkirinên berfirehbûnê dane destpêkirin hinek ji beşên axên medan dikevin destê asûriyan. Li gorî mîtolojiyê di vê serdemê de serdareke asûrî ya bi navê [[Dehaq]] hebû ku serdarekî gelek zilimkar bû.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://www.indyturk.com/node/149856/t%C3%BCrkiyeden-sesler/bir-mitolojinin-ate%C5%9F-hali-newroznevruz |sernav=Şeyhmus Çakırtaş {{!}} Hêza agirîn a mîtolojiyê: Newroz |malper=Independent |tarîx=2020-03-21 |roja-gihiştinê=2026-03-23 |ziman=tr}}</ref> Wî welatê medan wêran kiriye û zext li ser mirovan çêkiriye ku ji ber zext û zilma wî mirovên herêmê di gund û bajaran de her dem di bin metirsiyan de bûn û wî bi vê zilm û zordariya xwe li heremê navdariyeke mezin bidest xistibû. Piştê demekê du birîn li ser her dû milê Dehaq derdixin û demê re ev birîn kûr dibin (li gorî hinek guhertuyên mîtolojiyan di cihê van birînan de du mar derdikevin).<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=https://jindergi.com/yazi/newroz-bir-halkin-direnis-hafizasi/ |sernav=Newroz: Bîranîna Berxwedana Gel – Kovara Jin |roja-gihiştinê=2026-03-23 |ziman=tr}}</ref> Çendekî derbas dibe û her ku diçê ji ber birînan êş û jana a birînên li ser her du milên wî zêde dibin. Şevekê Dehaq ji ber êş a dijwar ê birînên li ser milê xwe ranazê û di nîvê şevê de gazî zana û bijîşkên li qesrê dike û ji wan re wiha dibêje: <blockquote>"Ji ber vê êşa dijwar xew nakeve çavên min. Zû ji min re dermanekî peyda bikin!"</blockquote> Hekim û bijîşkên qesrê birînên Dehaq vedikin û li birînên wî dinêrin. Dema ku hekîm û bijîjkên qesrê birînên li ser milê wî dibînin tev bi hev re matmayî dimînin û ti gotinek ji devê yekî dernakeve. Birînên wî ewqas giran bû ku bijîjkên qesrê heta wî demê ne kulekî bi wî rengî nedîtibûn û ne jî êşek bi wî awayî bihîstibûn. Ji ber êşa wî jan dide Dehaq bi ser hekîm û bijîşkan de diqîre û dibêje: <blockquote>"Hûn çi bêçare li ser min rawestiyane! Zû dermanekî bidin min. Ez peritîm, şewitîm! Hûn hekîm û bijîjkên herî baş û şahreza ne. Ma hûn derman peyda nekin dê kî peyda bike?"</blockquote> Hekîmekî ji wan difikire û wiha dibêje: <blockquote>"Heta niha birîneke weha min ne dîtiye û ne jî bihîstiye. Lê wa diyare ku mêjiyê teze dikare bibe melhema van birînan."</blockquote> Dibe ku ev hekîm xwestiye bi vê gotinê xwe ji berpirsiyariyê xelas bike. Lê belê ev pêşniyar ji Dehaq re bûye sedem ku ji “mêjiyên teze” yê zarokan dayne ser birîna xwe. Wî ferman daye ku her roj du zarokan bikujin û mejiyên wan daynin ser birînên li ser milên wî ku ev birîn bibûn wek du marên dev vekiri. Bi vî awayî leşkerên Dehaq her roj bi zorê du zarokan ji malên welatiyan digirtin dikuştin û mejiyê zarokan datînin li ser birînên wî.<ref name=":5" /> Piştê demek aşpêja qesrê ji ber kuştina zarokan tehemûl nake û ji leşkeran dixwaze ku zarokan bidin wî.<ref name=":4" /> Ji wir pê de aşpêja qesrê zarokan vedişêre û li cihê zarokan pez serjêdike û zarokan bi dizî dişîne çiyayan ku venegerin. Her ku çûye ev zarokên dişînin li serê çiyayan her ku diçe zêde bûne. Li gorî mîtolojiyê demeke dirêj derbas bûye lê bi ti awayê birînên li ser milên Dehaq bi hev ve nekeliyan û baş nabin û her ku diçû birînên li ser milên wî xerabtir dibûn. Ji ber vê yekê agir ji devê Dehak dibarî ku ji ber vê yekê xof û tirs ketibû dilê her kesî. Dayik û bav ji tirsa ku kengê dê dor were zarokên wan xew nediketin çavên wan. Tu hêzeke tunebû ku li dijî Dehaq derkeve û li dijî gotinên wî, ji wî re bêje na. Ji ber tirsa kuştinên zarokên wan gelek malbatan xwe berê xwe dabûn çiyayên asê ku çiya asê şikeft bi mirovan tijî bibûn.<ref name=":5" /> [[Wêne:Hesinkar Kawa.jpg|thumb||Peykerê [[Kaweyê Hesinker]] li bajarê [[Îsfehan (parêzgeh)|Îsfehanê]] (Îran)]] Li gorî mîtolojiyê Kawa mediyeke hesinvan bû ku zarokên wî jî ji kulên Dehak re bibûn qurban. Ji ber zilma Dehaq êdî kêr gihiştibû hestî. Kawa ji tirsa qurbankirina zarokê xwe yê dawî, heval û hogirên xwe yên pêbawer li xwe kom dike û ji wan re behsa zilm û zordariya Dehaq dike û plana kuştina Dehaq ji wan re eşkere dike. Her kesî fikir û planên Kawa pejirandin û li benda îşareta wî man. Piştê ku Kawa bi heval û dostên dicive, ji wan re wiha dibêje: <blockquote>"Dema ku ez Dehaq bikujim, ez ê herim ser banê qesra wî agirekê pêxim, dema ku we agir dît, bizanin ku min Dehak kuştiye."</blockquote> Piştre Kawa ji heval û hogirên xwe re dest bi çêkirina çekan kir û bi dizî li wan belav kirin. Kawa çakûça xwe yê herî baş ku pê hesin dikuta ji bo kuştina Dehaq amade dike. Gava leşkerên Dehak hatin ku lawê Kawa ya dawî jî bibin, Kawa ji leşkeran re got: <blockquote>"Hûn herin, ez ê niha bi destê lawê xwe bigirim û bînim. Ez dixwazim ji bo saxiya padîşahê xwe kurê xwe bi destê xwe bikim qurban û li ber lingên padîşahê xwe deynim."</blockquote> Gava leşkeran ev xeber digihînin Dehaq, kêfa wî hatibû, şa dibe û çavên wî dimîne li rêya Kawa. Kawa, çakûçê xwe digire destê xwe û kure xwe hildide û berê xwe dide qesra Dehaq. Gava ku Kawa digihîje ber derê qesrê, leşkerên Dehaq dergehê ji Kawa re vedike. Kawa rasterast berê xwe dide şahnişînê ku text lê vegirtî û Dehaq li ser rûniştî bû. Dema ku Dehaq Kawa li hemberê xwe dibîne ji Kawa re wiha dibêje: <blockquote>"Tu qehremanekî bê hempa yî, tu nîşana fedakariyê yî. Bijî ji te re!"</blockquote> Piştî gotinên Dehaq, Kawa nêzîkî wî dibe. Bi milê kurê xwe digire û bir li ber pêyên Dehaq dirêj dike. Kawa çakûçê xwe bilin dike li şûna ku li serê kurê xwe, bi hemî hêz û alîyê xwe dadiweşîne li ser serê Dehaq. Taca serê Dehaq dikeve û li wir dirêjê erdê dibe. Piraniya [[leşker]] û xizmetkarên wî gava ku dîtin Dehaq bi rastî miriye, kêfa wan hat û kesên mayî jî, ji dest ji desthilatê berdidin û xwe radestê Kawa dikin. Kawa bi destê kurê xwe digire û derdikeve li ser banê qesrê û agirekî gurr li wir dadide. Dema hevalên Kawa li ser banê qesrê agirê dibînin wan jî dest pê kir û êrîş anîn ser qesrê, leşker û hevalbendên Dehaq yên mayî dîl girtin û alîgirên Dehaq ku radest nedibûn jî kuştin. Gava gelê ku xwe spartibûn çiyayan agirê li ser banê qesrê dibînin ew jî difikirin ku tiştekî hatiye serê Dehaq hatiye ber bi bajêr ve tên û dibihîsin ku Kawa Dehaq kuştiye. Bi vê bûyerê re Dehaq tê kuştin û zilm û zordariya wî bi dawî bûye. Li gorî mîtolojiyê ev bûyer di êvara 20 adarê de ku bi roja 21ê adarê ve girê dide qewimiye.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=For Kurds, a day of bonfires, legends, and independence |url=https://www.csmonitor.com/2004/0323/p07s02-woiq.html |roja-gihiştinê=2026-03-24 |xebat=Christian Science Monitor |issn=0882-7729}}</ref> Di êvara 20ê adarê û di roja 21ê adarê de gelên ku li deverên asê xwe spartibûn çiyayan bi meşaleyan berê xwe didin gund û bajarên xwe. Bi kuştin û ketina Dehaq ê zilimkar re gelên bajar azad dibin û di roja 21ê adarê de xemla xwe girê didin, li her aliyên welat dadikevin qadan û dest bi govend û şahiyan dikin. == Newrozên li Kurdistanê == Di çanda Kurdistanê de Newroz semboleke berxwedanê ye ku li dijî zilimkaran wekê cejna azadî û ji nû ve vejînê tê pîrozkirin. Newroz her sal li seranserê Kurdistanê tê pîrozkirin û li çar perçeyên Kurdistanê bi beşdariya girseyiyên mezin gel li gelek bajarên Kurdistanê Newroz tê pîrozkirin. === Bakurê Kurdistanê === Pîrozbahiyên Newrozê li [[Bakurê Kurdistanê]] her sal bi şîar û bernameyên cuda di navbera 15 û 21ê adarê de li seranserê Bakurê Kurdistanê li dehan navçe bajaran tê pîroz kirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/210320262 |sernav=Li Amedê Cejna Newrozê bi coş tê pîrozkirin |malper=rudaw.net |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://hedep.org.tr/tr/2022-newroz-programi/16228 |sernav=Bernameya Newrozê ya 2022an |malper=hedep.org.tr |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=tr }}{{Mirin girêdan|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Barnameya Newrozê ji aliyê partiyên siyasiyên Bakurê Kurdistanê ve têne lidarxistin û bi beşdariyên hunermend, sitranbêj û siyasetmedaran bernameyên Newrozê têne lidarxistin.<ref name=":0" /> Pîrozbahiyên Newrozên li bajar û navçeyan bi gotina sitranên hunermend û stranbêjan û bi hilkirina agirê Newrozê re,<ref>{{Jêder |sernav=Li Amedê agirê Newrozê hate pêxistin |url=https://www.youtube.com/shorts/Ai65JmT3toU |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=en}}</ref> bi şahî û gerandina govendên ku ji aliyê gelên ku beşdarê Newrozê bûne, heta dawiya rojê berdewam dike.<ref>{{Jêder |sernav=Newrozê Amedê 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=XDSmMoPxolI |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=en}}</ref> ==== Newroza Amedê ==== {{Gotara bingehîn|Newroza Amedê}} Yek ji navendên girîng ên pîrozbahiyên Newrozê pîrozbahiya [[Newroza Amedê]] ye ku pîrozbahiya herê mezin ê [[Cîhan]]ê li Newroza [[Amed]]ê tê lidarxistin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav= |pêşnav= |tarîx=2013-03-21 |sernav=Nêzîkî 2 milyon kes li qada Newrozê ne! |url=https://www.evrensel.net/haber/52141/2-milyona-yakin-kisi-newroz-alaninda |xebat=Evrensel |ziman=tr |jêgirtin=2 milyona yakın kişi Newroz alanında! |tercimeya-jêgirtinê=Nêzîkî 2 milyon kes li Amedê beşdarî pîrozbahiya Newrozê bûn }}</ref> Ji bo beşdar bûna Newroza Amedê ji gelek deverên Cîhanê bi sedan medayayên biyanî û xwemalî, siyasetmedarên ji gelek welatên cuda û siyasetmedarên kurd û nûnerên saziyên sivîl û partiyan û salane bi milyonan kes beşdarê Newrozê dibin. Newroza herî qelebalixê Amedê, Newroza sala 2013an bû ku hatiye diyarkirin nêzîkî 2 milyon kes beşdarê Newrozê bûne.<ref name=":1" /> Yekem Newroza girseyî ya li Amedê di sala 1991ê de di bin qedexekirina rewşa awarte ya dewleta tirk de ku li seranserê Bakurê Kurdistanê hatibû ragihandin, bi beşdariya 1000 kesî li Qada Şêx Seîd hatibû pîrozkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://politikahaber.com/diyarbakir-newrozlari-tarihe-iz-birakti/ |sernav=Newroza Amedê mohra xwe li dîrokê daye. |malper=Politika Haber |tarîx=2021-03-17 |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=tr}}</ref> === Başûrê Kurdistanê === Wekê herêmên din ên Kurdistanê li bajarên [[Başûrê Kurdistanê]] bi pîrozbahiyên li bajarên cûda yên Başûrê Kurdistanê tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DWHs0Z2CSLp/?igsh=ZzhzMjY4ZzE2eGty |sernav=Dîmenên ji Newroza Akreyê ya sala 2026an |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2026-03-22}}</ref><ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://ilketv.com.tr/akre-nasil-newrozun-baskenti-oldu/ |sernav=Akra çawa bû paytexta Cejna Newrozê? |malper=İlke TV |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=tr |paşnav=RonseCreative}}</ref> Protokola Başûrê Kurdistanê li ber derê [[Keleha Hewlêrê]] bi cil û bergên neteweyî bi fermî beşdarê merasîma Newrozê dibin.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DWHoK5BAZdu/?igsh=MWV0MWdvN2p3eThkcA== |sernav=Li ber derê Keleha Hewlêrê merasîma Newrozê |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2026-03-22}}</ref> Di merasîmê de agirê Newrozê ji rayedarên Başûrê Kurdistanê tê pêxistin û şahiya Newrozê tê despêkirin.<ref name=":2" /> ==== Newroza Akrê ==== {{Gotara bingehîn|Newroza Akreyê}} Navçeya Akrê yek ji navendên girîng ê pîrozbahiyên Newrozê ye ku bi erdnîgariya xwe yê çiyayî ji bo pîrozkirina Newrozê qadeke xwezayî peyda dike.<ref name=":3" /> Pîrozbahiyên li navçeyê bi lidarxistina meşên bi meşale<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DWKc7rIjKvi/?igsh=MW9zajlveGZoaHhqOQ== |sernav=Dîmenek ji pîrozbahiyên Newroza Akrê ya 2026an |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2026-03-22}}</ref> û daliqandina alaya Kurdistanê ji çiyayan li kêleka navçeyê rengekî cûda daye pîrozbahiya Newrozê.<ref name=":3" /> Bi şêwaza xwe ya pîrozbahiyê yên bêhempa, navçeyê sernavê "Paytexta Newrozê" bi dest xistiye. Ji bo beşdariya pîrozbahiya Newrozê her sal ji çar aliyên Cîhanê ji gelek kes ji bo pîrozbahiyên li navçeyê berê xwe didin Akreyê.<ref name=":3" /> === Rojhilata Kurdistanê === Li [[Rojhilata Kurdistanê]] li gelek bajaran her sal bi beşdariyên girseyê Newroz têne pîroz kirin. Li seranserê Rojhilata Kurdistanê ku di nav de bajarên wekê [[Makû]], [[Ûrmiye]], [[Hemedan]], [[Şarîkurd]], [[Sine]], [[Mehabad (bajar)|Mehabad]],<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/kmr/story/830709/slug |sernav=Newroza Rojhilatê Kurdistanê bi cilûbergên Kurdî hat xemilandin |malper=Newroza Rojhilatê Kurdistanê bi cilûbergên Kurdî hat xemilandin |tarîx=2025-03-20 |roja-gihiştinê=2026-03-22 |paşnav=Kurdistan24}}</ref> [[Kirmaşan]] hene bi beşdariyên mezin Newroz ji aliyê kurdan ve tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rojnews.news/ku/li-rojhilate-kurdistane-newroz/ |sernav=Li Rojhilatê Kurdistanê Newroz |malper=Rojnews.News - Kurmancî |tarîx=2020-05-07 |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=en-CA}}</ref> Rojhilata Kurdistanê herêma Kurdistanê ye ku piştî Bakurê Kurdistanê Newrozên bi girseyiyên qerebalix lê tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder |sernav=نەورۆزی ٢٠٢٥ لە ئورمیە/ورمێ - Newroz 2025 in Urmia/Wirme |url=https://www.youtube.com/shorts/zbV0NTsMB40 |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder |sernav=The glory of #Nowruz in eastern #Kurdistan/شکۆی #نەورۆزلە ڕۆژهەڵاتی #کوردستان |url=https://www.youtube.com/shorts/_RgnZavEipk |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=en}}</ref> === Rojavayê Kurdiatanê === Li gelek bajarên [[Rojavaya Kurdistanê]] her sal 21ê adarê de tê pîrozkirin. Bajarên sereke Rojavayê Kurdiatanê ku Newroz lê tê pîrozkirin [[Hesîçe|Hesekê]], [[Qamişlo]], [[Amûdê]], [[Kobanî|Kobanê]] û [[Efrîn]] e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/rojava-sUriye/cosa-newroze-li-rojava-dewam-dike-210401 |sernav=Coşa Newrozê li Rojava dewam dike |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/rojava-sUriye/s-210494 |sernav=Agirê Newrozê li hemû bajarên Rojava hatin pêxistin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/rojava-sUriye/newroza-kobane-dive-yekitiya-neteweyi-were-avakirin-210537 |sernav=Newroza Kobanê: Divê yekîtiya neteweyî were avakirin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=ku}}</ref> Di sala 2026an de li Rojhilata Kurdistanê Newrozên herî girseyî li Qamişlo, Kobanê<ref>{{Jêder |sernav=Li Kobanê agirê Newrozê hat pêxistin. |url=https://www.youtube.com/shorts/lRTWonc8MAI |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=en}}</ref> û li Efrînê hatine pîroz kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://yeniyasamgazetesi9.com/rojavada-halk-newroz-alanlarina-akiyor-foto-galeri/ |sernav=Xelk ber bi deverên pîrozbahiya Cejna Newrozê li Rojava ve diherikin {{!}} Galeriya Wêneyan |malper=Rojnameya Yenî Yaşamê |tarîx=2026-03-21 |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=tr}}</ref> Piştê ku Efrîn di sala 2018an de ji aliyê Tirkiyeyê ve hatibû dagirkirin, heya sala 2026an pîrozbahiya Newrozê li Efrîn a Rojavayê Kurdiatanê hatibû qedexekirin.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=Turkey bans Newroz celebrations for Syrian Kurds in Afrin |url=https://www.alaraby.co.uk/english/News/2019/3/17/Turkey-bans-Kurdish-Newroz-celebrations-in-Afrin |roja-gihiştinê=2026-03-22 |xebat=alaraby |ziman=en}}</ref> == Herwiha binêre == * [[Cejna Heftemal]] * [[Çarşema Sor]] * [[Gaxand]] * [[Kosegelî]] == Wêne == <gallery> Wêne:Views of the fire walk for the Newroz festival in Akre in 2018 01.jpg|Di sala 2018an de dîmenên meşa meşaleyê ya li newroza Akreyê. Wêne:Iranian Kurds celebrating Nowruz.jpg|Kurdên Rojhilata Kurdistanê li gundê Palanganê Newrozê pîroz dikin. Wêne:Newroz Istanbul(3).jpg|Newroz li Stembolê, 2006 Wêne:Newroz Istanbul(2).jpg|Newroz li Stembolê, 2006 Wêne:Newroz Kurdistan.jpg|Agirê Newrozê li [[Bakurê Kurdistanê]], 2008 Wêne:Soranî erebî.jpg|Helbesteke Newrozê </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Nowruz}} {{Wîkîferheng-biçûk|newroz}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Cejn]] [[Kategorî:Cejnên îranî yên kevnare]] [[Kategorî:Çanda farisî]] [[Kategorî:Çanda kurdî]] [[Kategorî:Çanda Îranê]] [[Kategorî:Çanda Kurdistanê]] [[Kategorî:Mîtolojî]] 7etupk19grum1p8n3ho972pgsqnc8ht 1995840 1995839 2026-04-02T21:22:50Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Tarîx hat sererastkirin: {{[[Şablon:Mirin girêdan|Mirin girêdan]]}} 1995840 wikitext text/x-wiki {{Ev gotar|di derbarê cejna Newrozê de ye. Ji bo gotarên din ên di derbarê peyva Newrozê de hûn dikarin li [[Newroz (cudakirin)]] binêrin.}} {{Agahîdank cejn | navê cejnê = Newroz | wêne = {{multiple image | total_width = 290 | border = infobox | perrow = 1/2/2 | caption_align = center | image1 = Mountain child.jpg | caption1 = Keçeke [[kurd]] bi cilûbergên neteweyî li gundê [[Palangan]] a [[Rojhilata Kurdistanê]] Newrozê pîroz dike (2017) | image2 = Views around Akre on Nawroz 2018 10.jpg | caption2 = Dîmenek ji Newroza Akrê, [[Başûrê Kurdistanê]] (2018) | image3 = 2022 Amed Newroz.jpg | caption3 = Dîmenek ji [[Newroza Amedê]], [[Bakurê Kurdistanê]] (2022) | image4 = Nowruz 2017 in Kurdistan, Iran.jpg | caption4 = Newroz li [[Rojhilata Kurdistanê]] (2017) | image5 = Newroz Girê Tertebê 1997.jpg | caption5 = Cejna Newrozê, di sala 1997an de li [[Girê Tertebê]], [[Qamişlo]], [[Rojavaya Kurdistanê]] }} | cure = Çandî | dîrok = 21ê adarê (her sal) | }} '''Newroz''' yan jî '''cejna Newrozê''', cejneke çandî û dîrokî ye ku ji aliyê gelê kurd û gelek gelên din ên herêmê ve her sal di meha adarê de li seranserê cihanê tê pîrozkirin. Di serdema nûjen de cejna Newrozê di çanda [[kurd]]an de wekê cejna azadî, ceja hatina biharê û wekî cejna vejînê her sal di [[21'ê adarê|21ê adarê]] de li seranserê [[Kurdistan]]ê, li gelek bajar û navendan Kurdistanê tê pîrozkirin. Newrozên herî navdarên [[Kurdistan]]ê [[Newroza Amedê]], li [[Bakurê Kurdistanê]] û [[Newroza Akreyê]] ye ku li [[Başûrê Kurdistanê]] ji aliyê kurdan ve tên pîroz kirin Li gorî mîtolojiya Newrozê [[Kawayê Hesinkar]] di vê rojê de li dijî serdarê zilimkar a [[Dehak|Dehaq]] dest bi serhildanê kiriye û wî têk biriye. Bi têk birina Dehaq re gelên bajêr ji bin zilmê rizgar dibin û ev roj ji bo gelên bajêr dibe roja rizgarî û şahiyê. Ji ber vê yekê cejna Newrozê ji aliyê kurdan ve wekê cejna azadiyê, cejna vejînê û wekê roja şiyarbûna xwezayê tê pîrozkirin. Li seranserê cihanê her sal Newroz ji aliyê 300 milyon kesan ve tê pîrozkirin. Di nav pîrozbahiyên ku li seranserê cîhanê tê pîrozkirin, pîrozbahiya herî mezin a girseyî pîrozbahiya [[Newroza Amedê]] ye ku her sal bi beşdariya sed hezaran kesan li [[Amed]]ê Newroz tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx= |sernav=Ji bo Newroza Amedê ya 2024an bi sed hezaran hatin hatin ba hev |url=https://www.evrensel.net/haber/513762/2024-diyarbakir-newrozunda-yuz-binler-bir-araya-geldi-ozgurlugun-ve-barisin-zamani }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/diyarbakir-newroz-u-yuz-binlerin-katilimiyla-kutlandi-293280 |sernav=Newroza Amedê bi beşdariya sed hezaran kesan hate pîrozkirin |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2024-03-23 |ziman=tr }}</ref> Di pîrozbahiya Newroza Amedê de her sal nêzîkî 900.000 û 1.200.000 kes beşdarî pîrozbahiya Newrozê dibin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dengeamerika.com/a/amed-newroz/7537223.html |sernav=Amedê Newroz di bin Baranê de Hate Pîroz Kirin |malper=Voice of America |tarîx=2024-03-21 |roja-gihiştinê=2024-03-22 |ziman=ku }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://sendika.org/2015/03/tarihi-diyarbakir-newroz-kutlamasi-basladi-252881 |sernav=Bi milyonan kes Newroza Amedê pîroz dikin |malper=sendika.org |roja-gihiştinê=2024-03-22 |ziman=tr }}</ref> Cejna Newrozê 3 hezar sal e ku ji aliyê gelên [[Kurdistan]]ê, [[Asyaya Navendî]], [[Qefqasya|Qefkasya]] û [[Deryaya Reş|Behra Reş]], [[Balkan]] û [[Asyaya Başûr]] ve tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://press.un.org/en/2010/ga10916.doc.htm |sernav=General Assembly Recognizes 21 March as International Day of Nowruz, Also Changes to 23-24 March Dialogue on Financing for Development {{!}} Meetings Coverage and Press Releases |malper=press.un.org |roja-gihiştinê=2025-03-18 |roja-arşîvê=2025-02-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20250211130059/https://press.un.org/en/2010/ga10916.doc.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Iran: U. S. Concerns and Policy Responses` |paşnav=Katzman |pêşnav=Kenneth |weşanger=DIANE Publishing |tarîx=2010 |isbn=978-1-4379-1881-6 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=LoU9pz97OCoC&q=Nowruz+Persian+new+year&pg=PA39 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |paşnav=Melton |pêşnav=J. Gordon |weşanger=ABC-CLIO |tarîx=2011-09-13 |isbn=978-1-59884-206-7 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&q=nowruz+originated+in+Persia&pg=PA651 }}</ref> Roja 21ê adarê ji aliyê lijneya giştî ya [[Neteweyên Yekbûyî]] ve di 23ê sibata sala 2010an de bi biryara jimareya 64/253an wekê Roja Newrozê ya [[Cîhan]]ê hatiye diyar kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.un.org/en/observances/international-nowruz-day |sernav=International Nowruz Day |malper=United Nations |roja-gihiştinê=2025-03-18 |ziman=en |paşnav=Nations |pêşnav=United }}</ref> == Etîmolojî == Navê Newrozê ji avestayî, ji peyva ''nava'' ku tê wateya "nû" û ji peyva rəzaŋh ku tê wateya "roj"/"ronahiya rojê" ("roja nû"/"ronahiya nû") û piştre di zimanê îranê de veguheriye ''Nawrouz'', ''Novruz'', ''Nowrouz'', ''Nowrouz'' û di [[zimanê kurdî]] de jî veguheriye peyva Newrozê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Studien zur Pahlavi-Übersetzung des Avesta |paşnav=Cantera |pêşnav=Alberto |weşanger=Otto Harrassowitz Verlag |tarîx=2004 |isbn=978-3-447-05123-1 |ziman=de |url=https://books.google.com/books?id=EaSQUY7GBSIC}}</ref> Di zaravayê [[kirdkî]] de bi vî awayî ''Nava'' wek ''Newe'' û ''Roaaca'' jî wek ''Ruec'' hatiye guherîn. Di zaravayê [[kurmancî]] û [[soranî]] de bi vî awayî ''Nava'' wek Nû û ''Roaca'' jî wek ''Roc''(j) hatiye guherîn. Ji ber vê yekê di [[Zimanên Hind û Ewropî|zimanê hînd-ewropî]] de dengên ''z-c-j'' bi hev diguherin. Bi maneya xwe jî ev peyv wiha tê watedarkirin: ''Roja nû''. Hinek gel vê wekî “sala nû” watedar dikin lê dibe ku tenê ev li gor nirxandina teqwîmî be. Ev peyv pêşî bi du peyvan “''Nava Roaca''” pêk hatiye lê piştre di demeke dirêj de li gor tebîeta zimên û civakê guheriye bûye peyvek; pêşî di pehlewî de bûye wek ''Noroz'', piştre jî di kurdî de bûye Newroz. == Newroz û Ekînoks == [[Wêne:Earth-lighting-equinox EN.png|thumb|Di roja ekînoksê de ji aliyê rojê ve ronahî kirina dinyayê.]] Roja Newrozê roja yekem a biharê ye ku du vê rojê de li nîvqada bakur ekînoksa biharê pêk tê. (Ekînoks demek e ku salê du caran hevsengiyekî demê di navbera roj û şevê de pêk tê) Di heman demê di roja ekînoksê de li her du polên bakur û başûr ku li ser xeta rojhilatinê ne ronahiya rojê di navbera her du nîvqadan de bi awayekî wekhev tê belavkirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Poland: The First Thousand Years |paşnav=Dabrowski |pêşnav=Patrice M. |weşanger=Cornell University Press |tarîx=2014-10-01 |isbn=978-1-5017-5740-2 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=X__-DwAAQBAJ }}</ref> == Taybeta "Roja Nû" == Xeyn ji wateya roja nû, wateyên din li Newrozê bên barkirin, bawer im piçek ji çand, reng û ruhê wî tê qetandin. Lewra ev wateya han bixwe gelek fireh e. Bi taybetî jî ev şerê başî û nebaşiyê ye. Roja nû baş e û dê her dem roja nebaş bitemirîne. Çimkî roja 21ê Adarê li gor baweriya Newrozê Ehrîmen (nebaşî) li hember Ahûra Mazdayê (başî) têk diçe. Ev tenê di çanda newrozê de sembol in. Çimkî ev dualîte her dem heye, ji ber wî dê newrozê her dem bi vê wateya xwe bidome. Lê dema ku ev mane jê hate sitandin, tu taybetî jê re namîne. Ger ku îsnadê guherîna salê bikin, ew çax dema ku nêrîna teqwîm û demê di civakê de guherî, newroz jî dê biguhere. Roja nû ji bo Medan (Kurdan): Roja zayînê, roja destpêkeke nû, Roja Xweda(Homa), dîlgirtina şeytên(ehrîmen), girtina heyameke kesîf, destpêk, berxwedan, têkoşîn û roja [[Azadî|Azadiyê]] ye. Piştî van nirxan meriv dikare bibêje destpêka sala nû ye jî. == Mîtolojiya Newrozê == Dema ku asûran li dîjî axa [[med]]an ([[kurd]]) dagirkirinên berfirehbûnê dane destpêkirin hinek ji beşên axên medan dikevin destê asûriyan. Li gorî mîtolojiyê di vê serdemê de serdareke asûrî ya bi navê [[Dehaq]] hebû ku serdarekî gelek zilimkar bû.<ref name=":5">{{Jêder-malper |url=https://www.indyturk.com/node/149856/t%C3%BCrkiyeden-sesler/bir-mitolojinin-ate%C5%9F-hali-newroznevruz |sernav=Şeyhmus Çakırtaş {{!}} Hêza agirîn a mîtolojiyê: Newroz |malper=Independent |tarîx=2020-03-21 |roja-gihiştinê=2026-03-23 |ziman=tr}}</ref> Wî welatê medan wêran kiriye û zext li ser mirovan çêkiriye ku ji ber zext û zilma wî mirovên herêmê di gund û bajaran de her dem di bin metirsiyan de bûn û wî bi vê zilm û zordariya xwe li heremê navdariyeke mezin bidest xistibû. Piştê demekê du birîn li ser her dû milê Dehaq derdixin û demê re ev birîn kûr dibin (li gorî hinek guhertuyên mîtolojiyan di cihê van birînan de du mar derdikevin).<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=https://jindergi.com/yazi/newroz-bir-halkin-direnis-hafizasi/ |sernav=Newroz: Bîranîna Berxwedana Gel – Kovara Jin |roja-gihiştinê=2026-03-23 |ziman=tr}}</ref> Çendekî derbas dibe û her ku diçê ji ber birînan êş û jana a birînên li ser her du milên wî zêde dibin. Şevekê Dehaq ji ber êş a dijwar ê birînên li ser milê xwe ranazê û di nîvê şevê de gazî zana û bijîşkên li qesrê dike û ji wan re wiha dibêje: <blockquote>"Ji ber vê êşa dijwar xew nakeve çavên min. Zû ji min re dermanekî peyda bikin!"</blockquote> Hekim û bijîşkên qesrê birînên Dehaq vedikin û li birînên wî dinêrin. Dema ku hekîm û bijîjkên qesrê birînên li ser milê wî dibînin tev bi hev re matmayî dimînin û ti gotinek ji devê yekî dernakeve. Birînên wî ewqas giran bû ku bijîjkên qesrê heta wî demê ne kulekî bi wî rengî nedîtibûn û ne jî êşek bi wî awayî bihîstibûn. Ji ber êşa wî jan dide Dehaq bi ser hekîm û bijîşkan de diqîre û dibêje: <blockquote>"Hûn çi bêçare li ser min rawestiyane! Zû dermanekî bidin min. Ez peritîm, şewitîm! Hûn hekîm û bijîjkên herî baş û şahreza ne. Ma hûn derman peyda nekin dê kî peyda bike?"</blockquote> Hekîmekî ji wan difikire û wiha dibêje: <blockquote>"Heta niha birîneke weha min ne dîtiye û ne jî bihîstiye. Lê wa diyare ku mêjiyê teze dikare bibe melhema van birînan."</blockquote> Dibe ku ev hekîm xwestiye bi vê gotinê xwe ji berpirsiyariyê xelas bike. Lê belê ev pêşniyar ji Dehaq re bûye sedem ku ji “mêjiyên teze” yê zarokan dayne ser birîna xwe. Wî ferman daye ku her roj du zarokan bikujin û mejiyên wan daynin ser birînên li ser milên wî ku ev birîn bibûn wek du marên dev vekiri. Bi vî awayî leşkerên Dehaq her roj bi zorê du zarokan ji malên welatiyan digirtin dikuştin û mejiyê zarokan datînin li ser birînên wî.<ref name=":5" /> Piştê demek aşpêja qesrê ji ber kuştina zarokan tehemûl nake û ji leşkeran dixwaze ku zarokan bidin wî.<ref name=":4" /> Ji wir pê de aşpêja qesrê zarokan vedişêre û li cihê zarokan pez serjêdike û zarokan bi dizî dişîne çiyayan ku venegerin. Her ku çûye ev zarokên dişînin li serê çiyayan her ku diçe zêde bûne. Li gorî mîtolojiyê demeke dirêj derbas bûye lê bi ti awayê birînên li ser milên Dehaq bi hev ve nekeliyan û baş nabin û her ku diçû birînên li ser milên wî xerabtir dibûn. Ji ber vê yekê agir ji devê Dehak dibarî ku ji ber vê yekê xof û tirs ketibû dilê her kesî. Dayik û bav ji tirsa ku kengê dê dor were zarokên wan xew nediketin çavên wan. Tu hêzeke tunebû ku li dijî Dehaq derkeve û li dijî gotinên wî, ji wî re bêje na. Ji ber tirsa kuştinên zarokên wan gelek malbatan xwe berê xwe dabûn çiyayên asê ku çiya asê şikeft bi mirovan tijî bibûn.<ref name=":5" /> [[Wêne:Hesinkar Kawa.jpg|thumb||Peykerê [[Kaweyê Hesinker]] li bajarê [[Îsfehan (parêzgeh)|Îsfehanê]] (Îran)]] Li gorî mîtolojiyê Kawa mediyeke hesinvan bû ku zarokên wî jî ji kulên Dehak re bibûn qurban. Ji ber zilma Dehaq êdî kêr gihiştibû hestî. Kawa ji tirsa qurbankirina zarokê xwe yê dawî, heval û hogirên xwe yên pêbawer li xwe kom dike û ji wan re behsa zilm û zordariya Dehaq dike û plana kuştina Dehaq ji wan re eşkere dike. Her kesî fikir û planên Kawa pejirandin û li benda îşareta wî man. Piştê ku Kawa bi heval û dostên dicive, ji wan re wiha dibêje: <blockquote>"Dema ku ez Dehaq bikujim, ez ê herim ser banê qesra wî agirekê pêxim, dema ku we agir dît, bizanin ku min Dehak kuştiye."</blockquote> Piştre Kawa ji heval û hogirên xwe re dest bi çêkirina çekan kir û bi dizî li wan belav kirin. Kawa çakûça xwe yê herî baş ku pê hesin dikuta ji bo kuştina Dehaq amade dike. Gava leşkerên Dehak hatin ku lawê Kawa ya dawî jî bibin, Kawa ji leşkeran re got: <blockquote>"Hûn herin, ez ê niha bi destê lawê xwe bigirim û bînim. Ez dixwazim ji bo saxiya padîşahê xwe kurê xwe bi destê xwe bikim qurban û li ber lingên padîşahê xwe deynim."</blockquote> Gava leşkeran ev xeber digihînin Dehaq, kêfa wî hatibû, şa dibe û çavên wî dimîne li rêya Kawa. Kawa, çakûçê xwe digire destê xwe û kure xwe hildide û berê xwe dide qesra Dehaq. Gava ku Kawa digihîje ber derê qesrê, leşkerên Dehaq dergehê ji Kawa re vedike. Kawa rasterast berê xwe dide şahnişînê ku text lê vegirtî û Dehaq li ser rûniştî bû. Dema ku Dehaq Kawa li hemberê xwe dibîne ji Kawa re wiha dibêje: <blockquote>"Tu qehremanekî bê hempa yî, tu nîşana fedakariyê yî. Bijî ji te re!"</blockquote> Piştî gotinên Dehaq, Kawa nêzîkî wî dibe. Bi milê kurê xwe digire û bir li ber pêyên Dehaq dirêj dike. Kawa çakûçê xwe bilin dike li şûna ku li serê kurê xwe, bi hemî hêz û alîyê xwe dadiweşîne li ser serê Dehaq. Taca serê Dehaq dikeve û li wir dirêjê erdê dibe. Piraniya [[leşker]] û xizmetkarên wî gava ku dîtin Dehaq bi rastî miriye, kêfa wan hat û kesên mayî jî, ji dest ji desthilatê berdidin û xwe radestê Kawa dikin. Kawa bi destê kurê xwe digire û derdikeve li ser banê qesrê û agirekî gurr li wir dadide. Dema hevalên Kawa li ser banê qesrê agirê dibînin wan jî dest pê kir û êrîş anîn ser qesrê, leşker û hevalbendên Dehaq yên mayî dîl girtin û alîgirên Dehaq ku radest nedibûn jî kuştin. Gava gelê ku xwe spartibûn çiyayan agirê li ser banê qesrê dibînin ew jî difikirin ku tiştekî hatiye serê Dehaq hatiye ber bi bajêr ve tên û dibihîsin ku Kawa Dehaq kuştiye. Bi vê bûyerê re Dehaq tê kuştin û zilm û zordariya wî bi dawî bûye. Li gorî mîtolojiyê ev bûyer di êvara 20 adarê de ku bi roja 21ê adarê ve girê dide qewimiye.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=For Kurds, a day of bonfires, legends, and independence |url=https://www.csmonitor.com/2004/0323/p07s02-woiq.html |roja-gihiştinê=2026-03-24 |xebat=Christian Science Monitor |issn=0882-7729}}</ref> Di êvara 20ê adarê û di roja 21ê adarê de gelên ku li deverên asê xwe spartibûn çiyayan bi meşaleyan berê xwe didin gund û bajarên xwe. Bi kuştin û ketina Dehaq ê zilimkar re gelên bajar azad dibin û di roja 21ê adarê de xemla xwe girê didin, li her aliyên welat dadikevin qadan û dest bi govend û şahiyan dikin. == Newrozên li Kurdistanê == Di çanda Kurdistanê de Newroz semboleke berxwedanê ye ku li dijî zilimkaran wekê cejna azadî û ji nû ve vejînê tê pîrozkirin. Newroz her sal li seranserê Kurdistanê tê pîrozkirin û li çar perçeyên Kurdistanê bi beşdariya girseyiyên mezin gel li gelek bajarên Kurdistanê Newroz tê pîrozkirin. === Bakurê Kurdistanê === Pîrozbahiyên Newrozê li [[Bakurê Kurdistanê]] her sal bi şîar û bernameyên cuda di navbera 15 û 21ê adarê de li seranserê Bakurê Kurdistanê li dehan navçe bajaran tê pîroz kirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/210320262 |sernav=Li Amedê Cejna Newrozê bi coş tê pîrozkirin |malper=rudaw.net |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://hedep.org.tr/tr/2022-newroz-programi/16228 |sernav=Bernameya Newrozê ya 2022an |malper=hedep.org.tr |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=tr }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=nîsan 2026 }}</ref> Barnameya Newrozê ji aliyê partiyên siyasiyên Bakurê Kurdistanê ve têne lidarxistin û bi beşdariyên hunermend, sitranbêj û siyasetmedaran bernameyên Newrozê têne lidarxistin.<ref name=":0" /> Pîrozbahiyên Newrozên li bajar û navçeyan bi gotina sitranên hunermend û stranbêjan û bi hilkirina agirê Newrozê re,<ref>{{Jêder |sernav=Li Amedê agirê Newrozê hate pêxistin |url=https://www.youtube.com/shorts/Ai65JmT3toU |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=en}}</ref> bi şahî û gerandina govendên ku ji aliyê gelên ku beşdarê Newrozê bûne, heta dawiya rojê berdewam dike.<ref>{{Jêder |sernav=Newrozê Amedê 2026 |url=https://www.youtube.com/watch?v=XDSmMoPxolI |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=en}}</ref> ==== Newroza Amedê ==== {{Gotara bingehîn|Newroza Amedê}} Yek ji navendên girîng ên pîrozbahiyên Newrozê pîrozbahiya [[Newroza Amedê]] ye ku pîrozbahiya herê mezin ê [[Cîhan]]ê li Newroza [[Amed]]ê tê lidarxistin.<ref name=":1">{{Jêder-nûçe |paşnav= |pêşnav= |tarîx=2013-03-21 |sernav=Nêzîkî 2 milyon kes li qada Newrozê ne! |url=https://www.evrensel.net/haber/52141/2-milyona-yakin-kisi-newroz-alaninda |xebat=Evrensel |ziman=tr |jêgirtin=2 milyona yakın kişi Newroz alanında! |tercimeya-jêgirtinê=Nêzîkî 2 milyon kes li Amedê beşdarî pîrozbahiya Newrozê bûn }}</ref> Ji bo beşdar bûna Newroza Amedê ji gelek deverên Cîhanê bi sedan medayayên biyanî û xwemalî, siyasetmedarên ji gelek welatên cuda û siyasetmedarên kurd û nûnerên saziyên sivîl û partiyan û salane bi milyonan kes beşdarê Newrozê dibin. Newroza herî qelebalixê Amedê, Newroza sala 2013an bû ku hatiye diyarkirin nêzîkî 2 milyon kes beşdarê Newrozê bûne.<ref name=":1" /> Yekem Newroza girseyî ya li Amedê di sala 1991ê de di bin qedexekirina rewşa awarte ya dewleta tirk de ku li seranserê Bakurê Kurdistanê hatibû ragihandin, bi beşdariya 1000 kesî li Qada Şêx Seîd hatibû pîrozkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://politikahaber.com/diyarbakir-newrozlari-tarihe-iz-birakti/ |sernav=Newroza Amedê mohra xwe li dîrokê daye. |malper=Politika Haber |tarîx=2021-03-17 |roja-gihiştinê=2026-03-21 |ziman=tr}}</ref> === Başûrê Kurdistanê === Wekê herêmên din ên Kurdistanê li bajarên [[Başûrê Kurdistanê]] bi pîrozbahiyên li bajarên cûda yên Başûrê Kurdistanê tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DWHs0Z2CSLp/?igsh=ZzhzMjY4ZzE2eGty |sernav=Dîmenên ji Newroza Akreyê ya sala 2026an |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2026-03-22}}</ref><ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://ilketv.com.tr/akre-nasil-newrozun-baskenti-oldu/ |sernav=Akra çawa bû paytexta Cejna Newrozê? |malper=İlke TV |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=tr |paşnav=RonseCreative}}</ref> Protokola Başûrê Kurdistanê li ber derê [[Keleha Hewlêrê]] bi cil û bergên neteweyî bi fermî beşdarê merasîma Newrozê dibin.<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DWHoK5BAZdu/?igsh=MWV0MWdvN2p3eThkcA== |sernav=Li ber derê Keleha Hewlêrê merasîma Newrozê |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2026-03-22}}</ref> Di merasîmê de agirê Newrozê ji rayedarên Başûrê Kurdistanê tê pêxistin û şahiya Newrozê tê despêkirin.<ref name=":2" /> ==== Newroza Akrê ==== {{Gotara bingehîn|Newroza Akreyê}} Navçeya Akrê yek ji navendên girîng ê pîrozbahiyên Newrozê ye ku bi erdnîgariya xwe yê çiyayî ji bo pîrozkirina Newrozê qadeke xwezayî peyda dike.<ref name=":3" /> Pîrozbahiyên li navçeyê bi lidarxistina meşên bi meşale<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.instagram.com/reel/DWKc7rIjKvi/?igsh=MW9zajlveGZoaHhqOQ== |sernav=Dîmenek ji pîrozbahiyên Newroza Akrê ya 2026an |malper=www.instagram.com |roja-gihiştinê=2026-03-22}}</ref> û daliqandina alaya Kurdistanê ji çiyayan li kêleka navçeyê rengekî cûda daye pîrozbahiya Newrozê.<ref name=":3" /> Bi şêwaza xwe ya pîrozbahiyê yên bêhempa, navçeyê sernavê "Paytexta Newrozê" bi dest xistiye. Ji bo beşdariya pîrozbahiya Newrozê her sal ji çar aliyên Cîhanê ji gelek kes ji bo pîrozbahiyên li navçeyê berê xwe didin Akreyê.<ref name=":3" /> === Rojhilata Kurdistanê === Li [[Rojhilata Kurdistanê]] li gelek bajaran her sal bi beşdariyên girseyê Newroz têne pîroz kirin. Li seranserê Rojhilata Kurdistanê ku di nav de bajarên wekê [[Makû]], [[Ûrmiye]], [[Hemedan]], [[Şarîkurd]], [[Sine]], [[Mehabad (bajar)|Mehabad]],<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.kurdistan24.net/kmr/story/830709/slug |sernav=Newroza Rojhilatê Kurdistanê bi cilûbergên Kurdî hat xemilandin |malper=Newroza Rojhilatê Kurdistanê bi cilûbergên Kurdî hat xemilandin |tarîx=2025-03-20 |roja-gihiştinê=2026-03-22 |paşnav=Kurdistan24}}</ref> [[Kirmaşan]] hene bi beşdariyên mezin Newroz ji aliyê kurdan ve tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://rojnews.news/ku/li-rojhilate-kurdistane-newroz/ |sernav=Li Rojhilatê Kurdistanê Newroz |malper=Rojnews.News - Kurmancî |tarîx=2020-05-07 |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=en-CA}}</ref> Rojhilata Kurdistanê herêma Kurdistanê ye ku piştî Bakurê Kurdistanê Newrozên bi girseyiyên qerebalix lê tê pîrozkirin.<ref>{{Jêder |sernav=نەورۆزی ٢٠٢٥ لە ئورمیە/ورمێ - Newroz 2025 in Urmia/Wirme |url=https://www.youtube.com/shorts/zbV0NTsMB40 |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder |sernav=The glory of #Nowruz in eastern #Kurdistan/شکۆی #نەورۆزلە ڕۆژهەڵاتی #کوردستان |url=https://www.youtube.com/shorts/_RgnZavEipk |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=en}}</ref> === Rojavayê Kurdiatanê === Li gelek bajarên [[Rojavaya Kurdistanê]] her sal 21ê adarê de tê pîrozkirin. Bajarên sereke Rojavayê Kurdiatanê ku Newroz lê tê pîrozkirin [[Hesîçe|Hesekê]], [[Qamişlo]], [[Amûdê]], [[Kobanî|Kobanê]] û [[Efrîn]] e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/rojava-sUriye/cosa-newroze-li-rojava-dewam-dike-210401 |sernav=Coşa Newrozê li Rojava dewam dike |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/rojava-sUriye/s-210494 |sernav=Agirê Newrozê li hemû bajarên Rojava hatin pêxistin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=ku}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://kurmanci.anf-news.com/rojava-sUriye/newroza-kobane-dive-yekitiya-neteweyi-were-avakirin-210537 |sernav=Newroza Kobanê: Divê yekîtiya neteweyî were avakirin |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=ku}}</ref> Di sala 2026an de li Rojhilata Kurdistanê Newrozên herî girseyî li Qamişlo, Kobanê<ref>{{Jêder |sernav=Li Kobanê agirê Newrozê hat pêxistin. |url=https://www.youtube.com/shorts/lRTWonc8MAI |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=en}}</ref> û li Efrînê hatine pîroz kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://yeniyasamgazetesi9.com/rojavada-halk-newroz-alanlarina-akiyor-foto-galeri/ |sernav=Xelk ber bi deverên pîrozbahiya Cejna Newrozê li Rojava ve diherikin {{!}} Galeriya Wêneyan |malper=Rojnameya Yenî Yaşamê |tarîx=2026-03-21 |roja-gihiştinê=2026-03-22 |ziman=tr}}</ref> Piştê ku Efrîn di sala 2018an de ji aliyê Tirkiyeyê ve hatibû dagirkirin, heya sala 2026an pîrozbahiya Newrozê li Efrîn a Rojavayê Kurdiatanê hatibû qedexekirin.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Arab |pêşnav=The New |sernav=Turkey bans Newroz celebrations for Syrian Kurds in Afrin |url=https://www.alaraby.co.uk/english/News/2019/3/17/Turkey-bans-Kurdish-Newroz-celebrations-in-Afrin |roja-gihiştinê=2026-03-22 |xebat=alaraby |ziman=en}}</ref> == Herwiha binêre == * [[Cejna Heftemal]] * [[Çarşema Sor]] * [[Gaxand]] * [[Kosegelî]] == Wêne == <gallery> Wêne:Views of the fire walk for the Newroz festival in Akre in 2018 01.jpg|Di sala 2018an de dîmenên meşa meşaleyê ya li newroza Akreyê. Wêne:Iranian Kurds celebrating Nowruz.jpg|Kurdên Rojhilata Kurdistanê li gundê Palanganê Newrozê pîroz dikin. Wêne:Newroz Istanbul(3).jpg|Newroz li Stembolê, 2006 Wêne:Newroz Istanbul(2).jpg|Newroz li Stembolê, 2006 Wêne:Newroz Kurdistan.jpg|Agirê Newrozê li [[Bakurê Kurdistanê]], 2008 Wêne:Soranî erebî.jpg|Helbesteke Newrozê </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Nowruz}} {{Wîkîferheng-biçûk|newroz}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Cejn]] [[Kategorî:Cejnên îranî yên kevnare]] [[Kategorî:Çanda farisî]] [[Kategorî:Çanda kurdî]] [[Kategorî:Çanda Îranê]] [[Kategorî:Çanda Kurdistanê]] [[Kategorî:Mîtolojî]] j0ok9uziz15lpqx3kkdp6611eliq2dw 0 4981 1995817 1995455 2026-04-02T18:11:08Z Kusannn 63718 Nîvîsên xelet sererast kir 1995817 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Necmettin Büyükkaya | wêne = Necmettinbüyükkaya.jpg | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|1|1|1943|j=1}} | cihê_jidayikbûnê = [[Siwêreg]], [[Riha (parêzgeh)]], [[Bakurê Kurdistanê]] | roja_mirinê = {{Mirin|22|1|1984|1|1|1943|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Amed]], Bakurê Kurdistanê | perwerde = [[Zanîngeha Stembolê]] | pîşe = Çalakvan }} '''Necmettin Büyükkaya''', wekî '''Neco''' jî tê nasîn (jdb. sala 1943an - m. sala 1984an), çalakvanekî [[Şerê PKK û Tirkiyeyê|têkoşîna kurdan]] bû û kadroyekî [[Civîngehên Çandî yên Şoreşgerê Rojhilat]] li [[Bakurê Kurdistanê]] û Tirkiyeyê bûye ku di [[Zîndana Amedê]] de ji dest îşkenceya dewleta tirkî hatiye kuştin.<ref name="Orhan2015">{{Jêder-kitêb |sernav=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires |paşnav=Orhan |pêşnav=Mehmet |weşanger=Routledge |sal=2015 |rr=197 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Foreign assistance legislation for fiscal years 1986-87: hearings before the Committee on Foreign Affairs, House of Representatives, Ninety-ninth Congress, first session |sal=1985 |rr=777 |cild=3 }}</ref> == Jînenîgarî == Necmettin Büyükkaya di sala 1943an de li [[Siwêreg]]ê hatiye dinê. Dibistana seretayî û navendî jî li Siwêreg, [[Amed]] û li [[Edene]]neyê temam kiriye. Di navbera salên 1965-70ê de ew çû [[Stembol]]ê ku li vir di fakulteya hiqûqê bixwîne. Dema ku ew di zanîngehê de bû, ew bû endamê [[Partiya Karkerên Tirkiyeyê (1961)|Partiya Karkeran]] û Federasyona Ciwanên Şoreşger ên Tirkiyeyê, berî ku bibe kesayetekî girîng û navdar di [[Dîroka Bakurê Kurdistanê|Şoreşa Kurdan]] de. Di sala 1969an de ew yek ji damezrînerên [[Civîngehên Çandî yên Şoreşgerê Rojhilat]] bû ku serokatiya wê jî ew bû. Piştî Derbeya sala 1971ê wî dest ji xwendinê berda û koçberiya [[Başûrê Kurdistanê]] dibe, li vir jî dibe endama [[Partiya Demokrat a Kurdistanê - Bakur|Partiya Demokrat a Kurdistanê (Bakur)]]. Di sala 1972an de, ew diçe [[Qamişlo]]yê ku ji vir jî biçe Ewropayê, ew yekem li [[Çekoslovakya]]yê bû, dûr ve jî diçe [[Swêd]]ê. Lêbelê di sala 1975an de, piştî îlankirina [[Efûya Giştî|efûya giştî]], ew vedigere Tirkiyeyê. Ew çalakvaniya kurdî li Tirkiyeyê heta [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|derbeya sala 1980ê]] berdewam kiriye, dûr ve ew ji aliyê dewleta tirkî hatiye binçavkirin û wî avêtina zîndana Amedê. Li vir jî îskençe li wî hatiye kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=23 kanûna paşîn 2022 |sernav=Necmettin Büyükkaya |url=http://www.rupelanu.org/necmettin-buyukkaya-996yy.htm |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220123152713/https://www.rupelanu.org/necmettin-buyukkaya-996yy.htm |roja-arşîvê=23 kanûna paşîn 2022 |roja-gihiştinê=29 çiriya pêşîn 2022 |xebat=Rûpela nû |ziman=tr }}</ref> Di 24ê çileya 1984 an de, Neco ji dest îskençeyên polîsê miriye, dema ku ew di greva birçîbûne de bûye.<ref name="Orhan2015" /> == Mîras == Name û nivîsên din ên Büyükkaya di sala 1992an de li Swêdê wekî pirtûka "''Kalemimden Sayfalar''" hatin berhevkirin û weşandin.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=22 tîrmeh 2021 |sernav=DDKO ve sonrasını bilmek |url=http://www.rupelanu.org/ddko-ve-sonrasini-bilmek-921yy.htm |roja-gihiştinê=29 çiriya pêşîn 2022 |xebat=Rûpela nû }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kalemimden sayfalar |weşanger=Apec-Tryck & Forlag |sal=1992 |isbn=9187730316 |cih=Stockholm |ziman=tr }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Çalakvanên kurd]] [[Kategorî:DDKO]] [[Kategorî:Kesên ji Sêwregê]] [[Kategorî:Kurd]] [[Kategorî:Kurdên hatine dardekirin]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 20an]] 3lajtwxtz3w0nklmhsrbm8v5fb537k6 1995819 1995817 2026-04-02T18:17:52Z Penaber49 39672 1995819 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Necmettin Büyükkaya | wêne = Necmettinbüyükkaya.jpg | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|1|1|1943|j=1}} | cihê_jidayikbûnê = [[Siwêreg]], [[Riha (parêzgeh)]], [[Bakurê Kurdistanê]] | roja_mirinê = {{Mirin|22|1|1984|1|1|1943|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Amed]], Bakurê Kurdistanê | perwerde = [[Zanîngeha Stembolê]] | pîşe = Çalakvan }} '''Necmettin Büyükkaya''', wekî '''Neco''' jî tê nasîn (jdb. sala 1943an - m. sala 1984an), çalakvanekî [[Şerê PKK û Tirkiyeyê|têkoşîna kurdan]] bû û kadroyekî [[Civîngehên Çandî yên Şoreşgerê Rojhilat]] li [[Bakurê Kurdistanê]] û Tirkiyeyê bûye ku di [[Zîndana Amedê]] de ji dest îşkenceya dewleta tirkî hatiye kuştin.<ref name="Orhan2015">{{Jêder-kitêb |sernav=Political Violence and Kurds in Turkey: Fragmentations, Mobilizations, Participations & Repertoires |paşnav=Orhan |pêşnav=Mehmet |weşanger=Routledge |sal=2015 |rr=197 }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Foreign assistance legislation for fiscal years 1986-87: hearings before the Committee on Foreign Affairs, House of Representatives, Ninety-ninth Congress, first session |sal=1985 |rr=777 |cild=3 }}</ref> == Jînenîgarî == Necmettin Büyükkaya di sala 1943an de li [[Siwêreg]]ê hatiye dinê. Dibistana seretayî û navendî jî li Siwêreg, [[Amed]] û li [[Edene]]neyê temam kiriye. Di navbera salên 1965-70ê de ew çû [[Stembol]]ê ku li vir di fakulteya hiqûqê bixwîne. Dema ku ew di zanîngehê de bû, ew bû endamê [[Partiya Karkerên Tirkiyeyê (1961)|Partiya Karkeran]] û Federasyona Ciwanên Şoreşger ên Tirkiyeyê, berî ku bibe kesayetekî girîng û navdar di [[Dîroka Bakurê Kurdistanê|Şoreşa Kurdan]] de. Di sala 1969an de ew yek ji damezrînerên [[Civîngehên Çandî yên Şoreşgerê Rojhilat]] bû ku serokatiya wê jî ew bû. Piştî Derbeya sala 1971ê wî dest ji xwendinê berda û koçberiya [[Başûrê Kurdistanê]] dibe, li vir jî dibe endama [[Partiya Demokrat a Kurdistanê - Bakur|Partiya Demokrat a Kurdistanê (Bakur)]]. Di sala 1972an de, ew diçe [[Qamişlo]]yê ku ji vir jî biçe Ewropayê, ew yekem li [[Çekoslovakya]]yê bû, dûr ve jî diçe [[Swêd]]ê. Lêbelê di sala 1975an de, piştî îlankirina [[Efûya Giştî|efûya giştî]], ew vedigere Tirkiyeyê. Ew çalakvaniya kurdî li Tirkiyeyê heta [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|derbeya sala 1980ê]] berdewam kiriye, dûr ve ew ji aliyê dewleta tirkî hatiye binçavkirin û wî avêtina zîndana Amedê. Li vir jî îskençe li wî hatiye kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=23 kanûna paşîn 2022 |sernav=Necmettin Büyükkaya |url=http://www.rupelanu.org/necmettin-buyukkaya-996yy.htm |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220123152713/https://www.rupelanu.org/necmettin-buyukkaya-996yy.htm |roja-arşîvê=23 kanûna paşîn 2022 |roja-gihiştinê=29 çiriya pêşîn 2022 |xebat=Rûpela nû |ziman=tr }}</ref> Di 24ê çileya 1984an de, Neco ji dest îskençeyên polîsê miriye, dema ku ew di greva birçîbûne de bûye.<ref name="Orhan2015" /> == Mîras == Name û nivîsên din ên Büyükkaya di sala 1992an de li Swêdê wekî pirtûka "''Kalemimden Sayfalar''" hatin berhevkirin û weşandin.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=22 tîrmeh 2021 |sernav=DDKO ve sonrasını bilmek |url=http://www.rupelanu.org/ddko-ve-sonrasini-bilmek-921yy.htm |roja-gihiştinê=29 çiriya pêşîn 2022 |xebat=Rûpela nû }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kalemimden sayfalar |weşanger=Apec-Tryck & Forlag |sal=1992 |isbn=9187730316 |cih=Stockholm |ziman=tr }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Çalakvanên kurd]] [[Kategorî:DDKO]] [[Kategorî:Kesên ji Sêwregê]] [[Kategorî:Kurd]] [[Kategorî:Kurdên hatine dardekirin]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 20an]] 6t7l2zfe7gzt7s5w4t16woayurmbsb1 0 6410 1996022 1762785 2026-04-03T09:55:14Z Avestaboy 34898 1996022 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | wêne = Nobel2008Literature news conference1.jpg | sernavê_wêne = Civîna çapemeniyê ya Akademiya Swêdê ya 2008an dema peyvdarê Akademiyê Xelata Nobelê ya Wêjeyê dide zanîn. }} '''Xelata Nobelê ya Wêjeyê''' anku '''Xelata Nobelê ya Edebiyatê''' yek ji mezintirîn xelata [[wêje]]yê ye ku ji sala [[1901]]ê û vir ve tê belavkirin. Xelat di bin sîwana [[Akademiya Swêdê]] de, ji aliyê komîteyeke wêjenas ve tê destnîşankirin. Xelatgirê wêjeyê, digel xelatgirên Nobelê yên din, di roja wefata [[Alfred Nobel]] de, di 10ê meha dozdehan de xelata xwe bi merasimeke mezin ji destê keyê Swêdê digirin. Şeva xelatê bi şahiyeke xweş bi dawî dibe. == Mijarên têkildar == * [[Xelatgirên Nobela Wêjeyê]] {{Xelata Nobelê ya Wêjeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Xelata Nobelê]] [[Kategorî:Xelata Nobelê ya Wêjeyê| ]] [[Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê| ]] m6nvjepbueh457jqa74pukmns6w3g2l 1996049 1996022 2026-04-03T10:53:02Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1996049 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | wêne = Nobel2008Literature news conference1.jpg | sernavê_wêne = Civîna çapemeniyê ya Akademiya Swêdê ya 2008an dema peyvdarê Akademiyê Xelata Nobelê ya Wêjeyê dide zanîn. }} '''Xelata Nobelê ya Wêjeyê''' anku '''Xelata Nobelê ya Edebiyatê''' yek ji mezintirîn xelata [[wêje]]yê ye ku ji sala [[1901]]ê û vir ve tê belavkirin. Xelat di bin sîwana [[Akademiya Swêdê]] de, ji aliyê komîteyeke wêjenas ve tê destnîşankirin. Xelatgirê wêjeyê, digel xelatgirên Nobelê yên din, di roja wefata [[Alfred Nobel]] de, di 10ê meha dozdehan de xelata xwe bi merasimeke mezin ji destê keyê Swêdê digirin. Şeva xelatê bi şahiyeke xweş bi dawî dibe. == Mijarên têkildar == * [[Xelatgirên Nobela Wêjeyê]] {{Xelata Nobelê ya Wêjeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Avabûnên 1901ê li Swêdê]] [[Kategorî:Xelata Nobelê]] [[Kategorî:Xelata Nobelê ya Wêjeyê| ]] [[Kategorî:Xelatên di 1901ê de hatine çêkirin]] [[Kategorî:Xelatgirên Nobela Wêjeyê| ]] lx6uedyah1qe7lv801tayzsgply5r23 0 7538 1995779 1994322 2026-04-02T16:16:24Z VikiAzad 99135 1995779 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank dewleta dîrokî | nav kurdî = Xanedana Merwaniyan | nav = | nav ziman = | nav2 = | nav2 ziman = | sal destpêk = PZ 983 | sal dawî = PZ [[1096]] | al = | nîşan = | nexşe = Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg | binnexşe = Di sala 1025an de nexşeya Xanedana Merwaniyan | paytext = [[Farqîn|Miyafarqîn]] (îro [[Farqîn]]) | ziman = [[Kurdî]] | hikûmet = [[Monarşî]] | sernav serokA = | serokA1 = [[Bazê Dostikî]] | serokA1 sal = {{Nowrap|960 - 991}} | serokA2 = [[Hesenê kurê Merwan]] | serokA2 sal = {{Nowrap|990 - 997}} | serokA3 = [[Seîdê kurê Merwan]] | serokA3 sal = {{Nowrap|997 - 1011}} | serokA4 = [[Ehmedê Merwan]] | serokA4 sal = {{Nowrap|1011 - 1061}} | SerokA5 = [[Nesrê kurê Ehmed]] | serokA5 sal = {{Nowrap|1061 - 1079}} | serokA6 = [[Mensûrê kurê Nesr]] | serokA6 sal = {{Nowrap|1079 - 1085}} | bûyer1 = | bûyer1 sal = | bûyer2 = | bûyer2 sal = | berê1 = [[Xanedana Hemdaniyan]] | berê1 al = Hamdanid Dynasty 890 - 1004 (AD).PNG | berê1_rûpel = Hemdaniyan | berê2 = | berê2 al = | berê2_rûpel = | paşê1 = [[Selçûqî]] | paşê1 al = Seljuk Empire locator map.svg | paşê1_rûpel = Selçûqî | paşê2 = | paşê2 al = | paşê2_rûpel = }} '''Xanedana Merwaniyan''' an jî '''Dustakiyan''' (bi [[ereb]]î: ‏مروانيون, ''Marwānīyūn'') xanedaneke [[kurd]] e<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The New Islamic Dynasties' |url=https://archive.org/details/newislamicdynast0000bosw |paşnav=Bosworth |pêşnav=C.E. |weşanger=Columbia University Press |sal=1996 |rr=[https://archive.org/details/newislamicdynast0000bosw/page/89 89] }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish notables and the Ottoman state |paşnav=Ozoglu |pêşnav=Hakan |weşanger=Albany: State University of New York Press |sal=2004 |url=https://books.google.iq/books?id=vEAu4L1oz_4C&pg=PA46&dq=%22another+Kurdish+family,+the+Marwanids%22#v=onepage&q=%22another%20Kurdish%20family%2C%20the%20Marwanids%22&f=false }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Historical Dictionary of the Kurds |paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |weşanger=Scarecrow Press |sal=2010 |isbn=9780810875074 |url=https://books.google.iq/books?id=zDRGO6EgapMC&pg=PA207&dq=%22The+Marwanids+were+a+Kurdish+dynasty+that+held+sway+from+Diyarbakir%22#v=onepage&q=%22The%20Marwanids%20were%20a%20Kurdish%20dynasty%20that%20held%20sway%20from%20Diyarbakir%22&f=false }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Abbasid Belles Lettres |paşnav=Ashtiany |pêşnav=Julia |weşanger=Cambridge University Press |sal=1990 |isbn=9780521240161 |rr=15 |url=https://books.google.iq/books?id=4sFzGGqA6uoC&pg=PA15&dq=%22like+the+Hasanuyids+of+the+central+Zagros+mountains+or+the+Marwanids%22#v=onepage&q=%22like%20the%20Hasanuyids%20of%20the%20central%20Zagros%20mountains%20or%20the%20Marwanids%22&f=false }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=''Marwanids'', '''The Encyclopaedia of Islam''' |paşnav=Hillenbrand |pêşnav=Carole |weşanger=Brill |sal=1991 |rr=626 |cild=Vol. VI }}</ref><ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Prophet and the Age of the Caliphates: The Islamic Near East from the Sixth to the Eleventh Century |paşnav=Kennedy |pêşnav=Hugh |weşanger=Routledge |sal=2015 |isbn=9781317376392 |url=https://books.google.de/books?id=Kak0CwAAQBAJ&pg=PA215&dq=%22The+Kurdish+dynasties+which+emerged+in+the+second+half%22#v=onepage&q=%22The%20Kurdish%20dynasties%20which%20emerged%20in%20the%20second%20half%22&f=false }}</ref> ku ji salan 983an heya 1096an wekê xanedaniyeke serbixwe li [[Bakurê Kurdistanê]] û li hinek deverên [[Başûrê Kurdistanê]] hikûm kiriye.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East |weşanger=Infobase Publishing |sal=2009 |isbn=9781438126760 |rr=382 |url=https://books.google.iq/books?id=stl97FdyRswC&pg=PA382&dq=%22In+the+West+were+the+Marwanids%22#v=onepage&q=%22In%20the%20West%20were%20the%20Marwanids%22&f=false }}</ref> == Dîrok == === Damezrandina dewleta Dostikî === {{Gotara bingehîn|Dîroka Kurdistanê}} '''Dewleta Dostikî''' an jî '''Dewleta Merwanî''' di sala 982'an zayînî de hatiye damezirandin. Damezrênerê vê dewletê [[Bazê Dostikî]] bû (1). Baz jî, di wexta xwe de, bi mêranî û cegerdarî û bi bîrtûjî û şarezayiyê hatibû naskirin. [[Elî ibn el-Esîr]] di pirtûka xwe de ya bi navê ''El-kamil fî l-tarî'' de dibêje ko xelîfeyê Ebasiyan Udetê Dewle (bi erebî: '''Uddat al-Dawla'') wexta bi Bazê Dostikî re civiya, bi dizî ji wezîrê xwe re gotiye ko ev zilam mirovan ditirsîne. Wa dixuye ko Baz bi xwe jî di çavên xelîfê de hin tişt xwendibûn, lewra şiya ligel siwar û leşkerên xwe ji qesrê bireve û xwe ji tora xelîfe û leşkerên wî rizgar bike. Piştî wê dest bi avakirina dewleta xwe ya di çeşnê stiraneke kurdî de, dike. Di destpêkê de êrîşa xwe dibe ser [[Erdiş|Ardîş]] (2) û yeko yeko piştî hinartina nameyan, keleh û bajarên kurdan dergehên xwe bê xwîn rijandin li ber wî vedikin. Bi vî awayî navûdengê Baz belav dibe û dewletên cîran ji tirsa xwe re, bi taybetî dewleta [[Dewleta Biweyhiyan|Biweyhî]] û xîlafeta [[Ebasî]] dest bi amadekirina hêz û betalyonên xwe dikin da ko li bermberî destkeftin û berfirehkirina dewlata wî rawestin. Gelek caran hewl dane ko wî bikujin. Di êrîşa xwe ya li ser [[Mûsil]]ê de, Baz vê carê bi rastî têt kuştin. Rawestana li ser şexsiyeta Baz pêdiviyî lêkolîneke taybetî ye digel ko jiyana wî tarî û di çavkaniyên dîrokî de ne ewqasî zelal e. Navê wî Husênê Ebdulahê Dostikî ye, ji kurdên Harbexî ye ji mîrên Botan e. Piştî Mirina Baz, Ebasiyan û [[Dewleta Biweyhiyan|Biweyhiyan]] û [[rom]]ê wa texmîn kirin ko êdî ji tirsnakiya dewleta dostikiyan xelas bûn, lê belê berevajî gumana wan, cîgir û mîratgirên Bazî, bi taybetî Ebû Elî kurê Merwanî, di demeke kurt de şiya bajarên xwe ji nû ve asê bike û hêza xwe jî careke dî berhev û tundtir bike. [[Îbn Kesîr]] vê yekê bêtir zelal dike: "xelîfeyê [[Fatimiyan]] şandeyeke giranbuha digel diyarî û entîkeyan hinartibû cem Mîr Ebû Elî û hebûna dewletê pejirandibû, herwilo xelîfeyê Ebasiyan û Împeratoriya Bîzantiyan jî her yekî ji milê xwe ve daxwaza hevalbendî û sînorbendiyeke hêja jê dixwestin" === Firehbûna dewleta Dostikî === Destnîşankirina firehî û zemîna ko dewlet li ser ava bûbû, hinekî aloz e. Lê eger em navçe û herêmên di bin destê dewletê de bi sînor bikin renge em bikaribin di vî warî de wêneyekê di hişê xwe de ji berfirehiya wê dewletê re dirust bikin (3): [[Farqîn|Miyafarqîn]] (paytext), [[Diyarbekir]], [[Erdiş|Ardîş]], [[Nisêbîn]], [[Mêrdîn]], [[Riha]] ([[Urfa]]), [[Mûş]], [[Wan]], [[Heskîf]], [[Xarpêt]], [[Botan]], [[Qamişlo]], [[Amûde]], [[Serêkaniyê]] û [[Dêrikê]]. [[Wêne:Inherited Kurdish tribal federation by Baz.png|thumb| Navçeya konfederasyona eşîrên kurd di sala 960 (bi şîn)]] Diyare ko hemî xaka kurdan neketibû bin destê Dostikiyan. Lewra ji bo ko em wêneya giştî ya vê dewletê bizanibin gerek nexşeya siyasî ya wê serdemê li ber dest be, gerek em bişên nakokiyên siyasî û hêzên leşkerî û rengên pevçnê, binasin, û em bikaribin çawatiya danûstendina Dostikiyan bi xwe bi wan rûdan û bûyeran re, têbigihêjin. [[Dewleta Biweyhiyan]] û xîlafeta Ebasî wê wextê li [[Bexda]]yê bûn, û xîlafeta Fatimî jî li [[Misr]]ê bû, di navbera wan de her û her li ser serkêşiya Misulmanan pevçûn ranediwestiya. Li milê dî, Împeratotiya Bîzantî jî fileh diparastin û di navbera van hersê dewlatan de, berî hatina [[Selçûqiyan]] (4), pevçûna ji bo daqurtandina dewletên biçûk li dar bû. Digel ko Mîrên Dostikiyan carcaran diyarî ji pîzantayê re, lê ne wek Hemedaniyên [[Heleb]]ê di şûna bacê de, dişandin. Herweha peywendiyên wan ên siyasî û aborî wek ko çawan ligel Ebasiyan hebûn wisa jî ligel Fatimiyan berdewam bûn. Vê siyaseta bê alîgirî hiştiye ko dewleta Dostikî, hem cihekî taybetî di herêmê de ji xwe re qezenc bike û hem jî dewleta xwe ji şer û pevçûna bi cîranan re biparêze. Lewra wextekî pir hêja ji bo avakirin û pêşvebirina dewletê bi destxistibûn, bûbû penageha hemî perîşan û renckêşên navçeyê. [[Wêne:Mervani.jpg|thumb|300px|Sedsala 12'an da, ji pirtûka destnivîsa gerokekî Rojava ve wêneyê serokê dewleta Dostkî Emîr Ebû Nesr]] Di qûmistana dorhêlê de dewleta Dostikiyan ji ber geşbûn û lêewlebûnê bûbû bazargeha bikaranînîna sermiyanên bazirganên herêmê, tenê li wê dewletê dikarîbûn bê rêbirr û pêxwas û bêyî tawankariyan bazirganiya xwe berdewam bikirana. [[Îbn Kesîr]] di vî warî de wisa dibêje: "Kurê Nebhan ê bazirgan di rojekê de 500 dînarên bîzantî qezenc dikir ". Îbn el-Fariqî jî dibêje ko, Dewleta Dostikî li rada desthilata xwe sermiyanê tu kesî ji wan nedistend, ji bilî mirovekî Ereb ko çek di mala wî de dîtibûn, wek nokerekî ji bo welatekî dî hatibû nav wan dixebitî. Dîroknasên ko li ser qonaxa dîrokî ya navçeyê radiwestin didin xuyanîkirin ko (Nesirê Dewle) Mîrê Dostikiyan, mirovekî siyasî, şareza û hişmendekî bê hempa bû. Di têgihiştina hunera desthilatdariya dewletê de dûrbîn bû, lewra şiya gelê xwe di aşîtî û xweşiyê de bihêle. Li seranserî 53 ê salan bi hiştûjî danûstendin ligel dewlet û imperetorên herêmê dikir bêyî ko welatê xwe hogirî asteng û nakokiyên siyasî bike. Herweha beşdarî çareserkirina pirsgirêkên di navbera dewletên navçeyê de, dibû. === Dewleta Dostikî û hunera avahiyê === Jibermayî û kavil û şûnşopên hunera avahiyê yên dewleta Dostikiyan mirovan mit û mat dikin. Di wê wextê de, û di wê navçeya ko bi şer û pevçûnan mijûl bû, Dostikiyan berê xwe dabûn avakirina pêdiviyên jiyaneke xweş, hewl didan ko xwe ji ber pevçûnan bidin alî da ko xwe ji avakirina şaristaniya mirovane re û xwe ji avakirina welatekî bajarvanî û xweşkirina jiyana xelkên wî welatî re, vala bikin. Ji nû ve tekûzkirina [[Keleha Amedê]] û ji nû ve tebûtkirina sûra wê û keleha Batmanê û sûrên Miyafarqînê û pirên asê li ser çemê Batmanê û kelehên Botan, tev, çend nimûne ne ji hunera avhiya Dostikiyên ko navên xwe û navên avahîkar û hostayên kurd li ser wan kavilan kolandine . Herwisa, Dostikiya bi awakî pir balkêş guh dabûn avakirina bazaran û kolanan û hewl dabûn ko ava paqij li hemî mal û taxan belav bikin. Bêguman hemî avahî û eywanên ko di wexta Dostikiyan de avadibûn, wek pîşe û hunereke spehî; bi taybetmendiya giyanê kurdan ve girêdayî bûn. Lewra ji yên herêmê û ji hunera avahiya Romanî pir cihê bûn. == Rêvebir == # [[Bazê Dostikî]] (960–991) # Al-Hasan ibn Marwān (991–997) # Mumahhid al-Dawla Sa’īd (997–1010) # Sharwin ibn Muhammad (1010-1011) # [[Ehmedê Merwan]] (Nasr al-Dawla Ahmad ibn Marwān) (1011–1061) # Nizām al-Dawla Nasr (1061–1079) # Nasir al-Dawla Mansur (1079–1100) == Mijarên têkildar == * [[Xanedana Hemdaniyan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Bîbliyografî == * Bosworth, Clifford Edmund (2004). ''The Islamic Dynasties - a Chronological and Genealogical Manual''. Edinburgh University Press, Edinburgh. * Ripper, Thomas (2000). ''Die Marwāniden von Diyār Bakr: eine kurdische Dynastie im islamischen Mittelalter''. Verlag Ergon, Würzburg. * [[Mihemed Emîn Zekî]] (2002). Dîroka Kurd û Kurdistanê. Avesta, Stenbol. {{Dewletên kurdan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dewletên dîrokî]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1080î de hilweşiyan]] [[Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] [[Kategorî:Sedsala 11an li Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Xanedanên kurdan]] [[Kategorî:Xanedanî]] ctlum1w4bc46dmb4r66g6h9lsyszxqk 0 15698 1995801 1837713 2026-04-02T17:00:39Z Kurê Acemî 105128 1995801 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedarê mezin ê [[Tirkiyê]], [[Serokwezîr]]ê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. Esle xwe [[kurd]] û [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnakî]].<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> == Jiyan == Ecevit, ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di malbateke Mirtib (Aşiq, Roman, Çîgan, Çîngene) de 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol]]ê ji dayîk bû. Nameyê Ecevît bi zimanê Romanî ye û bi eslê xwe Hacîvat e. Bavê wî mitirb û diya wî ji bi eslê xwe [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû. Bapîr û dapîrên wî li [[Kurdistan]]ê hatine jiyanê. Piştî yekemîn cara ku li [[Tirkiye]] zagona paşnavan derdikeve, bavê wî paşnava Hacivat digire. Ji ber ku Hacivat di pêkenokiyê de tê bikaranîn paşê paşnava xwe dike Ecevit. Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. == Pêşveçûnî == Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] 8oq441v2utg741pxwz6utm4y1un5iyb 1995802 1995801 2026-04-02T17:01:27Z Kurê Acemî 105128 1995802 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. Ew bi eslê xwe [[kurd]] û [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> == Jiyan == Ecevit, ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di malbateke Mirtib (Aşiq, Roman, Çîgan, Çîngene) de 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol]]ê ji dayîk bû. Nameyê Ecevît bi zimanê Romanî ye û bi eslê xwe Hacîvat e. Bavê wî mitirb û diya wî ji bi eslê xwe [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû. Bapîr û dapîrên wî li [[Kurdistan]]ê hatine jiyanê. Piştî yekemîn cara ku li [[Tirkiye]] zagona paşnavan derdikeve, bavê wî paşnava Hacivat digire. Ji ber ku Hacivat di pêkenokiyê de tê bikaranîn paşê paşnava xwe dike Ecevit. Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. == Pêşveçûnî == Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] or7bqj1th9bn0kugl3jkzjngrgifm2u 1995803 1995802 2026-04-02T17:01:48Z Kurê Acemî 105128 1995803 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> == Jiyan == Ecevit, ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di malbateke Mirtib (Aşiq, Roman, Çîgan, Çîngene) de 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol]]ê ji dayîk bû. Nameyê Ecevît bi zimanê Romanî ye û bi eslê xwe Hacîvat e. Bavê wî mitirb û diya wî ji bi eslê xwe [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû. Bapîr û dapîrên wî li [[Kurdistan]]ê hatine jiyanê. Piştî yekemîn cara ku li [[Tirkiye]] zagona paşnavan derdikeve, bavê wî paşnava Hacivat digire. Ji ber ku Hacivat di pêkenokiyê de tê bikaranîn paşê paşnava xwe dike Ecevit. Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. == Pêşveçûnî == Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] ejtnftdreaof4u2bcfy5q0c07yxtace 1995804 1995803 2026-04-02T17:02:22Z Kurê Acemî 105128 1995804 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jiyan == Ecevit, ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di malbateke Mirtib (Aşiq, Roman, Çîgan, Çîngene) de 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol]]ê ji dayîk bû. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Nameyê Ecevît bi zimanê Romanî ye û bi eslê xwe Hacîvat e. Bavê wî mitirb û diya wî ji bi eslê xwe [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû. Bapîr û dapîrên wî li [[Kurdistan]]ê hatine jiyanê. Piştî yekemîn cara ku li [[Tirkiye]] zagona paşnavan derdikeve, bavê wî paşnava Hacivat digire. Ji ber ku Hacivat di pêkenokiyê de tê bikaranîn paşê paşnava xwe dike Ecevit. Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. == Pêşveçûnî == Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] n9tkze4bu162z88bjfh8lw2teczux0w 1995805 1995804 2026-04-02T17:02:52Z Kurê Acemî 105128 1995805 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jiyan == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di malbateke Mirtib (Aşiq, Roman, Çîgan, Çîngene) de 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol]]ê ji dayîk bû. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Nameyê Ecevît bi zimanê Romanî ye û bi eslê xwe Hacîvat e. Bavê wî mitirb û diya wî ji bi eslê xwe [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû. Bapîr û dapîrên wî li [[Kurdistan]]ê hatine jiyanê. Piştî yekemîn cara ku li [[Tirkiye]] zagona paşnavan derdikeve, bavê wî paşnava Hacivat digire. Ji ber ku Hacivat di pêkenokiyê de tê bikaranîn paşê paşnava xwe dike Ecevit. Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. == Pêşveçûnî == Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] 4trdh47pafdvptu3h37tn0h0s206vy9 1995806 1995805 2026-04-02T17:03:36Z Kurê Acemî 105128 1995806 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jiyan == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembol]]ê ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Nameyê Ecevît bi zimanê Romanî ye û bi eslê xwe Hacîvat e. Bavê wî mitirb û diya wî ji bi eslê xwe [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû. Bapîr û dapîrên wî li [[Kurdistan]]ê hatine jiyanê. Piştî yekemîn cara ku li [[Tirkiye]] zagona paşnavan derdikeve, bavê wî paşnava Hacivat digire. Ji ber ku Hacivat di pêkenokiyê de tê bikaranîn paşê paşnava xwe dike Ecevit. Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. == Pêşveçûnî == Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] 14h4lqattxlrcm5ydqc1vk1zx7icdia 1995807 1995806 2026-04-02T17:04:43Z Kurê Acemî 105128 1995807 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jiyan == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembol]]ê ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. == Pêşveçûnî == Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] 45ruorvp9b6aoi7tkbm5sjeit3btbvs 1995808 1995807 2026-04-02T17:04:57Z Kurê Acemî 105128 1995808 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jiyana taybet == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembol]]ê ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. == Pêşveçûnî == Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] 9icrn18jfe6e8m5r2syoinqyj50ak5m 1995809 1995808 2026-04-02T17:05:14Z Kurê Acemî 105128 1995809 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembol]]ê ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. == Pêşveçûnî == Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] s7ffisbfezrdekfcolh4luiz7fcok9i 1995810 1995809 2026-04-02T17:05:27Z Kurê Acemî 105128 1995810 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol|Stembolê]] − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere|Enqereyê]]), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembol]]ê ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] oeih8a8mbnymiudufflbk7o6cfakbbk 1995825 1995810 2026-04-02T18:32:24Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 1995825 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[CHP]] (Partiya Komar Gel) dest bi polîtikayê kir. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de da xwand. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman Dîrok Cografya tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kir. Li Balyozxaneya Tirkiyê li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kir. Herwekî bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kir. Li London têkilî bi polîtîkvanên [[DYE]] datîne û li DYE dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn hwd kir. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] 6lsm0x8tacjouyntozody81pr75drot 1995872 1995825 2026-04-02T23:21:44Z Kurê Acemî 105128 1995872 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. 14 Gûlanê 1972 an de ji [[İsmet İnönü]] şinda hat serokê [[Partiya Komara Gel]] hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26 ocaxê 1974 an de bi partiyê [[Necmettin Erbakan]] MSP(Milli Selamet Partisi, Partiya Milî Xweşî) re qoalisyon kir û bû Serokwezirê Tirkiye. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] lki7wnkulpmg7n1aevkrgdb77wxjhsl 1995873 1995872 2026-04-02T23:23:51Z Kurê Acemî 105128 1995873 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di Sala [[1974]]an de fermana dagirkirina girava [[kîpros]]ê kir. Piştî vê dagirkirinê li Tirkiyê bi navê "Karaoğlan - Lawikê reş" wekî lehengekî tê pêşwazîkirin. Derbê 12 îlon ([[12 Eylül]])e şinda hat girtin û avêtina hapisxhanê. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] evv3m9shh2vyn6xzsw9ztchk5u7cjwl 1995875 1995873 2026-04-02T23:25:31Z Kurê Acemî 105128 1995875 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Ji zindanê derket şinda di sala [[1987]]an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Li paş giştî hilbijartinê {{Dîrok|18|nîsan|1999}} an de DSP bû yekem û Ecevit dîsa bû Serokwezîre Tirkiyê. Di dema serokwezîrtiya xwe de bi navê çepgîriyê polîtîkayên rastgîr meşand.Ecevit {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} de jiyana xwe li Enqere ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] tl8jfrgsvm6g0743mr690bsglpgzje6 1995876 1995875 2026-04-02T23:28:10Z Kurê Acemî 105128 1995876 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] cok7xfrftqkhn2kpvhed4nr0yq4q5ra 1995877 1995876 2026-04-02T23:28:33Z Kurê Acemî 105128 1995877 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === {{Commons|Bülent Ecevit}} * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] gmc42g27dsmdo1kea982x3iq3svo7v7 1995878 1995877 2026-04-02T23:28:58Z Kurê Acemî 105128 1995878 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}}{{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] bv41jlj88qf1e61304u4y1hnjbi2vlh 1995879 1995878 2026-04-02T23:29:10Z Kurê Acemî 105128 1995879 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên Helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên Siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] f85rgd2wy30605vv3cj0xiemj2fgycs 1995880 1995879 2026-04-02T23:29:36Z Kurê Acemî 105128 1995880 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * [[Bu Düzen Değişmelidir]] (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] nr5i40wj2p1cqsyth720ds6obk49jht 1995881 1995880 2026-04-02T23:29:45Z Kurê Acemî 105128 1995881 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiyê-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiyê * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] 3zqomvu196jf3rs7lvl0ur152vslsl1 1995882 1995881 2026-04-02T23:30:28Z Kurê Acemî 105128 1995882 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokkomarê Bülent Ecevît 2000. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiye-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiye * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] ho8hbebsvvd5ivb9f1hegkzpa5ol8t2 1995883 1995882 2026-04-02T23:31:20Z Kurê Acemî 105128 1995883 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokwezîr Bülent Ecevît di sala 2000ê. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiye-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiye * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] t6w2h32v6fsj1xx1w6s79q7q8y99msw 1995884 1995883 2026-04-02T23:31:33Z Kurê Acemî 105128 1995884 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokwezîr Bülent Ecevît di sala 2000ê de. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülend Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiye-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiye * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] d8ixmz6kveehoch6pr5inzlf0jrnwjy 1995885 1995884 2026-04-02T23:31:42Z Kurê Acemî 105128 1995885 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokwezîr Bülent Ecevît di sala 2000ê de. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülent Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiye-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiye * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] 3hhmj2f2emcrwur954xlt73c0c89o2o 1995886 1995885 2026-04-02T23:32:01Z Kurê Acemî 105128 1995886 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokwezîr Bülent Ecevit di sala 2000ê de. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülent Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarek bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiye-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiye * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] cmwh4hyrj7ek2s4fjbtqvtkpu4ktiaz 1995887 1995886 2026-04-02T23:32:12Z Kurê Acemî 105128 1995887 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokwezîr Bülent Ecevit di sala 2000ê de. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülent Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarekî tirk bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoglan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiye-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiye * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] eiceecjt92j6in47f9o0zn00bwhbbzz 1995888 1995887 2026-04-02T23:32:59Z Kurê Acemî 105128 1995888 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokwezîr Bülent Ecevit di sala 2000ê de. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülent Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarekî tirk bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoğlan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiye-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiye * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] ck5d1lw51f2n23b9gelewfa2ruupxa6 1995889 1995888 2026-04-02T23:33:52Z Kurê Acemî 105128 1995889 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokwezîr Bülent Ecevit di sala 2000ê de. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülent Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarekî tirk bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoğlan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]]<nowiki/>ê datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris|Qibrisê]] kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiye-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiye * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] e8i4g15yl8f3qgo6fmoolan59q7iuyz 1995903 1995889 2026-04-03T00:32:11Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (--<nowiki/>, Lînk paqij kir, --Valahiyên nehewce.) 1995903 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | nav = Mistefa Bulent Ecevît | wêne = Bülent Ecevit-Davos 2000.jpg | sernavê_wêne = Serokwezîr Bülent Ecevit di sala 2000ê de. | şanenav = Bülent Ecevit signature.png | roja_jidayikbûnê = {{Dîrok|28|gulan|1925}} | cihê_jidayikbûnê = [[Stenbol]] | roja_mirinê = {{Dîrok|5|çiriya paşîn|2006}} | cihê_mirinê = [[Enqere]] | hevwelatî = {{Ala|Tirkiye}} | netewe = [[Tirk]] (Eslê [[Kurd]]) | pîşe = siyasetmedar, serokkomar }} '''Mustafa Bülent Ecevit''' (jdb. 28ê gulana 1925an li [[Stembol]]ê − m. 5ê çiriya paşîna 2006an li [[Enqere]]yê), siyasetmedar, serokwezîrê berê, [[rojnamevan]], [[helbestvan]] û nivîskarekî tirk bû. == Jînenîgarî == Ecevit ku bi navê ''Karaoğlan'' (Kurikê reşik)" jî dihat nasîn, di 28ê gulana 1925an de li [[Stenbol|Stembolê]] ji dayîk bûye. Bavê wî [[kurd]] û dayika wî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.haber7.com/guncel/haber/6672-ecevit-kurt-kokenliyim |sernav=Ecevit: Kürt kökenliyim |paşnav=Haber7 |malper=Haber7 |tarîxa-gihiştinê=2023-03-04 }}</ref> Ew di sala 1945an de bi Rahşan Ecevit (Aral) re zewicî bû. Ecevit di nava refên [[Partiya Gel a Komarî]] dest bi siyasetê kiriye. Ji ber ku bavê wî yek ji endamên sazûmaniya nû ya komarê bû, Bülent Ecevit di dibistanên taybet de xwendiyê. Piştî dibistana amadeyî li Robert College, navê xwe li Zanîngeha Dadmendiyê ya [[Enqere]]yê beşa Ziman, Dîrok û Erdnîgarî tomarkir. Lê herçendî dibistanê naqedîne jî wekî ku qedandiye bêî dîplom di nava sazûmaniyê de kar kiriye. Li Balyozxaneya tirkî li [[London]]ê bi salan karê dîplomasiyê kiriye. Herwiha bêî dîplom bi pisporî karê rojnamegeriyê kiriye. Li London têkilî bi siyasetmedarên [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYAê]] datîne û li DYAê dest bi kursên [[psîkolojî]], şerê taybet, dîroka Rojhilata Navîn û hwd. kiriye. Ew di 27ê îlona 1957an de wekî mebûsê Enqereyê çû meclîsê. Di 14ê gulana 1972an de ji [[İsmet İnönü]] şûnda ew wekî serokê [[Partiya Komara Gel]] hatiye hilbijartin. Li paş giştî hilbijartinê 26ê çileya 1974an de bi partiya [[Necmettin Erbakan]], [[Partiya Selameta Neteweyî]], koalîsiyon kiriye û bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di sala 1974an de, ew fermana dagirkirina girava [[Qibris]]ê kiriye. Piştî vê dagirkirinê, ew li Tirkiyeyê bi navê "''Karaoğlan'' - Lawikê reş", wekî lehengekî dihatiye pêşwazîkirin. Piştî [[Derbeya leşkerî ya 12ê Îlonê 1980|Derbeya 12ê Îlonê]], Ecevit hatiye binçavkirin. Piştî ku ew ji zîndanê dîsa derket, ew di sala 1987an de bû serokê DSP (Partiya Çepgîriya Demokratîk). Di hilbijartinên giştî yê 18ê nîsana 1999an de, DSPê bû yekem û Ecevit dîsa bû serokwezîrê Tirkiyeyê. Di dema serokwezîriya wî de bi navê çepgîriyê siyasetên rastgîr meşand. Bülent Ecevit 5ê çiriya paşîn a 2006an de jiyana xwe li Enqereyê ji dest da. == Berhem == === Pirtûkên helbest === * Şiirler (1976), Helbest * Işığı Taştan Oydum (1978), Tîrêj ji kevir neqişand * El Ele Büyüttük Sevgiyi (1997), Evîn bi hev re mezin kir === Pirtûkên siyasî === * Ortanın Solu (1966), Çepê navendê * Bu Düzen Değişmelidir (1968), Divê ev sazûmanî bê guhertin * Atatürk ve Devrimcilik (1970), Atatürk û şoreşgerî * Kurultaylar ve Sonrası (1972), Komcivîn û paşî * Demokratik Sol ve Hükümet Bunalımı (1974), Çepa demokratîk û qeyrana hikûmetê * Demokratik Solda Temel Kavramlar ve Sorunlar (1975), Di çepa demokratîk de têgih û pirsgirêk * Dış Politika (1975), Polîtîkaya derveyî * Dünya-Türkiye-Milliyetçilik (1975), Cîhan-Tirkiye-Neteweperwerî * Toplum-Siyaset-Yönetim (1975), Civak-Polîtîka-Desthilatî * İşçi-Köylü Elele (1976), Destbihevdin Karker-Gundî * Türkiye / 1965-1975 (1976), Tirkiye * Umut Yılı: 1977 (1977), Sala hêviyê == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Commons-biçûk}} {{Serokwezîrên Tirkiyeyê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Ecevit, Bulent}} [[Kategorî:Endamên Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 20an]] [[Kategorî:Endamên Parlamena Tirkiyeyê ya 21ê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1925]] [[Kategorî:Kesên ji Stembolê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2006]] [[Kategorî:Parlamenterên Stembolê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kurd ên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên tirk]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Gel a Komarî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] ksc9q862d90dnff9q94brsgoqb4y5q2 0 15757 1995952 1913928 2026-04-03T01:17:15Z Kurê Acemî 105128 1995952 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14'an]] ligel sefîrê mezin ê faris (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''', di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e. Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê piştî mirina key, law an keça wî tê ser text. Ji keya jin re [[keyxanim]], [[keybanû]] an jî [[qralîçe]] dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye jê re [[keyanî]] dibêjin. Keyaniya [[Keyaniya Yekbûyî|Brîtanî]], Keyaniya [[Swêd]]ê û Keyaniya [[Taylenda]]yê nimûneyên keyaniyan in. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Bide ber == [[Keyekser]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] pp9ui9hrnbp4sw0ms5zn4i4s98iv2wm 1995953 1995952 2026-04-03T01:18:22Z Kurê Acemî 105128 1995953 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14'an]] ligel sefîrê mezin ê faris (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''', di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e. Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Bide ber == [[Keyekser]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] 1decpkby5er6avywz20xh3zoaoc3iop 1995954 1995953 2026-04-03T01:18:30Z Kurê Acemî 105128 1995954 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14'an]] ligel sefîrê mezin ê faris (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''', di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e. Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Bide ber == * [[Keyekser]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] m6j3clmprpdyfpkeysl5lnz6uckc5w5 1995955 1995954 2026-04-03T01:18:40Z Kurê Acemî 105128 1995955 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14'an]] ligel sefîrê mezin ê faris (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''', di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e. Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Binêre == * [[Keyekser]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] hlrl9410wopsqeopaphgo3j8llqy7rw 1995956 1995955 2026-04-03T01:18:52Z Kurê Acemî 105128 1995956 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14'an]] ligel sefîrê mezin ê faris (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''', di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e. Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Binêre == * [[Keyekser]] == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] c52q5nagt0orcteqwxhh3pv232fcq52 1995957 1995956 2026-04-03T01:19:06Z Kurê Acemî 105128 1995957 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14'an]] ligel sefîrê mezin ê faris (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''', di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e. Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Binêre == * [[Keyekser]] == Çavkanî == {{Çavkanî}}{{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] d1vob6kldcyco4s1izqrszaggw7bw9g 1995958 1995957 2026-04-03T01:19:16Z Kurê Acemî 105128 1995958 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14'an]] ligel sefîrê mezin ê faris (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''', di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e. Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Binêre == * [[Keyekser]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] jbw36ldmk2hdwblc7jk745jrkpg7r8p 1995959 1995958 2026-04-03T01:19:51Z Kurê Acemî 105128 1995959 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14'an]] ligel sefîrê mezin ê faris (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2024-11-18 |sernav=qral |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=qral&oldid=6027540 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e. Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Binêre == * [[Keyekser]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] t0m1deogj1tkjlk8i2j0voh2uozahrm 1995960 1995959 2026-04-03T01:20:22Z Kurê Acemî 105128 1995960 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14ê]], ligel sefîrê mezin ê farisê (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2024-11-18 |sernav=qral |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=qral&oldid=6027540 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e. Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Binêre == * [[Keyekser]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] eo2nefuuxxfa563d8dlhbhaqkhstxnm 1995961 1995960 2026-04-03T01:21:31Z Kurê Acemî 105128 1995961 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14ê]], ligel sefîrê mezin ê farisê (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2024-11-18 |sernav=qral |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=qral&oldid=6027540 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e.<ref>The definition of [https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true|date=2025-06-19}} from the [[OED]]</ref> Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Binêre == * [[Keyekser]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] bzkq14lsdp9d0nrugf3qsygcgng5jx6 1995962 1995961 2026-04-03T01:21:42Z Kurê Acemî 105128 1995962 wikitext text/x-wiki [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14ê]], ligel sefîrê mezin ê farisê (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2024-11-18 |sernav=qral |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=qral&oldid=6027540 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e.<ref>The definition of [https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true|date=2025-06-19}} from the [[OED]]</ref> Key li çend welatan [[Otorîte|otorîteya]] herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Binêre == * [[Keyekser]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] ca0yi3fmrx1jgyuues1bp1p046p0obs 1995990 1995962 2026-04-03T02:32:22Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 1995990 wikitext text/x-wiki [[Wêne:King Akwa photo.jpg|thumb|[[Key Akwa]] (1875), keyê gelê [[Duala]], li [[Kamerûn]]ê ([[Afrîka]])]] [[Wêne:Ambassade Perse auprès de Louis XIV.jpg|thumb|Keyê fransî [[Louis XIV|Louisê 14ê]], ligel sefîrê mezin ê farisê (1715)]] '''Key''' an jî '''qral''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2024-11-18 |sernav=qral |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=qral&oldid=6027540 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> di sazûmaniyên [[monarşî]]k de kesê ku li welatek xwedî rol û erka herî bilind e.<ref>The definition of [https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true King] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250619125431/https://www.oed.com/dictionary/king_n?tl=true|date=2025-06-19}} from the [[OED]]</ref> Key li çend welatan [[otorîte]]ya herî mezin e. Lêbelê îro li piraniya welatên monarşîk de, key tenê roleke sembolîk dîlîzîne. Li gorî kevneşopê, piştî mirina key, law an keça wî tê ser desthildariyê. Ji keya jin re ''keyxanim'', ''keybanû'' an jî ''qralîçe'' dibêjin. Welatên ku monarşiya wan heye, jê re [[keyanî]] tê gotin. Key, anku mîr, elementeke girîng a çîrokên mîrên kurd e. == Binêre == * [[Keyekser]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Key| ]] [[Kategorî:Monarşî]] 8pynfecixid4sl8u6v00mrjp4yoez9q 14 16239 1995777 1840105 2026-04-02T15:53:39Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995777 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Ewropî li gorî neteweyan]] [[Kategorî:Îtalya]] [[Kategorî:Kes li gorî neteweyan]] [[Kategorî:Komên etnîk li Îtalyayê]] 0674jqtnlnpin15jibchizn1z17r5sc 0 17269 1995986 1927647 2026-04-03T01:33:12Z Kurê Acemî 105128 1995986 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|li ser nave împeratoran e. Ji bo wateyên din a "Çar", li [[Çar (cudakirin)]] binihêre.}} [[Wêne:Tsar Nicholas II -1898.jpg|thumb|Çarê dawî yê Ûrisêtê Nîkolayê duyem (1898)]] [[Wêne:Alexandra Fyodorovna LOC 01137u.jpg|thumb|Çarîçeya rûs Aleksandra Fyodorovna (1908)]] '''Çar''' an jî '''tsar''',<ref>{{Farîzov, 1957}}</ref> nasnavê împerator û padşahên berê yên [[Rusya]], [[Bulgaristan]] û [[Serbistan]]ê ye. Koka vî navî nasnavê împeratorên Romê ''[[caesar]]'' ({{Bi-grc|Καῖσαρ|Kaîsar}}, [[qeyser]]) e. Ji bo çarên jin û jinên çar jî nasnavê ''çarîçe'' (jina çar, jina padşah) tê bikaranîn. == Bikaranîna nasnavê çar û çarîçe == * Li [[Bulgaristan]]ê: 864–1014, 1186–1396 û 1908–1946; * Li [[Serbistan]]ê: 1346–1371, 1389 û di [[sedsala 16an]] de; * Li [[Împeratoriya Rûsî]]: [[1546]]-[[1917]]. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Împerator]] [[Kategorî:Împeratoriya Rûsî]] [[Kategorî:Pîşe]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 5mk4jugav5g08ebzh1u3n5wqp9cos35 1995987 1995986 2026-04-03T01:33:24Z Kurê Acemî 105128 1995987 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|li ser nave împeratoran e. Ji bo wateyên din a "Çar", li [[Çar (cudakirin)]] binihêre.}} [[Wêne:Tsar Nicholas II -1898.jpg|thumb|Çarê dawî yê Ûrisêtê Nîkolayê duyem (1898)]] [[Wêne:Alexandra Fyodorovna LOC 01137u.jpg|thumb|Çarîçeya rûs Aleksandra Fyodorovna (1908)]] '''Çar''' an jî '''tsar''',<ref>{{Farîzov, 1957}}</ref> nasnavê împerator û padşahên berê yên [[Rusya]], [[Bulgaristan]] û [[Serbistan]]ê ye. Koka vî navî nasnavê împeratorên Romê ''[[caesar]]'' ({{Bi-grc|Καῖσαρ|Kaîsar}}, [[qeyser]]) e. Ji bo çarên jin û jinên çar jî nasnavê ''çarîçe'' (jina çar, jina padşah) tê bikaranîn. == Bikaranîna nasnavê çar û çarîçe == * Li [[Bulgaristan]]ê: 864–1014, 1186–1396 û 1908–1946; * Li [[Serbistan]]ê: 1346–1371, 1389 û di sedsala 16an de; * Li [[Împeratoriya Rûsî]]: 1546-1917. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Împerator]] [[Kategorî:Împeratoriya Rûsî]] [[Kategorî:Pîşe]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 8swxg8w8dqnsglvuoc6go4eab3ben7z 1995993 1995987 2026-04-03T03:32:18Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart.) 1995993 wikitext text/x-wiki {{ev gotar|li ser nave împeratoran e. Ji bo wateyên din a "Çar", li [[Çar (cudakirin)]] binihêre.}} [[Wêne:Tsar Nicholas II -1898.jpg|thumb|Çarê dawî yê Ûrisêtê Nîkolayê duyem (1898)]] [[Wêne:Alexandra Fyodorovna LOC 01137u.jpg|thumb|Çarîçeya rûs Aleksandra Fyodorovna (1908)]] '''Çar''' an jî '''tsar''',<ref>{{Ferhenga Farîzov, 1957}}</ref> nasnavê împerator û padşahên berê yên [[Rusya]], [[Bulgaristan]] û [[Serbistan]]ê ye. Koka vî navî nasnavê împeratorên Romê ''[[caesar]]'' ({{Bi-grc|Καῖσαρ|Kaîsar}}, [[qeyser]]) e. Ji bo çarên jin û jinên çar jî nasnavê ''çarîçe'' (jina çar, jina padşah) tê bikaranîn. == Bikaranîna nasnavê çar û çarîçe == * Li [[Bulgaristan]]ê: 864–1014, 1186–1396 û 1908–1946; * Li [[Serbistan]]ê: 1346–1371, 1389 û di sedsala 16an de; * Li [[Împeratoriya Rûsî]]: 1546-1917. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Împerator]] [[Kategorî:Împeratoriya Rûsî]] [[Kategorî:Pîşe]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] dubuieui422jy71ayxfy81s6a8vo1zj 0 17538 1995963 1752456 2026-04-03T01:22:24Z Kurê Acemî 105128 1995963 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', kargerê împeratoriyê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wek [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]] û yên [[pers]]an [[şahanşah]], yên [[osmanan]] jî wek [[siltan]] an [[padîşah]] navandî bûn. Bi gelemperî împerator pê dê-bavên xwe mirin re derbazî textê dibûn. Îro li dinê [[Japonya]]yê tenê împerator he ye. Jinâ împerator an jî jineke dibe împerator wek [[împeratorbanû]] an [[împeratorîçe]] tê navandin. == Bibîne == [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] hkbjyh6xxx0ryxnoouo5y3uz5c2xh62 1995964 1995963 2026-04-03T01:22:42Z Kurê Acemî 105128 1995964 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wek [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]] û yên [[pers]]an [[şahanşah]], yên [[osmanan]] jî wek [[siltan]] an [[padîşah]] navandî bûn. Bi gelemperî împerator pê dê-bavên xwe mirin re derbazî textê dibûn. Îro li dinê [[Japonya]]yê tenê împerator he ye. Jinâ împerator an jî jineke dibe împerator wek [[împeratorbanû]] an [[împeratorîçe]] tê navandin. == Bibîne == [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] qaf11vfdvwmerswz6f9m33uj7wimwiq 1995965 1995964 2026-04-03T01:23:31Z Kurê Acemî 105128 1995965 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wek [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî împerator pê dê-bavên xwe mirin re derbazî textê dibûn. Îro li dinê [[Japonya]]yê tenê împerator he ye. Jinâ împerator an jî jineke dibe împerator wek [[împeratorbanû]] an [[împeratorîçe]] tê navandin. == Bibîne == [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] p85xdzy2vdmv420jit7iy5vwozlisai 1995966 1995965 2026-04-03T01:23:38Z Kurê Acemî 105128 1995966 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî împerator pê dê-bavên xwe mirin re derbazî textê dibûn. Îro li dinê [[Japonya]]yê tenê împerator he ye. Jinâ împerator an jî jineke dibe împerator wek [[împeratorbanû]] an [[împeratorîçe]] tê navandin. == Bibîne == [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] oqn3ptlj30hfv83ovcqrb49spequhe7 1995967 1995966 2026-04-03T01:23:44Z Kurê Acemî 105128 1995967 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî împerator pê dê-bavên xwe mirin re derbazî textê dibûn. Îro li dinê [[Japonya]]yê tenê împerator he ye. Jinâ împerator an jî jineke dibe împerator wek [[împeratorbanû]] an [[împeratorîçe]] tê navandin. == Bibîne == [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 34hor6xjy7b5e2ed9xfj6zb3fo74rya 1995968 1995967 2026-04-03T01:24:53Z Kurê Acemî 105128 1995968 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê [[Japonya]]yê tenê împerator he ye. Jinâ împerator an jî jineke dibe împerator wek [[împeratorbanû]] an [[împeratorîçe]] tê navandin. == Bibîne == [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 7anj668md47zqffjguspx6rcs3477xr 1995969 1995968 2026-04-03T01:25:27Z Kurê Acemî 105128 1995969 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye. Jinâ împerator an jî jineke dibe împerator wek [[împeratorbanû]] an [[împeratorîçe]] tê navandin. == Bibîne == [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] tvzxhfp0710a0rowo25lj9txwr9h1dg 1995970 1995969 2026-04-03T01:26:12Z Kurê Acemî 105128 1995970 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye. Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Bibîne == [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] jiecikhrjqok4lmu2duwto36jil5fvw 1995971 1995970 2026-04-03T01:26:21Z Kurê Acemî 105128 1995971 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye. Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Bibîne == * [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] a225bp7a8azvzjuyksjs3gp812a8br4 1995972 1995971 2026-04-03T01:26:30Z Kurê Acemî 105128 1995972 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye. Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 2zs2f6r51vm6l7pm252kpg1wx2l6nfx 1995973 1995972 2026-04-03T01:26:40Z Kurê Acemî 105128 1995973 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye. Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] p5vh77rgorht64qet2buj4if4zrf1tm 1995974 1995973 2026-04-03T01:26:52Z Kurê Acemî 105128 1995974 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye. Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}}{{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] o8vyp9a2tkyfe70lc02fql62fjj116a 1995975 1995974 2026-04-03T01:27:01Z Kurê Acemî 105128 1995975 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''', [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye. Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] j8stjuc8ndtj618upxp9lynr2k77byq 1995977 1995975 2026-04-03T01:27:37Z Kurê Acemî 105128 1995977 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator''), an jî '''Keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye. Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 9ia5d56orfq4l1b2xnuehvl5saas496 1995978 1995977 2026-04-03T01:27:43Z Kurê Acemî 105128 1995978 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator'') an jî '''Keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye. Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] hxp2mbe7t355245oq4jc6mahfk7rpd1 1995979 1995978 2026-04-03T01:28:17Z Kurê Acemî 105128 1995979 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator'') an jî '''Keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Cite web |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |title=The Forbidden City |website=Khan Academy |last=Peng |first=Ying-chen}}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] acoed6smtohzdp5t1dtbqtc5d7od634 1995980 1995979 2026-04-03T01:28:32Z Kurê Acemî 105128 1995980 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator'') an jî '''keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Cite web |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |title=The Forbidden City |website=Khan Academy |last=Peng |first=Ying-chen}}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 46ufk2nkkj5aexdz4cwvpa0msdt2fge 1995981 1995980 2026-04-03T01:28:43Z Kurê Acemî 105128 1995981 wikitext text/x-wiki '''Împerator''' (latînî: ''imperator'') an jî '''keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Cite web |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |title=The Forbidden City |website=Khan Academy |last=Peng |first=Ying-chen}}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] fx147gcj5iouwq5598ubmd1f5ldgcxp 1995982 1995981 2026-04-03T01:30:39Z Kurê Acemî 105128 1995982 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Împerator''' (latînî: ''imperator'') an jî '''keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Cite web |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |title=The Forbidden City |website=Khan Academy |last=Peng |first=Ying-chen}}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] pte82wiiv4pydij97itr79x9ixsgx4v 1995983 1995982 2026-04-03T01:31:59Z Kurê Acemî 105128 1995983 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Împerator''' (bi latînî: ''imperator'') an jî '''keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Cite web |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |title=The Forbidden City |website=Khan Academy |last=Peng |first=Ying-chen}}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] b26l5aot1ih9av1gsttnk8bipnpjhdf 1995984 1995983 2026-04-03T01:32:07Z Kurê Acemî 105128 1995984 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Împerator''' (ji latînî: ''imperator'') an jî '''keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Cite web |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |title=The Forbidden City |website=Khan Academy |last=Peng |first=Ying-chen}}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 2ntg7rwkjjkh8d4qubl9hw6xkw3iwft 1995985 1995984 2026-04-03T01:32:23Z Kurê Acemî 105128 1995985 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Împerator''' (ji [[Zimanê latînî|latînî]]: ''imperator'') an jî '''keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|faris]]an [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Cite web |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |title=The Forbidden City |website=Khan Academy |last=Peng |first=Ying-chen}}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] cpm61bialdyehd0oy0tuzf8usbplq7j 1995988 1995985 2026-04-03T02:12:14Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan; paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Lînk paqij kir, --Valahiyên nehewce.) 1995988 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Împerator''' (ji [[Zimanê latînî|latînî]]: ''imperator'') an jî '''keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku }}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê yê [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|farisan]] [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirin. Bi gelemperî, sîstema împeratorî ew e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî dikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |sernav=The Forbidden City |malper=Khan Academy |paşnav=Peng |pêşnav=Ying-chen }}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 14a2sioe4fujg6q06dbq4rqrcpzlbyd 1995994 1995988 2026-04-03T04:39:41Z Penaber49 39672 1995994 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Împerator''' (ji [[Zimanê latînî|latînî]]: ''imperator'') an jî '''keyekser''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku }}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê ya [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|farisan]] [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirine. Bi gelemperî, pergala împeratoriyê ev e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî li cihê bavê xwe derdikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |sernav=The Forbidden City |malper=Khan Academy |paşnav=Peng |pêşnav=Ying-chen }}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. == Binêre == * [[Key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 3cx6cfp0bij6tes1jaqlaplysirjv2b 1996025 1995994 2026-04-03T09:59:12Z MikaelF 935 1996025 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Împerator''' (ji [[Zimanê latînî|latînî]]: ''imperator''), '''qeyser''' an jî '''keyeksar''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku }}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê ya [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|farisan]] [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirine. Bi gelemperî, pergala împeratoriyê ev e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî li cihê bavê xwe derdikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |sernav=The Forbidden City |malper=Khan Academy |paşnav=Peng |pêşnav=Ying-chen }}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. Di dîrokê de hin împeratoriyên mezin ew in: [[Împeratoriya Romayê]], [[Împeratoriya Mediyan]], [[Împeratoriya Osmanî]] û hwd. Niha têne li Japonê serokekî bi navê împerator maye, lê di roja me de desthilatdariya wî sembolîk e. == Binêre == * [[Key]] * [[Şahînşah]] ([[Mîrê mîran]]) == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] tgxdufvztn78l6hjk9p67e32mtm5lnk 1996027 1996025 2026-04-03T10:01:52Z MikaelF 935 1996027 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Împerator''' (ji [[Zimanê latînî|latînî]]: ''imperator''), '''qeyser''' an jî '''keyeksar''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku }}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê ya [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|farisan]] [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirine. Bi gelemperî, pergala împeratoriyê ev e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî li cihê bavê xwe derdikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |sernav=The Forbidden City |malper=Khan Academy |paşnav=Peng |pêşnav=Ying-chen }}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. Di dîrokê de hin împeratoriyên mezin ew in: [[Împeratoriya Romayê]], [[Împeratoriya Mediyan]], [[Împeratoriya Osmanî]] û hwd. Niha tenê li Japonê serokekî bi navê împerator maye, lê di roja me de desthilatdariya wî sembolîk e. == Binêre == * [[Key]] * [[Şahînşah]] ([[Mîrê mîran]]) == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] mlhesissxu0x7sq1oj78uj5diysmdix 1996028 1996027 2026-04-03T10:04:17Z MikaelF 935 1996028 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Împerator''' (ji [[Zimanê latînî|latînî]]: ''imperator''), '''qeyser''' an jî '''keyeksar''',<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-21 |sernav=keyekser |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=keyekser&oldid=5659166 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku }}</ref> [[Desthilatdar|desthildarê]] împeratoriyekê ya [[mêr]] e. Navên împeratoran di [[monarşî|monarşiyan]] de cih bi cih bûn. Împeratorên [[german]]an xwe wekî [[qeyser]], yên [[rûs]]an wek [[çar]], yên [[pers|farisan]] [[şahanşah]] û yên [[osmanan|osmaniyan]] jî wek [[siltan]] an padîşah binavkirine. Bi gelemperî, pergala împeratoriyê ev e ku dema ku împerator dimire, yek ji zarokên wî li cihê bavê xwe derdikeve li ser textê. Îro li dinê têne [[Japonya]] împeratoriyekê mayî ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.khanacademy.org/humanities/ap-art-history/south-east-se-asia/china-art/a/forbidden-city |sernav=The Forbidden City |malper=Khan Academy |paşnav=Peng |pêşnav=Ying-chen }}</ref> Jinê împerator an jî ku jineke bû împerator, wekî ''împeratorbanû'' an jî ''împeratorîçe'' tê navandin. Di dîrokê de hin împeratoriyên mezin ew in: [[Împeratoriya Med]], [[Împeratoriya Romayê]], [[Împeratoriya Bîzansê]], [[Împeratoriya Osmanî]] û hwd. Niha tenê li Japonê serokekî bi navê împerator maye, lê di roja me de desthilatdariya wî sembolîk e. == Binêre == * [[Key]] * [[Şahînşah]] ([[Mîrê mîran]]) == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Felsefeya siyasetê]] [[Kategorî:Împerator| ]] [[Kategorî:Monarşî]] [[Kategorî:Serwerên dewletê]] 4bvnybf3phtxkk970var5a5r56qg33y 0 17955 1995871 1747243 2026-04-02T22:08:13Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995871 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî }} [[Wêne:Sinai_Peninsula_from_Southeastern_Mediterranean_panorama_STS040-152-180.jpg|thumb|rast|Nîvgirava Sîna, [[Kendava Suweyş]], [[Kendava Eqeba]] ji esmên de]] '''Nîvgirava Sîna''' an '''Sîna''' (bi [[erebiya misirî]]: سينا, ''Sîna'', [[zimanê îbranî|bi îbranî]]: סיני, ''Si-nai'') [[nîvgirav]]a navbera Derya Navîn û [[Derya Sor]] de li sînorên [[Misir]] de dimê ye. Rûerda wê nêzî 60.000 km². == Erdnîgarî == Ew li rojava bi [[Kanala Suezê]] li bakur-rojhelat bi sînora [[Îsraêl]] û [[Misir]] sînorkirî ye. Ew li başûr-rojhava [[Asya]] dikeve. Nîvgirava Sîna bi gelemperî çiayayî ye. Li wan Çiyayê [[Katerîna]] çiyayê herî bilindî Misirê ye. == Dîrok == Demên pêşin de li Nîvgirava Sîna [[monitu]]yan bi cih bû bûn. Di demên nêzik de, di navbera [[1260]] û [[1518]]an de [[memlûk]]an Misir kontrol kir. Ji pê împeratorê [[Osmanan]] [[Selîm]] Cenga [[Mercîdabik]] û [[Rîdanîye]] de bin xistin re ew dera keta kergara Osmanan. Ji pê wê de heta [[sedsala 20an]] ew dera wek ''Paşatiya Misir'' di kergara [[Împeratoriya Osmanî]] de ma. Di [[1906]]an de derbaza [[Împeratoriya Brîtanî]] bû. Di [[1948]]an de [[Misir]]ê li ser Sîna re êrîşa dewleta nû saz kirî [[Îsraêl]]ê kir. Di Dema [[Şerê Ereban û îsraêlê]] de Îsraêl keta bakur rojavaya nîvgirava Sîna. Lê bi çap kirina [[Amerîka]] û [[Brîtanya]] re li Sîna şunda vekişî bû. Ji pê [[Peymana Armîstîk]]a 1949 (Armistice Agreement) di [[1949]] re wek [[Şirîta Xezeyê]] bi sînora Îsraêl û Misir be şunda derbaza Misir bû. Di [[1956]]an di [[Qeyrana Suezê]] de Îsraêlê bi alikariya dijwarên [[Fransa]] û [[Înglistan]] ve çend rojan de Sîna dagir kir. Çend mehan şunda Îsraêlê bi çap kirina [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Rûsya]] Amerîka leşkerên xwe şunda vekişandin. Di [[1967]]an de [[Şerê Şeş Rojan]] de Îsraêl şunda kontrola nîvgiravê dest xwe xist û Kanala Suezê girtin. Bi dawî di [[1979]]an de pê peymana navbera [[Misir]] û [[Îsraêl]]ê re Sîna şunda hundira zakên Misirê bû. == Bibîne == * [[Kanala Suezê]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://ancientneareast.tripod.com/Sinai_Peninsula.html The History of the Ancient Near East] * [http://www.geographia.com/egypt/sinai/ Geographia: Sîna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421144543/http://www.geographia.com/egypt/sinai/ |date=2021-04-21 }} * [http://www.odd-stuff.info/gallery/egypt/menusharm.htm Wêneyên Çola Sîna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307184923/http://www.odd-stuff.info/gallery/egypt/menusharm.htm |date=2012-03-07 }} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Dîroka Rojhilata Navîn]] [[Kategorî:Erdnîgariya Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Misir]] [[Kategorî:Nîvgirav]] [[Kategorî:Şiklên erdê yên Asyaya Rojava]] [[Kategorî:Şiklên erdê yên Rojhilata Navîn]] noxb9z54zl4sy9xkdivqv4sgmpfinh0 0 18156 1995837 1841065 2026-04-02T20:26:47Z Grueslayer 38046 +pic 1995837 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=îlon 2024}} {{Agahîdanka giştî }} '''Gola Mead''', '''Lake Mead''' yek ji bendavgolên (golên çêkirî, bendav, baraj) li [[DYA]]yê ye. Bendav di sala 1936an de li ser [[Çemê Koloradoyê]] hatiye çêkirin. Nêzîkî 50 km li başûrê rojhilatê [[Las Vegas]]ê dikeve û di tixûbê [[Arîzona]] - [[Nevada]] de ye. Rûbera wê: 640 km², kûraniya wê digihîje 180 m. Gol wekî parka neteweyî tê parastin û gelek tûrîst dikişîne. == Çavkanî == [[File:USA NV Lake Mead 1.jpg|thumb|left|Lake Mead Marina (2019)]] {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * {{Commons-biçûk}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Gol-şitil}} [[Kategorî:Golên DYAyê]] hr57oekbe87jn0hqcspptnkuo07c8oc 1995857 1995837 2026-04-02T21:32:12Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Valahiya nav rast kir, Kelîmeyên sihirî rast kir.) 1995857 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=îlon 2024}} {{Agahîdanka giştî }} '''Gola Mead''', '''Lake Mead''' yek ji bendavgolên (golên çêkirî, bendav, baraj) li [[DYA]]yê ye. Bendav di sala 1936an de li ser [[Çemê Koloradoyê]] hatiye çêkirin. Nêzîkî 50 km li başûrê rojhilatê [[Las Vegas]]ê dikeve û di tixûbê [[Arîzona]] - [[Nevada]] de ye. Rûbera wê: 640 km², kûraniya wê digihîje 180 m. Gol wekî parka neteweyî tê parastin û gelek tûrîst dikişîne. == Çavkanî == [[Wêne:USA NV Lake Mead 1.jpg|thumb|çep|Lake Mead Marina (2019)]] {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * {{Commons-biçûk}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Gol-şitil}} [[Kategorî:Golên DYAyê]] 5vw7f9gdlhavzkmcnvhoznya6jgmbqa 0 19779 1995951 1717944 2026-04-03T01:15:46Z Kurê Acemî 105128 1995951 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Dîktator''' (lat. ''Zorbazî, Fermandarî'') erkdarekî di [[Komara Roma]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]] bi pejirandina senato dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayîn kirinî him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi 6 mêhan dihat tixûb kirin. Hin dîktatorên Romayê navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat ra kirin. == Dîktatorên Hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerab kirina mafên mirovan e. Hin dîktatorên dîrokê yên navdar wiha ne; * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] h37kjnc9seiujfu48zbhz34lhadaxf9 1996029 1995951 2026-04-03T10:10:45Z MikaelF 935 /* Dîktatorên Hevdem */ 1996029 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Dîktator''' (lat. ''Zorbazî, Fermandarî'') erkdarekî di [[Komara Roma]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]] bi pejirandina senato dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayîn kirinî him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi 6 mêhan dihat tixûb kirin. Hin dîktatorên Romayê navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat ra kirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerab kirina mafên mirovan e. == Hin dîktatorên cîhanê == * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] 23rrqx9zz07ahw8r3qhepdk2djnmlal 1996033 1996029 2026-04-03T10:15:06Z MikaelF 935 1996033 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Dîktator''' (lat. ''Zorbazî, Fermandarî'') erkdarekî di [[Komara Roma]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]] bi pejirandina senato dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayîn kirinî him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi 6 mêhan dihat tixûb kirin. Hin dîktatorên Romayê navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat ra kirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin dîktatorên dîrokî ên hevdem === * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] 9xmpiu9umg6maxme5v7v7jya706sv31 1996034 1996033 2026-04-03T10:15:47Z MikaelF 935 /* Dîktatorên hevdem */ 1996034 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Dîktator''' (lat. ''Zorbazî, Fermandarî'') erkdarekî di [[Komara Roma]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]] bi pejirandina senato dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayîn kirinî him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi 6 mêhan dihat tixûb kirin. Hin dîktatorên Romayê navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat ra kirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin dîktatorên dîrokî û yên hevdem === * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] 8acpk3difl1ma8va80w5sg4bww6otwo 1996035 1996034 2026-04-03T10:18:17Z MikaelF 935 /* Dîktatorên hevdem */ 1996035 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî}} '''Dîktator''' (lat. ''Zorbazî, Fermandarî'') erkdarekî di [[Komara Roma]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]] bi pejirandina senato dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayîn kirinî him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi 6 mêhan dihat tixûb kirin. Hin dîktatorên Romayê navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat ra kirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin dîktatorên dîrokî û yên hevdem === * [[Julius Caesar]], [[Împeratoriya Romayê]] * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] c1p222m1b4nao4c89jyu41ui211par4 1996036 1996035 2026-04-03T10:22:51Z MikaelF 935 1996036 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Dîktator''' (ji latînî bi wateya "zorbaz" an "fermandar") erkdarekî di [[Komara Roma]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]] bi pejirandina senato dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayîn kirinî him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi 6 mêhan dihat tixûb kirin. Hin dîktatorên Romayê yên navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat ra kirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin dîktatorên dîrokî û yên hevdem === * [[Julius Caesar]], [[Împeratoriya Romayê]] ([[Qeyser]]) * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] {{Çk}} == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] 4qqnzikj8eeqetpdzfowexqf6z0ge1k 1996038 1996036 2026-04-03T10:27:53Z MikaelF 935 /* Hin dîktatorên dîrokî û yên hevdem */ 1996038 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Dîktator''' (ji latînî bi wateya "zorbaz" an "fermandar") erkdarekî di [[Komara Roma]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]] bi pejirandina senato dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayîn kirinî him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi 6 mêhan dihat tixûb kirin. Hin dîktatorên Romayê yên navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat ra kirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem === * [[Julius Caesar]], [[Împeratoriya Romayê]] ([[Qeyser]]) * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] {{Çk}} == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] dw2ao26ntv9a0a8f5sdypf8vc2wq2jc 1996042 1996038 2026-04-03T10:36:17Z MikaelF 935 1996042 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Dîktator''' (ji latînî bi wateya "zorbaz" an "fermandar") rêveberekî ku bi awayekî totalîter hemû desthilatdarî û hêza dewletê di destê wî bi tenê de ye. == Dîrok == Dîktator erkdarekî di [[Komara Romayê]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]]yê bi pejirandina [[senato]] dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayînkirin him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi şeş mehan dihat tixûbkirin. Hin dîktatorên Romayê yên navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat rakirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem === * [[Julius Caesar]], [[Împeratoriya Romayê]] ([[Qeyser]]) * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] {{Çk}} == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] g07b76tnjf2rlqzfwen0a5n18biti8w 1996043 1996042 2026-04-03T10:39:36Z MikaelF 935 /* Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem */ 1996043 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Dîktator''' (ji latînî bi wateya "zorbaz" an "fermandar") rêveberekî ku bi awayekî totalîter hemû desthilatdarî û hêza dewletê di destê wî bi tenê de ye. == Dîrok == Dîktator erkdarekî di [[Komara Romayê]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]]yê bi pejirandina [[senato]] dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayînkirin him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi şeş mehan dihat tixûbkirin. Hin dîktatorên Romayê yên navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat rakirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem === * [[Julius Caesar]], [[Împeratoriya Romayê]] ([[Qeyser]]) * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Kim Il-sung]], [[Korêya Bakur]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] {{Çk}} == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] r5dfm9e6m9yayeskjddvy4u7yvvylxm 1996044 1996043 2026-04-03T10:43:08Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/cavkanileke.py|Bot]]: {{[[Şablon:Çk|Çk]]}} kir {{[[Şablon:Çk|subst:Çk]]}}; paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir, Valahiya beşan rast kir.) 1996044 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Dîktator''' (ji latînî bi wateya "zorbaz" an "fermandar") rêveberekî ku bi awayekî totalîter hemû desthilatdarî û hêza dewletê di destê wî bi tenê de ye. == Dîrok == Dîktator erkdarekî di [[Komara Romayê]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]]yê bi pejirandina [[senato]] dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayînkirin him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi şeş mehan dihat tixûbkirin. Hin dîktatorên Romayê yên navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat rakirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem === * [[Julius Caesar]], [[Împeratoriya Romayê]] ([[Qeyser]]) * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Kim Il-sung]], [[Korêya Bakur]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] jqnuxh459ogkwgwkj02u3x5c9oe1dsu 1996048 1996044 2026-04-03T10:53:02Z MikaelF 935 1996048 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | sernavê_wêne = Serokên totalîter ên sedsala 20an:<br>Ji milê çepê ve li jorê: [[Yosîf Stalîn]] û [[Adolf Hitler]]; li jêrê: [[Mao Zedong]], [[Benito Mussolini]] û [[Kim Il-sung]]. }} '''Dîktator''' (ji latînî bi wateya "zorbaz" an "fermandar") rêveberekî ku bi awayekî totalîter hemû desthilatdarî û hêza dewletê di destê wî bi tenê de ye. == Dîrok == Dîktator erkdarekî di [[Komara Romayê]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]]yê bi pejirandina [[senato]] dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayînkirin him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi şeş mehan dihat tixûbkirin. Hin dîktatorên Romayê yên navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat rakirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem === * [[Julius Caesar]], [[Împeratoriya Romayê]] ([[Qeyser]]) * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Kim Il-sung]], [[Korêya Bakur]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Rusya]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] s346gno6yr559x7vhz4jhnvftu3hy1y 1996050 1996048 2026-04-03T10:54:25Z MikaelF 935 /* Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem */ 1996050 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | sernavê_wêne = Serokên totalîter ên sedsala 20an:<br>Ji milê çepê ve li jorê: [[Yosîf Stalîn]] û [[Adolf Hitler]]; li jêrê: [[Mao Zedong]], [[Benito Mussolini]] û [[Kim Il-sung]]. }} '''Dîktator''' (ji latînî bi wateya "zorbaz" an "fermandar") rêveberekî ku bi awayekî totalîter hemû desthilatdarî û hêza dewletê di destê wî bi tenê de ye. == Dîrok == Dîktator erkdarekî di [[Komara Romayê]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]]yê bi pejirandina [[senato]] dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayînkirin him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi şeş mehan dihat tixûbkirin. Hin dîktatorên Romayê yên navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat rakirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem === * [[Julius Caesar]], [[Împeratoriya Romayê]] ([[Qeyser]]) * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Kim Il-sung]], [[Korêya Bakur]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Federasyona Rûsyayê]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] razf6hstvokns4ydhyfwysjvxs6dnyw 1996053 1996050 2026-04-03T10:59:24Z MikaelF 935 /* Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem */ 1996053 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | sernavê_wêne = Serokên totalîter ên sedsala 20an:<br>Ji milê çepê ve li jorê: [[Yosîf Stalîn]] û [[Adolf Hitler]]; li jêrê: [[Mao Zedong]], [[Benito Mussolini]] û [[Kim Il-sung]]. }} '''Dîktator''' (ji latînî bi wateya "zorbaz" an "fermandar") rêveberekî ku bi awayekî totalîter hemû desthilatdarî û hêza dewletê di destê wî bi tenê de ye. == Dîrok == Dîktator erkdarekî di [[Komara Romayê]] de kargerî dikirî bû. Di demên taybetî de [[konsûl]]ê [[Roma]]yê bi pejirandina [[senato]] dîktatorek tayîn dikir. Ew dîktatorî dihat tayînkirin him dewlet him jî artêş karger dikir û dijwer di dest xwe de kom dikir. Lê mewa erka wî bi şeş mehan dihat tixûbkirin. Hin dîktatorên Romayê yên navdar [[Cincinnatus]], [[Fabius Maximus]], [[Sulla]] û [[Julius Caesar]] bûn. Ji wan Julius Caesar xwe bi tunî jiyana xwe wek dîktator da bû zanîn. Ji pê mirina wî re dîktatorî şunda hat rakirin. == Dîktatorên hevdem == Îroj mirov ji dîktator de ew kesî ku kargerî bi tunî dest xwe de kom kirî fehm dike. Nîşanên [[dîktatorî]] ew helbijartinên bê serbestî û xerabkirina mafên mirovan e. === Hin serokên totalîter ên dîrokî û yên hevdem === * [[Julius Caesar]], [[Împeratoriya Romayê]] ([[Qeyser]]) * [[Adolf Hitler]], [[Almanyaya Nazî]] * [[Benito Mussolini]], [[Îtalya]] * [[Francisco Franco]], [[Spanya]] * [[Augusto Pinochet]], [[Şîle]] * [[Yosîf Stalîn]], [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] * [[Fulgencio Batista]], [[Kûba]] * [[Mao Zedong]], [[Çîn]] * [[Kim Il-sung]], [[Korêya Bakur]] * [[Idi Amin]], [[Ûganda]] * [[Sedam Huseyn]], [[Iraq]] * [[Beşar Esed]], [[Sûrî]] * [[Vladîmîr Pûtîn]], [[Federasyona Rûsyayê]] == Binere == * [[Dîktatorî]] * [[Dîktatoriya leşkerî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.dictatorofthemonth.com/ Dîktatorên dinê (elmanî-îngilzî)] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthilatdar]] [[Kategorî:Dîktatorî]] [[Kategorî:Serokên hikûmetê]] 76ow1ljnf4n2dkni1w55h6eo11fq4s0 0 20955 1995718 1977672 2026-04-02T14:30:48Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995718 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | nav = Madrîd | statû = Bajarên paytext - Ewropa | sernavê_wêne = Dîmenek ji Madrîdê }} '''Madrîd'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=33:2}}</ref> ({{bi-es|Madrid}}), paytext û bajarê herî qerebalix ê [[Spanya]]yê ye ku nifûsa herêma bajarî bi qasî 3.6 milyon kes û nifûsa herêmê metropolê bi qasî 6.7 milyon kes e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2911 |sernav=Población por capitales de provincia y sexo.(2911) |malper=INE |ziman=es-ES |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 }}</ref> Bajar duyem bajarê herî mezin ê [[Yekîtiya Ewropayê]] ye û duyem qada herî mezin a metropolê ya yek-navendî yê Yekitiya Ewropayê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |sernav=Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps |malper=www.citypopulation.de |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 }}</ref> Qada şaredariyê bajar 604,3 km² (çargoşe) rûerd werdigire. Madrîd li ser peravên [[Çemê Manzanaresê]] li beşa navendî ya [[Nîvgirava Îberî]] hatiye avakirin. Bajêr hem paytexta [[Spanya]]yê (ji sala 1561an vir ve hema bêje bê navber) hem jî paytexta civaka xweser a derdora Madrîdê ye (ji sala 1983an vir ve) ku bajar navenda siyasî, aborî û çandî ya Spanyayê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://global.britannica.com/place/Madrid |sernav=Madrid {{!}} History, Population, Climate, & Facts {{!}} Britannica |tarîx=2021-05-12 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 |tarîxa-arşîvê=2021-05-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210512033635/https://global.britannica.com/place/Madrid |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Bajar li ser deştek bilind bi qasî 300 km dûrî deryayê hatiye avakirin. Avhewaya Madrîdê bi havînan germ e û bi zivistanan jî hewayeke hênik li bajarê heye. Bi kombûna bajarî giran a di [[Yekîtiya Ewropayê]] de bajêr bûye xwediyê duyem mezintirîn [[Dahata Berhema Navxweyî ya Welat]] (GDP) e û bajêr di warê siyaset, perwerde, şahî, jîngeh, medya, moda, zanist, çand û huner de bandor li statuya bajarên mezin ên cîhanî dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |sernav=GaWC - The World According to GaWC 2010 |tarîx=2013-02-02 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 |tarîxa-arşîvê=2013-02-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130202041320/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Ji ber hilberîna aborî, standarda jiyanê ya bilind û mezinahiya bazarê, Madrîd wekî navenda darayî ya sereke û navenda aborî ya sereke ya [[Nîvgirava Îberî]] û navenda [[Ewropaya Başûr]] tê dîtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mastercard.us/en-us.html |sernav=Mastercard - A Global Technology Company in The Payments Industry |malper=Mastercard |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303202035/http://www.mastercard.com/us/company/en/newsroom/pr_new_mastercard_research_ranks_65_Cities_in_emerging_markets.html |url-status=dead }}</ref> Navçeya metropolê mazûvaniya pargîdaniyên mezin ên Spanî yên wekî Telefónica, Iberia, [[BBVA]] û [[FCC]]yê dike. Madrîd piraniya karûbarên bank ên li welat berhev dike û bajarê spanîaxiv e ku mezintirîn websîteyên înternetê çêdike. Di navbera 500 bajarên cîhanê (2022-2023) de di analîstên salane de di [[Îndeksa Bajarên Nûjenî]] de ku ji aliyê [[2ThinkNow]] ve hatiye weşandin, ji bo nûjeniyê, Madrîd li cîhanê di rêza 19em de û li [[Ewropa]]yê di rêza 7em de di lîsteyê de cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://innovation-cities.com/worlds-most-innovative-cities-2022-2023-city-rankings/26453/ |sernav=Innovation Cities™ Index 2022-2023: Global 500 World's Most Innovative Cities |paşnav=billr |tarîx=2023-03-17 |malper=Innovation Cities™ Index {{!}} World 500 City Rankings |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 }}</ref> == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Wêne == <gallery> Wêne:Almudena.jpg |Almudena Kathedrale Wêne:Templo de Debod - 01.jpg |Templo de Debod Wêne:Retiro.jpg |El parque del Retiro Wêne:Felipe III - Casa de la Panadería - Plaza Mayor de Madrid - 01.jpg|Plaza Mayor Wêne:Plaza de sol madrid.jpg|Puerta del Sol Wêne:PlazaCastillaMadrid.JPG|Torres KIO, Plaza Castilla Wêne:Hotel Ritz (Madrid) 01.jpg|Hotel Ritz </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Madrid}} {{Herêmên xweser ên Spanyayê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Koord|40|24|00|N|3|41|00|W|type:city(3207247)|display=title}} [[Kategorî:Avabûnên sedsala 9an li Spanyayê]] [[Kategorî:Bajarên Spanyayê]] [[Kategorî:Herêmên Spanyayê]] [[Kategorî:Madrîd| ]] [[Kategorî:Paytextên Ewropayê]] kpam0rxbxsjzv1lo0kpty9ubhi3yzni 1995746 1995718 2026-04-02T15:12:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 1995746 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank wargeh/wîkîdane | nav = Madrîd | statû = Bajarên paytext - Ewropa | sernavê_wêne = Dîmenek ji Madrîdê }} '''Madrîd'''<ref>{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]] |paşnav=Bedirxan |pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû |sal=1986 |rûpel=33:2 }}</ref> ({{bi-es|Madrid}}), paytext û bajarê herî qerebalix ê [[Spanya]]yê ye ku nifûsa herêma bajarî bi qasî 3.6 milyon kes û nifûsa herêmê metropolê bi qasî 6.7 milyon kes e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2911 |sernav=Población por capitales de provincia y sexo.(2911) |malper=INE |ziman=es-ES |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 }}</ref> Bajar duyem bajarê herî mezin ê [[Yekîtiya Ewropayê]] ye û duyem qada herî mezin a metropolê ya yek-navendî yê Yekitiya Ewropayê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ |sernav=Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps |malper=www.citypopulation.de |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 }}</ref> Qada şaredariyê bajar 604,3 km² (çargoşe) rûerd werdigire. Madrîd li ser peravên [[Çemê Manzanaresê]] li beşa navendî ya [[Nîvgirava Îberî]] hatiye avakirin. Bajêr hem paytexta [[Spanya]]yê (ji sala 1561an vir ve hema bêje bê navber) hem jî paytexta civaka xweser a derdora Madrîdê ye (ji sala 1983an vir ve) ku bajar navenda siyasî, aborî û çandî ya Spanyayê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://global.britannica.com/place/Madrid |sernav=Madrid {{!}} History, Population, Climate, & Facts {{!}} Britannica |tarîx=2021-05-12 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 |tarîxa-arşîvê=2021-05-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210512033635/https://global.britannica.com/place/Madrid |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Bajar li ser deştek bilind bi qasî 300 km dûrî deryayê hatiye avakirin. Avhewaya Madrîdê bi havînan germ e û bi zivistanan jî hewayeke hênik li bajarê heye. Bi kombûna bajarî giran a di [[Yekîtiya Ewropayê]] de bajêr bûye xwediyê duyem mezintirîn [[Dahata Berhema Navxweyî ya Welat]] (GDP) e û bajêr di warê siyaset, perwerde, şahî, jîngeh, medya, moda, zanist, çand û huner de bandor li statuya bajarên mezin ên cîhanî dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |sernav=GaWC - The World According to GaWC 2010 |tarîx=2013-02-02 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 |tarîxa-arşîvê=2013-02-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130202041320/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2010t.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Ji ber hilberîna aborî, standarda jiyanê ya bilind û mezinahiya bazarê, Madrîd wekî navenda darayî ya sereke û navenda aborî ya sereke ya [[Nîvgirava Îberî]] û navenda [[Ewropaya Başûr]] tê dîtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mastercard.us/en-us.html |sernav=Mastercard - A Global Technology Company in The Payments Industry |malper=Mastercard |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 |roja-arşîvê=2016-03-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160303202035/http://www.mastercard.com/us/company/en/newsroom/pr_new_mastercard_research_ranks_65_Cities_in_emerging_markets.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Navçeya metropolê mazûvaniya pargîdaniyên mezin ên Spanî yên wekî Telefónica, Iberia, [[BBVA]] û [[FCC]]yê dike. Madrîd piraniya karûbarên bank ên li welat berhev dike û bajarê spanîaxiv e ku mezintirîn websîteyên înternetê çêdike. Di navbera 500 bajarên cîhanê (2022-2023) de di analîstên salane de di [[Îndeksa Bajarên Nûjenî]] de ku ji aliyê [[2ThinkNow]] ve hatiye weşandin, ji bo nûjeniyê, Madrîd li cîhanê di rêza 19em de û li [[Ewropa]]yê di rêza 7em de di lîsteyê de cih girtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://innovation-cities.com/worlds-most-innovative-cities-2022-2023-city-rankings/26453/ |sernav=Innovation Cities™ Index 2022-2023: Global 500 World's Most Innovative Cities |paşnav=billr |tarîx=2023-03-17 |malper=Innovation Cities™ Index {{!}} World 500 City Rankings |ziman=en-US |tarîxa-gihiştinê=2023-07-02 }}</ref> == Nifûs == {{Nifûsa tarîxî/wd}} {{Çepê paqij bike}} == Wêne == <gallery> Wêne:Almudena.jpg |Almudena Kathedrale Wêne:Templo de Debod - 01.jpg |Templo de Debod Wêne:Retiro.jpg |El parque del Retiro Wêne:Felipe III - Casa de la Panadería - Plaza Mayor de Madrid - 01.jpg|Plaza Mayor Wêne:Plaza de sol madrid.jpg|Puerta del Sol Wêne:PlazaCastillaMadrid.JPG|Torres KIO, Plaza Castilla Wêne:Hotel Ritz (Madrid) 01.jpg|Hotel Ritz </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Madrid}} {{Herêmên xweser ên Spanyayê}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Koord|40|24|00|N|3|41|00|W|type:city(3207247)|display=title}} [[Kategorî:Avabûnên sedsala 9an li Spanyayê]] [[Kategorî:Bajarên Spanyayê]] [[Kategorî:Herêmên Spanyayê]] [[Kategorî:Madrîd| ]] [[Kategorî:Paytextên Ewropayê]] f37fblqds0ad7lkra2ia4nriifiqdxa 0 24744 1995789 1878084 2026-04-02T16:51:04Z Kurê Acemî 105128 1995789 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>Zanîngeha Elezherê ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. [[1591]] [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. [[1653]] [[Teremax]], [[Miks]]) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekemîn rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] e<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jiyana wî == Teremaxî ji gundê Teremaxê ye ku ev gund di navbera bajarê Hekarî û navçeya Muksê de ye. Ciyê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de -çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin- pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] o6b5b2l5g8ex81veup9fawdpnwgvk7a 1995790 1995789 2026-04-02T16:51:40Z Kurê Acemî 105128 1995790 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>Zanîngeha Elezherê ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekemîn rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] e<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jiyana wî == Teremaxî ji gundê Teremaxê ye ku ev gund di navbera bajarê Hekarî û navçeya Muksê de ye. Ciyê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de -çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin- pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] 84u6ydqkirzl90q2vnazsnpuceat77q 1995791 1995790 2026-04-02T16:51:54Z Kurê Acemî 105128 1995791 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>Zanîngeha Elezherê ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekemîn rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] e<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jiyana wî == Teremaxî ji gundê Teremaxê ye ku ev gund di navbera bajarê Hekarî û navçeya Miksê de ye. Ciyê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de -çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin- pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] f6bbrr1czmon9lnnlq4zn24kaezy7wk 1995792 1995791 2026-04-02T16:52:14Z Kurê Acemî 105128 1995792 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>Zanîngeha Elezherê ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jiyana wî == Teremaxî ji gundê Teremaxê ye ku ev gund di navbera bajarê Hekarî û navçeya Miksê de ye. Ciyê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de -çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin- pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] hpol5p81wlar6hectf9sdnaok3ukvh0 1995793 1995792 2026-04-02T16:52:50Z Kurê Acemî 105128 1995793 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>Zanîngeha Elezherê ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jiyana wî == Teremaxî ji gundê Teremaxê ye ku ev gund di navbera bajarê Hekarî û navçeya Miksê de ye. Ciyê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de - çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin - pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] o30uj5sq97zowgs4re8j2rjq393mir4 1995794 1995793 2026-04-02T16:53:09Z Kurê Acemî 105128 1995794 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>Zanîngeha Elezherê ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jiyana wî == Teremaxî ji gundê Teremaxê ye ku ev gund di navbera bajarê Hekarî û navçeya Miksê de ye. Ciyê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de - çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin - pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Wêje === * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] addvxaf1u827q103i5x257xnya30yh4 1995795 1995794 2026-04-02T16:53:34Z Kurê Acemî 105128 1995795 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>Zanîngeha Elezherê ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Teremaxî ji gundê Teremaxê ye ku ev gund di navbera bajarê Hekarî û navçeya Miksê de ye. Ciyê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de - çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin - pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Wêje === * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] jpmscgzvqdgwsqdj85srs741lqwraix 1995796 1995795 2026-04-02T16:54:03Z Kurê Acemî 105128 1995796 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>[[Zanîngeha Elezherê]] ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Teremaxî ji gundê Teremaxê ye ku ev gund di navbera bajarê Hekarî û navçeya Miksê de ye. Ciyê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de - çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin - pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Wêje === * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] bic9c93xyecb26dhenyzig9d08q3wgq 1995797 1995796 2026-04-02T16:55:39Z Kurê Acemî 105128 1995797 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>[[Zanîngeha Elezherê]] ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Teremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Teremaxî ji gundê [[Tiremax|Tiremaxê]] ya navçeya [[Miks|Miksê]] de ye. Cihê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de - çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin - pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Wêje === * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] 0hzjiikirvbpby4r89iquyyqolokmmb 1995798 1995797 2026-04-02T16:56:07Z Kurê Acemî 105128 1995798 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Tiremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = [[Teremax]], [[Miks]] | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>[[Zanîngeha Elezherê]] ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Tiremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Teremaxî ji gundê [[Tiremax|Tiremaxê]] ya navçeya [[Miks|Miksê]] de ye. Cihê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de - çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin - pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Wêje === * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] 6crqnmmh8lvah0phkgy2b5w1pqv4n3y 1995799 1995798 2026-04-02T16:57:22Z Kurê Acemî 105128 1995799 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Tiremax]], [[Miks]], [[Mîrektiya Hekarî]] | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = Tiremax, Miks, Mîrektiya Hekarî | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>[[Zanîngeha Elezherê]] ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Tiremax]], [[Miks]] (Herêma Hekariyê) – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Teremaxî ji gundê [[Tiremax|Tiremaxê]] ya navçeya [[Miks|Miksê]] de ye. Cihê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de - çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin - pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Wêje === * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] 33cdllmdib8nru529sr1w5qwadm9hk8 1995800 1995799 2026-04-02T16:57:42Z Kurê Acemî 105128 1995800 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Tiremax]], [[Miks]], [[Mîrektiya Hekarî]] | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = Tiremax, Miks, Mîrektiya Hekarî | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>[[Zanîngeha Elezherê]] ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Tiremax]], [[Miks]] – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Teremaxî ji gundê [[Tiremax|Tiremaxê]] ya navçeya [[Miks|Miksê]] de ye. Cihê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de - çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin - pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Wêje === * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] ktyc30g0qesw8a9khdgox7dvf7xcdf7 1995826 1995800 2026-04-02T18:32:29Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Lînk paqij kir, --Valahiyên nehewce.) 1995826 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | nav = Eliyê Teremaxî | roja_jidayikbûnê = 1591 | cihê_jidayikbûnê = [[Tiremax]], [[Miks]], [[Mîrektiya Hekarî]] | roja_mirinê = 1653 | cihê_mirinê = Tiremax, Miks, Mîrektiya Hekarî | hevwelatî = {{Ala|Kurdistan}} | dîn = [[Îslam]] | perwerde = Medreseyên Kurdistanê<br/>[[Zanîngeha Elezherê]] ya Misirê | bandorker = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], [[Mele Yûnisê Erqetînî]] | netewe = [[Kurd]] | pîşe = [[Zimannas]], [[alim]] û [[wêje]]van }} '''Eliyê Teremaxî''' (jdb. sala 1591, li [[Tiremax]], [[Miks]] – m. sala 1653, eynî wargeh) [[alim|alimê Îslamê]] û [[zimannas]]ê kurdî ye. Ew bi navê gundê xwe hatiye naskirin. Teremaxî yekem rêzimannivîs û pexşannivîsê [[kurd]] bû.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |roja-gihiştinê=2015-02-22 |roja-arşîvê=2011-12-29 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111229234210/http://www.kovarabir.com/eliye-teremaxi-u-ditinen-wi-yen-li-ser-reciken-rezimana-kurdi/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Teremaxî ji gundê [[Tiremax]]ê ya navçeya [[Miks]]ê de ye. Cihê jidayikbûn û mirina wî ev gund e. Di hinek berheman de wekî “Termûkî”, “Termûxî” û “Termakî” jî derbas dibe. Teremaxî piştî ku xwendina xwe ya medreseyê li deverên mîna [[Mûsil]], [[Besra]], [[Bexda]]d û [[zanîngeha Elezherê]] ya Misirê tamam kiriye, vegeriyaye gundê xwe û li wê derê ji bo dersdana feqiyan mizgeft û medrese ava kirine. Di dema Eliyê Termexî de feqî û şagirdên kurdan di medreseyan de destûra [[zimanê erebî]] ji pirtûkên ku bi erebî hatine nivîsandin hîn dibûn. Lê Teremaxî bi armanca ku hînbûna destûra zimanê erebî ji bo feqiyên kurd yên ku hîn nû dest bi xwendinê dikin hêsantir bike, di sala 1000ê koçî de, ku beramberî bi 1591-1592 yê zayinî dike, bi [[kurmancî]] pirtûkek bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî Digel Hinde Nimûneyêd Farisî û Kurdî” nivîsandiye. Ev zimannasê kurd di vê pirtûka xwe de gava di hinek babetan de li ser rêçikên rêzimana erebî sekiniye, wekî muqayese rêçikên rêzimanê farisî û kurdî yên di wan babetan de jî diyar kiriye. Dîroknasê kurd ê navdar [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di sala 1274ê koçî de, ku beramberî bi 1857-1858ê zayinî dike, pêşgotinek li ser vê pirtûkê nivîsandiye û pirtûk wekî destnivîsek teslîmî Qonsolosê Rûsî yê bajarê [[Erzirom]]ê [[Aleksander Jaba]] kiriye. [[Marif Xeznedar]] ev destnivîsa ku li Lenîngiradê di Pirtûkxaneya Amojgeha Rojhilatnasî ya girêdayê bi Akademiya Zanistî ya Sovyetê de bi hejmara C1958 hatibû qeydkirin, di sala 1971ê de bi dest xistiye û di eynî salê de bi navê “Destûra Zimanê Erebî Bi Kurdî: Eliyê Teremaxî” li Bexdadê daye çapkirin. [[Reşîd Findî]], rêçikên ku Elî Teremaxî di vê pirtûkê de derbarê rêzimana kurdî aniye zimên, di pirtûka xwe ya bi navê “Eliyê Teremaxî Yekemîn Rêzimannivîs û Pexşannivîsê Kurd e” (Bexda, 1985) de kom kirine û bê ku dest bide orijînala wan, bi alfabeya kurdî ya Başûr bi tîpên erebî nivîsandiye. Findî di vê pirtûka xwe de - çaxa ku ji navê wê jî tê fêmkirin - pêşniyaz dike ku Teremaxî wekî yekemîn rêzimannivîsê kurd bê damezrandin. Elî Teremaxî di diyarkirina dîtinên xwe yên li ser rêçikên rêzimana kurdî de term û bêjeyên wê demê bi kar anîne, ku ev term û bêjeyên han bi giranî erebî ne. Çawa ku me got, Reşîd Findî jî dest nedaye tekstên Teremaxî û wan bi şiklê xwe yên orijînal tomar kirine. Lê kesê ku têra xwe di ziman û rêzimanê erebî de pispor nebe, mimkûn nîn e ku ji van gotin û term û bêjeyan fêm bike. Ji ber vî, me xwest ku em hem orijînala wan bi tîpên latînî binivîsînin hem jî wan wergerînin kurdiya nûjen. Em di vê nivîsa xwe de cih nadine nirx û şîroveyên li ser kêmasî û uslûban û em dest nadine mînakên orijînal yên ku Teremaxî bi kar anîne û Findî qeyd kirine. Lewra niyeta me ew e ku em di demek bê de hem vê xebata Teremaxî, hem jî xebata Yusuf Ziyadîn Paşa ya li ser rêzimana kurdî di pirtûkek de bicivînin û bi hûrgilî li ser wan bisekinin. Pirtûk wî herî dawî ji aliyê [[Zeynelabidîn Zinar]] ve ji alfabeya erebî hatiye tipguhaztin ê ji aliyê PENCÎNAR Weşanxaneya Çanda Kurdî ve li Swêdê hatiye çapkirin. == Berhem == Gelek berhemên wî winda bûne. Lê li jêr berhemên belgekirî ne. * ''[[Serfa Kurmancî]]'' * ''Qewlê Yekane'', * ''Moriya Yaqut'', * ''Kurêd Wetan'' (Welad) * ''Jiyîna Heqîqet'' û ''Xewn'' == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Wêje === * ''Serfa Kurmancî'', Mele Elî Teremaxî, Kurdî,  Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1997, 140 rûpel, ISBN 91-972779-4-0. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar. {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Fîlozofên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1591]] [[Kategorî:Kesên ji Miksê]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 17an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 18an]] [[Kategorî:Mirin 1653]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] [[Kategorî:Zanyarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] nokgx9mj7eribc9pal9o0ncbbzr4kz5 0 25043 1995782 1847703 2026-04-02T16:30:49Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995782 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Mele Nûriyê Hesarî''' (jdb. 1934 [[Hesar]] - m. 2011 [[Qamişlo]]) [[zimannas]] û [[helbestvan]]ê Kurd bû.<ref>https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/2501201712</ref> Di [[1934]]an de li [[Hesar]] a gundê [[Kercews]]ê bûye. Di nava Kurdan de bi nasnavê Seydayê Pirêşan tê naskirin. Navê diya wî Xanim e, navê bavê wî Mele Yûsifê kurê Emer e. Emer ji gundê Hêştirekê ji malbata Etmanka, ji şaxê Elikan, ji rema (eşîr) Hevêrkan bûye.<ref>http://www.alparty.de/kurd/?p=260{{Mirin girêdan|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mele Nûrî ji malbateke xweneda, zana û bîrewer hatiye. Bavê wî çewa ku mele bûye, diya wî jî keça melan û jineke xweneda bûye Mele Nûrî di 1939an de pêşî li cem diya xwe dev bi xwendina [[Quran]]ê kiriye û li cem wê Mewlûd, Nehculenam, Nûbihar û Rewdneîm xwendine. Di 1940`î de, çaxê ku diya wî li Hesarê giyana xwe spariye Xwedê, îcar wî li ba kekê xwe Mele Hiseyn xwendiye. Lê çaxê ku kekê wî çûye leşkeriyê, îcar bavê wî ew xistiye dibistana bi [[zimanê tirkî]] ya ku li Hesarê bûye. Mele Nûrî di 1945an de çaxê di nofa (sinif) çaran de dibistana tirkî dixwend, bavê wî jiyana xwe spartiye Xwedê. Îcar kekê wî Mele Hemîd ew ji dibistanê derxistiye û daniye ber xwendina medresê. Piştî demekê ew û kekê xwe Mele Nezir çûne gundê Bilêderê û li cem birayê xwe yê ji dê mane. Piştre çûye mala xalê xwe Mele Mihemed li gundê Êlihê (niha bûye wîlayet û jê re Batman dibêjin) maye. Ji wir jî çûye gundê Kurrika li Bişêriyê, li medreseya Mele Hesenê Tilmizî xwendiye û ders ji kurê Mele Hesen Mele Faîq girtiye. Piştî demekê ji wir şûnde vegeriyaye çûye Hesarê, ew û kekê xwe Mele Hemîd ji bo xwendinê daketin Binxetê û çûne cem mala Şêx Ehmedê Xiznayê. Li wirê dîsa li cem kekê xwe Mele Hemîd xwendiye heta ku “Sadulaha Gewra“ xilas kiriye. 1949, birayê wî Mele Hemîd çaxê xwendina xwe ya medresê kuta kiriye, di Kanûna Paşî de vegeriyaye Hesarê, lê Mele Nûrî li Xiznayê maye, îcar li cem Mele Beşîrê Batêrgizî xwendiye. Lê di 1950`î/ dehê meha Heyvdarê de Şêx Ehmed çaxê jîna xwe spartiye Xwedê, ji wir çûye Tilmarûfê û li ba şêx Eladînê kurê Şêx Ehmed xwendiye. Mele Nûrî li wirê bûye pêbawerê Şêx Masûmê kurê Şêx Ehmedê Xiznayî. Mele Nûrî di jiyê xwe yê bîstî de (1954) dest bi nivîsandina bi zimanê kurdî kiriye û berhemên xwe hemû bi alfabeya latênî nivîsandine. Camêr digel wê perîşanî, dilêşanî û xizantiya xwe heta niha deh pirtûk kirine malê Pirtûkxaneya Kurdistanê Min dît ku Mele Nûriyê Hesarî, deh pirtûk bi zaravayê kurmancî û bi alfabeya latini nivîsîne. Hin ji wan bi makîneya nivîsê, hinek jî bi xameyê hatine nivîsandin. Tev yan di defteran de yan jî li ser kaxezê A4 hatibûne nivîsandin. Kaxezên hinek ji pirtûkan jî pir qirêjî, zerkokî û qermiçokê bûbûn. Ji wê yekê diyar dibû ku ew saline dirêj di binê erdê de û di deverine bêkeys de veşartî mane. Piraniya pirtûkan helbest bûn û çend lib jî li ser babetên cuda bi pexşanî hatine nivîsandin. Lê belê yek tenê jî hehatiye çapkirin. Ev pirtûka Mele Nûrî ya bi nave Hostanîbêja Zarhaweyên kurdî,[http://hem.bredband.net/serkay/Doc/Pirtuk/pirtuk-b/Nr-17.htm]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }} berhema wî ya pêşî ye ku di [[1996]]an de li Swêdê ji aliyê weşanxaneya PENCINARê [http://www.pencinar.se] ve hatiye çapkirin. Lê min di 24ê hezîrana 1996`an de bi telefonê bohîzt ku dîwaneke Mele Nûrî jî hatiye çapkirin. Niha heşt pirtûkên wî yên ku mane jî, bi mirinê re rûqal bûne. Ev pirtûk di rewşa îro de ji bo Rêzimana kurdî dewlemendiyeke bê biha ye û hêjayê nirxdariyeke mezin e. Herweha ji aliyê bêjeyan ve jî gencîneyeke wisan dewlemend e ku hempayên wê pir hindik têne dîtin. Bêjeya “Hostanîbêj“ bi wateya axaftina bi hostatî, bi zanîn e ku tê de şaşî û çewtî çênabin. Bêjeya “zarhawe“ jî, bi wateya aweyên zar (axaftin) e ku berê bav û bapîrên Kurdan çewa diaxivîn û bi çi tewrî bijeyan wek hevok li pey hevûdu rêz dikirin. Pirtûk li ser axaftina devoka kurmancî hatiye nivîsandin. Herweha awayên rêzimanî, bikaranîna bêjeyan di hevokan de û çewabûna bikaranîna demê diyar dike. Ev berhem gelekî hêja û giranbiha ye. Di pêş de eger ew ji aliyê komikeke zanistî ve bête werbêjkirin, babet e ku di dibistan û xwendegehên kurdî de bibe pirtûka dersê. Nivîskar alfabeya kurdî ya latênî ku ji vê pirtûka xwe re bi kar aniye, jimara tîpan gihandiye 34`an û ev hersê tîp li alfabeya ku niha Kurd bi kar tînin zêde kirine: h`, ‘e, ‘x. Orîjinala pirtûkê ya destnivîs, 396 rûpelên deftereke mezin e. Min, bi destûra nivîskarî pirtûkê li gor alfabeya ku niha ji aliyê Kurdan ve tê bikaranîn nivîsiye.Mele Nûriyê Hesarî (Pirêşan) 1934 - 2011 Mele Nûriyê Hesarî (Pirêşan), ku navdarekî ziman û helbesta kurdî a klasîk bû di nav kurdên rojava de, ji nav me barkir . . Bi koçkirina wî re stêrek geş û bêdeng ji asmanê wêjeya kurdî rijiya . . Lê navê wî, bi bilndî di rêza helbestvanên kurdî de tê rojevê. Wî ji mîna cegerxwîn, Palo, Tîrêj, navê xwe bi berzebûn di qada rewşenbîriya kurdî de tomar kir .. Û bi xortî rêzgirtina xwe di nav gel de çesipand.. Fermo vê helbesta rehmetî li dor serboriya wî, evîna welat û hejariya wî bixwînin: {{Helbest|Evîna welat! Gelekî tu zorî Ez nadim welat, bi çerxê jorî Bavê min jêre dibêjin yûsiv Navek şêrîne, wek dims û hingiv Diya min bi min, gelkî biha ye Navê wê xanim, kîza mela ye Ez li hesarê, çêbûm ji dê re Diya min zû çû, (Fermo) ji Xwedê re Şehra me Mêrdîn, li Kurdistanê Tirk li wan dikin îro fermanê Jîna min çardeh, gîhame sûrî Çi hat serê min, ji destê dûrî Li min bû peyda, evîna welat Zimanê min bû, xabûr û ferat Min melatî kir, peyda li gunda Bûme biyanî, ji rengê kunda }} == Ji berhemên wî == * - Şoreşa Barzanî: Helbest, 1995 * - Axlîma: Pêlên Helbesta Kurdî, 1996 * - Rêziman: Destnivîs * - Ferhenga Kurdî – Kurdî, Destnivîs * - Ferhenga Kurdî – Tirkî, Destnivîs * - Ferhenga Kurmancî- Zazî, Destnivîs * - Mewlida Pêxember, Destnivîs * - Vegerandina Zimanê Erebî Şarvîn, Destnivîs * - Koledar: Çîrokek Helbestî ye, Destnivîs * - Dû Mar: Çîrokek Helbestî ye, Destnivîs, Bi zimanê Erebî ye. * - 11 Dîwanên Helbestan, Destnivîs * - Bîranîn, ji jiyana wî, Destnivîs Hêjaye gotinê ku mamoste [[Zeynelabidin Zinar]] jî pirtûkek wî li Swêd çap kiriye. Her wiha wiha rehmetiyê Mele Nûrî hin xelat jî standine wek Xelata Festîvala Helbesta Kurdî, Xelatek ji Koma Narîn a folklorî.. Fermo van çend firdikan ji helbesteke rehmetî li dor mirinê bixwînin: == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Alimên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1934]] [[Kategorî:Kesên sedsala 20an]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Mirin 2011]] [[Kategorî:Neteweperwerên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] 4ak4kjr2qpyseq6rmxomsq9vuq5ne19 1995811 1995782 2026-04-02T17:22:50Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Tarîx hat sererastkirin: {{[[Şablon:Mirin girêdan|Mirin girêdan]]}} 1995811 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Mele Nûriyê Hesarî''' (jdb. 1934 [[Hesar]] - m. 2011 [[Qamişlo]]) [[zimannas]] û [[helbestvan]]ê Kurd bû.<ref>https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/2501201712</ref> Di [[1934]]an de li [[Hesar]] a gundê [[Kercews]]ê bûye. Di nava Kurdan de bi nasnavê Seydayê Pirêşan tê naskirin. Navê diya wî Xanim e, navê bavê wî Mele Yûsifê kurê Emer e. Emer ji gundê Hêştirekê ji malbata Etmanka, ji şaxê Elikan, ji rema (eşîr) Hevêrkan bûye.<ref>http://www.alparty.de/kurd/?p=260{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=nîsan 2026 }}</ref> Mele Nûrî ji malbateke xweneda, zana û bîrewer hatiye. Bavê wî çewa ku mele bûye, diya wî jî keça melan û jineke xweneda bûye Mele Nûrî di 1939an de pêşî li cem diya xwe dev bi xwendina [[Quran]]ê kiriye û li cem wê Mewlûd, Nehculenam, Nûbihar û Rewdneîm xwendine. Di 1940`î de, çaxê ku diya wî li Hesarê giyana xwe spariye Xwedê, îcar wî li ba kekê xwe Mele Hiseyn xwendiye. Lê çaxê ku kekê wî çûye leşkeriyê, îcar bavê wî ew xistiye dibistana bi [[zimanê tirkî]] ya ku li Hesarê bûye. Mele Nûrî di 1945an de çaxê di nofa (sinif) çaran de dibistana tirkî dixwend, bavê wî jiyana xwe spartiye Xwedê. Îcar kekê wî Mele Hemîd ew ji dibistanê derxistiye û daniye ber xwendina medresê. Piştî demekê ew û kekê xwe Mele Nezir çûne gundê Bilêderê û li cem birayê xwe yê ji dê mane. Piştre çûye mala xalê xwe Mele Mihemed li gundê Êlihê (niha bûye wîlayet û jê re Batman dibêjin) maye. Ji wir jî çûye gundê Kurrika li Bişêriyê, li medreseya Mele Hesenê Tilmizî xwendiye û ders ji kurê Mele Hesen Mele Faîq girtiye. Piştî demekê ji wir şûnde vegeriyaye çûye Hesarê, ew û kekê xwe Mele Hemîd ji bo xwendinê daketin Binxetê û çûne cem mala Şêx Ehmedê Xiznayê. Li wirê dîsa li cem kekê xwe Mele Hemîd xwendiye heta ku “Sadulaha Gewra“ xilas kiriye. 1949, birayê wî Mele Hemîd çaxê xwendina xwe ya medresê kuta kiriye, di Kanûna Paşî de vegeriyaye Hesarê, lê Mele Nûrî li Xiznayê maye, îcar li cem Mele Beşîrê Batêrgizî xwendiye. Lê di 1950`î/ dehê meha Heyvdarê de Şêx Ehmed çaxê jîna xwe spartiye Xwedê, ji wir çûye Tilmarûfê û li ba şêx Eladînê kurê Şêx Ehmed xwendiye. Mele Nûrî li wirê bûye pêbawerê Şêx Masûmê kurê Şêx Ehmedê Xiznayî. Mele Nûrî di jiyê xwe yê bîstî de (1954) dest bi nivîsandina bi zimanê kurdî kiriye û berhemên xwe hemû bi alfabeya latênî nivîsandine. Camêr digel wê perîşanî, dilêşanî û xizantiya xwe heta niha deh pirtûk kirine malê Pirtûkxaneya Kurdistanê Min dît ku Mele Nûriyê Hesarî, deh pirtûk bi zaravayê kurmancî û bi alfabeya latini nivîsîne. Hin ji wan bi makîneya nivîsê, hinek jî bi xameyê hatine nivîsandin. Tev yan di defteran de yan jî li ser kaxezê A4 hatibûne nivîsandin. Kaxezên hinek ji pirtûkan jî pir qirêjî, zerkokî û qermiçokê bûbûn. Ji wê yekê diyar dibû ku ew saline dirêj di binê erdê de û di deverine bêkeys de veşartî mane. Piraniya pirtûkan helbest bûn û çend lib jî li ser babetên cuda bi pexşanî hatine nivîsandin. Lê belê yek tenê jî hehatiye çapkirin. Ev pirtûka Mele Nûrî ya bi nave Hostanîbêja Zarhaweyên kurdî,[http://hem.bredband.net/serkay/Doc/Pirtuk/pirtuk-b/Nr-17.htm]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }} berhema wî ya pêşî ye ku di [[1996]]an de li Swêdê ji aliyê weşanxaneya PENCINARê [http://www.pencinar.se] ve hatiye çapkirin. Lê min di 24ê hezîrana 1996`an de bi telefonê bohîzt ku dîwaneke Mele Nûrî jî hatiye çapkirin. Niha heşt pirtûkên wî yên ku mane jî, bi mirinê re rûqal bûne. Ev pirtûk di rewşa îro de ji bo Rêzimana kurdî dewlemendiyeke bê biha ye û hêjayê nirxdariyeke mezin e. Herweha ji aliyê bêjeyan ve jî gencîneyeke wisan dewlemend e ku hempayên wê pir hindik têne dîtin. Bêjeya “Hostanîbêj“ bi wateya axaftina bi hostatî, bi zanîn e ku tê de şaşî û çewtî çênabin. Bêjeya “zarhawe“ jî, bi wateya aweyên zar (axaftin) e ku berê bav û bapîrên Kurdan çewa diaxivîn û bi çi tewrî bijeyan wek hevok li pey hevûdu rêz dikirin. Pirtûk li ser axaftina devoka kurmancî hatiye nivîsandin. Herweha awayên rêzimanî, bikaranîna bêjeyan di hevokan de û çewabûna bikaranîna demê diyar dike. Ev berhem gelekî hêja û giranbiha ye. Di pêş de eger ew ji aliyê komikeke zanistî ve bête werbêjkirin, babet e ku di dibistan û xwendegehên kurdî de bibe pirtûka dersê. Nivîskar alfabeya kurdî ya latênî ku ji vê pirtûka xwe re bi kar aniye, jimara tîpan gihandiye 34`an û ev hersê tîp li alfabeya ku niha Kurd bi kar tînin zêde kirine: h`, ‘e, ‘x. Orîjinala pirtûkê ya destnivîs, 396 rûpelên deftereke mezin e. Min, bi destûra nivîskarî pirtûkê li gor alfabeya ku niha ji aliyê Kurdan ve tê bikaranîn nivîsiye.Mele Nûriyê Hesarî (Pirêşan) 1934 - 2011 Mele Nûriyê Hesarî (Pirêşan), ku navdarekî ziman û helbesta kurdî a klasîk bû di nav kurdên rojava de, ji nav me barkir . . Bi koçkirina wî re stêrek geş û bêdeng ji asmanê wêjeya kurdî rijiya . . Lê navê wî, bi bilndî di rêza helbestvanên kurdî de tê rojevê. Wî ji mîna cegerxwîn, Palo, Tîrêj, navê xwe bi berzebûn di qada rewşenbîriya kurdî de tomar kir .. Û bi xortî rêzgirtina xwe di nav gel de çesipand.. Fermo vê helbesta rehmetî li dor serboriya wî, evîna welat û hejariya wî bixwînin: {{Helbest|Evîna welat! Gelekî tu zorî Ez nadim welat, bi çerxê jorî Bavê min jêre dibêjin yûsiv Navek şêrîne, wek dims û hingiv Diya min bi min, gelkî biha ye Navê wê xanim, kîza mela ye Ez li hesarê, çêbûm ji dê re Diya min zû çû, (Fermo) ji Xwedê re Şehra me Mêrdîn, li Kurdistanê Tirk li wan dikin îro fermanê Jîna min çardeh, gîhame sûrî Çi hat serê min, ji destê dûrî Li min bû peyda, evîna welat Zimanê min bû, xabûr û ferat Min melatî kir, peyda li gunda Bûme biyanî, ji rengê kunda }} == Ji berhemên wî == * - Şoreşa Barzanî: Helbest, 1995 * - Axlîma: Pêlên Helbesta Kurdî, 1996 * - Rêziman: Destnivîs * - Ferhenga Kurdî – Kurdî, Destnivîs * - Ferhenga Kurdî – Tirkî, Destnivîs * - Ferhenga Kurmancî- Zazî, Destnivîs * - Mewlida Pêxember, Destnivîs * - Vegerandina Zimanê Erebî Şarvîn, Destnivîs * - Koledar: Çîrokek Helbestî ye, Destnivîs * - Dû Mar: Çîrokek Helbestî ye, Destnivîs, Bi zimanê Erebî ye. * - 11 Dîwanên Helbestan, Destnivîs * - Bîranîn, ji jiyana wî, Destnivîs Hêjaye gotinê ku mamoste [[Zeynelabidin Zinar]] jî pirtûkek wî li Swêd çap kiriye. Her wiha wiha rehmetiyê Mele Nûrî hin xelat jî standine wek Xelata Festîvala Helbesta Kurdî, Xelatek ji Koma Narîn a folklorî.. Fermo van çend firdikan ji helbesteke rehmetî li dor mirinê bixwînin: == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Wêjevanên kurd}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Alimên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1934]] [[Kategorî:Kesên sedsala 20an]] [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Mirin 2011]] [[Kategorî:Neteweperwerên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Zimannasên kurd]] oiebe79m7lk0fwnkr0ommaf1j0romnq 0 48801 1995860 1876991 2026-04-02T21:33:43Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Hatun Sürücü]] weke [[Kuştina Hatun Sürücü 2005]] guhart 1876991 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=gulan 2024}} [[Wêne:Gedenktafel Oberlandgarten 1 (Temp) Hatun Sürücü.JPG|thumb|Nivîsa bîrdariyê ya Hatun Sürücü li Berlînê]] [[Wêne:Hatun Sürücü - Landschaftsfriedhof Berlin-Gatow .jpg|thumb|Gora Hatun Sürücü li Berlîn-[[Gatow]]ê]] '''Hatun Aynur Sürücü''' (bilêvkirina bi [[kurdî]]: ''Xatûn Aynûr Surucu'') (jdb. [[17ê kanûna paşîn]] [[1982]] li [[Berlîn]], [[Almanya]] - m. [[7ê sibatê]] [[2005]] li heman cihê) jineke [[alman]] a bi eslê xwe [[kurd]] bû. Li îstgeheke [[otobus]]an [[Kuştina namûsê|bi hinceta namûsê hatiye kujtin]]. == Zewaca bi zorê, şaşik, namûs û medya == Li [[Ewropa]]yê cinayetên namûsê birêkûpêk bo reşkirina kurdan, xirabkirina îmaja wan tê û hatiye bikaranîn. Sedemê kuştinê "namûs" hate nîşandan û li [[Almanya]]yê, bi tevlîbûna balyoz û komeleyên [[tirk]]an, ev bûyer li dijî kurdan hat bikaranîn, xwestin bi viya kurdên Almanyayê terorîze bikin, navê wan xirab bikin.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=gulan 2024}} Malbata Sürücü bi eslê xwe kurd e. Li taxa [[Kreuzberg]]a Berlînê ku carnan wekî [[Harlem]]a [[New York]]ê jî tê binavkirin, dijiyabûn. Tê gotin malbata wê, xwestine wê bi zorê bidin ciwanekî li [[Tirkiye]]yê dijî, bi riya zewacê zava bibin Almanyayê. Nakokî û pirsgirêk ji wê derketine, Sürücüyê nepejirandiye, xwestiye bi dilê xwe bizewice. Hevjînê xwe yê bi zorê terikandiye, bicanî maye. Herwiha dibêjin malbata wê bi zorê turban (cemedan, şaşik) dane serê wê, bo navê olê jiyana wê asteng kirine. Sürücü bi sê guleyan hatiye kuştin. Polîs wekî kujer birayên wê digirin. Berê jî gelek caran Sürücüyê giliyê malbata xwe bi polîs ve kiriye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Kurd-şitil}} [[Kategorî:Alman]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1982]] [[Kategorî:Jinên bêguneh ên ku bi sedema namûsê hatine kuştin]] [[Kategorî:Jinên ku hatine kuştin]] [[Kategorî:Jin li Berlînê]] [[Kategorî:Kurd]] [[Kategorî:Mirin 2005]] 6g6tfgwkhififpvpq8wcze8shz1w6v7 0 49759 1996040 1857133 2026-04-03T10:31:35Z Avestaboy 34898 Agahîdank 1996040 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank jînenîgarî2}} '''Fulgencio Batista y Zaldívar''' ([[16ê kanûna paşîn]], 1901, li [[Banes]], Kûba – [[6ê tebaxê]], 1973, li [[Marbella]], [[Spanya]]) leşker û dîktatorê [[Kûba]]yê ku ji aliyê dewleta [[amerîkan]] ve dihate piştgirîkirin. Di navbera salên 1940 - 1944 û 1952 - 1959 de weke serokdewletê Kûbayê yê fermî kar kiriye, heta ku ji aliyê şoreşvanên di bin serweriya [[Fidel Castro]] de ''([[Şoreşa Kûbayê]])'' hatiye têkbirin. {{Kontrola otorîteyê}} {{Siyasetmedar-şitil}} [[Kategorî:Dîktator]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1901]] [[Kategorî:Kapîtalîzm]] [[Kategorî:Leşkerên kûbayî]] [[Kategorî:Mirin 1973]] [[Kategorî:Serokdewletên Kûbayê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Kûbayê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kûbayî]] 2q8btz93bkeabn7ybme75h6vn5u86dy 1996069 1996040 2026-04-03T11:32:12Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Şablonên beralîkirî guhart, Destpêkê standard kir.) 1996069 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Fulgencio Batista y Zaldívar''' ([[16ê kanûna paşîn]], 1901, li [[Banes]], Kûba – [[6ê tebaxê]], 1973, li [[Marbella]], [[Spanya]]) leşker û dîktatorê [[Kûba]]yê ku ji aliyê dewleta [[amerîkan]] ve dihate piştgirîkirin. Di navbera salên 1940 - 1944 û 1952 - 1959 de weke serokdewletê Kûbayê yê fermî kar kiriye, heta ku ji aliyê şoreşvanên di bin serweriya [[Fidel Castro]] de ''([[Şoreşa Kûbayê]])'' hatiye têkbirin. {{Kontrola otorîteyê}} {{Siyasetmedar-şitil}} [[Kategorî:Dîktator]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1901]] [[Kategorî:Kapîtalîzm]] [[Kategorî:Leşkerên kûbayî]] [[Kategorî:Mirin 1973]] [[Kategorî:Serokdewletên Kûbayê]] [[Kategorî:Serokwezîrên Kûbayê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên kûbayî]] 2u5kq4tqtsbcy67dd23b2dlbori0hvz 0 49822 1995853 1877012 2026-04-02T21:32:07Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Fadime Şahindal]] weke [[Kuştina Fadime Şahindal 2002]] guhart 1877012 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | çînaser = | nav = Fadime Şahindal | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|2|4|1975|}} | cihê_jidayikbûnê = Albistan, Tirkiye | roja_mirinê = {{Mirin|21|1|2002|2|4|1975|temen=erê}} | cihê_mirinê = Uppsala, Swêd | wêne = Fadime Sahindal's tombstone.jpg | sernavê_wêne = Gora Fadime Şahindal li Uppsala (Swêd) }} '''Fadime Şahindal''' (z. [[2ê nîsanê]] [[1975]], [[Albistan]], [[Tirkiye]] - m. [[21ê kanûna paşîn]] [[2002]], li [[Uppsala]], [[Swêd]]ê) keçeke [[kurd]] bû, ku [[Kuştina namûsê|bi hinceta namûsê]] ji aliyê bavê xwe ve hate kuştin. == Jiyan == Şahindal li dijî marîbûna (zewaca) bi zorê bû, destgirtiyê xwe bi xwe bijartibû. Bavê wê û xizmên wê dixwazin ew wekî demên berê bi gotina wan bike, kê xwestine bi wî re marî bibe. Nakokî û pirsgirêk zêde dibin. Gelek caran lêdan û gefan dixwe. Destgirtiyê wê ciwanekî swêdî ye û malbat viya wekî "namûsa me ji dest çû" dinirxîne. Di bingehê de kesên din hene yan nayê zanîn. == Malbat dibe lîstika rojname û saziyan == Medya û çapemeniya tirk û swêdiyan bi mehan behsa vê malbatê kirin, gelek tişt gotin, gorî berjewendiyên xwe şîrovekirin. Fadîmeyê gelek baweriya xwe bi swêdiyan dianî, xwe dispart bextê sazî û komeleyên jinan.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rights.no/in_english/hrs_06.00_011114_109.htm |sernav=Fadime Sahindals' speach to the sweedish Parliament |malper=www.rights.no |tarîx=2002-05-19 |roja-gihiştinê=2024-11-25}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} * Dietz, Mayanna. (February 5, 2002). [http://edition.cnn.com/2002/WORLD/europe/02/04/sweden.sahindal/ Kurd murder sparks ethnic debate]. CNN.com. Retrieved on March 4, 2007. * Williams, Carol J. (March 8, 2002). [http://archives.seattletimes.nwsource.com/cgi-bin/texis.cgi/web/vortex/display?slug=honorkill08&date=20020308&query=Fadime+Sahindal 'Honor killing' shakes up Sweden after man slays daughter who wouldn't wed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520175343/http://archives.seattletimes.nwsource.com/cgi-bin/texis.cgi/web/vortex/display?slug=honorkill08&date=20020308&query=Fadime+Sahindal |date=2007-05-20 }}. Seattle Times.com. Retrieved on March 4, 2007. * [http://www.axess.se/english/2005/01/theme_wikan.php The honour culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927020529/http://www.axess.se/english/2005/01/theme_wikan.php |date=2007-09-27 }} Axess Magazine, [[Unni Wikan]], 2004 * [http://www.fadimesminne.nu/tal_ar_fadime_eng.html Fadime's speech to the Swedish parliament] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140722081515/http://www.fadimesminne.nu/tal_ar_fadime_eng.html |date=2014-07-22 }} * Akpinar, Aylin. "[http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0277539503001031 The honour/shame complex revisited: violence against women in the migration context]." ''{{girêdan|Women's Studies International Forum|en|Women's Studies International Forum}}''. Volume 26, Issue 5, September–October 2003, Pages 425–442. [[DOI]]: [http://dx.doi.org/10.1016/j.wsif.2003.08.001 10.1016/j.wsif.2003.08.001]. == Girêdanên derve == * [http://www.fadimesminne.nu/ Bo bîranîna Fadîmeyê] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607193621/http://www.fadimesminne.nu/ |date=2007-06-07 }} (swêdî) {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{DEFAULTSORT:Sahindal, Fadime}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1975]] [[Kategorî:Jinên bêguneh ên ku bi sedema namûsê hatine kuştin]] [[Kategorî:Jinên kurd]] [[Kategorî:Kesên ji Elbistanê]] [[Kategorî:Kurdên Swêdê]] [[Kategorî:Mirin 2002]] o07muauf9t36uh35gnhcrwkm6tc76ez 1 64162 1995855 1876972 2026-04-02T21:32:07Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kuştina Fadime Şahindal]] weke [[Gotûbêj:Kuştina Fadime Şahindal 2002]] guhart 1451371 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} ==Suggestion and question== You may also translate [[sv:Pela_Atroshi]] from Swedish to Kurdish. The story about Pela is similar. I don't know kurdish, but I am curious on why Olof Palme is mentioned in this article. [[Taybet:Contributions/193.10.106.50|193.10.106.50]] 10:17, 26 gelawêj 2014 (UTC) a1eaxudb7tsvlw992416anlphhx8rw2 0 65686 1995784 1963243 2026-04-02T16:36:15Z VikiAzad 99135 Wêneyê nexşeya Merwanîyan hate guherandin 1995784 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank xwedî meqam | nav = Bazê Dostikî | wêne = Coin of Badh ibn-Dustak.jpg | sernavê_wêne = Zilekî ji Bazê Dostikî di sala 984an | roja_jidayikbûnê = {{Derdora}} sedsala 10an | cihê_jidayikbûnê = [[Xîzan]], [[Xanedana Hemdaniyan|Dewleta Hemdaniyan]] | roja_mirinê = 991an | cihê_mirinê = [[Mûsil]], [[Xanedana Merwaniyan|Dewleta Merwaniyan]] | cihê_goristanê = [[Sûra Amedê|Sûr]], [[Amed]], [[Bakurê Kurdistanê]] | netewe = [[Kurd]]ê [[Sunîtî|sunî]] | bav = Dostik yê Hamidî | pîşe = Serokeşîr û damezrînerê [[Merwanî (xanedan)|xanedana merwaniyan]] | paşê = | dewr = 983-991 | meqam1 = Hikumdarê [[Merwanî (xanedan)|Dewleta Merwaniyan]] | berê1 = ''Meqam hatiye damezrandin'' | paşê1 = [[Hesenê Merwan]] }} '''Bazê Dostikî'''<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurtîyek ji Mêjûwa Kurd û Kurdistan |paşnav=Zekî Beg |pêşnav=Mohemed Emîn |weşanger=Rêza Barzanî ji Nivîsên Kurdî |rr=143 |url=https://en.calameo.com/read/005071515de04876ef5be }}</ref>'''{{Efn|Bi navê temanî: '''Ebû Ebdûllah yê Huseyînê Dostak yê Çêharbuxtî'''}} '''an jî têne '''Baz'''<ref name="Narozî1997">{{Jêder-kovar |paşnav=Narozî |pêşnav=Emîn |tarîx=1997 |sernav=Kurd di kitêba Ibn El-Esîr de-II |url=http://www.arsivakurd.org/images/arsiva_kurd/kovar/cira/cira_11.pdf |kovar=Çira |cild=11 |rr=18 }}</ref> (jdb. {{Derdora}} sedsala 10an - m. 991an) serokeşîr û damezrînerê dewleta kurdan yê [[Merwanî (xanedan)|merwaniyan]] di sala 983an de bû<ref name=":1"> Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse University Press. r. 15. ISBN 9780815630937.</ref> ku di dawiya sedsala 10an û destpêka sedsala 11an de li hin deverên [[Bakurê Kurdistanê]], di nav de herêmên li dora [[Farqîn]] û [[Amed]], [[Riha]], [[Ûrmiye]] û [[Mûsil]] hikum kir.{{Sfn|Amedroz|1903|p=8-9}} Baz, ku ji axên çiyayî yên nêzîkî [[Xîzan]]ê rabû, çend eşîrên kurd di bin serokatiya xwe de kir yek û di nav parçebûna siyasî ya [[Xanedana Ebasiyan|xanedana ebasiyan]] û serdestiya [[Xanedana Biweyhiyan|biweyhiyan]] a li ser [[Bexda]]yê de mîrektiyek serbixwe ya kurd ava kir. Serdestiya wî ya kurt ({{Derdora}} 983–991 {{Pz}}) destpêka dewletbûna kurd a rêxistinkirî li herêmê nîşan da û bingeha nêzîkî sedsalek serdestiya merwaniyan danî.{{Sfn|Amedroz|1903|p=10-11}} == Jiyana berê == Baz di sedsala 9an li nêzikî [[Xîzan]]ê jidayikbû ye. Bavê wî Dostek yê Hemidî bû.{{Sfn|Amedroz|1903|p=8-9}} Derbarê jiyana wî ya kesane de zêde tişt nayê zanîn. Dema ew mezin bû, Baz di destpêkê de serokê komeke çekdar bû, dibe ku komeke şer.{{Sfn|Amedroz|1903|p=8-9}} Tê gotin ku wî milkên bavê xwe mîras girtiye ku ew federasyoneke eşîrî ya kurd bû ku li dora bajarên [[Sêrt]] û [[Bidlîs]]ê bû û bi fermî wekî xweser di bin [[Xanedana Hemdaniyan|hemdaniyan]] tevdigeriya. Ew ji eşîra [[hemidî]] bû ku şaxek ji eşîra çêharbuxtî (çar Botan) bû.<ref name=":1" />{{Sfn|Amedroz|1903|p=8-9}} Lêbelê, mîrata wî ji hêla eşîra hemidî û dostikî ve jî hatiye îdîakirin.{{Sfn|Amedroz|1903|p=8-9}} Navê ''Dostikî'' ji Dustak di navê wî de tê wateya ku îro wekî eşîra doskî li herêma [[Behdînan]] têne zanîn.{{Sfn|Amedroz|1903|p=8-9}} Xwişkek wî bi navê Fehm û birayek wî bi navê Ebû 'l-Fawaris Hesen hebû. Yê paşîn di şerekî li dijî xanedana [[Xanedana Biweyhiyan|biweyhiyan]] di salên 987-988an de hate kuştin.{{Sfn|Amedroz|1903|p=8-9}}<ref name="Yaz2020">{{Jêder-kovar |paşnav=Yaz |pêşnav=Arafat |tarîx=2020 |sernav=Mervânî Devleti'nin Kurucusu Bâd b. Dostık |url=https://turkishstudies.net/history?mod=tammetin&makaleadi=&makaleurl=ed2b3c4a-3c06-4d7c-85e3-dc2550ff25b2.pdf&key=42699 |kovar=Turkish Studies |ziman=tr |cild=15 |hejmar=2 |rr=724–726 }}</ref> Baz di serdemeke parçebûna siyasî û guherîna hêzê di navbera hêzên kurd, [[ereb]] û [[Împeratoriya Bîzansê|bîzansî]] de mezin bû û bi rêya hevpeymaniyên eşîrî û êrîşan ezmûna leşkerî û bandora herêmî bi dest xist.{{Sfn|Amedroz|1903|p=10-11}} Navûdengê wî wekî rêber û şervanekî jêhatî hişt ku ew çend eşîrên kurd di bin fermandariya xwe de bike yek.{{Sfn|Amedroz|1903|p=10-11}} Berî damezrandina xanedana Merwaniyan, ew wekî fermandarekî herêmî xizmet kir û hêdî hêdî kontrola xwe li ser deverên derdora Meyafeqerîn (îro [[Farqîn]]) û Amîd (îro [[Amed]]) berfireh kir û bingehên mîrektiya bihêz a kurdî a ku ew ê paşê hikum bike danî.{{Sfn|Amedroz|1903|p=10-11}} == Desthildarî (983-991) == Baz di rewşa siyasî ya aloz a dawiya sedsala 10an de, dema ku lawazbûna kontrola [[Xanedana Ebasiyan|ebasiyan]] rê da hêzên herêmî ku li seranserê [[Bakurê Kurdistanê]] serxwebûnê îspat bikin, wek rêberekî girîng ê kurd derket holê.<ref name="Seibt1976">{{Jêder-kitêb |sernav=Die Skleroi: eine prosopographisch-sigillographische Studie |paşnav=Seibt |pêşnav=Werner |weşanger=Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften |sal=1976 |rr=46 |isbn=9783700101802 |cih=[[Vienna]] |ziman=de }}</ref> Eşîrên kurd ên herêmê ku demek dirêj ji hev cuda bûbûn û pir caran ji aliyê hikumdarên cîran ên ereb û faris ve dihatin manîpulekirin, dest bi yekbûnê di bin kesayetiyên leşkerî yên bihêz de kirin.<ref name="Seibt1976" /> Di nav van de Bazê Dostikî jî hebû. Di destpêka salên 980an {{Pz}} de, wî berê wekî fermandar û rêxistinvanek jêhatî di nav eşîrên kurd ên ku li dora Xîzan, Farqîn û li Amedê dijîn de navûdengek bi dest xistibû.<ref name="Tekin2000">{{Jêder-kitêb |sernav=Ahlat tarihi |paşnav=Tekin |pêşnav=Rahimi |weşanger=Osmanlı Araştırmaları Vakfı |sal=2000 |rr=35 |isbn=9789757268307 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://serbestiyet.com/yazarlar/mervani-kurt-beyliginin-hazin-sonu-2197/ |sernav=Mervani Kürt beyliğinin hazin sonu |tarîx=23 kanûna pêşîn 2019 }}</ref> [[Wêne:Gains of Baz during the rebellion of Bardas Skleros.png|thumb|Axayên desthildarî yê Baz di destpêka 983an {{Pz}}]] Serhildana wî li dora sala 983an {{Pz}} dest pê kir, dema ku wî ji kêmbûna bandora [[Xanedana Biweyhiyan|xanedana biweyhiyan]] li ser axên ebasiyan sûd wergirt.<ref name="KLL2020">{{Jêder-kitêb |sernav=Ibn al-Aṯīr, ʿIzz ad-Dīn ʿAlī ibn Muḥammad: al-Kitāb al-kāmil fī t-tārīḫ |paşnav=KLL |weşanger=J.B. Metzler |tarîx=2020 |rr=370-374 |isbn=978-3-476-05728-0 |cih=Stuttgart |url=https://doi.org/10.1007/978-3-476-05728-0_7445-1 |paşnav2=Müller |pêşnav2=Christian }}</ref> Biweyhî, xanedaneke [[Şiîtî|şiî]] ya farisî ku kontrola [[Bexda]]yê û piraniya rêveberiya ebasiyan bi dest xistibû, ji bo parastina rêkûpêkiyê li parêzgehên sinor têkoşiyan.<ref name="KLL2020" /> Ev valahiya siyasî rê da rêberên herêmî yên azwer ên wekî Baz ku alîgirên xwe ji bo xweseriyê bicivînin. Di destpêkê de, tevgera wî dibe ku wekî serhildanek herêmî li dijî bacên zêde an destwerdana derve dest pê kiribe, lê ew zû veguherî kampanyayek berfirehtir ji bo serxwebûn û yekîtiya kurdan.<ref name="KLL2020" /> Ev fetih bûn sedema damezrandina [[Merwanî (xanedan)|dewleta merwaniyan]] ku navê xwe ji neviyê wî ''Merwan'' girtiye ku piştî mirina Baz dê xanedaniyê bidomîne. Xaka mîrektiyê li seranserê Amed, [[Cizîr]] û hin deverên [[Rojavaya Kurdistanê]] dirêj dibû û di navbera ebasiyan, biweyhiyan û bîzansan de herêmeke stratejîk çêdikir.<ref name=":4">History, University of Minnesota Center for Early Modern (2000-09-25). ''City Walls: The Urban Enceinte in Global Perspective''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-65221-6}}.</ref> === Sîstema siyasî û rêveberî === [[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|thumb|Axayê desthildarî yê merwaniyan, piştî dagirkerên Baz {{Derdora}} 990an]] Desthildariya Bazê Dostikî rêveberiya eşîrî bi hêmanên pratîka rêveberiya [[Îslamîzm li Kurdistanê|îslamî]] ya ji ebasiyan mîras girtibû re hev. Her çend hêza wî bi kûrahî di dilsoziya eşîrî de kok girtibû jî, wî pêwîstiya bi amûrek dewletê ya birêkûpêk ji bo parastina aramiyê fêm dikir.<ref name=":4" /> Çavkaniyên dîrokî destnîşan dikin ku wî parêzgarên herêmî (walî) û berhevkarên bacgir ava kirin da ku navendên sereke yên bajarî çavdêrî bikin, di heman demê de deverên gundewarî di bin çavdêriya serokên eşîrî yên dilsozê wî de man.<ref name=":4" /> Wî rêbazek pragmatîk ji bo rêveberiyê pejirand ku giraniyê da ewlehî, aramiya bazirganiyê û edaletê.<ref name=":4" /> Rêyên karwanan ên di navbera [[Dîcle]] û [[Firat]]ê de - ku ji bo bazirganiya di navbera cîhana îslamî û bîzansê de girîng in - di bin desthilatdariya wî de hatin parastin ku ev yek alîkariya geşedana aborî ya herêmê kir.<ref name=":5">Ashtiany, Julia; Bray, Julia; Smith, Gerald Rex; Johnstone, T. M.; Latham, J. D.; Serjeant, R. B.; Menocal, María Rosa; Cambridge, University of; Scheindlin, Raymond P. (1990-03-30). ''Abbasid Belles Lettres''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-24016-1}}.</ref> Dadgeha wî ya li Farqînê bû navendeke danûstandina pirçandî, ku rayedarên ereb, faris, kurd û [[ermenî]] di bin sîstemek de ku xweseriya eşîrî bi çavdêriya navendî re hevseng dikir, bi hev re têkilî danîn.<ref name=":5" /> Baz herwiha bi rêya olê li pey rewatiyê digeriya. Her çend di derbarê xwedaparêziya wî ya şexsî de zêde tiştek nayê zanîn jî, wî bi [[alim]]ên olî yên [[Sunîtî|sunî]] yên herêmê re têkiliyên germ diparast, xwe wekî parêzvanê îslamê û berjewendiyên kurdan bi cih dianî.<ref name=":5" /> Bi vî awayî desthilatdariya wî pirek di navbera desthilatdariya eşîrî û rêveberiya îslamî de çêkir, hevsengiyek ku cîgirên wî dê nêzîkî sedsalekê biparêzin.<ref name="KLL2020" /> Di dema serweriya wî de, li Farqînê pereyên ku navên hem xelîfeyê ebasî û hem jî desthilatdariya merwanî li xwe kirine hatine kolandin - peyamek siyasî ya nazik ku dilsoziya fermî ya bi xelîfetiyê re nîşan dide di heman demê de serxwebûna fiîlî îspat dike.<ref name="KLL2020" /> Ev sembolîzma dualî hevsengiya siyasî ya baldar a Badh nîşan dide: ji derve desthilatdariya xelîfeyê ebasî ji bo dûrketina ji pevçûnê nas dike, di heman demê de di pratîkê de bi awayekî xweser hikum dike.<ref name="KLL2020" /><ref name=":5" /> [[Wêne:Marwanids coins.png|thumb|Zilekên Baz]] Tevî ku Baz hikumdarekî misilman bû jî, nêzîkatiyek pragmatîk li hember kêmneteweyên olî, bi taybetî [[Xiristiyanî|xiristiyan]] û [[Êzdîtî|êzidiyên]] ku li axa wî dijîn, pejirand. Kronîkvanên ermenî û suryanî yên hevdem, wekî Mîxaîlê Suryanî, paşê serdema merwaniyan wekî serdema toleransa nisbî li gorî rejîmên cîran bi nav kirin. Dêrên xiristiyan ne tenê destûr hatin dayîn, lê di hin rewşan de jî hatin sererast kirin, ji ber ku Baz rola wan di rêveberiya herêmî, bazirganî û xwendin û nivîsandinê de dinirxand. Baz alim û helbestvanên ku ji deverên biweyhî û hemdaniyan reviyabûn vexwendine dadgeha xwe. Van rewşenbîran li Farqînê penageh dîtin û dibe ku bingehên vejîna çandî ya merwaniyan a paşê di bin desthilata cîgirên wî de, dema ku derdorên wêjeyî yên [[Wêjeya kurdî|kurdî]], erebî û [[Wêjeya farisî|farisî]] dest bi tevlîhevbûnê kirin, danîne.<ref>Mulder, Stephennie (2019-08-06). ''Shrines of the 'Alids in Medieval Syria: Sunnis, Shi'is and the Architecture of Coexistence''. Edinburgh University Press. {{ISBN|978-1-4744-7116-9}}.</ref> Her çiqas serdema serweriya Bazê Dostikî kurt bû jî, delîlên arkeolojîk û nivîsî nîşan didin ku wî li Farqîn û Amedê projeyên ji nû ve avakirina bajaran û xurtkirinê dest pê kirine.<ref name="ElAzhari2016">{{Jêder-kitêb |sernav=Zengi and the Muslim Response to the Crusades: The Politics of Jihad |paşnav=El-Azhari |pêşnav=Taef |weşanger=Routledge |sal=2016 |rr=42 |isbn=9781317589396 }}</ref> Di nav wan de sererastkirina sûrên bajêr û başkirina pergalên avdanê li kêleka çemên [[Êlih]] û Dîcleyê hebûn. Armanca polîtîkayên wî vejandina bazirganî û çandiniyê piştî dehsalan bêîstîqrariyê li Mezopotamyaya Jorîn bû. Wî her wiha bazirganên ermenî û suryanî teşwîq kir ku li bajarokên di bin kontrola merwaniyan de bi cih bibin ku ev yek alîkarî da avakirina aboriyek bajarî ya piretnîkî û pirzimanî.<ref name="ElAzhari2016" /> === Rêxistin û Stratejiya Leşkerî === [[Wêne:Marwanids siljuq war.jpg|thumb|Leşkerên Baz li ber deriyên [[Riha]]yê li dijî parastinên bîzansî]] Hêza leşkerî ya Bazê Dostikî di şiyana wî ya seferberkirina hêzên eşîrî bi lez û bez û bicihkirina wan bi stratejîkî li ser erdên asê de bû. Artêşa wî bi piranî ji siwarî û piyadeyên sivik ên kurd pêk dihat ku di şerê çiyayî û taktîkên [[Şerê gerîlayî|gerîla]] de jêhatî bûn. Vegotinên hemdem behsa karanîna êrîşên siwarî yên bilez ji hêla wî ve dikin da ku hêzên dijmin ên mezintir tacîz bike - stratejiyek ku hem li dijî garnîzonên biweyhî û hem jî li dijî leşkerên hemdanî yên [[Mûsil]]ê pir bi bandor derket. Baz ji rûbirûbûna rasterast bi xîlafeta ebasiyan re li Bexdayê dûr ket. Di şûna wê de, wî "teslîmiyeta sembolîk" pratîk kir - carinan diyariyan an xasan dişand dema ku bi serbixwe hikum dikir. Vê dîplomasiya hişyar hişt ku ew di kronîkên fermî de wekî serhildêr neyê binavkirin ku ev yek jî beşek ji sedema wê ye ku hin dîroknasên paşîn bi zimanekî bêalî an jî bi rêzdarî behsa wî dikin, ne wekî serhildêr.<ref name="ElAzhari2016" /> Baz herwiha ji bo ewlekirina rêyên bazirganiyê û parastina li dijî êrîşên bîzansî yên ji rojava ve, keleh û bircên çavdêriyê bi kar anî. Wî li kelehên sereke yên wekî Farqîn, Amed û [[Heskîf]] garnîzonan ava kir. Şîyana wî ya hevrêzkirinê di navbera gelek komên eşîrî de, ku her yek bi rêberê xwe ve girêdayî bû, astek berbiçav a jêhatîbûna rêxistinî nîşan da ku di nav hikumdarên kurd ên sedsala 10an de ne asayî bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Early Seljūq History: A New Interpretation |paşnav=Peacock |pêşnav=Andrew C. S. |weşanger=Routledge |sal=2010 |rr=154 |isbn=9780415548533 }}</ref> Ji ber ku deverên wî bi çend mîrektiyên ermenî ve sinordar bûn, Baz peymanên ne-êrîşkar ên hevbeş bi hikumdarên ermenî yên herêmê re, di nav de artsuruniyên [[Vaspurakan]], domand.<ref name="Ashtiany1990">{{Jêder-kitêb |sernav=Abbasid Belles Lettres |paşnav=Ashtiany |pêşnav=J. |weşanger=Cambridge University Press |sal=1990 |rr=15 |isbn=9780521240161 }}</ref> Ev têkilî rê da tevgera azad a esnaf, keviran û bazirganan. Hin mîmariyên serdema merwaniyan bandora kevirên ermenî nîşan didin, ku dibe ku vedigere projeyên avakirina destpêkê yên Baz. Tevî federasyona sist a eşîrên di bin fermandariya wî de jî, serokatiya wî bi rêya nasname û armanca hevpar îlhama dilsoziyê da û eşîrên kurd ên parçebûyî veguherand hêzek leşkerî ya yekgirtî ku dikare bi hêzên herêmî re rûbirû bibe. === Têkiliyên bi bîzansê û dewletên cîran re === Têkiliyên Bazê Dostikî bi [[Împeratoriya Bîzansê|împeratoriya bîzansê]] re tevlihev û pragmatîk bûn. Bîzansî, di bin împerator [[Basil II]] de, di lûtkeya hêza xwe ya leşkerî de bûn û pir caran destwerdan li [[Bakurê Kurdistanê]] dikirin. Baz dîplomasiyeke bi baldarî bi wan re domand - carinan tevlî pevçûnan dibû, lê pir caran ji bo ewlekirina sinorên xwe yên rojava li agirbestan digeriya. Mîrektiya wî wekî dewletek aramî di navbera bîzansê û axên îslamî de xizmet dikir, pozîsyonek ku dihêle ew ji cihekî bihêz danûstandinan bike.<ref name="Ashtiany1990"/><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.iranicaonline.org/articles/buyids |sernav=Buyids |malper=Iranica Online |tarîx=15 kanûna pêşîn 1990 |roja-gihiştinê=30 gulan 2017 |paşnav=Tilman |pêşnav=Nagle }}</ref> Li başûr, berfirehbûna wî ya ber bi herêma [[Mûsil]]ê ve ew rasterast bi [[Xanedana Hemdaniyan|xanedana hemdaniyan]] re anî pevçûnê ku hîn jî di bin serweriya ebasiyan de hin deverên [[Başûrê Kurdistanê]] kontrol dikirin.<ref name="Bosworth2011">{{Jêder-malper |url=http://www.iranicaonline.org/articles/aklat-or-greek-khliat-khleat-armenian-khlat-a-town-and-medieval-islamic-fortress-in-eastern-anatolia-in-the-former- |sernav=AḴLĀṬ |malper=Iranica Online |tarîx=19 tîrmeh 2011 |roja-gihiştinê=30 gulan 2017 |paşnav=Bosworth |pêşnav=C.E. }}</ref> Hin çavkaniyên erebî yên ku kêm naskirî ne (bi taybetî [[Îbn Esîr]] û Meqdisî) destnîşan dikin ku nûnerên Baz bi [[Fatimî|fatimiyan]] re li [[Misira kevnare|Misirê]] name û peyamên sinorkirî domandin, bi îhtîmaleke mezin li pey naskirina hevbeş an rêkeftinên bazirganiyê bûn. Her çend ti hevpeymaniyek fermî nehatiye belgekirin jî, ev yek haydariya wî ya ji rewşa jeopolîtîk a mezintir û hewldana wî ya ji bo bicihkirina merwaniyan wekî hêzek rewa di nav dewletên îslamî yên reqabetkar ên wê serdemê de nîşan dide.<ref name="Ashtiany1990"/><ref>Catherine Holmes, ''Basil II And the Governance of Empire, 976-1025'', (Oxford University Press, 2005), 309.</ref> ==== Mirin ==== Di sala 991an {{Pz}} de, Baz kampanyayek mezin li dijî hemdaniyan birêve bir, bi armanca ku bandora xwe bêtir ber bi geliyê Dîcleyê ve berfireh bike. Lêbelê, kampanya bi awayekî trajîk bi dawî bû - Baz di şerê nêzîkî Mûsilê de hat kuştin, tê gotin ku ji hêla hin hevalbendên wî ve hat xiyanetkirin. Mirina wî berfirehbûna mîrektiya wî rawestand lê ew hilweşand; cîgirên wî mîrata wî di bin xanedana merwaniyan de berdewam kirin. Beriya mirina xwe, Baz dest bi teşwîqkirina xizmekî xwe yê ciwan - dibe ku kur an biraziyê wî Hesenê Merwan - kir da ku polîtîkayên xwe bidomîne.{{Sfn|Amedroz|1903|p=8-9}} Tê gotin ku gorra wî li [[Sûra Amedê]] ye.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=15 kanûna pêşîn 2020 |sernav=Scholar seeks recognition for tomb of Kurdish dynastic ruler |url=https://www.rudaw.net/english/people-places/15122020 |roja-gihiştinê=5 gulan 2021 |xebat=[[Rûdaw]] }}</ref> == Mîrasê wî == [[Wêne:Malabadi Bridge.jpg|thumb|[[Pira Malabadê]]]] Di rojnameya [[Kurdistan (rojname)|Kurdistanê]] de, ew wekî yek ji serokên sereke yên kurd li kêleka [[Selahedînê Eyûbî]] û [[Bedirxan Beg]] hate nîşandan.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Kurdish Identity, Islamism, and Ottomanism: The Making of a Nation in Kurdish Journalistic Discourse (1898-1914) |paşnav=Ekici |pêşnav=Deniz |weşanger=[[Lexington Books]] |tarîx=2021 |rr=61–62 |isbn=978-1-7936-1259-5 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=l57HzQEACAAJ }}</ref> Her çend serweriya wî kêmtir ji deh salan dom kir jî, bandora Bazê Dostikî mayînde bû. Ew yekem serwerê kurd bû ku bi serkeftî [[Kurdistan|dewletek kurd]] a aram û seribixwe li Mezopotamyaya Jorîn ava kir. Bi xurtkirina hêza eşîrî, reformên îdarî û hevsengiya dîplomatîk a di navbera ebasî û bîzansan de bingeha nêzîkî sedsalek serweriya [[Merwanî (xanedan)|merwaniyan]] (983–1085 {{Pz}}) danî.{{Sfn|Jwaideh|2006|p=16}} Di bin desthilata cîgirên wî de, merwaniyan serdemeke aramiya nisbeten baş, geşbûna çandî û pêşketina mîmarî bi dest xistin, di nav de geşbûna Farqînê wekî navendeke herêmî ya bazirganî û zanînê. Baz bi xwe bû sembola yekîtî û berxwedana kurdan, ne tenê wekî fetihkarek, lê wekî dewletparêzek ku konfederasyona eşîran veguherand rêveberiyeke rêxistinkirî tê bîranîn.{{Sfn|Jwaideh|2006|p=16}} Bi vîzyon û serokatiya xwe, Bazê Dostikî mîrektiyek hişt ku demek dirêj piştî mirina wî jî nasnameya siyasî ya kurd şekil da, û ew kir yek ji kesayetiyên herî kevin û girîng di [[dîroka Kurdistanê]] de. [[Pira Malabadê]] li Farqînê, navê xwe ji Bazdigire.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.aa.com.tr/tr/kultur-sanat/malabadi-koprusu-yillara-meydan-okuyor/1223679 |sernav=Malabadi Köprüsü yıllara meydan okuyor }}</ref> == Binerê == * [[Pira Malabadê]] == Nîşe == {{Notelist}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} === Bîbliyografî === * {{Jêder-kitêb |paşnav=Bosworth |pêşnav=C.E |url= |sernav=The New Islamic Dynasties |weşanger=Columbia University Press |sal=1996 |isbn=978-0-231-10714-3 |cih= |rr=89 }} * [[Bar Hebraeus]], ''Chronique universelle'', Mukhtassar al-Duwal, Beirut. * ''Chronography'' of Elias bar Shinaya, Metropolitan of Nisibe, edited and translated into French by L .J. Delaporte, Paris, 1910. {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthilatdarên kurd]] [[Kategorî:Kesên Dewleta Merwanî]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 10an]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 11an]] [[Kategorî:Mirin 990î]] [[Kategorî:Mirin 1090î]] gigwjsfb9skcv75tnpgkg1mqunsylcb 0 66750 1995814 1988435 2026-04-02T17:43:14Z ~2026-20254-68 146052 1995814 wikitext text/x-wiki Buna ziua. As putea sa va aduc un numar foarte mare de clienti intr-un timp foarte scurt! Cateva sute, sau poate chiar mii de clienti, de obicei in decurs de 1-2 saptamani. V-ar interesa? Daca da, va spun aici direct cum procedez, iar daca sunteti interesati, am o super oferta pentru dumneavoastra daca dati curs ofertei mele saptamana aceasta. CE FAC MAI EXACT? Asa cum v-am contactat pe dumneavoastra, prin formularul de contact al site-ului dumneavoastra, asa pot contacta zeci de mii de firme, intre 50.000 si 70.000 de firme. Daca mesajul si produsele/serviciile dumneavoastra se nimeresc sa fie de interest pentru persoanele care citesc acele e-mailuri, sau pentru firmele reprezentate de acele persoane, veti avea un numar mai mare sau mai mic de clienti, intr-un timp relativ scurt. (De obicei devin clienti si persoanele fizice si firmele.) Nu este nimic complicat, eu ma ocup de tot si va trimit la sfarsit si un raport. OFERTA MEA: - Pentru ca vine pastele, vreau sa va ofer acest serviciu de 5 ori mai ieftin decat incasez de obicei - Adica, doar 1000 de lei + TVA. (platibili o singura data) - Puteti beneficia de aceasta oferta, daca dati curs ofertei saptamana aceasta si daca imi platiti inainte de 8 Aprilie. - Serviciile le pot presta oricand. Fie acum inainte de paste, fie dupa paste, in functie de cum va avantajeaza pe dumneavoastra mai mult. SCOPUL OFERTEI - Scopul acestei oferte, este sa va largesc orizonturile, si sa vedeti cat de profitabila poate fi o astfel de campanie, ca sa ne gandim la o colaborare pe termen lung, pentru mai multe tipuri de servicii similare. SUNTETI INTERESATI? Tot ce trebuie sa faceti este sa imi dati reply la acest e-mail si sa imi spuneti cand ati fi interesati de o astfel de campanie. - Pentru toate serviciile se ofera factura cu TVA deductibil. Va multumesc si astept sa va arat cat de profitabil pot fi pentru dumneavoastra 4che8d2bh0fdv5f21h5hxfk2m64p1qe 1995815 1995814 2026-04-02T17:43:51Z NDG 108491 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-20254-68|~2026-20254-68]] ([[User talk:~2026-20254-68|talk]]) to last version by VikiAzad: unexplained content removal 1988435 wikitext text/x-wiki [[Wêne:A Kreepy Christmas Carol.jpg|thumb|Lîstikvanên [[şano]]yê]] '''Lîstikvan''', '''aktor''' ('''aktrîs'''), hunermendên ku di fîlman de û li ser [[şano]]yê karaktereke diniwînin. Îro di sînema, televîzyon, şano, radyo an jî înternetê de dixebitin. Peyva "aktor" ji yewnaniya kevin ὑποκριτής (hîpokrîtes) tê. Ev peyv tê wateya "kesê ku dilîze, kesê ku diniwîne". == Termînolojî == Peyva "aktor" bê cudahiya zayendê ji bo kesên ku lîstikvanî dikin diniwînin. Lê peyva "aktrîs" tenê ji bo lîstikvanên jin bi kar tînin. == Dîrok == Lîstikvanî digihîje beriya miladê sala 534. Lîstikvanê yewnan Thespis, di sehneya ''Theatre Dionysus'' de bû lîstikvanê ku cara ewil di lîstikek de xeber da. Ji bo bîranîna [[Thespis]]ê, ji lîstikvanan re nava ''Thespians'' hate dayîn. Di [[Serdema Navîn]] de li Ewropayê lîstikvanî wekî karek baş nedihat dîtin. Bi civakên tiyatroyan bawerî nedianîn. Lê di serdemên 19 û 20an de ev rewş bi pirranî guherî û lîstikvanî hat halê karekî serbilind. == Çavkanî == * {{Werger çavkanî|en|Actor}} {{çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîferheng-biçûk|lîstikvan}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Aktor-şitil}} [[Kategorî:Aktor| ]] asotywua7hkj15pn72e6vcoyfyrkvx3 1995870 1995815 2026-04-02T21:58:54Z MikaelF 935 1995870 wikitext text/x-wiki [[Wêne:A Kreepy Christmas Carol.jpg|thumb|Lîstikvanên [[şano]]yê]] '''Lîstikvan''', anku '''lîstikvanê şanoyê''', '''aktor''' ('''aktrîs'''), hunermendên ku di fîlman de û li ser [[şano]]yê karaktereke diniwînin. Îro di sînema, televîzyon, şano, radyo an jî înternetê de dixebitin. Peyva "aktor" ji yewnaniya kevin ὑποκριτής (hîpokrîtes) tê. Ev peyv tê wateya "kesê ku dilîze, kesê ku diniwîne". == Termînolojî == Peyva "aktor" bê cudahiya zayendê ji bo kesên ku lîstikvanî dikin diniwînin. Lê peyva "aktrîs" tenê ji bo lîstikvanên jin bi kar tînin. == Dîrok == Lîstikvanî digihîje beriya miladê sala 534. Lîstikvanê yewnan Thespis, di sehneya ''Theatre Dionysus'' de bû lîstikvanê ku cara ewil di lîstikek de xeber da. Ji bo bîranîna [[Thespis]]ê, ji lîstikvanan re nava ''Thespians'' hate dayîn. Di [[Serdema Navîn]] de li Ewropayê lîstikvanî wekî karek baş nedihat dîtin. Bi civakên tiyatroyan bawerî nedianîn. Lê di serdemên 19 û 20an de ev rewş bi pirranî guherî û lîstikvanî hat halê karekî serbilind. == Mijarên têkildar == * [[Lîstikvanê futbolê]] == Çavkanî == * {{Werger çavkanî|en|Actor}} {{çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîferheng-biçûk|lîstikvan}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Aktor-şitil}} [[Kategorî:Aktor| ]] 4b0m9qf23z1rf852cms8f0dhcrh271k 1996007 1995870 2026-04-03T08:44:00Z MikaelF 935 1996007 wikitext text/x-wiki [[Wêne:A Kreepy Christmas Carol.jpg|thumb|Lîstikvanên [[şano]]yê]] '''Lîstikvan''', anku '''lîstikvanê şanoyê''', '''aktor''' ('''aktrîs'''), hunermendên ku di fîlman de û li ser [[şano]]yê karaktereke diniwînin. Îro di sînema, televîzyon, şano, radyo an jî înternetê de dixebitin. Peyva "aktor" ji yewnaniya kevin ὑποκριτής (hîpokrîtes) tê. Ev peyv tê wateya "kesê ku dilîze, kesê ku diniwîne". == Termînolojî == Peyva "aktor" bê cudahiya zayendê ji bo kesên ku lîstikvanî dikin diniwînin. Lê peyva "aktrîs" tenê ji bo lîstikvanên jin bi kar tînin. == Dîrok == Lîstikvanî digihîje beriya miladê sala 534. Lîstikvanê yewnan Tespîs, di sehneya ''Theatre Dionysus'' de bû lîstikvanê ku cara ewil di lîstikek de xeber da. Ji bo bîranîna [[Tespîs]]ê, ji lîstikvanan re nava ''Tespiyan'' hate dayîn. Di [[Serdema Navîn]] de li Ewropayê lîstikvanî wekî karek baş nedihat dîtin. Bi civakên tiyatroyan bawerî nedianîn. Lê di serdemên 19 û 20an de ev rewş bi pirranî guherî û lîstikvanî hat halê karekî serbilind. == Mijarên têkildar == * [[Lîstikvanê futbolê]] == Çavkanî == * {{Werger çavkanî|en|Actor}} {{çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîferheng-biçûk|lîstikvan}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Aktor-şitil}} [[Kategorî:Aktor| ]] qf79fv0bx9w5y9gnfneb2m2zdg4r4bq 1996008 1996007 2026-04-03T08:55:37Z MikaelF 935 Tiyatroya Dionîsos 1996008 wikitext text/x-wiki [[Wêne:A Kreepy Christmas Carol.jpg|thumb|Lîstikvanên [[şano]]yê]] '''Lîstikvan''', anku '''lîstikvanê şanoyê''', '''aktor''' ('''aktrîs'''), hunermendên ku di fîlman de û li ser [[şano]]yê karaktereke diniwînin. Îro di sînema, televîzyon, şano, radyo an jî înternetê de dixebitin. Peyva "aktor" ji yewnaniya kevin ὑποκριτής (hîpokrîtes) tê. Ev peyv tê wateya "kesê ku dilîze, kesê ku diniwîne". == Termînolojî == Peyva "aktor" bê cudahiya zayendê ji bo kesên ku lîstikvanî dikin diniwînin. Lê peyva "aktrîs" tenê ji bo lîstikvanên jin bi kar tînin. == Dîrok == Lîstikvanî digihîje beriya miladê sala 534. Lîstikvanê yewnan Tespîs, di sehneya [[Tiyatroya Dionîsos]] (''Théatro tou Dionísou'') de bû lîstikvanê ku cara ewil di lîstikek de xeber da. Ji bo bîranîna [[Tespîs]]ê, ji lîstikvanan re nava ''Tespiyan'' hate dayîn. Di [[Serdema Navîn]] de li Ewropayê lîstikvanî wekî karek baş nedihat dîtin. Bi civakên tiyatroyan bawerî nedianîn. Lê di serdemên 19 û 20an de ev rewş bi pirranî guherî û lîstikvanî hat halê karekî serbilind. == Mijarên têkildar == * [[Lîstikvanê futbolê]] == Çavkanî == * {{Werger çavkanî|en|Actor}} {{çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîferheng-biçûk|lîstikvan}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Aktor-şitil}} [[Kategorî:Aktor| ]] ter567ow0ej4i43ekcuidyu5x3sc91l 0 67696 1995785 1789313 2026-04-02T16:37:24Z VikiAzad 99135 Wêneyê nexşeya Merwanîyan hate guherandin 1995785 wikitext text/x-wiki {{Kurd}} '''Belavbûna îslamê li Kurdistanê''' an jî '''Misilmanbûyina kurdan''' hevnasîna gelê kurd bi [[îslam]]ê re ji dema [[Esra Seadetê]] ve destpê dike. Tê zanîn ku piraniya kurdan berî îslamiyetê li ser dînê ezdaî û [[zerdeştîtî|Zerdeştîtiyê]] bûn. Dinê Zerdeştî ji aliyê [[Zerdeşt|Zerdeşt pêxember]] ve hatiye belavkirin û heta dema şerê di navbera [[Împeratoriya Sasanî|Sasaniyan]] û artêşa îslamê de ku çêbû pirraniya kurdan li ser vî dînê bûn.<ref>Bekir Biçer, Kürtler, Çizgi Kitapevi, 2015</ref> [[Îslam]]iyet di sedsala 7an de derket, wê demê erdnîgariya Kurdistanê di navbera [[Împeratoriya Sasanî]] û [[Împeratoriya Bîzansê]] de perçekirî bû, ji ber vê yekê hertim axa kurdan ji Sasanî û ji Bîzansê re bûbû qada şer. Hevnasbûna [[kurd]]an bi [[îslam]]iyetê ve digîhîje dema [[Muhemmed|Muhemmed pêxember]].<ref>[[Îbn Hecer Esqelanî]], [[Elîsabe]] fî temyîzî sehabe</ref> Herwiha gelek [[sehabe]]yên kurd hene ku di dema Muhemmed pêxember de bûne misilman, ji van kesan ên naskirî [[Cabanê Kurdî]] û kurê wî [[Meymûnê Kurdî]] ne.<ref>Kasım Aslanlı, Kürtler ve İslamiyet</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://m.risalehaber.com/kurtler-ve-islamiyet-1-15675yy.htm |sernav=Kopîkirina arşîvê |tarîxa-gihiştinê=2016-01-09 |tarîxa-arşîvê=2016-01-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160121125759/http://m.risalehaber.com/kurtler-ve-islamiyet-1-15675yy.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>Alûsî, Ruh-ul Meanî</ref> Ji bilî van sehabeyan gelek [[tabîûn]]ê kurd jî hebûne ji vana yê herî navdar [[Şêx Xelîlê Kurdî]] ye ku di sala 750î de wefat kiriye. Şêx Xelîlê Kurdî bi xwe zanyarê îslamê û [[mutesewif]]ê kurd ê herî pêşîn e. Pêşiya fetihkirina Kurdistanê jî hinekî bazirganên kurd ji herêma [[Cizîr]]ê çûne [[Meke|herêma Mekeyê]] bajarê [[Taîf]]ê û li wê derê bûne misilman û zivirîne Cizîrê misilmantiyê belakirine.<ref>[[Adnan Demircan]], Kürtler (Tarih) r. 63</ref> Wexta ku [[Dewleta îslam|Artêşa îslamê]] di serdema xelifetiya [[Omer]] de di navbera salên 637-642an de îslamiyetê li Kurdistanê belavkirin pirraniya kurdan îslamiyetê pejirandin û bûne misilman. Lê hinek kurd jî di dema [[Elî]] de bûne misilman, Bi vî awayî kurd li dû [[ereb]]an ve bûn gelên misilman ên pêşîn. Lê bi girseyî misilmanbûna kurdan heta serdema Umer îbn el-Xettabê duyemîn Xelîfeyê Xelîfetiya Reşîdûn di navbera salên 634-644an de pêk nehat. Kurd cara yekem di dema dagirkirina Mezopotamyayê ya Ereban de di sala 637an de bi artêşên Ereban re ketin têkiliyê. Eşîrên Kurdan di Împeratoriya Sasaniyan de hêmaneke girîng bûn, û di destpêkê de piştgiriyek xurt dan wê dema ku hewl dida li hember artêşên misilmanan, di navbera 639 - 644 de, dema ku eşkere bû ku împaratorî hilweşiya, û serekên Kurdan yek bi yek teslîmî artêşa Ereban û ola nû bûn. Îro piraniya kurdan misilmanên sunnî ne, kêmîneyên elewî û şîe ne. Kurdên Misilman ên Sunî bi piranî Şafiî û Henefî ne.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=xpefAAAAMAAJ |sernav=A Modern History Of The Kurds |paşnav=McDowall |pêşnav=David |weşanger=I.B Tauris |sal=1997 |isbn=978-1-85043-416-0 |cih=London |rr=21 }}</ref> [[Wêne:Mohammad adil-Rashidun empire-slide.gif|thumb|300px|Nexşeya [[Belavbûna Îslamê]] li Kurdistanê û li Rojhilata Navîn]] Îro pirraniya gelê kurd [[Misilman]]ên [[sunî]] ne, Lê hinek [[Elewîtî|elewî]] û hêjmarekî kêm [[Şiîtî|şiî]] jî hene, kurdên sunî li ser mezhebê [[Îmam Şafiî|Îmamê Şafiî]] ne. Xêncî sunî û elewiyan di nav kurdên misilman de gellek misilmanên ku tenê [[Quran]]ê çavkanî dibînin ên [[Misilmanên bêmezheb|bêmezheb]] jî hene. Ji ber ku tenê Quranê çavkanî dibînin [[Hedîs]], [[Îcma]] û [[Qiyas]]ê qebûl nakin carna ji wan re dibêjin "Misilmanên Quranê". Di gelê nav kurd de gellek [[Êzdîtî|Êzidî]], û pir kêmbe jî hinekî [[Xiristiyan]], [[Cihû]] û [[zerdeştîtî|Zerdeştî]] jî hê li ser ser baweriya xwe ne.<nowiki/><ref>Thomas Bois, Kurd û Kurdistan</ref> Bi pejirandina misilmantiyê ve li Kurdistanê di nav kurdan de xwendin û [[zanist]] pêşve ket. Li Kurdistanê gellek [[medrese]], [[çavdêrîxane]], [[mizgeft]], [[pire]] û [[nexweşxane]] ava dikin.<ref>Şerefname, Kahire, r. 96 û 97</ref> Li Kurdistanê Çavdêrîxaneya herî pêşîn Dînewerî ava kiriye. Di [[Serdema zêrîn a îslamê]] de li her aliyê Kurdistanê wêjevan û helbestvanên mezin yên weke [[Besamê Kurdî]], [[Ebdulsemedê Babek]], [[Baba Tahirê Uryan]] û [[Eliyê Herîrî]], alimên weke [[Macîdê Kurdî]], [[Ebû Ebdullahê Muqrî]], [[Îsayê Kurdî]], [[Qalî]], [[Îbn Cezerî]], [[Cakîrê Kurdî]], [[Ehmedê Eşnehî]], [[Ebdulqadirê Geylanî]], û [[Îbn Selahê Kurdî]], stranbêj û muzîkologên weke [[Îbrahîmê Mewsilî]], [[Îsheqê Mewsilî]], [[Ziryab]], [[Sefiyedînê Ûrmewî]] û [[Muhemmed Katib Erbîlî]], gerokên weke [[Îbn Fedlan|Ehmedê Fedlan]], bijîşkên weke [[Muhemmedê Hesenê Kurdî]] û [[Ehmedê Herîrî]], mîmarên weke [[Mûnîs]], fîlozofên weke [[Şihabedînê Suhrewerdî]], [[Siracedînê Ûrmewî]], [[Emerê Suhrewerdî]], [[Amîdî]], [[Îbn Dînar]], [[Îzedînê Erbîlî]] û [[Şemsedînê Şehrezûrî]], dîroknasên weke [[Elî îbn Elesîr]], [[Mubarek Mistewfî]], [[Behaedînê Şedad]], [[Îbnûl Ezraq]] û [[Îbn Xelikan]], zanistvanên weke [[Dînewerî]], [[Îbn Quteybe]], [[Îsmaîlê Cizîrî]], [[Fexredînê Exlatî]], [[Kemaledînê Yûnis]], [[Îbrahîmê Xelatî]] û [[Ebûlfida]] derketine holê û di gellek şaxan de [[Pêşvebirina zanistê ya zanistvanên kurd|zanist]] û [[wêjeya kurdî]] pêşve xistine.<ref>[[Mehrdad Izady]], The Kurds, r.97</ref><ref>[[Muhemmed Emîn Zekî]], Navdarên Kurd û Kurdistanê ISBN 91-89014-45-6</ref><ref>Michael M. Gunter, Historical Dictionary of the Kurds r. 219</ref> Ji bilî van kesan di vê demê de gellekî nivîskar û zanyarên kurd ên [[jin]] jî derdikevin ji vana yên herî nas kirî [[Fexrûlnîsa Dîneweriye|Fexrûl Nîsa]], [[Ûm Muhemmed]], [[Ciweyriye]] û [[Esma Xatûna Hekarî|Esma Xatûn]] in.<ref>Îbn Hecer Esqelanî, Ebu Durer, el-Kaminet</ref> Fexrûl Nîsa [[destxet]] (xetat), nivîskar û hedîsvana kurd a herî pêşîn e, Tê gotin ku Fexrûl Nîsayê gellekî helbestên xweş jî nivîsiye.<ref>[[Îbn Xelikan]], Mirina Zedegan</ref><ref>[[Ebûlferec ibn el-Cewzî]], El-Tasdik Bilnazar ilallah Ezze Wecel</ref><ref>http://haqislam.org/shaykhah-shuhdah/</ref> [[Îbrahîmê Mewsilî]] (742-804) yekemîn stranbêjê kurd e,<ref>Gérard Chaliand, The Kurdish Tragedy r. 102</ref> Herwiha yekemîn stranbêjê cîhana misilmanan jî tê zanîn, Bi pirranî li [[Mûsil]]ê hate naskirin ji ber wî bernavka wî "Mewsilî" ye. Mewsilî ji 900î zêdetir berhem besterêz kiriye.<ref>TDV, İslam Ansiklopedisi, cild: 21, r. 323</ref> [[Ziryab]] (789-857) kesê pêşîn e ku têla pêncem li saza [[ûd]]ê zêde kiriye û mizrap bi kar aniye û weke damezrênerê kevneşopiya muzîka [[Endulus (dewlet)|endulusî]] tê nasîn.<ref>Ana Ruiz, Vibrant Andalusia: The Spice of Life in Southern Spain "Ziryab was a remarkable Kurdish singer.</ref> Ziryab her weha tar û sêtar jî anîn Kordobayê û ev amûr paşê veguherî gîtara Spanyayê. Muzîk û reqsên Kurdistan û Rojhilata Navîn paşê bi tekiliya muzîk û reqsên qereçiyan veguherî flamenkoya spanî. Zanistvanê navdar [[Dînewerî]] (820-896) ji zanyarên Kurdistanê yên mezin ê ewilî û zanistvanekî pirralî ye, ne tênê li ser qadekî, di gelek qadan de vekolîn kiriye û rê daye pêş zanyarên dû xwe. Dînewerî di warê [[riweknasî]], [[zoolojî]], [[zimannasî]], [[mentiq]], [[dîrok]], [[erdnîgarî]], [[astronomî]], [[meteorolojî]], [[matematîk]] û [[mekanîk]]ê de berhem nivîsiye û ew berhemên wî ji alî zanyarên mezin ên dû wî weke çavkaniyên herî bi bawer hatine bikaranîn. Li [[Ewropa]]yê di derdora zanistî de weke “''Dahiyê Kurd''” tê naskirin.<br> Her wiha yekemîn zanistvanê kurd e ku ji bo xebatên xwe yên li ser astronomiyê li Kurdistanê li bajarê Dînewerê [[Çavdêrî]] ava kiriye. <br> Dîsa Dînewerî bûye ji zanyarên yekem ku li ser [[Dîroka Kurdistanê|dîroka kurdan]] û [[Jêdera kurdan|antroplojiya kurdan]] lêkolîn kiriye û pirtûkek bi navê "[[Ensab el-Ekrad]]" (''Jêderka Kurdan'' an ''Eslê Kurdan'') nîvîsandiye. Di vê berhema xwe de ji dîrokên kevnar heya roja xwe bav û kalên kurdan girtiye dest. Dîsa tê gotin ku di dîrokê de yekem car wî "''Nexşeya Kurdistanê''" xêz kiriye. Navê Kurdistanê di xeriteya xwe de bi kar aniye.<br> Dînewerî [[Quran]]a pîroz a misilmanan jî tefsîr kiriye û bi vî awayê bûye ji tefsîrvanên kurd yê herî pêşîn.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.tatvanmedinemedresesi.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=44:bitlisteki-uluslar-arasi-sempozyum-tebligi&catid=12&Itemid=143 |tarîxa-gihiştinê=2016-01-09 |tarîxa-arşîvê=2016-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160305022344/http://www.tatvanmedinemedresesi.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=44:bitlisteki-uluslar-arasi-sempozyum-tebligi&catid=12&Itemid=143 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>http://www.kürtler.com/2015/11/kurt-bilim-adami-el-dinaveri-kimdir-hayati-eserleri.html?m=1{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya paşîn 2023 }}</ref> Dîroknasê kurd [[Mehrdad Izady]] li ser xebatên Dînewerî rawestiyaye û dibêje: {{Jêgirtin|<br>''Dînewerî di nav kurdên xûyanî de zanyarê herî mezin,<br> Di nav cîhana misilmanan de jî heta wê demê derketiye zanyarê herî mezin e''.}} [[Îsmaîlê Cizîrî]] (1153-1233) ji [[Cizîr]]ê ye, bi xwe di medreseyên kurdî de xwendiye û zanyarekî pir bi nav û deng e ku bingeha zanista [[robot]] û [[sîbernetîk]]ê avêtiye.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://muhacerat.com/kurtlerde-medreselerin-tarihi-ve-olusumu.html |tarîxa-gihiştinê=2016-01-09 |tarîxa-arşîvê=2015-05-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150506054836/http://muhacerat.com/kurtlerde-medreselerin-tarihi-ve-olusumu.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Îsmaîlê Cizîrî pirtûkekî bi navê ''[[Kitab el-Hiyel]]'' (''Pirtûka Huneran'') nivîsandiye, di wê de, digel nîgaran, behsa çêkirina 50 amûrên mekanîkî dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.semskiasireti.com/?Syf=26&Syz=193948&%2FTAR%C4%B0HTE-%C4%B0LK-MUC%C4%B0T-VE-MEKAN%C4%B0K%C3%87%C4%B0-K%C3%9CRT-M%C3%9CHEND%C4%B0S%C4%B0--EBUL-%C4%B0Z-EL-CEZER%C4%B0- |sernav=Kopîkirina arşîvê |tarîxa-gihiştinê=2022-03-27 |tarîxa-arşîvê=2021-11-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211127233652/http://www.semskiasireti.com/?Syf=26&Syz=193948&/TAR%C4%B0HTE-%C4%B0LK-MUC%C4%B0T-VE-MEKAN%C4%B0K%C3%87%C4%B0-K%C3%9CRT-M%C3%9CHEND%C4%B0S%C4%B0--EBUL-%C4%B0Z-EL-CEZER%C4%B0- |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di sîbernetîk û fizîkê de gelekî zanyarên navdar yên weke [[Leonardo da Vinci]] di bin bandora Cizîrî de mane.<br> Di dîroka cîhanê de çawa [[Selahedînê Eyûbî]] lehengê kurd tê naskirin, di zanista cîhanê de jî Îsmaîlê Cizîrî bi navê "Endezyarê Mezin ê Kurd" têye binavkirin.<ref>https://renasxendeki.wordpress.com/tag/ismail-ebulizin-hayati/</ref> [[Bassamê Kurdî]] di sedsala 9an de jiyaye, herî pêşîn bi zaravayê [[Hewramî (zarava)|goranî]] helbest nivîsandiye. Lê derbarê jiyana wî de zêde agahî tuneye. [[Ebdulsemedê Babek]] (972-1020) helbestvanê kurd ê herî pêşîn yê kurmancî nivîsiye. Ebdulsemedê Babek dîwaneke sê cild helbest bi [[kurmancî]] nivîsîne.<ref>Türkiye Diyanet Vakfı İslâm ansiklopedisi - cîld 34 - r. 398</ref> Zimanê wî pir xweş, geş û herikbar e û peyvên ku wî bi kar anîne, di kurmanciya îro jî niha têne bikaranî, Helbestekî wî ev e.<ref> Hozanvanêt Kurd, [[Sadiq Behaedîn Amêdî]], kurdî, Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1998, 465 rûpel, ISBN 91 973403 1 6. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar.</ref> {{Helbest|''Dila, şad be, xweş dem hat bihar e''<br>''Reşemeh çû terazin bûn diyar e''<br> ''Nihal derbûn hat av û cûbar''<br> ''Befir kerker bibû kevtî nizar e''}} Ebdulsemedê Babek çendî ku wek helbestvanê pêşî yê ku bi kurmancî nivîsiye jî, lê zêde li Kurdistanê nehatiye naskirin. Ji ber wê yekê [[Eliyê Herîrî]] (1009-1077) wek helbestvanê pêşîn tê zanîn.<ref>[[Qanatê Kurdo]], Tarixa Edebiyata Kurdî</ref> Helbestekî Elî Herîrî ev e; {{Helbest|''Hûn bar mekin gel min di zor<br> ''Li hesreta werdên di sor''<br> ''Çavê di reş bisk têne dor''<br> ''Enya bi nûr tarî diken''<br>}} [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahir Hemedanî]] (935-1010) jî helbestvanê kurd ê pêşîn ê ku helbestên xwe bi kurdiya [[lorî]] nivîsiye.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.pen-kurd.org/gotarhome/Abdusamet_Yekbunakurdan.html |tarîxa-gihiştinê=2016-06-19 |tarîxa-arşîvê=2011-10-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111016011224/http://www.pen-kurd.org/gotarhome/Abdusamet_Yekbunakurdan.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br> Helbestekî Baba Tahirê Uryan; {{Helbest|''Dilêm ji derdê te herdem xemîn e<br> Balîfêm kevir, doşekem zemîn e<br> Sûcêm ev e ku min ji te hez kirye<br> Ma her ê j’te hez dike dilbixwîn e''}} == Helbesta Hurmizganê û Fetîhên Îslamê == {{Gotara bingehîn|Hurmizgan (helbest)}} Tê îdîakirin ku [[Hurmizgan (helbest)|helbestek]] li ser kevalê di derdorên salên 1900 û 1910an de li Hurmizganê hatiye dîtin û tê de wextê [[Mezopotamya]] hatiye fethkirin, li derdorê [[Şehrezûr]]ê û Hurmuzganê gelek kurdên Zerdeştî ji aliyê Misilmanan ve hatine kuştinê û gelek li wan zilum hatiye kirin. Hîna ku li ser vê helbestê lêkolînên [[zanist]]î nehatibû kirin hinek nivîskarên kurd derbasî gelek pirtûkên kurdî ên [[Dîroka Kurdistanê|dîrokê]] û [[Wêjeya kurdî|wêjeyê]] kirin. {{Jêgirtin|'''Helbesta Hurmizganê:''' ''Hurmizgan riman, Atiran kûjan''<br> ''Wişan şardewe gewrey gewrekan''<br> ''Zorkar ereb kirne xapûr''<br> ''Ginay paleyi heta Şarezûr'' ''Jin û kenikan we dîl beşîna''<br> ''Mêrd aza tlî we rûy hwêna''<br> ''Reweşti Zerdeşt manuwe bêkes''<br> ''Bezeyika neka Hewrmez we hwîçkes''..}} {{Jêgirtin|'''Wergera Helbestê bi kurmancî;''' ''Bajarê Hurmizganê dagirkirin'',<br> ''Agirê agirdankan temirandin.<br> ''Mezin û giregiran xwe veşartin'',<br> ''Biyaniyan (Ereb) bi zor û sîtemê gund û bajar heya Şarezorê talan kirin''.<br> ''Jin û keç bi dîl birin, mêrên çeleng di nava xwînê de hiştin''.<br> ''Rêz û rêçikên ayîna Zerdeşt bê bandor maye''.<br> ''Dilê Ahûra Mazda bi kesî neşewitî (gunehê wî bi kesî nehat)''.}} [[Dîrok]]nasê kurd [[Mehrdad Izady]] di pirtûka xwe ya [[The Kurds: A Concise Handbook (pirtûk)|Kurd]] de ji bo vê helbesta li ser kevalê hatiye nivîsandin dibêje bi sextekarî ve hatiye çêkirin. Îzady weha dewam dike;<br> Sedema yekemîn; "Ku ger ev helbest rastbiya ne bi zaravayê [[Soranî]], pêwîste ku bi zaravayê [[Goranî]] hatiba nivîsandin.<br> Sedema dûyemîn; Ew çihê ku tê îdîakirin ku keval lê hatiye dîtin wextê [[Belavbûna îslamê|Fetîhên Misilmanan]] de bi pirranî [[Xirîstiyan]] bûn û hinek jî [[Yarsan]]î bûn, [[Zerdeştî]] û [[Cihû]] kêm bûn.<br> Sedema sêyemîn; Di derheqê kevalê de tu carî xebata zanistî nehatiye kirin. [[Nivîskar]]ê kurd [[Tewfîq Wehbî]] jî di derbarê helbestê de gotiye "lihevanînek derew e". Mamosteyê dîrokê ê [[Zanîngeha Zaxoyê]] Ferset Mereyî di gotara xwe ya li ser vê mijarê de diyar dike ku di [[Zanîngeha Bexdayê]] de li ser vê helbestê lêkolîn hatiye çêkirin û gotine ku ev helbest ji bona hinek armancan ji dûre hatiye çêkirin.<ref>Mehmet Emîn Sular, Zerdüştilik ve Yezidilik Bağlamında Kürtlerin İnançlarının Kökeni Problemi</ref> == Medreseyên kurdî == {{Gotara bingehîn|Medreseya kurdî}} [[Wêne:Medreseya Sor Cizîra Botan 2009 2.JPG|thumb|Medreseya Sor a Cizîra Botan]] Bi belavbûna îslamê, li [[Rojhilata Navîn]] û erdnîgariya Kurdistanê, şaristaniyeke nû dest pê kir. Ev şaristanî, giraniya xwe daye ser nivîsandin û xwendinê. Ji ber hindê kurdan jî gelek medreseyên ku perwerdehiyê bi zimanê kurdî dikirin ava kirin. Medreseya Kurdî a herî pêşên di sadsala 10'an de sala 950'an de li [[Rojhilata Kurdistanê]] li bajarê [[Hamedan]]ê hatiye avakirin. Di medreseyên kurdî de pirraniya pirtûkan bi zimanê erebî bûn, lê alimên kurdan evan pirtûkan dizivirandin [[zimanê kurdî]] û hînê telebeyan dikirin. İcar bi vê şeklê ve zimanê kurdî pêşve diket. Di medreseyên kurdî de telebeyên kurd tevê [[zimanê kurdî]], [[zimanê erebî|erebî]] û [[zimanê farisî|farisî]] jî hîn dibûn. Di medreseyê kurdî de dersên [[Quran]]ê, [[tefsîr]], [[siyer]], [[fiqih]], [[kelam]], [[mantiq]], [[wêje]], [[felsefe]], [[astronomî]], [[bijîşkî|tib]], [[fizîk]], [[matematîk]] û hwd dihatin dayîn.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.yuksekovahaber.com/yazdir/yazi/yazi/kurt-dilinde-medresenin-rolu-1942.htm |tarîxa-gihiştinê=2016-01-09 |tarîxa-arşîvê=2016-01-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160126130150/http://www.yuksekovahaber.com/yazdir/yazi/yazi/kurt-dilinde-medresenin-rolu-1942.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Zanyarê kurd herweha bavê robot û sîbernetîkê ku îro van herdu bûjenan dinyayê li ser nigan ragirtine, projeya wan ji aliyê [[Îsmaîlê Cizîrî]] ve di Medreseya Kurdî de hatiye çêkirin. Hin ji wan medreseyan pirî ku menşûr bûbûn, bihêsanî navên xwe di rûpelên mêjû de jî bi cih kirine. Her wiha Medreseyên kurdan [[zimanê kurdî]], [[çanda kurdî]] û [[wêjeya kurdî]] li ser pêya dane hîştin.<ref>[[Zeynelabidin Zinar]], [[Xwendina Medresê]], Kurdî/kurmancî, Şîrovekirin, Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1993,100 rûpel, ISBN 91 972090-2-3</ref> === Çend Medreseyên Kurdistanê yên navdar === * Medreseya Sitrabasê (Diyarbekir), * [[Medreseya Sor]] (Cizîra Botan), * Medresa Bazîdê, * Medreseyên Bedlîsê; Îxlasiye, Katibiye, Şukriye, Şerefiye û Şemsiye. * Medreseya Hîzanê, * Medreseya Miksê, * Medreseya Bêdarê, * Medreseya Findika Botan, * [[Medreseya Axtepeyê]], * Medreseya Norşênê, * Medreseya Hawêlê, * Medreseya Heskîfê, * Medreseya Amêdiyê û bi sedan medreseyên wisa yên din. ==== Zanyarên kurd yên medreseyên kurdî ==== Di medreseyên Kurdistanê gelek [[zanistvan]], [[alim]] û [[wêje]]van derketine, her yek li gorî hêza xwe li wêje û zimanê kurdî xwedî derketiye û bi pêş xistine. Çend kesên ku di medreseyên Kurdistanê de perwerde dîtine û xizmeta zimanê kurdî û zanistê kirine ev in: * [[Baba Tahirê Uryan]], (938 - 1020) * [[Ebdulsemedê Babek]], (972 - 1020) * [[Eliyê Herîrî]], (1009 - 1077) * [[Îsmaîlê Cizîrî]], (1153 - 1233) * [[Mela Hesenê Bateyî|Melayê Batê]], (1417 - 1491) * [[Melayê Cizîrî]], (1570 - 1640) * [[Feqiyê Teyran]], (1590 - 1660) * [[Eliyê Teremaxî]], (1591 - 1653) * [[Selim Silêman]], (1586 - ?) * [[Şêx Şemsedînê Exlatî]], (1588 - 1674) * [[Ehmedê Xanî]], (1650 - 1707) * [[Îsmaîlê Bazîdî]], (1654 - 1709) * [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], (1797 - 1863) * [[Mele Xelîlê Sêrtî]], (1754 - 1843) * [[Mele Yûnisê Erqetînî]], (? - 1785) * [[Miradxanê Bazîdî]], (1736 - 1778) * [[Pertew Begê Hekarî]], (1777 - 1841) * [[Mewlana Xalid]], (1773 - 1826,) * [[Şêx Muhyedînê Hênî]], (1849 - 1897) * [[Feqe Reşîdê Hekarî]], (1725 - ?) * [[Şêx Ebdurehmanê Taxî]], (1831 - 1886) * [[Mestûre Erdelanî]] (1805 - 1848) * [[Ebdurehmanê Axtepî]], (1850 - 1905) * [[Resûlê Mistê]], (1866 - 1908) * [[Şêx Fethullah Werqanisî]], (1847 - 1900) * [[Seîdê Nûrsî]] û gellekî zanyarên mezin yên kurd di van medreseyan de xwendine.<ref>http://www.rojevakurd.com/mereseya-kurdi/</ref> ==== Pirtûkên kurdî yên medreseyan ==== * [[Maqamet]] * [[Mewlûda Melayê Batê|Mewlûda Kurdî]] * [[Eqîda Îmanê]] * [[Eqîdeya Îslamê]] * [[Erdê Xweda (pirtûk)|Erdê Xweda]] * [[Ey Avê Av]] * [[Nehc-ul Enam]] * [[Nûbihara biçûkan]] * [[Serfa Kurmancî]] * [[Qewlê Hespê Reş]] * [[Tiba Melayê Erwasî]] * [[Adetên kurdan (pirtûk)|Adetên kurdan]] * [[Gulzar]] * [[Şirên Fîlozofî]] * [[Kîtaba Tewarîxê Cedîdê Kurdistan]] * [[Şêxê Sen'an]] * [[Sirmehşer]] * [[Iqdê Durfam]] * [[Zurûf]] * [[Rewdneîm (pirtûk)|Rewdneîm]] * [[Dewr û Gera Kurdistanê]] * [[Mîrsadu'l-Etfal]] (Ferhenga Kurdî-Farsî) [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di nîveka sedsala 19an de bi taybetî behsa pênc heb (“Tesrîfa Kurmancî”, “Nûbihara Biçûkan”, “Mewlûd”, “Zurûf” û “Terkîb”) pirtûkên kurdî kiriye û gotiye ku ev berhem di medreseyên Kurdistanê de tên xwendin.<ref> Mela Mehmûdê Bazîdî, “Muqeddîma Îlmê Serf û Be’dê Usûlê Lazîmeyê Te’lîmiyye bi Zimanê Kurmancî”, Camî’eya Rîsaleyan û Hîkayetan bi Zimanê Kurmancî, Amd. Ziya Avcı, Lis, St. 2010, r. 18 (Ji herfên Erebî)</ref> == Dewletên piştî îslamê == ==== Çend dewletên kurdan yên piştî îslamiyetê ==== [[Wêne:AyyubidGreatest.png|250px|thumb|Dewleta Eyûbî ya kurdan a herî mezin a piştî îslamiyetê]] [[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|250px|thumb|Wêneyê nexşeya Dewleta Merwanîyan]] [[Wêne:Sadakiyans.jpg|250px|thumb|Wêneyê ereê dewleta Sadaqiyan]] * [[Sadakiyan]] (770 - 827) * [[Şedadî|Dewlata Şedadî]] (951 - 1174) * [[Merwanî|Dewleta Merwanî]] (983 - 1085) * [[Dewleta Enazî]] (990 - 1116) * [[Dewleta Hesnewiyan]] (961 - 1015) * [[Dewleta Biweyhiyan]] (934 - 1062) * [[Rewadî|Dewleta Rewadî]] (955 - 1071) * [[Xanedana Kakûyiyan]] (1008-1274) * [[Hezarhespî|Xanedana Hezarhespî]] (1148 - 1424) * [[Dewleta Eyûbiyan]] (1171 - 1250) == Binêrin == * [[Belavbûna îslamê]] * [[Dînên kurdan]] * [[Dîroka Kurdistanê]] == Wêne == ''Çend berhemên kurdan piştî îslamiyetê avakiriye'' <gallery> Ebul Manucehr 3.jpg|250px|thumb|Mizgefta Menûçêhr, Mizgefta herî pêşîn a kurdan e ku ji aliyê [[Şedadî|Şedadiyan]] ve di sala 1072'yan de hatiye avakirin OnGozluBridge.jpg|250px|thumb|Pira ku [[Merwanî|Merwaniyan]] di sedsala 11'an de li Farqînê ava kirine. Pira Malabadî 2.JPG|thumb|250px|[[Pira Malabadê]], di navbera navçeya Farqîna bi ser Amedê ve û Batmanê de Al-jazari water device.jpg|thumb|Wêneyek ji pirtûka Elcizîrî, Diyagrama makîneyên bi hêza hilkişîna avê. (Süleymaniye Kütüphanesi, Stenbol Clock of al Jazari before 1206.jpg|thumb|Wêneyek ji pirtûka Elcizîrî (Saeta Kelehê) Al-Jazari - The Basin.jpg|thumb|Makîneya destşiştinê a Elcizîrî </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî|2}} {{Dewletên kurdan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka kurdan]] [[Kategorî:Dîroka Kurdistanê]] [[Kategorî:Misilman]] br17b0mqiutcyw2mcqvh0ofxhw01nuf 1995788 1995785 2026-04-02T16:49:07Z Kurê Acemî 105128 1995788 wikitext text/x-wiki {{Kurd}} '''Belavbûna îslamê li Kurdistanê''' an jî '''Misilmanbûyina kurdan''' hevnasîna gelê kurd bi [[îslam]]ê re ji dema [[Esra Seadetê]] ve destpê dike. Tê zanîn ku piraniya kurdan berî îslamiyetê li ser dînê ezdaî û [[zerdeştîtî|Zerdeştîtiyê]] bûn. Dinê Zerdeştî ji aliyê [[Zerdeşt|Zerdeşt pêxember]] ve hatiye belavkirin û heta dema şerê di navbera [[Împeratoriya Sasanî|Sasaniyan]] û artêşa îslamê de ku çêbû pirraniya kurdan li ser vî dînê bûn.<ref>Bekir Biçer, Kürtler, Çizgi Kitapevi, 2015</ref> == Dîrok == [[Îslam]]iyet di sedsala 7an de derket, wê demê erdnîgariya Kurdistanê di navbera [[Împeratoriya Sasanî]] û [[Împeratoriya Bîzansê]] de perçekirî bû, ji ber vê yekê hertim axa kurdan ji Sasanî û ji Bîzansê re bûbû qada şer. Hevnasbûna [[kurd]]an bi [[îslam]]iyetê ve digîhîje dema [[Muhemmed|Muhemmed pêxember]].<ref>[[Îbn Hecer Esqelanî]], [[Elîsabe]] fî temyîzî sehabe</ref> Herwiha gelek [[sehabe]]yên kurd hene ku di dema Muhemmed pêxember de bûne misilman, ji van kesan ên naskirî [[Cabanê Kurdî]] û kurê wî [[Meymûnê Kurdî]] ne.<ref>Kasım Aslanlı, Kürtler ve İslamiyet</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://m.risalehaber.com/kurtler-ve-islamiyet-1-15675yy.htm |sernav=Kopîkirina arşîvê |tarîxa-gihiştinê=2016-01-09 |tarîxa-arşîvê=2016-01-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160121125759/http://m.risalehaber.com/kurtler-ve-islamiyet-1-15675yy.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>Alûsî, Ruh-ul Meanî</ref> Ji bilî van sehabeyan gelek [[tabîûn]]ê kurd jî hebûne ji vana yê herî navdar [[Şêx Xelîlê Kurdî]] ye ku di sala 750î de wefat kiriye. Şêx Xelîlê Kurdî bi xwe zanyarê îslamê û [[mutesewif]]ê kurd ê herî pêşîn e. Pêşiya fetihkirina Kurdistanê jî hinekî bazirganên kurd ji herêma [[Cizîr]]ê çûne [[Meke|herêma Mekeyê]] bajarê [[Taîf]]ê û li wê derê bûne misilman û zivirîne Cizîrê misilmantiyê belakirine.<ref>[[Adnan Demircan]], Kürtler (Tarih) r. 63</ref> Wexta ku [[Dewleta îslam|Artêşa îslamê]] di serdema xelifetiya [[Omer]] de di navbera salên 637-642an de îslamiyetê li Kurdistanê belavkirin pirraniya kurdan îslamiyetê pejirandin û bûne misilman. Lê hinek kurd jî di dema [[Elî]] de bûne misilman, Bi vî awayî kurd li dû [[ereb]]an ve bûn gelên misilman ên pêşîn. Lê bi girseyî misilmanbûna kurdan heta serdema Umer îbn el-Xettabê duyemîn Xelîfeyê Xelîfetiya Reşîdûn di navbera salên 634-644an de pêk nehat. Kurd cara yekem di dema dagirkirina Mezopotamyayê ya Ereban de di sala 637an de bi artêşên Ereban re ketin têkiliyê. Eşîrên Kurdan di Împeratoriya Sasaniyan de hêmaneke girîng bûn, û di destpêkê de piştgiriyek xurt dan wê dema ku hewl dida li hember artêşên misilmanan, di navbera 639 - 644 de, dema ku eşkere bû ku împaratorî hilweşiya, û serekên Kurdan yek bi yek teslîmî artêşa Ereban û ola nû bûn. Îro piraniya kurdan misilmanên sunnî ne, kêmîneyên elewî û şîe ne. Kurdên Misilman ên Sunî bi piranî Şafiî û Henefî ne.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=xpefAAAAMAAJ |sernav=A Modern History Of The Kurds |paşnav=McDowall |pêşnav=David |weşanger=I.B Tauris |sal=1997 |isbn=978-1-85043-416-0 |cih=London |rr=21 }}</ref> [[Wêne:Mohammad adil-Rashidun empire-slide.gif|thumb|300px|Nexşeya [[Belavbûna Îslamê]] li Kurdistanê û li Rojhilata Navîn]] Îro pirraniya gelê kurd [[Misilman]]ên [[sunî]] ne, Lê hinek [[Elewîtî|elewî]] û hêjmarekî kêm [[Şiîtî|şiî]] jî hene, kurdên sunî li ser mezhebê [[Îmam Şafiî|Îmamê Şafiî]] ne. Xêncî sunî û elewiyan di nav kurdên misilman de gellek misilmanên ku tenê [[Quran]]ê çavkanî dibînin ên [[Misilmanên bêmezheb|bêmezheb]] jî hene. Ji ber ku tenê Quranê çavkanî dibînin [[Hedîs]], [[Îcma]] û [[Qiyas]]ê qebûl nakin carna ji wan re dibêjin "Misilmanên Quranê". Di gelê nav kurd de gellek [[Êzdîtî|Êzidî]], û pir kêmbe jî hinekî [[Xiristiyan]], [[Cihû]] û [[zerdeştîtî|Zerdeştî]] jî hê li ser ser baweriya xwe ne.<nowiki/><ref>Thomas Bois, Kurd û Kurdistan</ref> Bi pejirandina misilmantiyê ve li Kurdistanê di nav kurdan de xwendin û [[zanist]] pêşve ket. Li Kurdistanê gellek [[medrese]], [[çavdêrîxane]], [[mizgeft]], [[pire]] û [[nexweşxane]] ava dikin.<ref>Şerefname, Kahire, r. 96 û 97</ref> Li Kurdistanê Çavdêrîxaneya herî pêşîn Dînewerî ava kiriye. Di [[Serdema zêrîn a îslamê]] de li her aliyê Kurdistanê wêjevan û helbestvanên mezin yên weke [[Besamê Kurdî]], [[Ebdulsemedê Babek]], [[Baba Tahirê Uryan]] û [[Eliyê Herîrî]], alimên weke [[Macîdê Kurdî]], [[Ebû Ebdullahê Muqrî]], [[Îsayê Kurdî]], [[Qalî]], [[Îbn Cezerî]], [[Cakîrê Kurdî]], [[Ehmedê Eşnehî]], [[Ebdulqadirê Geylanî]], û [[Îbn Selahê Kurdî]], stranbêj û muzîkologên weke [[Îbrahîmê Mewsilî]], [[Îsheqê Mewsilî]], [[Ziryab]], [[Sefiyedînê Ûrmewî]] û [[Muhemmed Katib Erbîlî]], gerokên weke [[Îbn Fedlan|Ehmedê Fedlan]], bijîşkên weke [[Muhemmedê Hesenê Kurdî]] û [[Ehmedê Herîrî]], mîmarên weke [[Mûnîs]], fîlozofên weke [[Şihabedînê Suhrewerdî]], [[Siracedînê Ûrmewî]], [[Emerê Suhrewerdî]], [[Amîdî]], [[Îbn Dînar]], [[Îzedînê Erbîlî]] û [[Şemsedînê Şehrezûrî]], dîroknasên weke [[Elî îbn Elesîr]], [[Mubarek Mistewfî]], [[Behaedînê Şedad]], [[Îbnûl Ezraq]] û [[Îbn Xelikan]], zanistvanên weke [[Dînewerî]], [[Îbn Quteybe]], [[Îsmaîlê Cizîrî]], [[Fexredînê Exlatî]], [[Kemaledînê Yûnis]], [[Îbrahîmê Xelatî]] û [[Ebûlfida]] derketine holê û di gellek şaxan de [[Pêşvebirina zanistê ya zanistvanên kurd|zanist]] û [[wêjeya kurdî]] pêşve xistine.<ref>[[Mehrdad Izady]], The Kurds, r.97</ref><ref>[[Muhemmed Emîn Zekî]], Navdarên Kurd û Kurdistanê ISBN 91-89014-45-6</ref><ref>Michael M. Gunter, Historical Dictionary of the Kurds r. 219</ref> Ji bilî van kesan di vê demê de gellekî nivîskar û zanyarên kurd ên [[jin]] jî derdikevin ji vana yên herî nas kirî [[Fexrûlnîsa Dîneweriye|Fexrûl Nîsa]], [[Ûm Muhemmed]], [[Ciweyriye]] û [[Esma Xatûna Hekarî|Esma Xatûn]] in.<ref>Îbn Hecer Esqelanî, Ebu Durer, el-Kaminet</ref> Fexrûl Nîsa [[destxet]] (xetat), nivîskar û hedîsvana kurd a herî pêşîn e, Tê gotin ku Fexrûl Nîsayê gellekî helbestên xweş jî nivîsiye.<ref>[[Îbn Xelikan]], Mirina Zedegan</ref><ref>[[Ebûlferec ibn el-Cewzî]], El-Tasdik Bilnazar ilallah Ezze Wecel</ref><ref>http://haqislam.org/shaykhah-shuhdah/</ref> [[Îbrahîmê Mewsilî]] (742-804) yekemîn stranbêjê kurd e,<ref>Gérard Chaliand, The Kurdish Tragedy r. 102</ref> Herwiha yekemîn stranbêjê cîhana misilmanan jî tê zanîn, Bi pirranî li [[Mûsil]]ê hate naskirin ji ber wî bernavka wî "Mewsilî" ye. Mewsilî ji 900î zêdetir berhem besterêz kiriye.<ref>TDV, İslam Ansiklopedisi, cild: 21, r. 323</ref> [[Ziryab]] (789-857) kesê pêşîn e ku têla pêncem li saza [[ûd]]ê zêde kiriye û mizrap bi kar aniye û weke damezrênerê kevneşopiya muzîka [[Endulus (dewlet)|endulusî]] tê nasîn.<ref>Ana Ruiz, Vibrant Andalusia: The Spice of Life in Southern Spain "Ziryab was a remarkable Kurdish singer.</ref> Ziryab her weha tar û sêtar jî anîn Kordobayê û ev amûr paşê veguherî gîtara Spanyayê. Muzîk û reqsên Kurdistan û Rojhilata Navîn paşê bi tekiliya muzîk û reqsên qereçiyan veguherî flamenkoya spanî. Zanistvanê navdar [[Dînewerî]] (820-896) ji zanyarên Kurdistanê yên mezin ê ewilî û zanistvanekî pirralî ye, ne tênê li ser qadekî, di gelek qadan de vekolîn kiriye û rê daye pêş zanyarên dû xwe. Dînewerî di warê [[riweknasî]], [[zoolojî]], [[zimannasî]], [[mentiq]], [[dîrok]], [[erdnîgarî]], [[astronomî]], [[meteorolojî]], [[matematîk]] û [[mekanîk]]ê de berhem nivîsiye û ew berhemên wî ji alî zanyarên mezin ên dû wî weke çavkaniyên herî bi bawer hatine bikaranîn. Li [[Ewropa]]yê di derdora zanistî de weke “''Dahiyê Kurd''” tê naskirin.<br> Her wiha yekemîn zanistvanê kurd e ku ji bo xebatên xwe yên li ser astronomiyê li Kurdistanê li bajarê Dînewerê [[Çavdêrî]] ava kiriye. <br> Dîsa Dînewerî bûye ji zanyarên yekem ku li ser [[Dîroka Kurdistanê|dîroka kurdan]] û [[Jêdera kurdan|antroplojiya kurdan]] lêkolîn kiriye û pirtûkek bi navê "[[Ensab el-Ekrad]]" (''Jêderka Kurdan'' an ''Eslê Kurdan'') nîvîsandiye. Di vê berhema xwe de ji dîrokên kevnar heya roja xwe bav û kalên kurdan girtiye dest. Dîsa tê gotin ku di dîrokê de yekem car wî "''Nexşeya Kurdistanê''" xêz kiriye. Navê Kurdistanê di xeriteya xwe de bi kar aniye.<br> Dînewerî [[Quran]]a pîroz a misilmanan jî tefsîr kiriye û bi vî awayê bûye ji tefsîrvanên kurd yê herî pêşîn.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.tatvanmedinemedresesi.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=44:bitlisteki-uluslar-arasi-sempozyum-tebligi&catid=12&Itemid=143 |tarîxa-gihiştinê=2016-01-09 |tarîxa-arşîvê=2016-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160305022344/http://www.tatvanmedinemedresesi.com/main/index.php?option=com_content&view=article&id=44:bitlisteki-uluslar-arasi-sempozyum-tebligi&catid=12&Itemid=143 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>http://www.kürtler.com/2015/11/kurt-bilim-adami-el-dinaveri-kimdir-hayati-eserleri.html?m=1{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=çiriya paşîn 2023 }}</ref> Dîroknasê kurd [[Mehrdad Izady]] li ser xebatên Dînewerî rawestiyaye û dibêje: {{Jêgirtin|<br>''Dînewerî di nav kurdên xûyanî de zanyarê herî mezin,<br> Di nav cîhana misilmanan de jî heta wê demê derketiye zanyarê herî mezin e''.}} [[Îsmaîlê Cizîrî]] (1153-1233) ji [[Cizîr]]ê ye, bi xwe di medreseyên kurdî de xwendiye û zanyarekî pir bi nav û deng e ku bingeha zanista [[robot]] û [[sîbernetîk]]ê avêtiye.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://muhacerat.com/kurtlerde-medreselerin-tarihi-ve-olusumu.html |tarîxa-gihiştinê=2016-01-09 |tarîxa-arşîvê=2015-05-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150506054836/http://muhacerat.com/kurtlerde-medreselerin-tarihi-ve-olusumu.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Îsmaîlê Cizîrî pirtûkekî bi navê ''[[Kitab el-Hiyel]]'' (''Pirtûka Huneran'') nivîsandiye, di wê de, digel nîgaran, behsa çêkirina 50 amûrên mekanîkî dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.semskiasireti.com/?Syf=26&Syz=193948&%2FTAR%C4%B0HTE-%C4%B0LK-MUC%C4%B0T-VE-MEKAN%C4%B0K%C3%87%C4%B0-K%C3%9CRT-M%C3%9CHEND%C4%B0S%C4%B0--EBUL-%C4%B0Z-EL-CEZER%C4%B0- |sernav=Kopîkirina arşîvê |tarîxa-gihiştinê=2022-03-27 |tarîxa-arşîvê=2021-11-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20211127233652/http://www.semskiasireti.com/?Syf=26&Syz=193948&/TAR%C4%B0HTE-%C4%B0LK-MUC%C4%B0T-VE-MEKAN%C4%B0K%C3%87%C4%B0-K%C3%9CRT-M%C3%9CHEND%C4%B0S%C4%B0--EBUL-%C4%B0Z-EL-CEZER%C4%B0- |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di sîbernetîk û fizîkê de gelekî zanyarên navdar yên weke [[Leonardo da Vinci]] di bin bandora Cizîrî de mane.<br> Di dîroka cîhanê de çawa [[Selahedînê Eyûbî]] lehengê kurd tê naskirin, di zanista cîhanê de jî Îsmaîlê Cizîrî bi navê "Endezyarê Mezin ê Kurd" têye binavkirin.<ref>https://renasxendeki.wordpress.com/tag/ismail-ebulizin-hayati/</ref> [[Bassamê Kurdî]] di sedsala 9an de jiyaye, herî pêşîn bi zaravayê [[Hewramî (zarava)|goranî]] helbest nivîsandiye. Lê derbarê jiyana wî de zêde agahî tuneye. [[Ebdulsemedê Babek]] (972-1020) helbestvanê kurd ê herî pêşîn yê kurmancî nivîsiye. Ebdulsemedê Babek dîwaneke sê cild helbest bi [[kurmancî]] nivîsîne.<ref>Türkiye Diyanet Vakfı İslâm ansiklopedisi - cîld 34 - r. 398</ref> Zimanê wî pir xweş, geş û herikbar e û peyvên ku wî bi kar anîne, di kurmanciya îro jî niha têne bikaranî, Helbestekî wî ev e.<ref> Hozanvanêt Kurd, [[Sadiq Behaedîn Amêdî]], kurdî, Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1998, 465 rûpel, ISBN 91 973403 1 6. Tîpguhaztina ji alfabeya erebî: Zeynelabidin Zinar.</ref> {{Helbest|''Dila, şad be, xweş dem hat bihar e''<br>''Reşemeh çû terazin bûn diyar e''<br> ''Nihal derbûn hat av û cûbar''<br> ''Befir kerker bibû kevtî nizar e''}} Ebdulsemedê Babek çendî ku wek helbestvanê pêşî yê ku bi kurmancî nivîsiye jî, lê zêde li Kurdistanê nehatiye naskirin. Ji ber wê yekê [[Eliyê Herîrî]] (1009-1077) wek helbestvanê pêşîn tê zanîn.<ref>[[Qanatê Kurdo]], Tarixa Edebiyata Kurdî</ref> Helbestekî Elî Herîrî ev e; {{Helbest|''Hûn bar mekin gel min di zor<br> ''Li hesreta werdên di sor''<br> ''Çavê di reş bisk têne dor''<br> ''Enya bi nûr tarî diken''<br>}} [[Baba Tahirê Uryan|Baba Tahir Hemedanî]] (935-1010) jî helbestvanê kurd ê pêşîn ê ku helbestên xwe bi kurdiya [[lorî]] nivîsiye.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.pen-kurd.org/gotarhome/Abdusamet_Yekbunakurdan.html |tarîxa-gihiştinê=2016-06-19 |tarîxa-arşîvê=2011-10-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20111016011224/http://www.pen-kurd.org/gotarhome/Abdusamet_Yekbunakurdan.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><br> Helbestekî Baba Tahirê Uryan; {{Helbest|''Dilêm ji derdê te herdem xemîn e<br> Balîfêm kevir, doşekem zemîn e<br> Sûcêm ev e ku min ji te hez kirye<br> Ma her ê j’te hez dike dilbixwîn e''}} == Helbesta Hurmizganê û Fetîhên Îslamê == {{Gotara bingehîn|Hurmizgan (helbest)}} Tê îdîakirin ku [[Hurmizgan (helbest)|helbestek]] li ser kevalê di derdorên salên 1900 û 1910an de li Hurmizganê hatiye dîtin û tê de wextê [[Mezopotamya]] hatiye fethkirin, li derdorê [[Şehrezûr]]ê û Hurmuzganê gelek kurdên Zerdeştî ji aliyê Misilmanan ve hatine kuştinê û gelek li wan zilum hatiye kirin. Hîna ku li ser vê helbestê lêkolînên [[zanist]]î nehatibû kirin hinek nivîskarên kurd derbasî gelek pirtûkên kurdî ên [[Dîroka Kurdistanê|dîrokê]] û [[Wêjeya kurdî|wêjeyê]] kirin. {{Jêgirtin|'''Helbesta Hurmizganê:''' ''Hurmizgan riman, Atiran kûjan''<br> ''Wişan şardewe gewrey gewrekan''<br> ''Zorkar ereb kirne xapûr''<br> ''Ginay paleyi heta Şarezûr'' ''Jin û kenikan we dîl beşîna''<br> ''Mêrd aza tlî we rûy hwêna''<br> ''Reweşti Zerdeşt manuwe bêkes''<br> ''Bezeyika neka Hewrmez we hwîçkes''..}} {{Jêgirtin|'''Wergera Helbestê bi kurmancî;''' ''Bajarê Hurmizganê dagirkirin'',<br> ''Agirê agirdankan temirandin.<br> ''Mezin û giregiran xwe veşartin'',<br> ''Biyaniyan (Ereb) bi zor û sîtemê gund û bajar heya Şarezorê talan kirin''.<br> ''Jin û keç bi dîl birin, mêrên çeleng di nava xwînê de hiştin''.<br> ''Rêz û rêçikên ayîna Zerdeşt bê bandor maye''.<br> ''Dilê Ahûra Mazda bi kesî neşewitî (gunehê wî bi kesî nehat)''.}} [[Dîrok]]nasê kurd [[Mehrdad Izady]] di pirtûka xwe ya [[The Kurds: A Concise Handbook (pirtûk)|Kurd]] de ji bo vê helbesta li ser kevalê hatiye nivîsandin dibêje bi sextekarî ve hatiye çêkirin. Îzady weha dewam dike;<br> Sedema yekemîn; "Ku ger ev helbest rastbiya ne bi zaravayê [[Soranî]], pêwîste ku bi zaravayê [[Goranî]] hatiba nivîsandin.<br> Sedema dûyemîn; Ew çihê ku tê îdîakirin ku keval lê hatiye dîtin wextê [[Belavbûna îslamê|Fetîhên Misilmanan]] de bi pirranî [[Xirîstiyan]] bûn û hinek jî [[Yarsan]]î bûn, [[Zerdeştî]] û [[Cihû]] kêm bûn.<br> Sedema sêyemîn; Di derheqê kevalê de tu carî xebata zanistî nehatiye kirin. [[Nivîskar]]ê kurd [[Tewfîq Wehbî]] jî di derbarê helbestê de gotiye "lihevanînek derew e". Mamosteyê dîrokê ê [[Zanîngeha Zaxoyê]] Ferset Mereyî di gotara xwe ya li ser vê mijarê de diyar dike ku di [[Zanîngeha Bexdayê]] de li ser vê helbestê lêkolîn hatiye çêkirin û gotine ku ev helbest ji bona hinek armancan ji dûre hatiye çêkirin.<ref>Mehmet Emîn Sular, Zerdüştilik ve Yezidilik Bağlamında Kürtlerin İnançlarının Kökeni Problemi</ref> == Medreseyên kurdî == {{Gotara bingehîn|Medreseya kurdî}} [[Wêne:Medreseya Sor Cizîra Botan 2009 2.JPG|thumb|Medreseya Sor a Cizîra Botan]] Bi belavbûna îslamê, li [[Rojhilata Navîn]] û erdnîgariya Kurdistanê, şaristaniyeke nû dest pê kir. Ev şaristanî, giraniya xwe daye ser nivîsandin û xwendinê. Ji ber hindê kurdan jî gelek medreseyên ku perwerdehiyê bi zimanê kurdî dikirin ava kirin. Medreseya Kurdî a herî pêşên di sadsala 10'an de sala 950'an de li [[Rojhilata Kurdistanê]] li bajarê [[Hamedan]]ê hatiye avakirin. Di medreseyên kurdî de pirraniya pirtûkan bi zimanê erebî bûn, lê alimên kurdan evan pirtûkan dizivirandin [[zimanê kurdî]] û hînê telebeyan dikirin. İcar bi vê şeklê ve zimanê kurdî pêşve diket. Di medreseyên kurdî de telebeyên kurd tevê [[zimanê kurdî]], [[zimanê erebî|erebî]] û [[zimanê farisî|farisî]] jî hîn dibûn. Di medreseyê kurdî de dersên [[Quran]]ê, [[tefsîr]], [[siyer]], [[fiqih]], [[kelam]], [[mantiq]], [[wêje]], [[felsefe]], [[astronomî]], [[bijîşkî|tib]], [[fizîk]], [[matematîk]] û hwd dihatin dayîn.<ref>{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://www.yuksekovahaber.com/yazdir/yazi/yazi/kurt-dilinde-medresenin-rolu-1942.htm |tarîxa-gihiştinê=2016-01-09 |tarîxa-arşîvê=2016-01-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160126130150/http://www.yuksekovahaber.com/yazdir/yazi/yazi/kurt-dilinde-medresenin-rolu-1942.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Zanyarê kurd herweha bavê robot û sîbernetîkê ku îro van herdu bûjenan dinyayê li ser nigan ragirtine, projeya wan ji aliyê [[Îsmaîlê Cizîrî]] ve di Medreseya Kurdî de hatiye çêkirin. Hin ji wan medreseyan pirî ku menşûr bûbûn, bihêsanî navên xwe di rûpelên mêjû de jî bi cih kirine. Her wiha Medreseyên kurdan [[zimanê kurdî]], [[çanda kurdî]] û [[wêjeya kurdî]] li ser pêya dane hîştin.<ref>[[Zeynelabidin Zinar]], [[Xwendina Medresê]], Kurdî/kurmancî, Şîrovekirin, Pencînar Weşanxaneya Çanda Kurdî, Sverige/Stockholm, 1993,100 rûpel, ISBN 91 972090-2-3</ref> === Çend Medreseyên Kurdistanê yên navdar === * Medreseya Sitrabasê (Diyarbekir), * [[Medreseya Sor]] (Cizîra Botan), * Medresa Bazîdê, * Medreseyên Bedlîsê; Îxlasiye, Katibiye, Şukriye, Şerefiye û Şemsiye. * Medreseya Hîzanê, * Medreseya Miksê, * Medreseya Bêdarê, * Medreseya Findika Botan, * [[Medreseya Axtepeyê]], * Medreseya Norşênê, * Medreseya Hawêlê, * Medreseya Heskîfê, * Medreseya Amêdiyê û bi sedan medreseyên wisa yên din. ==== Zanyarên kurd yên medreseyên kurdî ==== Di medreseyên Kurdistanê gelek [[zanistvan]], [[alim]] û [[wêje]]van derketine, her yek li gorî hêza xwe li wêje û zimanê kurdî xwedî derketiye û bi pêş xistine. Çend kesên ku di medreseyên Kurdistanê de perwerde dîtine û xizmeta zimanê kurdî û zanistê kirine ev in: * [[Baba Tahirê Uryan]], (938 - 1020) * [[Ebdulsemedê Babek]], (972 - 1020) * [[Eliyê Herîrî]], (1009 - 1077) * [[Îsmaîlê Cizîrî]], (1153 - 1233) * [[Mela Hesenê Bateyî|Melayê Batê]], (1417 - 1491) * [[Melayê Cizîrî]], (1570 - 1640) * [[Feqiyê Teyran]], (1590 - 1660) * [[Eliyê Teremaxî]], (1591 - 1653) * [[Selim Silêman]], (1586 - ?) * [[Şêx Şemsedînê Exlatî]], (1588 - 1674) * [[Ehmedê Xanî]], (1650 - 1707) * [[Îsmaîlê Bazîdî]], (1654 - 1709) * [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], (1797 - 1863) * [[Mele Xelîlê Sêrtî]], (1754 - 1843) * [[Mele Yûnisê Erqetînî]], (? - 1785) * [[Miradxanê Bazîdî]], (1736 - 1778) * [[Pertew Begê Hekarî]], (1777 - 1841) * [[Mewlana Xalid]], (1773 - 1826,) * [[Şêx Muhyedînê Hênî]], (1849 - 1897) * [[Feqe Reşîdê Hekarî]], (1725 - ?) * [[Şêx Ebdurehmanê Taxî]], (1831 - 1886) * [[Mestûre Erdelanî]] (1805 - 1848) * [[Ebdurehmanê Axtepî]], (1850 - 1905) * [[Resûlê Mistê]], (1866 - 1908) * [[Şêx Fethullah Werqanisî]], (1847 - 1900) * [[Seîdê Nûrsî]] û gellekî zanyarên mezin yên kurd di van medreseyan de xwendine.<ref>http://www.rojevakurd.com/mereseya-kurdi/</ref> ==== Pirtûkên kurdî yên medreseyan ==== * [[Maqamet]] * [[Mewlûda Melayê Batê|Mewlûda Kurdî]] * [[Eqîda Îmanê]] * [[Eqîdeya Îslamê]] * [[Erdê Xweda (pirtûk)|Erdê Xweda]] * [[Ey Avê Av]] * [[Nehc-ul Enam]] * [[Nûbihara biçûkan]] * [[Serfa Kurmancî]] * [[Qewlê Hespê Reş]] * [[Tiba Melayê Erwasî]] * [[Adetên kurdan (pirtûk)|Adetên kurdan]] * [[Gulzar]] * [[Şirên Fîlozofî]] * [[Kîtaba Tewarîxê Cedîdê Kurdistan]] * [[Şêxê Sen'an]] * [[Sirmehşer]] * [[Iqdê Durfam]] * [[Zurûf]] * [[Rewdneîm (pirtûk)|Rewdneîm]] * [[Dewr û Gera Kurdistanê]] * [[Mîrsadu'l-Etfal]] (Ferhenga Kurdî-Farsî) [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] di nîveka sedsala 19an de bi taybetî behsa pênc heb (“Tesrîfa Kurmancî”, “Nûbihara Biçûkan”, “Mewlûd”, “Zurûf” û “Terkîb”) pirtûkên kurdî kiriye û gotiye ku ev berhem di medreseyên Kurdistanê de tên xwendin.<ref> Mela Mehmûdê Bazîdî, “Muqeddîma Îlmê Serf û Be’dê Usûlê Lazîmeyê Te’lîmiyye bi Zimanê Kurmancî”, Camî’eya Rîsaleyan û Hîkayetan bi Zimanê Kurmancî, Amd. Ziya Avcı, Lis, St. 2010, r. 18 (Ji herfên Erebî)</ref> == Dewletên piştî îslamê == ==== Çend dewletên kurdan yên piştî îslamiyetê ==== [[Wêne:AyyubidGreatest.png|250px|thumb|Dewleta Eyûbî ya kurdan a herî mezin a piştî îslamiyetê]] [[Wêne:Nexşeya Xanedana Merwaniyan.svg|250px|thumb|Wêneyê nexşeya Dewleta Merwanîyan]] [[Wêne:Sadakiyans.jpg|250px|thumb|Wêneyê ereê dewleta Sadaqiyan]] * [[Sadakiyan]] (770 - 827) * [[Şedadî|Dewlata Şedadî]] (951 - 1174) * [[Merwanî|Dewleta Merwanî]] (983 - 1085) * [[Dewleta Enazî]] (990 - 1116) * [[Dewleta Hesnewiyan]] (961 - 1015) * [[Dewleta Biweyhiyan]] (934 - 1062) * [[Rewadî|Dewleta Rewadî]] (955 - 1071) * [[Xanedana Kakûyiyan]] (1008-1274) * [[Hezarhespî|Xanedana Hezarhespî]] (1148 - 1424) * [[Dewleta Eyûbiyan]] (1171 - 1250) == Binêrin == * [[Belavbûna îslamê]] * [[Dînên kurdan]] * [[Dîroka Kurdistanê]] == Wêne == ''Çend berhemên kurdan piştî îslamiyetê avakiriye'' <gallery> Ebul Manucehr 3.jpg|250px|thumb|Mizgefta Menûçêhr, Mizgefta herî pêşîn a kurdan e ku ji aliyê [[Şedadî|Şedadiyan]] ve di sala 1072'yan de hatiye avakirin OnGozluBridge.jpg|250px|thumb|Pira ku [[Merwanî|Merwaniyan]] di sedsala 11'an de li Farqînê ava kirine. Pira Malabadî 2.JPG|thumb|250px|[[Pira Malabadê]], di navbera navçeya Farqîna bi ser Amedê ve û Batmanê de Al-jazari water device.jpg|thumb|Wêneyek ji pirtûka Elcizîrî, Diyagrama makîneyên bi hêza hilkişîna avê. (Süleymaniye Kütüphanesi, Stenbol Clock of al Jazari before 1206.jpg|thumb|Wêneyek ji pirtûka Elcizîrî (Saeta Kelehê) Al-Jazari - The Basin.jpg|thumb|Makîneya destşiştinê a Elcizîrî </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî|2}} {{Dewletên kurdan}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dîroka kurdan]] [[Kategorî:Dîroka Kurdistanê]] [[Kategorî:Misilman]] 8af2owtxww775mujbsfduizgv64snbq 0 74202 1995781 1931137 2026-04-02T16:28:20Z Avestaboy 34898 1995781 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank dewleta dîrokî | nav kurdî = Baekje | nav = 백제 (百濟) | nav ziman = | sal destpêk = 18 B. Z. | sal dawî = 660 P. Z. | sal destpêk 2 = | sal dawî 2 = | sal destpêk 3 = | sal dawî 3 = | al = | al lînk = | nîşan = | nîşan lînk = | nîşanfirehî = | dirûşm = | sirûd = | nexşe = History of Korea-375.png | binnexşe = Baekje di dema xwa ya herî rind da li sala 375 P. Z. | hikûmet = | paytext = [[Wiryeseong|Wirye]]<small><br />(18 B. Z.<ref name="Met">"Korea, 1–500 A.D.". In Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. http://www.metmuseum.org/toah/ht/?period=05&region=eak (October 2000)</ref> – 475 P. Z.)</small><br />[[Ungjin]]<small><br />(476 – 538)</small><br />[[Sabi (Korê)|Sabi]]<small><br />(538 – 660)</small> | sernav paytext = | ziman = <br>[[Zimanê Baekjeyê]] (Beşek [[korêyiya kevn]]ê)<br/> | ol = <br>[[Budîzm]], [[Konfusiyanîzm]], [[Şamanîzma korêyî]]<br/> | tbh = | tbh kes = | dirav = | dem = | nîşana înternetê = | koda telefonê = | agahîgelemp1 = | agahîgelemp1 sernav = | agahîgelemp2 = | agahîgelemp2 sernav = | agahîgelemp3 = | agahîgelemp3 sernav = | agahîgelemp4 = | agahîgelemp4 sernav = | agahîgelemp5 = | agahîgelemp5 sernav = | gelhe sal = sedsala 7emîn | gelhe = 761.500<ref name="Samgungnyusa)">{{Jêder-kitêb |nivîskar=Iryeon |sernav=Samgungnyusa |sal=1281 }}</ref> (bi texmînî) | berbelavî = | gelhe2 sal = | gelhe2 = | berbelavî2 = | gelhe3 sal = | gelhe3 = | berbelavî3 = | rûerd sal = | rûerd = | rûerd2 sal = | rûerd2 = | bûyer1 = | bûyer1 sal = | bûyer2 = | bûyer2 sal = | bûyer3 = | bûyer3 sal = | bûyer4 = | bûyer4 sal = | bûyer5 = | sernav serokA = | serokA1 sal = | serokA1 = | serokA2 sal = | serokA2 = | sernav serokE = [[Monarş|Qiral]] | serokE1 sal = 18 B. Z. – 28 P. Z. | serokE1 = [[Onjo]] (yê ewil) | serokE2 sal = 346 – 375 | serokE2 = [[Geunchogo]] | serokE3 sal = 523 – 554 | serokE3 = [[Seong]] | serokE4 sal = 600 – 641 | serokE4 = [[Mu]] | serokE5 sal = 641 – 660 | serokE5 = [[Uija]] (yê dawî) | serokE6 sal = | serokE6 = | serokE7 sal = | serokE7 = | serokE8 sal = | serokE8 = | cure_perleman1 = | perleman1 = | cure_perleman2 = | perleman2 = | cure_perleman3 = | perleman3 = | berê1 = [[Qiraltiya Buyeoyê|Buyeo]] | berê1_rûpel = | berê1 al = | berê2 = [[Goguryeo]] | berê2_rûpel = | berê2 al = | berê3 = [[Konfederasyona Mahanê]] | berê3_rûpel = | berê3 al = | berê4 = | berê4 al = | berê5 = | paşê1 = [[Sillaya Yekbûyî]] | paşê1_rûpel = | paşê1 al = Seal of Silla.svg | paşê2 = | paşê2_rûpel = | paşê2 al = | paşê3 = | paşê3_rûpel = | paşê3 al = | nîşe = }} '''Keyaniya Baekjeyê''' (bi [[Zimanê korêyî|korêyî]]: 백제, 18 B. Z. - 660 P. Z.) keyaniyek bû ku li başûrrojavaya Korêyê hate damezirandin. Ev keyanî bi [[Goguryeo]] û [[Qiraltiya Sillayê|Sillayê]] ve yek ji [[sê keyaniyên Korêyê]] bû. Ev keyanî mêvandariya [[Budîzm]], [[Konfusiyanîzm]] û [[Şamanîzm]]a Korêyê kir. Li gorî Samguk Sagiyê Baekje li 18 B. Z. di tejaneyekî navbera Goguryeo û Çemê Hanê ji hêla komek merivên di bin rêhberiya Key Onjoyê ve hatiye damezirandin. Li gorî San Guo Zhiyê ku tomarên Çînê ne, di heyna Samhanê da Baekje di nav Konfederasyona Mahanê da gihîştiye mefkiya herî bilind. Samguk Sagi der heqê damezirênerê Baekjeyê de zanînên hûrgilî dide. Jumong jibo ku bikare qiraltiya Goguryeoyê damezirêne lawikê xwa Yuri li Buyeoyê hiştibû. Dema ku Jumong bû Key Dongmyeongseong dwudu lawikên wî ji Soseonoyê hebûn. Dema ku Yuri hat Goguryeoyê Jumong demildest wî wek prensê welîaht ê xwa îlankir. Piştî ku hat famkirin Yuri dikê dû Jumongê key bibe, Soseono bi lawikên xwa Onjo û Biryu digel xelkê xwe ji dehe tebaayan çû başûr jibo ku keyaniya xwe ava bikin. Soseono di damezirandina Goguryeo û Baekjeyê de wek fîgûrek bibandor tê bi nav kirin. Onjo li Wiryeseongê (Bajarrê Hanamê hiroyîn) bi cih bû û welatê xwa ra got Sipje ku tê maneya "Dehe Tebaa". Biryu jî li Michuholê (Bajarrê Incheona hiroyîn) bi cih bû. Li hêlekî xalkê Wiryeseongê di refahê de dijiya, lê li hêla di avê têrxway ya Michuholê û qadên çiravê yên wî bicihbûna li wir dijwar kiribû. Ji ber vê sedemê Onjo çû hindê birayê xwa û textê Sipjeyê jê xwast. Ji ber ku Onjo vê yekê red kir Biryu jê ra şer îlan kir lê di wî şerî da têk çû. Biryu ji fediya xwa kuşt û xelkê wî jî koçî Wiryeseongê kirin.Key Onjo wana bi xwaşbînî pêşwazî kir û navê welatê xwa wek Baekje guhart. Vergeriya qewmê xwa, merivên li Wiryeseongê wî pêşwazî kirin û ew jî navê Baekjeyê (Sed Tebaa) li welatê xwa kir. '''Bandora Mahanê li Baekjeyê''' Key Onjo, paytextê welêt ji başûrê çemê Hanê veguhast bakurê wê û paşînga jî mihtemelen ji ber zextên dewletên Mahanê veguhast başûrê, şûna Sêûlê hiroyîn. Tê bawerkirin ku Key Gaeru li 132ê da paytextê veguhastiye derdora çîyayê Bukhanê ya bajarrê Gwangjuyê hiroyîn ku dikeve başûrrohhelata Sêûlê. Li sedsalên ewil B. Z. ku car caran wek demên herî rind yên heyna sê keyaniyan tê bi nav kirin Baekje hêdî hêdî kontrola qebîleyên din yên Mahanê jî xist bin xwa. '''Heyna Ungjinê''' Li sedsala 5emîn da başûrê Goguryeoyê di bin gefa leşkerî ya Baekjeyê bû û li sala 475ê da Goguryeoyê li herêmê Sêûlê ket. Paytexta Baekjeyê di navbera 475 û 538ê da Ungjin (Gongjuyê hiroyîn) bû. '''Heyna Sabiyê''' Li sala 538ê da Qiral Seong paytextê veguhast Sabiyê (Navçeya Buyeoya hiroyîn) û qiraltiya xwe wek dewletekî bihêz revîze kir. Ji vê gavê şûnda navê welatê ya fermî Nambuyeo (Buyeoya Başûr) bû ku ev jî nîşan dide ku eslê Baekjeyê dere heta Buyeoyê. Di heyna Sabiyê da çandeya Baekjeyê bû govanê mezinbûna Budîzmê. Seong li bakur di bin zextên Goguryeoyê û li başûr jî di bin zextên Sillayê bûyesa jî hewl daye ku pêwendiyên di navbera Baekje û Çînê bihêz bike. Sabi ji hêla şûna xwa li deverê ku çemê Geumê seyrê ra destdayîye bû. Ev rewş danûstandinên bi Çînê ve hêsantir kir û têkiliyên bazirganî û dîplomatîk di navbera herdu welatan li sedsalên 6emîn û 7emîn da mezin bûn. Li sedsala 7emîn da ji ber bandora Sillayê li başûr û li navenda Nîvgirava Korêyê paşketina Baekjeyê dest pê kir. '''Pêşveçûna Baekjeyê Heyna Key Geunchogoyê;''' Li Korêyê li 375ê da welatê ku herî zêde pêşve diçû Baekje bû. Di dema hikumdariya Key Goiyê (234 - 286) da Baekje bi Konfederasyona Mahanê ra yekbû û qiraltiyekî temam bû. Li gorî metinê japonî Nihonshokiyê li 249ê, ferabûna Baekjeyê gihîşt Konfederasyona Gayayê ku li derdora çemê Nakdongê bû. Baekje di tomarên Çînê da wek qiraltiyekî 345 salî hatiye terîfkirin. Şandeyên dîplomatîk yên ewil ku ji axên Baekjeyê diçûn Japonê li derdora sala 367ê gihîştin wir. Qiral Geunchogo (346 - 375) bi Goguryeoyê ra şer kir û axên Mahanê ku li bakur diman tevlî Baekjeyê kir û bi vê yekê axên xwa fera kir. Di hikûmdariya Geunchogoyê da qada ku di bin desthilatdariya Baekjeyê de bû rojavaya Nîvgirava Korêyê digirt nav xwa. Li sala 371ê da Baekje Goguryeoyê li Pyongyangê tarûmar kiribû. Baekje di dema ku bi Goguryeoyê ra tim bazirganî dikir çande û teknolojiya Çînê pejirandibû. Budîzm li sala 384ê dînê fermî ya dewletê bû. Hêzekî deryayî ya Baekjeyê jî çêbû û têkiliyên niyeta rind ku bi rêveberên Japon ên heyna Kofunê dewam dikirin li hêla japonan şopên çandeyî hiştin. Di dema ku têkiliyên bi Çînê ve dihatin meşandin, sîstema nivêsandinê ya çînî, Budîzm, qewaqiya pêşketî, merasima cinazeyan û bizavên din yên çandeyî ji hêla zadegan, zanyar, pîşekar û rahîban ve hatin nasandin. Di vê heynê da çemê Hanê wek şûna herî girîng ya welêt ma. Pirr kes difikirin ku hukimdarê herî bihêz di tarîxa Korêyê da Gwanggaeto ye ku di dema xwa da bakurrojhilata Asyayê dixistbû bin hikûma xwe. Feqet di tarîxa Korêyê da hikûmdarekî din jî heye ku, serkeftinên wî jî herî hindik mîna ya wî hijmetkar dihêle; 13emîn hikumdarê Baekjeyê "Qiral Geunchogo". Li bakur Goguryeoyê qedîm şikênand, li başûrê jî dewletên bajêrî yên Mahan û Kayayê fetih kir û bi vê yekê jî nema û bi Çîn û bi taybetî bi Japonyayê ra têkiliyên girîng yên siyasî û dîplomatîk danîbû. Hukimdarê ewil ya Baekjeyê ku di çavkaniyên Çînê û Japonyayê da derbas dibe jî ew bû û ev jî bandora wî nîşan dide. Geunchogoyê ku li sedsala 4emîn da hate dinê lawê çûçik ê 11emîn hukimdarê Baekjeyê Biryu bû. Piştî Qiral Gyeyê ku xelefê Qiral Biryu bû û salekî li ser textê mabû tacê da serê xwe. Di nav da Samguk Sagi jî hinek çavkanî derbarê wî behs dike, lê ti çavkanî nabêjin ku çima li şûna kakê xwa ew derketiye ser textê. Gerçi di der heqê kariyera leşkerî ya Qiral Geunchogoyê da di çavkaniyan da gelek zanîn hene. Serkeftina xwa ya leşkerî ya ewil bi seferekî bi 20.000 leşkeran ve jibo bidestxistina Baekjeyê bi têkbirina qiralê Goguryeoyê Kogukwonê li Keleha Chiyangê qezenc kiribû. Di heman heynê da Qiral Geunchogo sînorên Baekjeyê bi bidestxistina dewletên bajêrî yên Mahan û Kayayê ber bi başûr ve ra fera dikir. Bi saya karkeriya kanzayê ku pêşketibû di destê Baekjeyê da çekên pêşketî hebûn. Her çiqas ku Baekje ji çandeya cotkariyê dihatsa jî û artêşa xwa bi pirranî ji peyayan pêk dihatsa jî leşkerên Baekjeyê wekî tirkan û mongolan dikarin li ser hespê tîran biavêjin. Baekje siftê jibo bidestxistina 7 dewletên bajêrî yên Gayayê ji çîyayê Sobaekê hilbû paşê jî 4 deverên li eyaleta Jeollaya hiroyîn û dewletên bajêrî yên ku li pey Mahanê mane wergirt. Wê çaxê Silla di nav sisê qiraltiyan da ya herî bêbandor bû. Bi Sillayê ve tifaqekî kirin û hevsengiyê bi Goguryeo û Baekje - Sillayê ve çêkirin. Qiral Geunchogo bi hêzê leşkerî otorîteya navendî ya xwa zeximand û bi pêbaweriya vê çavên xwa dabû ber Goguryeoyê... Piştî dwudu sal ji têkbirina artêşa Goguryeoyê li sala 369ê ji hêla artêşa Qiral Geunchogoyê li Keleha Chiyangê derbas bûbû Goguryeo hewl da ku bi êrişekî duyemîn ve biserkeve lê dîsa têkçû. Li zivistanê heman salê da Qiral Geunchogo bi 30.000 leşkeran paxtexta Goguryeoyê dorpêçkir û Qiral Kogukwonê kuşt. Axên Diafangê ku ji heyna dagirkirina Korêyê ji hêla xanedana Hanê mabû jî bidestxist. Van bûyeran Baekjeyê gihandibû sînorên herî fera heta wî çaxî. '''Kopiya Şûrê Heftguliyî li Muzeya Bîrdarî ya Şerê li Sêûla Korêya Başûr''' Di demekî da ku li giravên gir û hûr yên japonan di heyna Kofunê da hukim dikirin, Qiral Geunchogo tifaqan bi van dewletan ra çêkir û siyaseta birina çandeya Baekjeyê li wan axan meşand. Delîla herî mezin ya têkiliyên dostane di navbera Baekje û Japonyayê "Şûrê Heftguliyî (七支刀 )" bû ku ji hêla Qiral Geunchogoyê ve Japonyayê ra hatiye şandin e. Li sala 371ê Baekje vê carê çavên xwa da berî hêla din ya deryayê. Baekje ji gêr û kêşêyên li Çînê sûd wergirt û herêmên Liaoxi û Shandongê bi dest xist û van deran wek bingehên ticaretê bi kar anî. Baekje bi sîstema xwa ya siyasî ya pêşketî, bi aboriya xwa, bi artêşa xwa û bi çandeya xwa bû nîskoka bazirganî ya nûv li bakurrohhelata Asyayê. Van serkeftinan yekî tenê kir ew jî "Qiral Geunchogo" bû. Berî ku li sala 375ê di 51 saliya xwa da mir, Go Heungê ra tarîxnameyekî bi navê "Seogi"yê nivêsandida ku tê da tarîxa Baekjeyê hate tomarkirin, lê mixabin ew pirtûk piştî hilweşîna Baekjeyê ji hêla tifaqê Tang - Sillayê winda bû. '''Hilweşîn û tevgera vesazkirinê''' Li sala 660ê leşkerên Sillayê bi leşkerên Tangê ve mitefiq bûn û erişî Baekjeyê kirin. Artêşekî pirr bihêz ku ji hêla General Gyebaekê ve dihat birêhvebirin, di şerê Hwangsanbeolê da li nêzikî Nonsanê têk çû. Paytexta Sabiyê di encama êrişa Sillayê ve ket. Hinekî ji sinifên serwer reviyan Japonyayê, Qiral Uija û lawikê wî jî sirgûnê Çînê hatin kirin. Hêzên Baekjeyê tevgerekî xwadanhevê nîşan dan, lê bi 130.000 leşkerên tifaqê Silla - Tangê ve hatin hemberî hev. General Boksin Prens Buyeo Pungê ra navê Qiral Pung (풍왕) da û wî kir qiralê nûv yê Baekjeyê. Baekje ji Japonyayê alîkarî xwast û Qiral Pung bi 5.000 leşkeran vergeriya. Leşkerên qiralê berî ku keştiyên japonan bigihên Baekjeyê li eyaleta Ungjinê bi leşkerên Tangê ve hatin hemberî hev. Li sala 663ê da Artêşa Rizgarî ya Baekjeyê û hêzên deryayî yên japonan di cenga Baekgangê li dijî leşkerên Sillayê li başûrê Baekjeyê top bûn. [[Xanedana Tang]]ê jî 7.000 leşker û 170 keştî dişîne. Piştî 5 şerên deryayî ku bi texmînî li Çemê Geumê yan jî li qismên jêr ya Çemê Dongjinê çêbûbûn, hêzên Sillayê bi ser ketin û Buyeo Pung direve Gogoryeoyê. '''Ziman û çandeya Baekjeyê''' Baekje ji hêla koçberên Goguryeoyê hatiye damezirandin ku tê guman kirin ku bi zimanê Buyeoyê diaxiviyan. Zimanê Buyeoyê komekî zimanê ya hîpotetîk e (bi tekezî nayê zanîn) ku ji zimanê Buyeoyê, zimanê Goguryeoyê û zimanê Baekjeyê pêk dihatiye ye. Xalkê Samhanê ku ji heman deverê koç kiriye jî mixtemelen bi cûreyekî din yê heman zimanî yan jî bi zaravayekî wê diaxiviyan. Hunermendên Baekjeyê di bin bandora cur bi cur yên rêbazên hunerî yên çînî da mane û karine ku wan bandoran bi hunera gerdîşî bi awayekî bêhempa bikin yek. Di karên hunerî ya Baekjeyê da mijarên Budîzmê hînî zêde ne. Bişirîna Baekjeyê ku hunera Baekjeyê ya tîpîk temsil dike û dilşadî dide, di pirrek peykerên budîstan da hene. Bandora Taoyê jî pirr belavbûyî ye. Li sala 541ê da pîşekarên çînî ji hêla Xanedana Liang ve Hikumdariya Korêyê ra hatine şandin. Meriv dikare bê ku bandora Çînê li heyna Sabiyê da jî ji wê tê. Gorra Qiral Muryeongê (501 - 523) bi modela gorra libinî ya çînî ve hatiye çêkirin û gelek melzemên wî ji Çînê hatiye îthal kirin. Wekî din malzemên cinazeyê yên Baekjeyê yên gerdîşî wek nexşên zêrîn yên Qiraliyetê, kemerên zêrîn û guharên zêrîn jî hatine bikaranîn. Di karên cinazeyê da jî kevneşopiyên Baekjeyê yên bêhempa dihate sepandin. Ev gorr wek mînakekî jibo gorrên di heyna Unginê da tê nîşandan. Ferfûrên li ser banan modelên nîlûferê yên narîn, nîgarên tevlihev yê liban, kevaneyên ku di qewaqiyê da tên bikaranîn û nivêsên zarîf li ser nivêskan taybetiyên karakterîstîk yên çandeya Baekjeyê ne. Peykerên budîstan û pagodayên ziravî afirînerî û bandora dînê xuya dike. Neungsan-ri, qabekî semyandar ê pêxistina pixûrê (백제금동대향로 Baekjegeumdongdaehyeongno) ye ku li navçeya Buyeoyê di kolandinekî li qada perestgehekî kevnar da hatiye dîtine ku yek ji mînakên hunera Baekjeyêyê. Derbarê muzîka Baekjeyê da pirr zanîn tinê ne. Lê dîsa jî tê zanîn ku muzisyenên mehelî li sedsala 7emîn da Çînê ra wek erkdar hatine şandin û terzekî muzîkê ya cuda perisandine. {| class="wikitable" |+ !Lîsteya Qiralên Baekjeyê |- ! # Onjo 18 BCE–29 CE # Daru 29–77 # Giru 77–128 # Gaeru 128–166 # Chogo 166–214 # Gusu 214–234 # Saban 234 # Goi 234–286 # Chaekgye 286–298 # Bunseo 298–304 # Biryu 304–344 # Gye 344–346 # Geunchogo 346–375 # Geungusu 375–384 # Chimnyu 384–385 # Jinsa 385–392 # Asin 392–405 # Jeonji 405–420 # Guisin 420–427 # Biyu 427–455 # Gaero 455–475 # Munju 475–477 # Samgeun 477–479 # Dongseong 479–501 # Muryeong 501–523 # Seong 523–554 # Wideok 554–598 # Hye 598–599 # Beop 599–600 # Mu 600–641 # Uija 641–660 |- | |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 660an de hilweşiyan]] [[Kategorî:Dîroka Korêyê]] [[Kategorî:Gelên kevnare]] [[Kategorî:Hilweşînên 660an]] [[Kategorî:Keyaniya Baekjeyê| ]] q5olunt758cj2yjk1g2d5o5rgnuqqga 4 75842 1995998 1995094 2026-04-03T06:01:10Z Balyozbot 42414 Bot: 1 gotûbêj ji 90 rojan kevntir li [[Wîkîpediya:Dîwan (peyamên MediaWiki)/Arşîv 5]] hat arşîvkirin 1995998 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Wîkîpediya:Dîwan/destpêk}}</noinclude> {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Wîkîpediya:Dîwan (peyamên MediaWiki)/Arşîv %(counter)d |algo = old(90d) |counter = 5 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }}<!-- Template:Setup auto archiving --> {{align|left|{{arşîv|search=1|bot=Balyozbot|age=90}} }}{{clear}} <!--Ji kerema xwe re ji bo parvekirinên xwe beşên têkildar bi kar bîne! --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:43, 20 çiriya pêşîn 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 çiriya pêşîn 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 çiriya paşîn 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 kanûna paşîn 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> omb4a0kpnke8ag8tskleh9i3ok6a1wh 0 76058 1995816 1927245 2026-04-02T17:47:16Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995816 wikitext text/x-wiki {{Rêzimana xelet|tarîx=adar 2024}} {{Agahîdank model | nav = Miranda Kerr | wêne = Miranda Kerr (6873397963).jpg | sernavê_wêne = Miranda Kerr (sibat, 2012) | navê_jidayikbûnê = Miranda May Kerr | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|20|04|1983|temen=erê}} | cîwar = [[Sîdney]], [[Awûstralya]] | netewe = [[Îngiliz]], [[Skot]] | bejn = 1.75 m | rengê_por = [[qehweyî]] | rengê_çavan = şîn | hevjîn = Orlando Bloom (2010-2013) | malper = [http://www.mirandakerr.com www.mirandakerr.com] }} '''Miranda Kerr''' (z. [[nîsan]] 20, 1983, Sîdney ), modeleke awistralî ye. == Malbat û jîyana wî == Kariyera wê ya profesyonel di sala 1997an de dest pê dike. Di karên wî de Maybelline û [[Victoria's Secret]] hê ye. Miranda zarokê biçuke a malbata Kerr e. Miranda di dîroka Juyeh 23, 2010ê de Orlando Bloom re zewucî. Di 6 Jenviye 2011ê kurî xwe Flynn Christopher Bloom hanî cîhanê. Oktobir a 2013ê Miranda û Orlando ji hev veqetiyan. Du veqetandinê di Mars 2014ê di daxuyaniyekê GQ de Kerr got: "Ez boneyek bîseksûel dixwazim. Ez him peya him jî jina diecibînim. Zînhar mebên zînhar."<ref>{{Jêder-malper |url=https://uk.news.yahoo.com/miranda-kerr-open-lesbian-love-orlando-bloom-split-110957291.html#ODmTS9a |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2018-03-05 |archive-date=2014-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527221015/https://uk.news.yahoo.com/miranda-kerr-open-lesbian-love-orlando-bloom-split-110957291.html#ODmTS9a |url-status=dead }}</ref> == Qerîyera wî == 2003: Qerîyera Miranda bi reklamekê re destpêkir. 2004: Bare [[New York City]] dikê û bi ajansa Next re peymanekê îmze dike. Miranda di paragidanîyên Baby Phat, Lisa Ho, Voodoo Dolls, Levi's, Bettina Liano, Nicola Finetti, L.A.M.B, Heatherette, Betsey Johnson, Trelise Cooper, Jets, John Richmond, Blumarine Swimwear, Seafolly Swimwear, Victoria's Secret, Anna Molinari, Roberto Cavalli, Enrico Coveri, Arden B, Cia Maritima û Amuleti J de mankenî dike. 2006: Maybelline ile anlaşmasından sonra Miranda Kerr dibe yekem mankena Victoria’s Secret a Awûstral. 2011: Li 2011 Victoria's Secret Fashion Showê de sûdyeneke 2.5 mîlyon [[dolar]] li xwe dike. [[2013]]: Miranda Kerr û Victoria's Secret rêyên xwe cuda dikin. == Girêdanên derve == * [https://www.mirandakerr.com Malpera fermî] * Di [[IMDB]]ê [http://www.imdb.com/name/nm2473819/ Miranda Kerr] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Awistraliyên îngiliz]] [[Kategorî:Awistraliyên skot]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1983]] [[Kategorî:Kesên ji Sîdneyê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Modelên awistralî yên jin]] [[Kategorî:Modelên jin ên awistralî]] [[Kategorî:Modelên Victoria's Secret]] 6ummbyd0i75motn7vamn0pzx3naq41t 1995818 1995816 2026-04-02T18:12:11Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 1995818 wikitext text/x-wiki {{Rêzimana xelet|tarîx=adar 2024}} {{Agahîdank model | nav = Miranda Kerr | wêne = Miranda Kerr (6873397963).jpg | sernavê_wêne = Miranda Kerr (sibat, 2012) | navê_jidayikbûnê = Miranda May Kerr | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|20|04|1983|temen=erê}} | cîwar = [[Sîdney]], [[Awûstralya]] | netewe = [[Îngiliz]], [[Skot]] | bejn = 1.75 m | rengê_por = [[qehweyî]] | rengê_çavan = şîn | hevjîn = Orlando Bloom (2010-2013) | malper = [http://www.mirandakerr.com www.mirandakerr.com] }} '''Miranda Kerr''' (z. [[nîsan]] 20, 1983, Sîdney ), modeleke awistralî ye. == Malbat û jîyana wî == Kariyera wê ya profesyonel di sala 1997an de dest pê dike. Di karên wî de Maybelline û [[Victoria's Secret]] hê ye. Miranda zarokê biçuke a malbata Kerr e. Miranda di dîroka Juyeh 23, 2010ê de Orlando Bloom re zewucî. Di 6 Jenviye 2011ê kurî xwe Flynn Christopher Bloom hanî cîhanê. Oktobir a 2013ê Miranda û Orlando ji hev veqetiyan. Du veqetandinê di Mars 2014ê di daxuyaniyekê GQ de Kerr got: "Ez boneyek bîseksûel dixwazim. Ez him peya him jî jina diecibînim. Zînhar mebên zînhar."<ref>{{Jêder-malper |url=https://uk.news.yahoo.com/miranda-kerr-open-lesbian-love-orlando-bloom-split-110957291.html#ODmTS9a |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2018-03-05 |roja-arşîvê=2014-05-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140527221015/https://uk.news.yahoo.com/miranda-kerr-open-lesbian-love-orlando-bloom-split-110957291.html#ODmTS9a |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Qerîyera wî == 2003: Qerîyera Miranda bi reklamekê re destpêkir. 2004: Bare [[New York City]] dikê û bi ajansa Next re peymanekê îmze dike. Miranda di paragidanîyên Baby Phat, Lisa Ho, Voodoo Dolls, Levi's, Bettina Liano, Nicola Finetti, L.A.M.B, Heatherette, Betsey Johnson, Trelise Cooper, Jets, John Richmond, Blumarine Swimwear, Seafolly Swimwear, Victoria's Secret, Anna Molinari, Roberto Cavalli, Enrico Coveri, Arden B, Cia Maritima û Amuleti J de mankenî dike. 2006: Maybelline ile anlaşmasından sonra Miranda Kerr dibe yekem mankena Victoria’s Secret a Awûstral. 2011: Li 2011 Victoria's Secret Fashion Showê de sûdyeneke 2.5 mîlyon [[dolar]] li xwe dike. [[2013]]: Miranda Kerr û Victoria's Secret rêyên xwe cuda dikin. == Girêdanên derve == * [https://www.mirandakerr.com Malpera fermî] * Di [[IMDB]]ê [http://www.imdb.com/name/nm2473819/ Miranda Kerr] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Awistraliyên îngiliz]] [[Kategorî:Awistraliyên skot]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1983]] [[Kategorî:Kesên ji Sîdneyê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Modelên awistralî yên jin]] [[Kategorî:Modelên jin ên awistralî]] [[Kategorî:Modelên Victoria's Secret]] g7jwom9n393db6vaqtt1nqramvsdylb 0 76679 1995572 1837389 2026-04-02T12:43:32Z Avestaboy 34898 1995572 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Eugène François Vidocq''' (z . [[23'ê tîrmehê]] [[1775]] li [[Arras]] ; m. [[11'ê gulanê]] [[1857]] li [[Parîs]]) tawankar û tawannaseke [[fransayî]] bû.Jiyana wê gelek [[nivîskar]]an wek mînak [[Victor Hugo]] an jî [[Honoré de Balzac]] sirûş kir. Seva çalakiyên wê wek damezrîner û birêveberê Sûreté Nationale û yek jî vekirina detektîvxaneya şexsî ( ku belkî ya yekem di cîhanê de bû) ew lema ji aliyê dîroknasan wek bavê tawannasîya nûjen û yê polisa fransayî tê hesibandin. Her wiha ew wek detektîvê yekem tê nasîn. == Jiyana wî == == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1775]] [[Kategorî:Mirin 1857]] lsha78o8r5f9v42t7hvy5b5qd8rmm36 1995578 1995572 2026-04-02T12:50:49Z Kurê Acemî 105128 1995578 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Eugène François Vidocq''' (jdb. [[23'ê tîrmehê]] [[1775]] li [[Arras]] ; m. [[11'ê gulanê]] [[1857]] li [[Parîs]]) tawankar û tawannaseke [[fransayî]] bû.Jiyana wê gelek [[nivîskar]]an wek mînak [[Victor Hugo]] an jî [[Honoré de Balzac]] sirûş kir. Seva çalakiyên wê wek damezrîner û birêveberê Sûreté Nationale û yek jî vekirina detektîvxaneya şexsî ( ku belkî ya yekem di cîhanê de bû) ew lema ji aliyê dîroknasan wek bavê tawannasîya nûjen û yê polisa fransayî tê hesibandin. Her wiha ew wek detektîvê yekem tê nasîn. == Jiyana wî == == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1775]] [[Kategorî:Mirin 1857]] 62j7c17u9f3b7spwu459h4p2akj94er 1995579 1995578 2026-04-02T12:50:58Z Kurê Acemî 105128 1995579 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Eugène François Vidocq''' (jdb. [[23'ê tîrmehê]] [[1775]] li [[Arras]] ; m. [[11'ê gulanê]] [[1857]] li [[Parîs]]) tawankar û tawannaseke [[fransayî]] bû.Jiyana wê gelek [[nivîskar]]an wek mînak [[Victor Hugo]] an jî [[Honoré de Balzac]] sirûş kir. Seva çalakiyên wê wek damezrîner û birêveberê Sûreté Nationale û yek jî vekirina detektîvxaneya şexsî ( ku belkî ya yekem di cîhanê de bû) ew lema ji aliyê dîroknasan wek bavê tawannasîya nûjen û yê polisa fransayî tê hesibandin. Her wiha ew wek detektîvê yekem tê nasîn. == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1775]] [[Kategorî:Mirin 1857]] j48e4f0tbhfexefbzdbsvfgitqo0xvr 1995580 1995579 2026-04-02T12:51:10Z Kurê Acemî 105128 1995580 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Eugène François Vidocq''' (jdb. [[23'ê tîrmehê]] [[1775]] li [[Arras]] ; m. [[11'ê gulanê]] [[1857]] li [[Parîs]]) tawankar û tawannaseke [[fransayî]] bû. Jiyana wê gelek [[nivîskar]]an wek mînak [[Victor Hugo]] an jî [[Honoré de Balzac]] sirûş kir. Seva çalakiyên wê wek damezrîner û birêveberê Sûreté Nationale û yek jî vekirina detektîvxaneya şexsî ( ku belkî ya yekem di cîhanê de bû) ew lema ji aliyê dîroknasan wek bavê tawannasîya nûjen û yê polisa fransayî tê hesibandin. Her wiha ew wek detektîvê yekem tê nasîn. == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1775]] [[Kategorî:Mirin 1857]] lscgtbl3mlyeqwkc9qcv0cc5x4wgxyw 1995582 1995580 2026-04-02T12:51:39Z Kurê Acemî 105128 1995582 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Eugène François Vidocq''' (jdb. 23ê tîrmehê 1775an li [[Arras]] ; m. [[11'ê gulanê]] [[1857]] li [[Parîs]]) tawankar û tawannaseke [[fransayî]] bû. Jiyana wê gelek [[nivîskar]]an wek mînak [[Victor Hugo]] an jî [[Honoré de Balzac]] sirûş kir. Seva çalakiyên wê wek damezrîner û birêveberê Sûreté Nationale û yek jî vekirina detektîvxaneya şexsî ( ku belkî ya yekem di cîhanê de bû) ew lema ji aliyê dîroknasan wek bavê tawannasîya nûjen û yê polisa fransayî tê hesibandin. Her wiha ew wek detektîvê yekem tê nasîn. == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1775]] [[Kategorî:Mirin 1857]] 8xc0o03wget4kejajf437wgktrqhm4k 1995583 1995582 2026-04-02T12:52:07Z Kurê Acemî 105128 1995583 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Eugène François Vidocq''' (jdb. 23ê tîrmeha sala 1775an li [[Arras]]; m. 11ê gulana sala 1857an li [[Parîs]]) tawankar û tawannaseke [[fransayî]] bû. Jiyana wê gelek [[nivîskar]]an wek mînak [[Victor Hugo]] an jî [[Honoré de Balzac]] sirûş kir. Seva çalakiyên wê wek damezrîner û birêveberê Sûreté Nationale û yek jî vekirina detektîvxaneya şexsî ( ku belkî ya yekem di cîhanê de bû) ew lema ji aliyê dîroknasan wek bavê tawannasîya nûjen û yê polisa fransayî tê hesibandin. Her wiha ew wek detektîvê yekem tê nasîn. == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1775]] [[Kategorî:Mirin 1857]] f6kuduua68iwlatg310nenrl9r1gzeq 1995592 1995583 2026-04-02T13:00:08Z Kurê Acemî 105128 1995592 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Eugène François Vidocq''' (jdb. 23ê tîrmeha sala 1775an li [[Arras]]; m. 11ê gulana sala 1857an li [[Parîs]]) tawankar û tawannaseke [[fransayî]] bû. Jiyana wî ji gelek nivîskaran wekî bi mînak [[Victor Hugo]] an jî [[Honoré de Balzac]], sirûş kir. Seva çalakiyên wê wek damezrîner û birêveberê Sûreté Nationale û yek jî vekirina detektîvxaneya şexsî ( ku belkî ya yekem di cîhanê de bû) ew lema ji aliyê dîroknasan wek bavê tawannasîya nûjen û yê polisa fransayî tê hesibandin. Her wiha ew wek detektîvê yekem tê nasîn. == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1775]] [[Kategorî:Mirin 1857]] 6ekwfxxp27k9nqnfi4q5bxahnlog693 1995593 1995592 2026-04-02T13:01:02Z Kurê Acemî 105128 1995593 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Eugène François Vidocq''' (jdb. 23ê tîrmeha sala 1775an li [[Arras]]; m. 11ê gulana sala 1857an li [[Parîs]]) tawankar û tawannaseke [[fransayî]] bû. Jiyana wî ji gelek nivîskaran wekî bi mînak [[Victor Hugo]] an jî [[Honoré de Balzac]], sirûş kir. Sewa çalakiyên wî wek damezrîner û birêveberê ''Sûreté Nationale'' û yek jî avakirinên detektîvxaneya şexsî (ku belkî ya yekem di cîhanê de bû), ew lema ji aliyê dîroknasan wek bavê tawannasiya nûjen û yê polisa fransayî tê hesibandin. Her wiha ew wek detektîvê yekem tê nasîn. == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1775]] [[Kategorî:Mirin 1857]] 8k5gfhf2il6qfrlw40whl8kwfg7ony7 1995600 1995593 2026-04-02T13:01:25Z Kurê Acemî 105128 1995600 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Eugène François Vidocq''' (jdb. 23ê tîrmeha sala 1775an li [[Arras]] - m. 11ê gulana sala 1857an li [[Parîs]]) tawankar û tawannaseke [[fransayî]] bû. Jiyana wî ji gelek nivîskaran wekî bi mînak [[Victor Hugo]] an jî [[Honoré de Balzac]], sirûş kir. Sewa çalakiyên wî wek damezrîner û birêveberê ''Sûreté Nationale'' û yek jî avakirinên detektîvxaneya şexsî (ku belkî ya yekem di cîhanê de bû), ew lema ji aliyê dîroknasan wek bavê tawannasiya nûjen û yê polisa fransayî tê hesibandin. Her wiha ew wek detektîvê yekem tê nasîn. == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1775]] [[Kategorî:Mirin 1857]] k4i0frzb6zjqwue35fj3uazas20mb9d 0 77025 1995573 1547336 2026-04-02T12:46:19Z Avestaboy 34898 1995573 wikitext text/x-wiki [[Wêne:FrzDuellImBoisDeBoulogneDurand1874.jpg|thumb|280px|''Qentûra Namûsê— Duşerkî li Bois De Boulogne, nêzîkî Parîsê'', daristan, li gorî [[Godefroy Durand]], ''[[Harper's Weekly]]'' (kanûna paşîn a 1875)]] '''Duşerkî'''<ref>{{Jêder-malper |url=http://ferhengkurdi.blogspot.com/2017/09/o-ferheng-ferhenga-mezin-kurdi-turki-u.html |sernav=Ferhengên Kurdî By OSMAN ASLANOĞLU: O-ferheng (Ferhenga Mezin a Kurdî-Turkî û Tirkî-Kurdî) Android |tarîx=20 îlon 2017 |malper=Ferhengên Kurdî By OSMAN ASLANOĞLU |tarîxa-gihiştinê=2018-09-23 }}</ref> an jî '''dûelo''' tekoşîneke bi rêpîvan di nav du kese ji ber ku pirsgirêka rûmet bi çekên kujende çareser bikin. Kesê ku duşerkî dike meriv wê re duşerkîbaz dibêje. Serdema yekemîn ji beriya şer yan jî di demê şer de yek bi yek pevçun çêdibun. Rêya çareseriya li hev nekirinên di navbera hozan de ev cureyên şeran bûn. Ev rewş di [[Serdema Navîn|serdema navîn]] de her kû ber bi [[Ewropa]] ve diçû şêwe di gûherand. Di sedsala 10-12an de tenê mirovên azad dikarîn duşerkî bikin. Duşerkî bi awayeke aşkere, bi amadehî û şahidiya navbeynkara pêkdihat.Di vê heyama ku duşerkî dihat kirin;bawerî pê hebû ku, li ba Xweda têkçûna mafdar tûcar nîne û ev(duşerkî) jî; awa û alaveke dadî ye, ku mafa bi maf dike.Wek mînak; ger dadgeh, di navbera gumanbar û mafdar de delîlek bi dest nexe û negihê encamekî, aliya bangî duşerkiyê dike. Duşerkî ber gel dihat kirin. Yê kû duwenda kirî nemirî be, ceza dikirin ji ber tawanê wî hatîye peyitandin. Vê şikla duşerkî li Fransa yê sala 1547 yê qedexe bibû lê li Înglistan yê heta 1819 an berdewam bû. Duşerkî êdî vê demê şûnda navbêra zadeganan ji bo pirsgirikên rûmet çareser be dihat kirin. Yê kû bawer dikir rûmeta wî şkiya ye, kesê kû xwe re tajang kirîye bawer dikir kû bi duşerkî yê rûmeta xwe xelas bike. Kesê difikirya ku rûmeta wî şikestîye, ligel du govana hevrikê xwe vexwendê hemberiyê dikir. Hevrikê wî jî du govan pêyda dikir, van govana jî ristên pêşbirkê di danînan. Hilbijartina çekî kesê ko pêşbirk xwestîye dikir. Gelemperî şûr an jî demance bikar dihat. Govanan firehiya qada ku dê duel lê çêbibe bipîvin û çekan kontrol bikin. Eger duşerkîbazan bi şûr şer dikirin, diviyabû di nav qada diyarkirî de cih bigirta. Ger ji bo duşerkiyê çek hatiba diyarkirin, kesên beşdarî duşerkiyê bûbûn dê ji cihên nîşankirî li dûrahiya ku govanan diyar kiribûn, gulebaran bikin. Ger sûcdarkirinek pir giran nebûna pirsê, dê duşerkî bi agirek hevdu an jî birîndariyek piçûk biqede. Li ser sûcek giran, duel dê bibe sedema mirin an birîndariyek giran. Dem hebûn ku govanan jî bi hev re şer dikirin. Duşerkiya herî dawî ya naskirî di sala 1967an de li Fransayê bi şûran hate kirin, piştî ku Şaredarê Marsîlyayê [[Gaston Defferre]] heqaret li endamê parlamanê [[René Ribière]] kir. Maça ku ji hêla Wezîrê Karên Derve yê Fransa yê wê demê [[Jean de Lipkowskiin]] ve hat hakemkirin, di encamê de Gaston Defferre bi ser ket ku di encama du caran birîndarbûna René Ribière ji milê wî de.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,843669,00.html?iid=chix-sphere |sernav=People: Apr. 28, 1967 |weşanger=Time |ziman=en |tarîxa-arşîvê=2011-06-29 |rewşa-urlyê=mirî |tarîxa-gihiştinê=2021-11-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110629023401/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,843669,00.html?iid=chix-sphere }}</ref> == Çavkanî == {{Werger çavkanî|tr|Düello}} {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Duşerkî| ]] dwv2fz3upcs6865qcuul23litvw4rk3 0 77027 1996016 1839056 2026-04-03T09:38:13Z Avestaboy 34898 1996016 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Apotheke_Elisabethinenkloster_Klagenfurt.jpg|thumb|Dermanxane li [[Awistirya]]]] '''Dermanxane''' dikan e ku derman lê difiroşin. Kesê ku li ser derman xwendî û dermanxanan kar dike meriv jê re [[dermansaz]] dibêje. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Dermannasî]] [[Kategorî:Dermanxane| ]] asulwle73m2a7i9t1eucbeyzerz8giz 0 83752 1995720 1992230 2026-04-02T14:51:38Z Makenzis 35367 * {{flagg|FIN}} [[Toni Korkeakunnas]] (2. april 2026 – )<ref>[https://fk-panevezys.lt/komandos-vaira-pereme-patyres-suomis/ Komandos vairą perėmė patyręs suomis]</ref> 1995720 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tebax 2024}} {{Agahîdank yaneya futbolê | navê_yaneyê = FK Panevėžys | logo = | logo_firehî = | logo_binnivîs = | navê_tev = Futbolo klubas Panevėžys | bernavk = Panevėžiečiai | navê_pêşanî = | damezrandin = [[2015]] | reng = {{Reng box|#ff0000|Sor|White|border=grey}}{{Reng box|#0000FF|Şîn|White|border=grey}} | stadyum = Aukštaitijos stadionas | zerengî = 4.000 | şampiyona = [[TOPLYGA]]<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]</ref> | darayîvan = | serok = [[Bronius Vaitiekūnas]] | rahêner = [[Toni Korkeakunnas]] | malper = [http://www.fk-panevezys.lt panevezys.lt] <!-- Xelat ----> | xelat_neteweyî = | xelat_navneteweyî = <!-- Mayo: mal --> | pattern_la1 = _hummellead21tr | pattern_b1 = _hummellead21tr | pattern_ra1 = _hummellead21tr | pattern_sh1 = _hummellead21tr | pattern_so1 = _hummel20r | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 <!-- Mayo: deplasman --> | pattern_la2 = _hummellead21tb | pattern_b2 = _hummellead21tb | pattern_ra2 = _hummellead21tb | pattern_sh2 = _hummellead21tb | pattern_so2 = _hummel20tb | leftarm2 = 0000ff | body2 = 0000ff | rightarm2 = 0000ff | shorts2 = 0000ff | socks2 = 0000ff <!-- Mayo: sêyem --> }} '''Futbolo klubas Panevėžys''' yaneyeke [[futbol]]ê ya [[Lîtvanya]]yê ye. Di sala [[2015]]an de hatiye damezrandin. Xwedî yarigeheke bi navê [[Aukštaitijos stadionas]] e. Di [[lîga yekem a Lîtvanyayê]] de cih digire û yek ji sê tîmên [[Panevėžys]]ê ye. == Serkevtinên lîgê == '''[[A lyga]]: 1''' : 2023 '''[[Pirma lyga]] (D2): 1''' :2019 '''[[LFF taurė]]: 2''' :2020, 2025<ref>[https://lietuvosfutbolas.lt/rungtynes/fk-panevezys-fc-hegelmann-22618155/ Lietuvosfutbolas.lt]</ref><ref>[https://int.soccerway.com/match/fc-hegelmann-nmpJqEeg/fk-panevezys-E1ffSpX7/ Soccerway.com]</ref> '''[[Supertaurė]]: 2''' :2021, 2024 == Statîstîk == {|class="wikitable" ! Werz ! Ast ! Kom ! Pozisyon ! Çavkanî |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2015''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2015.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2016.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''10.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2017.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2018.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2019|2019]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A Lyga 2020|2020]]''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#ddffdd" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''8.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Çavkanî == {{çavkanî|3}} == Girêdanên derve == * [http://www.fk-panevezys.lt/ Malpera fermî ya Panevėžys] * [https://www.facebook.com/fkpanevezys/ FK Panevėžys: facebook] * [https://toplyga.lt/komanda/panevezys FK Panevėžys: toplyga.lt] * [https://int.soccerway.com/teams/lithuania/fk-panevezys/33092/ FK Panevėžys: Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fk-panevezys/25064/ Globalsportsarchive] {{Kontrola otorîteyê}} {{Futbol-şitil}} {{DEFAULTSORT:Panevezys}} [[Kategorî:Avabûnên 2015an li Lîtvanyayê]] [[Kategorî:Futbol]] [[Kategorî:Yaneyên futbolê ji Lîtvanyayê]] lh5s3j75ch39qzxl9o6ukov7otk2lr4 0 95937 1996002 1845037 2026-04-03T08:22:09Z Avestaboy 34898 Rastnivîs 1996002 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = | wêne = Natalie Dormer 2014.jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Natalie Dormer (2014) | navê_rastî = Natalie Dormer | zimanê_navê_rastî = | navê_jidayikbûnê = | navê_din = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|2|1982|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Reading]], [[England]], [[Birîtanya]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | netewe = Birîtanî | hevwelatî = | perwerde = | pîşe = Aktrêst | salên_çalak = 2005–niha | tê_nasîn = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | televîzyon = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = | çînaser = sînema }} '''Natalie Dormer''', ({{Jidayikbûn|11|2|1982|j=1}}) lîstikvana televîzyon û fîlmê ya [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ye ku bi rola Anne Boleyn de di rêzefîlma ''[[The Tudors]]'' a hilberîna Showtime û bi rola Margaery Tyrell, bi hilberîna [[Home Box]]ê, di rêzefîlma ''[[Game of Thrones]]'' de, bi awayekî berfirehî hate nas kirin. == Jînenîgarî == Natalie Dormer di 11ê Sibata 1982an de hate dinê. Dormer ewil dibistana navîn a Chiltern Edge xwend, paşê jî Dibistana Bilind a Blue Coat Reading xwend, Natalie di pola şeşan de di dibistana navîn a kuran de perwerdeya xwe dewam kir. Ew li ba bavmaliya xwe (zirbav), bi xwişka xwe Samantha û birayê xwe Mark re li bajarê [[Reading]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Birîtanyayê]] mezin bûn<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |sernav=Boho Boleyn girl: Actress Natalie Dormer's dramatic entrance {{!}} Daily Mail Online |tarîx=2016-03-03 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2012-04-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120420050020/http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema xwendina xwe de, bi kesayetiya xweya pêşeng wekî xwendekarek mînak hate nişandan, bû alîkarê rêveberê tîma netball a dibistanê û di tîma axaftvan a dibistanê cih girt. Natalie Dormer ji ber van erkan li gelek welatan geriya.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |sernav=Natalie Dormer on playing England's naughtiest queens - Life & Style - London Evening Standard |tarîx=2015-07-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-07-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150723150613/http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di salên dibistana xwe de, wê li Dibistana Dansê ya Allenova dans de perwerdeya dansê dît.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.allenova.co.uk/news |sernav=News - Earley {{!}} Allenova School of Dance |tarîx=2014-09-08 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-09-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140908182915/http://www.allenova.co.uk/news |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dormer, xwe wekî "hêviya akademîk" a malbata xwe bi nav dikir. Di azmûna A-Asta ku wê serdana beşa Dîrokê ya Zanîngeha Cambridge kir lê ji bo vê beşê pêla têr bidest nexist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |sernav=Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen - Profiles - People - The Independent |tarîx=2015-08-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150821072814/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Piştre biryar da ku ji bo lîstikvaniyê beşdarî hilbijartinan bû û li Akademiya Hunerên Dramatîk a Webber Douglas dest bi perwerdehiya lîstikvaniyê kir.<ref name=":0"/> == Kariyera wê == Piştî perwerdehiya şeş mehan li Akademiya Hunerên Dramatîk a [[Webber Douglas]]ê di sala 2015an de bi rola xwe bi navê Victoria, di fîlima Casanova de yekem car dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Derhêner [[Lasse Hallström]] ji dema komedî ya Dormer bi bandor bû senaryo ji bo wê hate berfireh kirin. Ji ber hêz û performansa wê ya di rolê de, wê bi Touchstone Pictures re jibo sê fîliman peyman îmze kir, lê yek ji van fîlman nehatî kişandin.<ref name=":0"/> Di sala 2005an de, di rêzefîlma TV'yê Distore Shores de bi roleke piçûk lîst. Piştê fîlma Casanova , neh mehan Natalie bêkar bû, û got "Di 12 mehên kariyera xweya lîstikvaniyê de dersa çêtir min ji vê demê a dikarim bêjim min dît."<ref name=":1"/> Di sala 2006an de bi navê rola Phillippa Balfour di rêzefîlma Rebus The Falls de lîst. Sala 2007 û 2008an de, rêzefîlma The Tudors I. û II. Bi rola navê jina Qarala Brîtanya VIII. Henry, Anne Boleyn, lîst û bertekên pir erênî stand. Performansa Robert Abele, yek ji nivîskarên tabloya LA Weekly e anî ziman ku "Natalie Dormer, wekî Anne Boleyn, sofîstîke bi dilşewatî berbiçav radigihîne ... Ez difikirim ku ew ji Tudors re wek hûrîyek efsûnî, dem-rawestîn dilxweş e."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |sernav=The Tudors: Heads Will Roll {{!}} TV {{!}} Los Angeles {{!}} Los Angeles News and Events {{!}} LA Weekly |tarîx=2014-12-05 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205221831/http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Fîlmografî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Fîlmên wê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |2005 |''[[Casanova (2005 film)|Casanova]]'' |Victoria |Destpêk |- |2007 |''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' |Cassie | |- |2009 |''[[City of Life]]'' |Olga | |- |rowspan="2" | 2011 |''[[W.E.]]'' |[[Queen Elizabeth The Queen Mother|Elizabeth Bowes-Lyon]] | |- |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |Private Lorraine | |- |2012 |''Electric Cinema: How to Behave'' |[[Lauren Bacall]] |Kurtefîlm |- |rowspan="5" | 2013 |''{{Sortname|A|Long Way from Home|nolink=1}}'' |Suzanne | |- |''[[Rush (2013 film)|Rush]]'' |Nurse Gemma | |- |''{{Sortname|The|Counselor}}'' |The Blonde | |- |''{{Sortname|The|Ring Cycle|nolink=1}}'' |Millie |rowspan="2" |Kurtefîlm |- |''{{Sortname|The|Brunchers|nolink=1}}'' |Her |- |rowspan="2" | 2014 |''{{Sortname|The|Riot Club}}'' |Charlie | |- |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' |rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Cressida|Cressida]] | |- |2015 |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | 2016 |''{{Sortname|The|Forest|dab=2016 film}}'' |Sara Price <br> Jess Price | |- |rowspan="2" | 2018 |''[[In Darkness (2018 film)|In Darkness]]'' |Sofia |Senarîst |- |''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' |Dr. Gina Rose | |- | 2019 |''[[The Professor and the Madman (film)|The Professor and the Madman]]'' |Eliza Merrett | |- | 2020 |''Pets United'' |Belle |Dengdan <!--DO NOT ADD FILMS THAT HAVE NOT BEGUN FILMING YET PER WP:NFF--> |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Rêzefîlmên televîzyonê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |rowspan="2" |2005 |''[[Distant Shores (UK TV series)|Distant Shores]]'' |Mobile Woman |Beşa #1.1 |- |''[[Rebus (TV series)|Rebus]]'' |Phillippa Balfour |Beşa: "The Falls" |- |2007–2008;<br>2010 |''{{Sortname|The|Tudors}}'' |[[Anne Boleyn]] |21 beş |- |rowspan="2" | 2009 |''Masterwork'' |Mo Murphy |Pîlot |- |''[[Agatha Christie's Marple]]'' |Moira Nicholson |Beşa: Çima Wan ji Evans Nepirsî? |- |rowspan="2" |2011 |''[[Silk (TV series)|Silk]]'' |Niamh Cranitch |rowspan="2" |6 beş |- |''{{Sortname|The|Fades|The Fades (TV series)}}'' |Sarah Etches |- |2012–2016 |''[[Game of Thrones]]'' |[[Margaery Tyrell]] |26 beş |- |2013–2015 |''[[Elementary (TV series)|Elementary]]'' |[[Professor Moriarty|Jamie Moriarty]] / [[Irene Adler]] |6 beş |- |2015 |''{{Sortname|The|Scandalous Lady W|nolink=1}}'' |[[Seymour Dorothy Fleming|Seymour Worsley]] |Fîlma televîzyonê |- |2018 |''[[Picnic at Hanging Rock (TV series)|Picnic at Hanging Rock]]'' |Mrs Hester Appleyard |6 beş |- |2019 |''[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]'' | Onica (voice) |10 beş |- |2020 |''[[Penny Dreadful: City of Angels]]'' |Magda |Rola sereke |} === Videoyên lîstikan === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Vîdeoyên lîstikan |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rola dengê ! class="unsortable" | Nîşe |- | 2014–2015 | ''[[Game of Thrones (2014 video game)|Game of Thrones]]'' | [[Margaery Tyrell]] | Li ser bingeha rêzefîlma TV ya bi heman navî |- | 2017 | ''[[Mass Effect: Andromeda]]'' | Dr. Lexi T'Perro | |} === Şano === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Lîstikên şanoya |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol |- | 2003 |''[[The Comedy of Errors]]'' |Adriana |- |rowspan="2" |2010 |''Sweet Nothings'' |Mizi |- |''.45'' |Pat |- |2012 |''[[After Miss Julie]]'' |Miss Julie |- |2017 |''[[Venus in Fur]]'' |Vanda Jordan |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] 25kjxm6mre6m2aeyxxiilli41ebbxxj 1996003 1996002 2026-04-03T08:24:52Z Avestaboy 34898 Rastnivîs 1996003 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = | wêne = Natalie Dormer 2014.jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Natalie Dormer (2014) | navê_rastî = Natalie Dormer | zimanê_navê_rastî = | navê_jidayikbûnê = | navê_din = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|2|1982|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Reading]], [[England]], [[Birîtanya]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | netewe = Birîtanî | hevwelatî = | perwerde = | pîşe = Aktrêst | salên_çalak = 2005–niha | tê_nasîn = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | televîzyon = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = | çînaser = sînema }} '''Natalie Dormer''', ({{Jidayikbûn|11|2|1982|j=1}}) lîstikvana televîzyon û fîlmê ya [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ye ku bi rola Anne Boleyn de di rêzefîlma ''[[The Tudors]]'' a hilberîna Showtime û bi rola Margaery Tyrell, bi hilberîna [[Home Box]]ê, di rêzefîlma ''[[Game of Thrones]]'' de, bi awayekî berfirehî hate nas kirin. == Jînenîgarî == Natalie Dormer di 11ê sibata 1982an de hate dinê. Dormer ewil dibistana navîn a Chiltern Edge xwend, paşê jî Dibistana Bilind a Blue Coat Reading xwend, Natalie di pola şeşan de di dibistana navîn a kuran de perwerdeya xwe dewam kir. Ew li ba bavmaliya xwe (zirbav), bi xwişka xwe Samantha û birayê xwe Mark re li bajarê [[Reading]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Birîtanyayê]] mezin bûn<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |sernav=Boho Boleyn girl: Actress Natalie Dormer's dramatic entrance {{!}} Daily Mail Online |tarîx=2016-03-03 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2012-04-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120420050020/http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema xwendina xwe de, bi kesayetiya xweya pêşeng wekî xwendekarek mînak hate nişandan, bû alîkarê rêveberê tîma netball a dibistanê û di tîma axaftvan a dibistanê cih girt. Natalie Dormer ji ber van erkan li gelek welatan geriya.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |sernav=Natalie Dormer on playing England's naughtiest queens - Life & Style - London Evening Standard |tarîx=2015-07-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-07-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150723150613/http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di salên dibistana xwe de, wê li Dibistana Dansê ya Allenova dans de perwerdeya dansê dît.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.allenova.co.uk/news |sernav=News - Earley {{!}} Allenova School of Dance |tarîx=2014-09-08 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-09-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140908182915/http://www.allenova.co.uk/news |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dormer, xwe wekî "hêviya akademîk" a malbata xwe bi nav dikir. Di azmûna A-Asta ku wê serdana beşa Dîrokê ya Zanîngeha Cambridge kir lê ji bo vê beşê pêla têr bidest nexist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |sernav=Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen - Profiles - People - The Independent |tarîx=2015-08-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150821072814/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Piştre biryar da ku ji bo lîstikvaniyê beşdarî hilbijartinan bû û li Akademiya Hunerên Dramatîk a Webber Douglas dest bi perwerdehiya lîstikvaniyê kir.<ref name=":0"/> == Kariyera wê == Piştî perwerdehiya şeş mehan li Akademiya Hunerên Dramatîk a [[Webber Douglas]]ê di sala 2015an de bi rola xwe bi navê Victoria, di fîlima Casanova de yekem car dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Derhêner [[Lasse Hallström]] ji dema komedî ya Dormer bi bandor bû senaryo ji bo wê hate berfireh kirin. Ji ber hêz û performansa wê ya di rolê de, wê bi Touchstone Pictures re jibo sê fîliman peyman îmze kir, lê yek ji van fîlman nehatî kişandin.<ref name=":0"/> Di sala 2005an de, di rêzefîlma TV'yê Distore Shores de bi roleke piçûk lîst. Piştê fîlma Casanova , neh mehan Natalie bêkar bû, û got "Di 12 mehên kariyera xweya lîstikvaniyê de dersa çêtir min ji vê demê a dikarim bêjim min dît."<ref name=":1"/> Di sala 2006an de bi navê rola Phillippa Balfour di rêzefîlma Rebus The Falls de lîst. Sala 2007 û 2008an de, rêzefîlma The Tudors I. û II. Bi rola navê jina Qarala Brîtanya VIII. Henry, Anne Boleyn, lîst û bertekên pir erênî stand. Performansa Robert Abele, yek ji nivîskarên tabloya LA Weekly e anî ziman ku "Natalie Dormer, wekî Anne Boleyn, sofîstîke bi dilşewatî berbiçav radigihîne ... Ez difikirim ku ew ji Tudors re wek hûrîyek efsûnî, dem-rawestîn dilxweş e."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |sernav=The Tudors: Heads Will Roll {{!}} TV {{!}} Los Angeles {{!}} Los Angeles News and Events {{!}} LA Weekly |tarîx=2014-12-05 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205221831/http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Fîlmografî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Fîlmên wê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |2005 |''[[Casanova (2005 film)|Casanova]]'' |Victoria |Destpêk |- |2007 |''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' |Cassie | |- |2009 |''[[City of Life]]'' |Olga | |- |rowspan="2" | 2011 |''[[W.E.]]'' |[[Queen Elizabeth The Queen Mother|Elizabeth Bowes-Lyon]] | |- |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |Private Lorraine | |- |2012 |''Electric Cinema: How to Behave'' |[[Lauren Bacall]] |Kurtefîlm |- |rowspan="5" | 2013 |''{{Sortname|A|Long Way from Home|nolink=1}}'' |Suzanne | |- |''[[Rush (2013 film)|Rush]]'' |Nurse Gemma | |- |''{{Sortname|The|Counselor}}'' |The Blonde | |- |''{{Sortname|The|Ring Cycle|nolink=1}}'' |Millie |rowspan="2" |Kurtefîlm |- |''{{Sortname|The|Brunchers|nolink=1}}'' |Her |- |rowspan="2" | 2014 |''{{Sortname|The|Riot Club}}'' |Charlie | |- |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' |rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Cressida|Cressida]] | |- |2015 |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | 2016 |''{{Sortname|The|Forest|dab=2016 film}}'' |Sara Price <br> Jess Price | |- |rowspan="2" | 2018 |''[[In Darkness (2018 film)|In Darkness]]'' |Sofia |Senarîst |- |''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' |Dr. Gina Rose | |- | 2019 |''[[The Professor and the Madman (film)|The Professor and the Madman]]'' |Eliza Merrett | |- | 2020 |''Pets United'' |Belle |Dengdan <!--DO NOT ADD FILMS THAT HAVE NOT BEGUN FILMING YET PER WP:NFF--> |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Rêzefîlmên televîzyonê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |rowspan="2" |2005 |''[[Distant Shores (UK TV series)|Distant Shores]]'' |Mobile Woman |Beşa #1.1 |- |''[[Rebus (TV series)|Rebus]]'' |Phillippa Balfour |Beşa: "The Falls" |- |2007–2008;<br>2010 |''{{Sortname|The|Tudors}}'' |[[Anne Boleyn]] |21 beş |- |rowspan="2" | 2009 |''Masterwork'' |Mo Murphy |Pîlot |- |''[[Agatha Christie's Marple]]'' |Moira Nicholson |Beşa: Çima Wan ji Evans Nepirsî? |- |rowspan="2" |2011 |''[[Silk (TV series)|Silk]]'' |Niamh Cranitch |rowspan="2" |6 beş |- |''{{Sortname|The|Fades|The Fades (TV series)}}'' |Sarah Etches |- |2012–2016 |''[[Game of Thrones]]'' |[[Margaery Tyrell]] |26 beş |- |2013–2015 |''[[Elementary (TV series)|Elementary]]'' |[[Professor Moriarty|Jamie Moriarty]] / [[Irene Adler]] |6 beş |- |2015 |''{{Sortname|The|Scandalous Lady W|nolink=1}}'' |[[Seymour Dorothy Fleming|Seymour Worsley]] |Fîlma televîzyonê |- |2018 |''[[Picnic at Hanging Rock (TV series)|Picnic at Hanging Rock]]'' |Mrs Hester Appleyard |6 beş |- |2019 |''[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]'' | Onica (voice) |10 beş |- |2020 |''[[Penny Dreadful: City of Angels]]'' |Magda |Rola sereke |} === Videoyên lîstikan === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Vîdeoyên lîstikan |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rola dengê ! class="unsortable" | Nîşe |- | 2014–2015 | ''[[Game of Thrones (2014 video game)|Game of Thrones]]'' | [[Margaery Tyrell]] | Li ser bingeha rêzefîlma TV ya bi heman navî |- | 2017 | ''[[Mass Effect: Andromeda]]'' | Dr. Lexi T'Perro | |} === Şano === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Lîstikên şanoya |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol |- | 2003 |''[[The Comedy of Errors]]'' |Adriana |- |rowspan="2" |2010 |''Sweet Nothings'' |Mizi |- |''.45'' |Pat |- |2012 |''[[After Miss Julie]]'' |Miss Julie |- |2017 |''[[Venus in Fur]]'' |Vanda Jordan |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] b11n2m69pb39pyqa19cmubm8rwiyjfv 1996004 1996003 2026-04-03T08:25:57Z Avestaboy 34898 Rastnivîs 1996004 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = | wêne = Natalie Dormer 2014.jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Natalie Dormer (2014) | navê_rastî = Natalie Dormer | zimanê_navê_rastî = | navê_jidayikbûnê = | navê_din = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|2|1982|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Reading]], [[England]], [[Birîtanya]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | netewe = Birîtanî | hevwelatî = | perwerde = | pîşe = Aktrêst | salên_çalak = 2005–niha | tê_nasîn = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | televîzyon = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = | çînaser = sînema }} '''Natalie Dormer''', ({{Jidayikbûn|11|2|1982|j=1}}) lîstikvana televîzyon û fîlmê ya [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ye ku bi rola Anne Boleyn de di rêzefîlma ''[[The Tudors]]'' a hilberîna Showtime û bi rola Margaery Tyrell, bi hilberîna [[Home Box]]ê, di rêzefîlma ''[[Game of Thrones]]'' de, bi awayekî berfirehî hate nas kirin. == Jînenîgarî == Natalie Dormer di 11ê sibata 1982an de hate dinê. Dormer ewil dibistana navîn a Chiltern Edge xwend, paşê jî Dibistana Bilind a Blue Coat Reading xwend, Natalie di pola şeşan de di dibistana navîn a kuran de perwerdeya xwe dewam kir. Ew li ba bavmaliya xwe (zirbav), bi xwişka xwe Samantha û birayê xwe Mark re li bajarê [[Reading]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Birîtanyayê]] mezin bûn<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |sernav=Boho Boleyn girl: Actress Natalie Dormer's dramatic entrance {{!}} Daily Mail Online |tarîx=2016-03-03 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2012-04-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120420050020/http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema xwendina xwe de, bi kesayetiya xweya pêşeng wekî xwendekarek mînak hate nişandan, bû alîkarê rêveberê tîma netball a dibistanê û di tîma axaftvan a dibistanê cih girt. Natalie Dormer ji ber van erkan li gelek welatan geriya.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |sernav=Natalie Dormer on playing England's naughtiest queens - Life & Style - London Evening Standard |tarîx=2015-07-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-07-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150723150613/http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di salên dibistana xwe de, wê li Dibistana Dansê ya Allenova dans de perwerdeya dansê dît.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.allenova.co.uk/news |sernav=News - Earley {{!}} Allenova School of Dance |tarîx=2014-09-08 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-09-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140908182915/http://www.allenova.co.uk/news |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dormer, xwe wekî "hêviya akademîk" a malbata xwe bi nav dikir. Di azmûna A-Asta ku wê serdana beşa Dîrokê ya Zanîngeha Cambridge kir lê ji bo vê beşê pêla têr bidest nexist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |sernav=Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen - Profiles - People - The Independent |tarîx=2015-08-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150821072814/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Piştre biryar da ku ji bo lîstikvaniyê beşdarî hilbijartinan bû û li Akademiya Hunerên Dramatîk a Webber Douglas dest bi perwerdehiya lîstikvaniyê kir.<ref name=":0"/> == Kariyera wê == Piştî perwerdehiya şeş mehan li Akademiya Hunerên Dramatîk a [[Webber Douglas]]ê di sala 2015an de bi rola xwe bi navê Victoria, di fîlma Casanova de yekem car dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Derhêner [[Lasse Hallström]] ji dema komedî ya Dormer bi bandor bû senaryo ji bo wê hate berfireh kirin. Ji ber hêz û performansa wê ya di rolê de, wê bi Touchstone Pictures re jibo sê fîlman peyman îmze kir, lê yek ji van fîlman nehatî kişandin.<ref name=":0"/> Di sala 2005an de, di rêzefîlma TV'yê Distore Shores de bi roleke piçûk lîst. Piştê fîlma Casanova , neh mehan Natalie bêkar bû, û got "Di 12 mehên kariyera xweya lîstikvaniyê de dersa çêtir min ji vê demê a dikarim bêjim min dît."<ref name=":1"/> Di sala 2006an de bi navê rola Phillippa Balfour di rêzefîlma Rebus The Falls de lîst. Sala 2007 û 2008an de, rêzefîlma The Tudors I. û II. Bi rola navê jina Qarala Brîtanya VIII. Henry, Anne Boleyn, lîst û bertekên pir erênî stand. Performansa Robert Abele, yek ji nivîskarên tabloya LA Weekly e anî ziman ku "Natalie Dormer, wekî Anne Boleyn, sofîstîke bi dilşewatî berbiçav radigihîne ... Ez difikirim ku ew ji Tudors re wek hûrîyek efsûnî, dem-rawestîn dilxweş e."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |sernav=The Tudors: Heads Will Roll {{!}} TV {{!}} Los Angeles {{!}} Los Angeles News and Events {{!}} LA Weekly |tarîx=2014-12-05 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205221831/http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Fîlmografî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Fîlmên wê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |2005 |''[[Casanova (2005 film)|Casanova]]'' |Victoria |Destpêk |- |2007 |''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' |Cassie | |- |2009 |''[[City of Life]]'' |Olga | |- |rowspan="2" | 2011 |''[[W.E.]]'' |[[Queen Elizabeth The Queen Mother|Elizabeth Bowes-Lyon]] | |- |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |Private Lorraine | |- |2012 |''Electric Cinema: How to Behave'' |[[Lauren Bacall]] |Kurtefîlm |- |rowspan="5" | 2013 |''{{Sortname|A|Long Way from Home|nolink=1}}'' |Suzanne | |- |''[[Rush (2013 film)|Rush]]'' |Nurse Gemma | |- |''{{Sortname|The|Counselor}}'' |The Blonde | |- |''{{Sortname|The|Ring Cycle|nolink=1}}'' |Millie |rowspan="2" |Kurtefîlm |- |''{{Sortname|The|Brunchers|nolink=1}}'' |Her |- |rowspan="2" | 2014 |''{{Sortname|The|Riot Club}}'' |Charlie | |- |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' |rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Cressida|Cressida]] | |- |2015 |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | 2016 |''{{Sortname|The|Forest|dab=2016 film}}'' |Sara Price <br> Jess Price | |- |rowspan="2" | 2018 |''[[In Darkness (2018 film)|In Darkness]]'' |Sofia |Senarîst |- |''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' |Dr. Gina Rose | |- | 2019 |''[[The Professor and the Madman (film)|The Professor and the Madman]]'' |Eliza Merrett | |- | 2020 |''Pets United'' |Belle |Dengdan <!--DO NOT ADD FILMS THAT HAVE NOT BEGUN FILMING YET PER WP:NFF--> |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Rêzefîlmên televîzyonê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |rowspan="2" |2005 |''[[Distant Shores (UK TV series)|Distant Shores]]'' |Mobile Woman |Beşa #1.1 |- |''[[Rebus (TV series)|Rebus]]'' |Phillippa Balfour |Beşa: "The Falls" |- |2007–2008;<br>2010 |''{{Sortname|The|Tudors}}'' |[[Anne Boleyn]] |21 beş |- |rowspan="2" | 2009 |''Masterwork'' |Mo Murphy |Pîlot |- |''[[Agatha Christie's Marple]]'' |Moira Nicholson |Beşa: Çima Wan ji Evans Nepirsî? |- |rowspan="2" |2011 |''[[Silk (TV series)|Silk]]'' |Niamh Cranitch |rowspan="2" |6 beş |- |''{{Sortname|The|Fades|The Fades (TV series)}}'' |Sarah Etches |- |2012–2016 |''[[Game of Thrones]]'' |[[Margaery Tyrell]] |26 beş |- |2013–2015 |''[[Elementary (TV series)|Elementary]]'' |[[Professor Moriarty|Jamie Moriarty]] / [[Irene Adler]] |6 beş |- |2015 |''{{Sortname|The|Scandalous Lady W|nolink=1}}'' |[[Seymour Dorothy Fleming|Seymour Worsley]] |Fîlma televîzyonê |- |2018 |''[[Picnic at Hanging Rock (TV series)|Picnic at Hanging Rock]]'' |Mrs Hester Appleyard |6 beş |- |2019 |''[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]'' | Onica (voice) |10 beş |- |2020 |''[[Penny Dreadful: City of Angels]]'' |Magda |Rola sereke |} === Videoyên lîstikan === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Vîdeoyên lîstikan |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rola dengê ! class="unsortable" | Nîşe |- | 2014–2015 | ''[[Game of Thrones (2014 video game)|Game of Thrones]]'' | [[Margaery Tyrell]] | Li ser bingeha rêzefîlma TV ya bi heman navî |- | 2017 | ''[[Mass Effect: Andromeda]]'' | Dr. Lexi T'Perro | |} === Şano === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Lîstikên şanoya |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol |- | 2003 |''[[The Comedy of Errors]]'' |Adriana |- |rowspan="2" |2010 |''Sweet Nothings'' |Mizi |- |''.45'' |Pat |- |2012 |''[[After Miss Julie]]'' |Miss Julie |- |2017 |''[[Venus in Fur]]'' |Vanda Jordan |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] 33rvkvee11bzh3zyuxy63u2fo9jqjb1 1996005 1996004 2026-04-03T08:36:34Z Avestaboy 34898 Sereraskirin 1996005 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = | wêne = Natalie Dormer 2014.jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Natalie Dormer (2014) | navê_rastî = Natalie Dormer | zimanê_navê_rastî = | navê_jidayikbûnê = | navê_din = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|2|1982|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Reading]], [[England]], [[Birîtanya]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | netewe = Birîtanî | hevwelatî = | perwerde = | pîşe = Aktrêst | salên_çalak = 2005–niha | tê_nasîn = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | televîzyon = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = | çînaser = sînema }} '''Natalie Dormer''', ({{Jidayikbûn|11|2|1982|j=1}}) lîstikvana televîzyon û fîlmê ya [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ye ku bi rola Anne Boleyn de di rêzefîlma ''[[The Tudors]]'' a hilberîna Showtime û bi rola Margaery Tyrell, bi hilberîna [[Home Box]]ê, di rêzefîlma ''[[Game of Thrones]]'' de, bi awayekî berfirehî hate nas kirin. == Jînenîgarî == Natalie Dormer di 11ê sibata 1982an de hate dinê. Dormer ewil dibistana navîn a Chiltern Edge xwend, paşê jî Dibistana Bilind a Blue Coat Reading xwend, Natalie di pola şeşan de di dibistana navîn a kuran de perwerdeya xwe dewam kir. Ew li ba bavmaliya xwe (zirbav), bi xwişka xwe Samantha û birayê xwe Mark re li bajarê [[Reading]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Birîtanyayê]] mezin bûn<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |sernav=Boho Boleyn girl: Actress Natalie Dormer's dramatic entrance {{!}} Daily Mail Online |tarîx=2016-03-03 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2012-04-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120420050020/http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema xwendina xwe de, bi kesayetiya xweya pêşeng wekî xwendekarek mînak hate nişandan, bû alîkarê rêveberê tîma netball a dibistanê û di tîma axaftvan a dibistanê cih girt. Natalie Dormer ji ber van erkan li gelek welatan geriya.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |sernav=Natalie Dormer on playing England's naughtiest queens - Life & Style - London Evening Standard |tarîx=2015-07-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-07-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150723150613/http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di salên dibistana xwe de, wê li Dibistana Dansê ya Allenova dans de perwerdeya dansê dît.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.allenova.co.uk/news |sernav=News - Earley {{!}} Allenova School of Dance |tarîx=2014-09-08 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-09-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140908182915/http://www.allenova.co.uk/news |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dormer, xwe wekî "hêviya akademîk" a malbata xwe bi nav dikir. Di azmûna A-Asta ku wê serdana beşa Dîrokê ya Zanîngeha Cambridge kir lê ji bo vê beşê pêla têr bidest nexist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |sernav=Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen - Profiles - People - The Independent |tarîx=2015-08-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150821072814/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Piştre biryar da ku ji bo lîstikvaniyê beşdarî hilbijartinan bû û li Akademiya Hunerên Dramatîk a Webber Douglas dest bi perwerdehiya lîstikvaniyê kir.<ref name=":0"/> == Kariyera wê == Piştî perwerdehiya şeş mehan li Akademiya Hunerên Dramatîk a [[Webber Douglas]]ê di sala 2015an de bi rola xwe bi navê Victoria, di fîlma Casanova de yekem car dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Derhêner [[Lasse Hallström]] ji dema komedî ya Dormer bi bandor bû senaryo ji bo wê hate berfireh kirin. Ji ber hêz û performansa wê ya di rolê de, wê bi Touchstone Pictures re jibo sê fîlman peyman îmze kir, lê yek ji van fîlman nehatî kişandin.<ref name=":0"/> Di sala 2005an de, di rêzefîlma TV'yê Distore Shores de bi roleke piçûk lîst. Piştê fîlma Casanova , neh mehan Natalie bêkar bû, û got "Di 12 mehên kariyera xweya lîstikvaniyê de dersa çêtir min ji vê demê a dikarim bêjim min dît."<ref name=":1"/> Di sala 2006an de bi navê rola Phillippa Balfour di rêzefîlma Rebus The Falls de lîst. Di salên 2007 û 2008an de, wê di sezonên yekem û duyem ên rêzefîlma The Tudors de rola Anne Boleyn, jina keyê Înglistanê Henry VIII, lîst û gelek bertekên erênî wergirt.Performansa Robert Abele, yek ji nivîskarên tabloya LA Weekly e anî ziman ku "Natalie Dormer, wekî Anne Boleyn, sofîstîke bi dilşewatî berbiçav radigihîne ... Ez difikirim ku ew ji Tudors re wek hûrîyek efsûnî, dem-rawestîn dilxweş e."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |sernav=The Tudors: Heads Will Roll {{!}} TV {{!}} Los Angeles {{!}} Los Angeles News and Events {{!}} LA Weekly |tarîx=2014-12-05 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205221831/http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Fîlmografî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Fîlmên wê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |2005 |''[[Casanova (2005 film)|Casanova]]'' |Victoria |Destpêk |- |2007 |''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' |Cassie | |- |2009 |''[[City of Life]]'' |Olga | |- |rowspan="2" | 2011 |''[[W.E.]]'' |[[Queen Elizabeth The Queen Mother|Elizabeth Bowes-Lyon]] | |- |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |Private Lorraine | |- |2012 |''Electric Cinema: How to Behave'' |[[Lauren Bacall]] |Kurtefîlm |- |rowspan="5" | 2013 |''{{Sortname|A|Long Way from Home|nolink=1}}'' |Suzanne | |- |''[[Rush (2013 film)|Rush]]'' |Nurse Gemma | |- |''{{Sortname|The|Counselor}}'' |The Blonde | |- |''{{Sortname|The|Ring Cycle|nolink=1}}'' |Millie |rowspan="2" |Kurtefîlm |- |''{{Sortname|The|Brunchers|nolink=1}}'' |Her |- |rowspan="2" | 2014 |''{{Sortname|The|Riot Club}}'' |Charlie | |- |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' |rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Cressida|Cressida]] | |- |2015 |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | 2016 |''{{Sortname|The|Forest|dab=2016 film}}'' |Sara Price <br> Jess Price | |- |rowspan="2" | 2018 |''[[In Darkness (2018 film)|In Darkness]]'' |Sofia |Senarîst |- |''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' |Dr. Gina Rose | |- | 2019 |''[[The Professor and the Madman (film)|The Professor and the Madman]]'' |Eliza Merrett | |- | 2020 |''Pets United'' |Belle |Dengdan <!--DO NOT ADD FILMS THAT HAVE NOT BEGUN FILMING YET PER WP:NFF--> |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Rêzefîlmên televîzyonê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |rowspan="2" |2005 |''[[Distant Shores (UK TV series)|Distant Shores]]'' |Mobile Woman |Beşa #1.1 |- |''[[Rebus (TV series)|Rebus]]'' |Phillippa Balfour |Beşa: "The Falls" |- |2007–2008;<br>2010 |''{{Sortname|The|Tudors}}'' |[[Anne Boleyn]] |21 beş |- |rowspan="2" | 2009 |''Masterwork'' |Mo Murphy |Pîlot |- |''[[Agatha Christie's Marple]]'' |Moira Nicholson |Beşa: Çima Wan ji Evans Nepirsî? |- |rowspan="2" |2011 |''[[Silk (TV series)|Silk]]'' |Niamh Cranitch |rowspan="2" |6 beş |- |''{{Sortname|The|Fades|The Fades (TV series)}}'' |Sarah Etches |- |2012–2016 |''[[Game of Thrones]]'' |[[Margaery Tyrell]] |26 beş |- |2013–2015 |''[[Elementary (TV series)|Elementary]]'' |[[Professor Moriarty|Jamie Moriarty]] / [[Irene Adler]] |6 beş |- |2015 |''{{Sortname|The|Scandalous Lady W|nolink=1}}'' |[[Seymour Dorothy Fleming|Seymour Worsley]] |Fîlma televîzyonê |- |2018 |''[[Picnic at Hanging Rock (TV series)|Picnic at Hanging Rock]]'' |Mrs Hester Appleyard |6 beş |- |2019 |''[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]'' | Onica (voice) |10 beş |- |2020 |''[[Penny Dreadful: City of Angels]]'' |Magda |Rola sereke |} === Videoyên lîstikan === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Vîdeoyên lîstikan |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rola dengê ! class="unsortable" | Nîşe |- | 2014–2015 | ''[[Game of Thrones (2014 video game)|Game of Thrones]]'' | [[Margaery Tyrell]] | Li ser bingeha rêzefîlma TV ya bi heman navî |- | 2017 | ''[[Mass Effect: Andromeda]]'' | Dr. Lexi T'Perro | |} === Şano === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Lîstikên şanoya |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol |- | 2003 |''[[The Comedy of Errors]]'' |Adriana |- |rowspan="2" |2010 |''Sweet Nothings'' |Mizi |- |''.45'' |Pat |- |2012 |''[[After Miss Julie]]'' |Miss Julie |- |2017 |''[[Venus in Fur]]'' |Vanda Jordan |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] bcghceyvr7uib8cc4jl6jojlgel6qli 1996006 1996005 2026-04-03T08:43:36Z Avestaboy 34898 Rastnivîs 1996006 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = | wêne = Natalie Dormer 2014.jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Natalie Dormer (2014) | navê_rastî = Natalie Dormer | zimanê_navê_rastî = | navê_jidayikbûnê = | navê_din = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|2|1982|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Reading]], [[England]], [[Birîtanya]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | netewe = Birîtanî | hevwelatî = | perwerde = | pîşe = Aktrêst | salên_çalak = 2005–niha | tê_nasîn = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | televîzyon = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = | çînaser = sînema }} '''Natalie Dormer''', ({{Jidayikbûn|11|2|1982|j=1}}) lîstikvana televîzyon û fîlmê ya [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ye ku bi rola Anne Boleyn de di rêzefîlma ''[[The Tudors]]'' a hilberîna Showtime û bi rola Margaery Tyrell, bi hilberîna [[Home Box]]ê, di rêzefîlma ''[[Game of Thrones]]'' de, bi awayekî berfirehî hate nas kirin. == Jînenîgarî == Natalie Dormer di 11ê sibata 1982an de hate dinê. Dormer ewil dibistana navîn a Chiltern Edge xwend, paşê jî Dibistana Bilind a Blue Coat Reading xwend, Natalie di pola şeşan de di dibistana navîn a kuran de perwerdeya xwe dewam kir. Ew li ba bavmaliya xwe (zirbav), bi xwişka xwe Samantha û birayê xwe Mark re li bajarê [[Reading]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Birîtanyayê]] mezin bûn<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |sernav=Boho Boleyn girl: Actress Natalie Dormer's dramatic entrance {{!}} Daily Mail Online |tarîx=2016-03-03 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2012-04-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120420050020/http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema xwendina xwe de, bi kesayetiya xweya pêşeng wekî xwendekarek mînak hate nişandan, bû alîkarê rêveberê tîma netball a dibistanê û di tîma axaftvan a dibistanê cih girt. Natalie Dormer ji ber van erkan li gelek welatan geriya.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |sernav=Natalie Dormer on playing England's naughtiest queens - Life & Style - London Evening Standard |tarîx=2015-07-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-07-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150723150613/http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di salên dibistana xwe de, wê li Dibistana Dansê ya Allenova dans de perwerdeya dansê dît.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.allenova.co.uk/news |sernav=News - Earley {{!}} Allenova School of Dance |tarîx=2014-09-08 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-09-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140908182915/http://www.allenova.co.uk/news |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dormer, xwe wekî "hêviya akademîk" a malbata xwe bi nav dikir. Di azmûna A-Asta ku wê serdana beşa Dîrokê ya Zanîngeha Cambridge kir lê ji bo vê beşê pêla têr bidest nexist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |sernav=Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen - Profiles - People - The Independent |tarîx=2015-08-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150821072814/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Piştre biryar da ku ji bo lîstikvaniyê beşdarî hilbijartinan bû û li Akademiya Hunerên Dramatîk a Webber Douglas dest bi perwerdehiya lîstikvaniyê kir.<ref name=":0"/> == Kariyera wê == Piştî perwerdehiya şeş mehan li Akademiya Hunerên Dramatîk a [[Webber Douglas]]ê di sala 2015an de bi rola xwe bi navê Victoria, di fîlma Casanova de yekem car dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Derhêner [[Lasse Hallström]] ji dema komedî ya Dormer bi bandor bû senaryo ji bo wê hate berfireh kirin. Ji ber hêz û performansa wê ya di rolê de, wê bi Touchstone Pictures re jibo sê fîlman peyman îmze kir, lê yek ji van fîlman nehatî kişandin.<ref name=":0"/> Di sala 2005an de, di rêzefîlma TV'yê Distore Shores de bi roleke piçûk lîst. Piştê fîlma Casanova , neh mehan Natalie bêkar bû, û got "Di 12 mehên kariyera xweya lîstikvaniyê de dersa çêtir min ji vê demê a dikarim bêjim min dît."<ref name=":1"/> Di sala 2006an de bi navê rola Phillippa Balfour di rêzefîlma Rebus The Falls de lîst. Di salên 2007 û 2008an de, wê di sezonên yekem û duyem ên rêzefîlma The Tudors de rola Anne Boleyn, jina keyê Înglistanê Henry VIII lîst û gelek bertekên erênî wergirt.Performansa Robert Abele, yek ji nivîskarên tabloya LA Weekly e anî ziman ku "Natalie Dormer, wekî Anne Boleyn, sofîstîke bi dilşewatî berbiçav radigihîne ... Ez difikirim ku ew ji Tudors re wek hûrîyek efsûnî, dem-rawestîn dilxweş e."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |sernav=The Tudors: Heads Will Roll {{!}} TV {{!}} Los Angeles {{!}} Los Angeles News and Events {{!}} LA Weekly |tarîx=2014-12-05 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205221831/http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Fîlmografî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Fîlmên wê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |2005 |''[[Casanova (2005 film)|Casanova]]'' |Victoria |Destpêk |- |2007 |''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' |Cassie | |- |2009 |''[[City of Life]]'' |Olga | |- |rowspan="2" | 2011 |''[[W.E.]]'' |[[Queen Elizabeth The Queen Mother|Elizabeth Bowes-Lyon]] | |- |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |Private Lorraine | |- |2012 |''Electric Cinema: How to Behave'' |[[Lauren Bacall]] |Kurtefîlm |- |rowspan="5" | 2013 |''{{Sortname|A|Long Way from Home|nolink=1}}'' |Suzanne | |- |''[[Rush (2013 film)|Rush]]'' |Nurse Gemma | |- |''{{Sortname|The|Counselor}}'' |The Blonde | |- |''{{Sortname|The|Ring Cycle|nolink=1}}'' |Millie |rowspan="2" |Kurtefîlm |- |''{{Sortname|The|Brunchers|nolink=1}}'' |Her |- |rowspan="2" | 2014 |''{{Sortname|The|Riot Club}}'' |Charlie | |- |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' |rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Cressida|Cressida]] | |- |2015 |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | 2016 |''{{Sortname|The|Forest|dab=2016 film}}'' |Sara Price <br> Jess Price | |- |rowspan="2" | 2018 |''[[In Darkness (2018 film)|In Darkness]]'' |Sofia |Senarîst |- |''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' |Dr. Gina Rose | |- | 2019 |''[[The Professor and the Madman (film)|The Professor and the Madman]]'' |Eliza Merrett | |- | 2020 |''Pets United'' |Belle |Dengdan <!--DO NOT ADD FILMS THAT HAVE NOT BEGUN FILMING YET PER WP:NFF--> |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Rêzefîlmên televîzyonê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |rowspan="2" |2005 |''[[Distant Shores (UK TV series)|Distant Shores]]'' |Mobile Woman |Beşa #1.1 |- |''[[Rebus (TV series)|Rebus]]'' |Phillippa Balfour |Beşa: "The Falls" |- |2007–2008;<br>2010 |''{{Sortname|The|Tudors}}'' |[[Anne Boleyn]] |21 beş |- |rowspan="2" | 2009 |''Masterwork'' |Mo Murphy |Pîlot |- |''[[Agatha Christie's Marple]]'' |Moira Nicholson |Beşa: Çima Wan ji Evans Nepirsî? |- |rowspan="2" |2011 |''[[Silk (TV series)|Silk]]'' |Niamh Cranitch |rowspan="2" |6 beş |- |''{{Sortname|The|Fades|The Fades (TV series)}}'' |Sarah Etches |- |2012–2016 |''[[Game of Thrones]]'' |[[Margaery Tyrell]] |26 beş |- |2013–2015 |''[[Elementary (TV series)|Elementary]]'' |[[Professor Moriarty|Jamie Moriarty]] / [[Irene Adler]] |6 beş |- |2015 |''{{Sortname|The|Scandalous Lady W|nolink=1}}'' |[[Seymour Dorothy Fleming|Seymour Worsley]] |Fîlma televîzyonê |- |2018 |''[[Picnic at Hanging Rock (TV series)|Picnic at Hanging Rock]]'' |Mrs Hester Appleyard |6 beş |- |2019 |''[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]'' | Onica (voice) |10 beş |- |2020 |''[[Penny Dreadful: City of Angels]]'' |Magda |Rola sereke |} === Videoyên lîstikan === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Vîdeoyên lîstikan |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rola dengê ! class="unsortable" | Nîşe |- | 2014–2015 | ''[[Game of Thrones (2014 video game)|Game of Thrones]]'' | [[Margaery Tyrell]] | Li ser bingeha rêzefîlma TV ya bi heman navî |- | 2017 | ''[[Mass Effect: Andromeda]]'' | Dr. Lexi T'Perro | |} === Şano === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Lîstikên şanoya |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol |- | 2003 |''[[The Comedy of Errors]]'' |Adriana |- |rowspan="2" |2010 |''Sweet Nothings'' |Mizi |- |''.45'' |Pat |- |2012 |''[[After Miss Julie]]'' |Miss Julie |- |2017 |''[[Venus in Fur]]'' |Vanda Jordan |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] civf0xatthzej8f3reh1c3rz006m3jv 1996009 1996006 2026-04-03T09:15:56Z Avestaboy 34898 1996009 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = | wêne = Natalie Dormer 2014.jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Natalie Dormer (2014) | navê_rastî = Natalie Dormer | zimanê_navê_rastî = | navê_jidayikbûnê = | navê_din = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|2|1982|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Reading, Berkshire]],[[Înglistan]],[[Keyaniya Yekbûyî]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | netewe = Birîtanî | hevwelatî = | perwerde = | pîşe = Aktrêst | salên_çalak = 2005–niha | tê_nasîn = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | televîzyon = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = | çînaser = sînema }} '''Natalie Dormer''', ({{Jidayikbûn|11|2|1982|j=1}}) lîstikvana televîzyon û fîlmê ya [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ye ku bi rola Anne Boleyn de di rêzefîlma ''[[The Tudors]]'' a hilberîna Showtime û bi rola Margaery Tyrell, bi hilberîna [[Home Box]]ê, di rêzefîlma ''[[Game of Thrones]]'' de, bi awayekî berfirehî hate nas kirin. == Jînenîgarî == Natalie Dormer di 11ê sibata 1982an de hate dinê. Dormer ewil dibistana navîn a Chiltern Edge xwend, paşê jî Dibistana Bilind a Blue Coat Reading xwend, Natalie di pola şeşan de di dibistana navîn a kuran de perwerdeya xwe dewam kir. Ew li ba bavmaliya xwe (zirbav), bi xwişka xwe Samantha û birayê xwe Mark re li bajarê [[Reading]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Birîtanyayê]] mezin bûn<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |sernav=Boho Boleyn girl: Actress Natalie Dormer's dramatic entrance {{!}} Daily Mail Online |tarîx=2016-03-03 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2012-04-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120420050020/http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema xwendina xwe de, bi kesayetiya xweya pêşeng wekî xwendekarek mînak hate nişandan, bû alîkarê rêveberê tîma netball a dibistanê û di tîma axaftvan a dibistanê cih girt. Natalie Dormer ji ber van erkan li gelek welatan geriya.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |sernav=Natalie Dormer on playing England's naughtiest queens - Life & Style - London Evening Standard |tarîx=2015-07-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-07-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150723150613/http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di salên dibistana xwe de, wê li Dibistana Dansê ya Allenova dans de perwerdeya dansê dît.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.allenova.co.uk/news |sernav=News - Earley {{!}} Allenova School of Dance |tarîx=2014-09-08 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-09-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140908182915/http://www.allenova.co.uk/news |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dormer, xwe wekî "hêviya akademîk" a malbata xwe bi nav dikir. Di azmûna A-Asta ku wê serdana beşa Dîrokê ya Zanîngeha Cambridge kir lê ji bo vê beşê pêla têr bidest nexist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |sernav=Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen - Profiles - People - The Independent |tarîx=2015-08-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150821072814/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Piştre biryar da ku ji bo lîstikvaniyê beşdarî hilbijartinan bû û li Akademiya Hunerên Dramatîk a Webber Douglas dest bi perwerdehiya lîstikvaniyê kir.<ref name=":0"/> == Kariyera wê == Piştî perwerdehiya şeş mehan li Akademiya Hunerên Dramatîk a [[Webber Douglas]]ê di sala 2015an de bi rola xwe bi navê Victoria, di fîlma Casanova de yekem car dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Derhêner [[Lasse Hallström]] ji dema komedî ya Dormer bi bandor bû senaryo ji bo wê hate berfireh kirin. Ji ber hêz û performansa wê ya di rolê de, wê bi Touchstone Pictures re jibo sê fîlman peyman îmze kir, lê yek ji van fîlman nehatî kişandin.<ref name=":0"/> Di sala 2005an de, di rêzefîlma TV'yê Distore Shores de bi roleke piçûk lîst. Piştê fîlma Casanova , neh mehan Natalie bêkar bû, û got "Di 12 mehên kariyera xweya lîstikvaniyê de dersa çêtir min ji vê demê a dikarim bêjim min dît."<ref name=":1"/> Di sala 2006an de bi navê rola Phillippa Balfour di rêzefîlma Rebus The Falls de lîst. Di salên 2007 û 2008an de, wê di sezonên yekem û duyem ên rêzefîlma The Tudors de rola Anne Boleyn, jina keyê Înglistanê Henry VIII lîst û gelek bertekên erênî wergirt.Performansa Robert Abele, yek ji nivîskarên tabloya LA Weekly e anî ziman ku "Natalie Dormer, wekî Anne Boleyn, sofîstîke bi dilşewatî berbiçav radigihîne ... Ez difikirim ku ew ji Tudors re wek hûrîyek efsûnî, dem-rawestîn dilxweş e."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |sernav=The Tudors: Heads Will Roll {{!}} TV {{!}} Los Angeles {{!}} Los Angeles News and Events {{!}} LA Weekly |tarîx=2014-12-05 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205221831/http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Fîlmografî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Fîlmên wê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |2005 |''[[Casanova (2005 film)|Casanova]]'' |Victoria |Destpêk |- |2007 |''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' |Cassie | |- |2009 |''[[City of Life]]'' |Olga | |- |rowspan="2" | 2011 |''[[W.E.]]'' |[[Queen Elizabeth The Queen Mother|Elizabeth Bowes-Lyon]] | |- |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |Private Lorraine | |- |2012 |''Electric Cinema: How to Behave'' |[[Lauren Bacall]] |Kurtefîlm |- |rowspan="5" | 2013 |''{{Sortname|A|Long Way from Home|nolink=1}}'' |Suzanne | |- |''[[Rush (2013 film)|Rush]]'' |Nurse Gemma | |- |''{{Sortname|The|Counselor}}'' |The Blonde | |- |''{{Sortname|The|Ring Cycle|nolink=1}}'' |Millie |rowspan="2" |Kurtefîlm |- |''{{Sortname|The|Brunchers|nolink=1}}'' |Her |- |rowspan="2" | 2014 |''{{Sortname|The|Riot Club}}'' |Charlie | |- |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' |rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Cressida|Cressida]] | |- |2015 |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | 2016 |''{{Sortname|The|Forest|dab=2016 film}}'' |Sara Price <br> Jess Price | |- |rowspan="2" | 2018 |''[[In Darkness (2018 film)|In Darkness]]'' |Sofia |Senarîst |- |''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' |Dr. Gina Rose | |- | 2019 |''[[The Professor and the Madman (film)|The Professor and the Madman]]'' |Eliza Merrett | |- | 2020 |''Pets United'' |Belle |Dengdan <!--DO NOT ADD FILMS THAT HAVE NOT BEGUN FILMING YET PER WP:NFF--> |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Rêzefîlmên televîzyonê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |rowspan="2" |2005 |''[[Distant Shores (UK TV series)|Distant Shores]]'' |Mobile Woman |Beşa #1.1 |- |''[[Rebus (TV series)|Rebus]]'' |Phillippa Balfour |Beşa: "The Falls" |- |2007–2008;<br>2010 |''{{Sortname|The|Tudors}}'' |[[Anne Boleyn]] |21 beş |- |rowspan="2" | 2009 |''Masterwork'' |Mo Murphy |Pîlot |- |''[[Agatha Christie's Marple]]'' |Moira Nicholson |Beşa: Çima Wan ji Evans Nepirsî? |- |rowspan="2" |2011 |''[[Silk (TV series)|Silk]]'' |Niamh Cranitch |rowspan="2" |6 beş |- |''{{Sortname|The|Fades|The Fades (TV series)}}'' |Sarah Etches |- |2012–2016 |''[[Game of Thrones]]'' |[[Margaery Tyrell]] |26 beş |- |2013–2015 |''[[Elementary (TV series)|Elementary]]'' |[[Professor Moriarty|Jamie Moriarty]] / [[Irene Adler]] |6 beş |- |2015 |''{{Sortname|The|Scandalous Lady W|nolink=1}}'' |[[Seymour Dorothy Fleming|Seymour Worsley]] |Fîlma televîzyonê |- |2018 |''[[Picnic at Hanging Rock (TV series)|Picnic at Hanging Rock]]'' |Mrs Hester Appleyard |6 beş |- |2019 |''[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]'' | Onica (voice) |10 beş |- |2020 |''[[Penny Dreadful: City of Angels]]'' |Magda |Rola sereke |} === Videoyên lîstikan === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Vîdeoyên lîstikan |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rola dengê ! class="unsortable" | Nîşe |- | 2014–2015 | ''[[Game of Thrones (2014 video game)|Game of Thrones]]'' | [[Margaery Tyrell]] | Li ser bingeha rêzefîlma TV ya bi heman navî |- | 2017 | ''[[Mass Effect: Andromeda]]'' | Dr. Lexi T'Perro | |} === Şano === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Lîstikên şanoya |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol |- | 2003 |''[[The Comedy of Errors]]'' |Adriana |- |rowspan="2" |2010 |''Sweet Nothings'' |Mizi |- |''.45'' |Pat |- |2012 |''[[After Miss Julie]]'' |Miss Julie |- |2017 |''[[Venus in Fur]]'' |Vanda Jordan |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] h13yc27o7maz8a7efiay4iqfc7n94oj 1996010 1996009 2026-04-03T09:17:43Z Avestaboy 34898 1996010 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = | wêne = Natalie Dormer 2014.jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Natalie Dormer (2014) | navê_rastî = Natalie Dormer | zimanê_navê_rastî = | navê_jidayikbûnê = | navê_din = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|2|1982|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Reading, Berkshire]],[[Înglistan]],[[Keyaniya Yekbûyî]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | netewe = Birîtanî | hevwelatî = | perwerde = | pîşe = [[Lîstikvan]] | salên_çalak = 2005–niha | tê_nasîn = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | televîzyon = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = | çînaser = sînema }} '''Natalie Dormer''', ({{Jidayikbûn|11|2|1982|j=1}}) lîstikvana televîzyon û fîlmê ya [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ye ku bi rola Anne Boleyn de di rêzefîlma ''[[The Tudors]]'' a hilberîna Showtime û bi rola Margaery Tyrell, bi hilberîna [[Home Box]]ê, di rêzefîlma ''[[Game of Thrones]]'' de, bi awayekî berfirehî hate nas kirin. == Jînenîgarî == Natalie Dormer di 11ê sibata 1982an de hate dinê. Dormer ewil dibistana navîn a Chiltern Edge xwend, paşê jî Dibistana Bilind a Blue Coat Reading xwend, Natalie di pola şeşan de di dibistana navîn a kuran de perwerdeya xwe dewam kir. Ew li ba bavmaliya xwe (zirbav), bi xwişka xwe Samantha û birayê xwe Mark re li bajarê [[Reading]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Birîtanyayê]] mezin bûn<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |sernav=Boho Boleyn girl: Actress Natalie Dormer's dramatic entrance {{!}} Daily Mail Online |tarîx=2016-03-03 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2012-04-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120420050020/http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema xwendina xwe de, bi kesayetiya xweya pêşeng wekî xwendekarek mînak hate nişandan, bû alîkarê rêveberê tîma netball a dibistanê û di tîma axaftvan a dibistanê cih girt. Natalie Dormer ji ber van erkan li gelek welatan geriya.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |sernav=Natalie Dormer on playing England's naughtiest queens - Life & Style - London Evening Standard |tarîx=2015-07-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-07-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150723150613/http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di salên dibistana xwe de, wê li Dibistana Dansê ya Allenova dans de perwerdeya dansê dît.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.allenova.co.uk/news |sernav=News - Earley {{!}} Allenova School of Dance |tarîx=2014-09-08 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-09-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140908182915/http://www.allenova.co.uk/news |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dormer, xwe wekî "hêviya akademîk" a malbata xwe bi nav dikir. Di azmûna A-Asta ku wê serdana beşa Dîrokê ya Zanîngeha Cambridge kir lê ji bo vê beşê pêla têr bidest nexist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |sernav=Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen - Profiles - People - The Independent |tarîx=2015-08-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150821072814/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Piştre biryar da ku ji bo lîstikvaniyê beşdarî hilbijartinan bû û li Akademiya Hunerên Dramatîk a Webber Douglas dest bi perwerdehiya lîstikvaniyê kir.<ref name=":0"/> == Kariyera wê == Piştî perwerdehiya şeş mehan li Akademiya Hunerên Dramatîk a [[Webber Douglas]]ê di sala 2015an de bi rola xwe bi navê Victoria, di fîlma Casanova de yekem car dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Derhêner [[Lasse Hallström]] ji dema komedî ya Dormer bi bandor bû senaryo ji bo wê hate berfireh kirin. Ji ber hêz û performansa wê ya di rolê de, wê bi Touchstone Pictures re jibo sê fîlman peyman îmze kir, lê yek ji van fîlman nehatî kişandin.<ref name=":0"/> Di sala 2005an de, di rêzefîlma TV'yê Distore Shores de bi roleke piçûk lîst. Piştê fîlma Casanova , neh mehan Natalie bêkar bû, û got "Di 12 mehên kariyera xweya lîstikvaniyê de dersa çêtir min ji vê demê a dikarim bêjim min dît."<ref name=":1"/> Di sala 2006an de bi navê rola Phillippa Balfour di rêzefîlma Rebus The Falls de lîst. Di salên 2007 û 2008an de, wê di sezonên yekem û duyem ên rêzefîlma The Tudors de rola Anne Boleyn, jina keyê Înglistanê Henry VIII lîst û gelek bertekên erênî wergirt.Performansa Robert Abele, yek ji nivîskarên tabloya LA Weekly e anî ziman ku "Natalie Dormer, wekî Anne Boleyn, sofîstîke bi dilşewatî berbiçav radigihîne ... Ez difikirim ku ew ji Tudors re wek hûrîyek efsûnî, dem-rawestîn dilxweş e."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |sernav=The Tudors: Heads Will Roll {{!}} TV {{!}} Los Angeles {{!}} Los Angeles News and Events {{!}} LA Weekly |tarîx=2014-12-05 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205221831/http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Fîlmografî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Fîlmên wê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |2005 |''[[Casanova (2005 film)|Casanova]]'' |Victoria |Destpêk |- |2007 |''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' |Cassie | |- |2009 |''[[City of Life]]'' |Olga | |- |rowspan="2" | 2011 |''[[W.E.]]'' |[[Queen Elizabeth The Queen Mother|Elizabeth Bowes-Lyon]] | |- |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |Private Lorraine | |- |2012 |''Electric Cinema: How to Behave'' |[[Lauren Bacall]] |Kurtefîlm |- |rowspan="5" | 2013 |''{{Sortname|A|Long Way from Home|nolink=1}}'' |Suzanne | |- |''[[Rush (2013 film)|Rush]]'' |Nurse Gemma | |- |''{{Sortname|The|Counselor}}'' |The Blonde | |- |''{{Sortname|The|Ring Cycle|nolink=1}}'' |Millie |rowspan="2" |Kurtefîlm |- |''{{Sortname|The|Brunchers|nolink=1}}'' |Her |- |rowspan="2" | 2014 |''{{Sortname|The|Riot Club}}'' |Charlie | |- |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' |rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Cressida|Cressida]] | |- |2015 |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | 2016 |''{{Sortname|The|Forest|dab=2016 film}}'' |Sara Price <br> Jess Price | |- |rowspan="2" | 2018 |''[[In Darkness (2018 film)|In Darkness]]'' |Sofia |Senarîst |- |''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' |Dr. Gina Rose | |- | 2019 |''[[The Professor and the Madman (film)|The Professor and the Madman]]'' |Eliza Merrett | |- | 2020 |''Pets United'' |Belle |Dengdan <!--DO NOT ADD FILMS THAT HAVE NOT BEGUN FILMING YET PER WP:NFF--> |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Rêzefîlmên televîzyonê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |rowspan="2" |2005 |''[[Distant Shores (UK TV series)|Distant Shores]]'' |Mobile Woman |Beşa #1.1 |- |''[[Rebus (TV series)|Rebus]]'' |Phillippa Balfour |Beşa: "The Falls" |- |2007–2008;<br>2010 |''{{Sortname|The|Tudors}}'' |[[Anne Boleyn]] |21 beş |- |rowspan="2" | 2009 |''Masterwork'' |Mo Murphy |Pîlot |- |''[[Agatha Christie's Marple]]'' |Moira Nicholson |Beşa: Çima Wan ji Evans Nepirsî? |- |rowspan="2" |2011 |''[[Silk (TV series)|Silk]]'' |Niamh Cranitch |rowspan="2" |6 beş |- |''{{Sortname|The|Fades|The Fades (TV series)}}'' |Sarah Etches |- |2012–2016 |''[[Game of Thrones]]'' |[[Margaery Tyrell]] |26 beş |- |2013–2015 |''[[Elementary (TV series)|Elementary]]'' |[[Professor Moriarty|Jamie Moriarty]] / [[Irene Adler]] |6 beş |- |2015 |''{{Sortname|The|Scandalous Lady W|nolink=1}}'' |[[Seymour Dorothy Fleming|Seymour Worsley]] |Fîlma televîzyonê |- |2018 |''[[Picnic at Hanging Rock (TV series)|Picnic at Hanging Rock]]'' |Mrs Hester Appleyard |6 beş |- |2019 |''[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]'' | Onica (voice) |10 beş |- |2020 |''[[Penny Dreadful: City of Angels]]'' |Magda |Rola sereke |} === Videoyên lîstikan === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Vîdeoyên lîstikan |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rola dengê ! class="unsortable" | Nîşe |- | 2014–2015 | ''[[Game of Thrones (2014 video game)|Game of Thrones]]'' | [[Margaery Tyrell]] | Li ser bingeha rêzefîlma TV ya bi heman navî |- | 2017 | ''[[Mass Effect: Andromeda]]'' | Dr. Lexi T'Perro | |} === Şano === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Lîstikên şanoya |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol |- | 2003 |''[[The Comedy of Errors]]'' |Adriana |- |rowspan="2" |2010 |''Sweet Nothings'' |Mizi |- |''.45'' |Pat |- |2012 |''[[After Miss Julie]]'' |Miss Julie |- |2017 |''[[Venus in Fur]]'' |Vanda Jordan |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] 8wtrpkh7tzuw3pqw1koyl45vemoj4nv 1996011 1996010 2026-04-03T09:19:31Z Avestaboy 34898 Girêdan 1996011 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = | wêne = Natalie Dormer 2014.jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Natalie Dormer (2014) | navê_rastî = Natalie Dormer | zimanê_navê_rastî = | navê_jidayikbûnê = | navê_din = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|2|1982|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Reading, Berkshire]],[[Înglistan]],[[Keyaniya Yekbûyî]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | netewe = Birîtanî | hevwelatî = | perwerde = | pîşe = [[Lîstikvan]] | salên_çalak = 2005–niha | tê_nasîn = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | televîzyon = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = | çînaser = sînema }} '''Natalie Dormer''', ({{Jidayikbûn|11|2|1982|j=1}}) lîstikvana televîzyon û fîlmê ya [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ye ku bi rola Anne Boleyn de di rêzefîlma ''[[The Tudors]]'' a hilberîna Showtime û bi rola Margaery Tyrell, bi hilberîna [[Home Box]]ê, di rêzefîlma ''[[Game of Thrones]]'' de, bi awayekî berfirehî hate nas kirin. == Jînenîgarî == Natalie Dormer di 11ê sibata 1982an de hate dinê. Dormer ewil dibistana navîn a Chiltern Edge xwend, paşê jî Dibistana Bilind a Blue Coat Reading xwend, Natalie di pola şeşan de di dibistana navîn a kuran de perwerdeya xwe dewam kir. Ew li ba bavmaliya xwe (zirbav), bi xwişka xwe Samantha û birayê xwe Mark re li bajarê [[Reading]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Birîtanyayê]] mezin bûn<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |sernav=Boho Boleyn girl: Actress Natalie Dormer's dramatic entrance {{!}} Daily Mail Online |tarîx=2016-03-03 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2012-04-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120420050020/http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema xwendina xwe de, bi kesayetiya xweya pêşeng wekî xwendekarek mînak hate nişandan, bû alîkarê rêveberê tîma netball a dibistanê û di tîma axaftvan a dibistanê cih girt. Natalie Dormer ji ber van erkan li gelek welatan geriya.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |sernav=Natalie Dormer on playing England's naughtiest queens - Life & Style - London Evening Standard |tarîx=2015-07-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-07-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150723150613/http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di salên dibistana xwe de, wê li Dibistana Dansê ya Allenova dans de perwerdeya dansê dît.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.allenova.co.uk/news |sernav=News - Earley {{!}} Allenova School of Dance |tarîx=2014-09-08 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-09-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140908182915/http://www.allenova.co.uk/news |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dormer, xwe wekî "hêviya akademîk" a malbata xwe bi nav dikir. Di azmûna A-Asta ku wê serdana beşa Dîrokê ya Zanîngeha Cambridge kir lê ji bo vê beşê pêla têr bidest nexist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |sernav=Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen - Profiles - People - The Independent |tarîx=2015-08-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150821072814/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Piştre biryar da ku ji bo lîstikvaniyê beşdarî hilbijartinan bû û li Akademiya Hunerên Dramatîk a Webber Douglas dest bi perwerdehiya lîstikvaniyê kir.<ref name=":0"/> == Kariyera wê == Piştî perwerdehiya şeş mehan li Akademiya Hunerên Dramatîk a [[Webber Douglas]]ê di sala 2015an de bi rola xwe bi navê Victoria, di fîlma Casanova de yekem car dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Derhêner [[Lasse Hallström]] ji dema komedî ya Dormer bi bandor bû senaryo ji bo wê hate berfireh kirin. Ji ber hêz û performansa wê ya di rolê de, wê bi Touchstone Pictures re jibo sê fîlman peyman îmze kir, lê yek ji van fîlman nehatî kişandin.<ref name=":0"/> Di sala 2005an de, di rêzefîlma TV'yê Distore Shores de bi roleke piçûk lîst. Piştê fîlma Casanova , neh mehan Natalie bêkar bû, û got "Di 12 mehên kariyera xweya lîstikvaniyê de dersa çêtir min ji vê demê a dikarim bêjim min dît."<ref name=":1"/> Di sala 2006an de bi navê rola Phillippa Balfour di rêzefîlma Rebus The Falls de lîst. Di salên 2007 û 2008an de, wê di sezonên yekem û duyem ên rêzefîlma The Tudors de rola [[Anne Boleyn]], jina keyê Înglistanê [[Henry VIII]] lîst û gelek bertekên erênî wergirt.Performansa Robert Abele, yek ji nivîskarên tabloya LA Weekly e anî ziman ku "Natalie Dormer, wekî Anne Boleyn, sofîstîke bi dilşewatî berbiçav radigihîne ... Ez difikirim ku ew ji Tudors re wek hûrîyek efsûnî, dem-rawestîn dilxweş e."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |sernav=The Tudors: Heads Will Roll {{!}} TV {{!}} Los Angeles {{!}} Los Angeles News and Events {{!}} LA Weekly |tarîx=2014-12-05 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205221831/http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Fîlmografî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Fîlmên wê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |2005 |''[[Casanova (2005 film)|Casanova]]'' |Victoria |Destpêk |- |2007 |''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' |Cassie | |- |2009 |''[[City of Life]]'' |Olga | |- |rowspan="2" | 2011 |''[[W.E.]]'' |[[Queen Elizabeth The Queen Mother|Elizabeth Bowes-Lyon]] | |- |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |Private Lorraine | |- |2012 |''Electric Cinema: How to Behave'' |[[Lauren Bacall]] |Kurtefîlm |- |rowspan="5" | 2013 |''{{Sortname|A|Long Way from Home|nolink=1}}'' |Suzanne | |- |''[[Rush (2013 film)|Rush]]'' |Nurse Gemma | |- |''{{Sortname|The|Counselor}}'' |The Blonde | |- |''{{Sortname|The|Ring Cycle|nolink=1}}'' |Millie |rowspan="2" |Kurtefîlm |- |''{{Sortname|The|Brunchers|nolink=1}}'' |Her |- |rowspan="2" | 2014 |''{{Sortname|The|Riot Club}}'' |Charlie | |- |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' |rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Cressida|Cressida]] | |- |2015 |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | 2016 |''{{Sortname|The|Forest|dab=2016 film}}'' |Sara Price <br> Jess Price | |- |rowspan="2" | 2018 |''[[In Darkness (2018 film)|In Darkness]]'' |Sofia |Senarîst |- |''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' |Dr. Gina Rose | |- | 2019 |''[[The Professor and the Madman (film)|The Professor and the Madman]]'' |Eliza Merrett | |- | 2020 |''Pets United'' |Belle |Dengdan <!--DO NOT ADD FILMS THAT HAVE NOT BEGUN FILMING YET PER WP:NFF--> |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Rêzefîlmên televîzyonê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |rowspan="2" |2005 |''[[Distant Shores (UK TV series)|Distant Shores]]'' |Mobile Woman |Beşa #1.1 |- |''[[Rebus (TV series)|Rebus]]'' |Phillippa Balfour |Beşa: "The Falls" |- |2007–2008;<br>2010 |''{{Sortname|The|Tudors}}'' |[[Anne Boleyn]] |21 beş |- |rowspan="2" | 2009 |''Masterwork'' |Mo Murphy |Pîlot |- |''[[Agatha Christie's Marple]]'' |Moira Nicholson |Beşa: Çima Wan ji Evans Nepirsî? |- |rowspan="2" |2011 |''[[Silk (TV series)|Silk]]'' |Niamh Cranitch |rowspan="2" |6 beş |- |''{{Sortname|The|Fades|The Fades (TV series)}}'' |Sarah Etches |- |2012–2016 |''[[Game of Thrones]]'' |[[Margaery Tyrell]] |26 beş |- |2013–2015 |''[[Elementary (TV series)|Elementary]]'' |[[Professor Moriarty|Jamie Moriarty]] / [[Irene Adler]] |6 beş |- |2015 |''{{Sortname|The|Scandalous Lady W|nolink=1}}'' |[[Seymour Dorothy Fleming|Seymour Worsley]] |Fîlma televîzyonê |- |2018 |''[[Picnic at Hanging Rock (TV series)|Picnic at Hanging Rock]]'' |Mrs Hester Appleyard |6 beş |- |2019 |''[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]'' | Onica (voice) |10 beş |- |2020 |''[[Penny Dreadful: City of Angels]]'' |Magda |Rola sereke |} === Videoyên lîstikan === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Vîdeoyên lîstikan |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rola dengê ! class="unsortable" | Nîşe |- | 2014–2015 | ''[[Game of Thrones (2014 video game)|Game of Thrones]]'' | [[Margaery Tyrell]] | Li ser bingeha rêzefîlma TV ya bi heman navî |- | 2017 | ''[[Mass Effect: Andromeda]]'' | Dr. Lexi T'Perro | |} === Şano === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Lîstikên şanoya |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol |- | 2003 |''[[The Comedy of Errors]]'' |Adriana |- |rowspan="2" |2010 |''Sweet Nothings'' |Mizi |- |''.45'' |Pat |- |2012 |''[[After Miss Julie]]'' |Miss Julie |- |2017 |''[[Venus in Fur]]'' |Vanda Jordan |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] r6ahql998blncsxx5qgpkwaqmogazlk 1996014 1996011 2026-04-03T09:21:52Z Avestaboy 34898 1996014 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2024}} {{Agahîdank mirov | nav = | wêne = Natalie Dormer 2014.jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Natalie Dormer (2014) | navê_rastî = Natalie Dormer | zimanê_navê_rastî = | navê_jidayikbûnê = | navê_din = | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|11|2|1982|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Reading, Berkshire]],[[Înglistan]],[[Keyaniya Yekbûyî]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | sedema_mirinê = | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | netewe = | hevwelatî = | perwerde = | pîşe = [[Lîstikvan]] | salên_çalak = 2005–niha | tê_nasîn = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | televîzyon = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = | çînaser = sînema }} '''Natalie Dormer''', ({{Jidayikbûn|11|2|1982|j=1}}) lîstikvana televîzyon û fîlmê ya [[Keyaniya Yekbûyî|brîtanî]] ye ku bi rola Anne Boleyn de di rêzefîlma ''[[The Tudors]]'' a hilberîna Showtime û bi rola Margaery Tyrell, bi hilberîna [[Home Box]]ê, di rêzefîlma ''[[Game of Thrones]]'' de, bi awayekî berfirehî hate nas kirin. == Jînenîgarî == Natalie Dormer di 11ê sibata 1982an de hate dinê. Dormer ewil dibistana navîn a Chiltern Edge xwend, paşê jî Dibistana Bilind a Blue Coat Reading xwend, Natalie di pola şeşan de di dibistana navîn a kuran de perwerdeya xwe dewam kir. Ew li ba bavmaliya xwe (zirbav), bi xwişka xwe Samantha û birayê xwe Mark re li bajarê [[Reading]] a [[Keyaniya Yekbûyî|Birîtanyayê]] mezin bûn<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |sernav=Boho Boleyn girl: Actress Natalie Dormer's dramatic entrance {{!}} Daily Mail Online |tarîx=2016-03-03 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2012-04-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120420050020/http://www.dailymail.co.uk/home/you/article-1081189/Boho-Boleyn-girl-Actress-Natalie-Dormer.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di serdema xwendina xwe de, bi kesayetiya xweya pêşeng wekî xwendekarek mînak hate nişandan, bû alîkarê rêveberê tîma netball a dibistanê û di tîma axaftvan a dibistanê cih girt. Natalie Dormer ji ber van erkan li gelek welatan geriya.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |sernav=Natalie Dormer on playing England's naughtiest queens - Life & Style - London Evening Standard |tarîx=2015-07-23 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-07-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150723150613/http://www.standard.co.uk/lifestyle/natalie-dormer-on-playing-englands-naughtiest-queens-6535378.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di salên dibistana xwe de, wê li Dibistana Dansê ya Allenova dans de perwerdeya dansê dît.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.allenova.co.uk/news |sernav=News - Earley {{!}} Allenova School of Dance |tarîx=2014-09-08 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-09-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20140908182915/http://www.allenova.co.uk/news |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dormer, xwe wekî "hêviya akademîk" a malbata xwe bi nav dikir. Di azmûna A-Asta ku wê serdana beşa Dîrokê ya Zanîngeha Cambridge kir lê ji bo vê beşê pêla têr bidest nexist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |sernav=Golden girl: How Natalie Dormer became the new queen of the screen - Profiles - People - The Independent |tarîx=2015-08-21 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2015-08-21 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150821072814/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/golden-girl-how-natalie-dormer-became-the-new-queen-of-the-screen-2354626.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Piştre biryar da ku ji bo lîstikvaniyê beşdarî hilbijartinan bû û li Akademiya Hunerên Dramatîk a Webber Douglas dest bi perwerdehiya lîstikvaniyê kir.<ref name=":0"/> == Kariyera wê == Piştî perwerdehiya şeş mehan li Akademiya Hunerên Dramatîk a [[Webber Douglas]]ê di sala 2015an de bi rola xwe bi navê Victoria, di fîlma Casanova de yekem car dest bi kariyera xwe ya lîstikvaniyê kir. Derhêner [[Lasse Hallström]] ji dema komedî ya Dormer bi bandor bû senaryo ji bo wê hate berfireh kirin. Ji ber hêz û performansa wê ya di rolê de, wê bi Touchstone Pictures re jibo sê fîlman peyman îmze kir, lê yek ji van fîlman nehatî kişandin.<ref name=":0"/> Di sala 2005an de, di rêzefîlma TV'yê Distore Shores de bi roleke piçûk lîst. Piştê fîlma Casanova , neh mehan Natalie bêkar bû, û got "Di 12 mehên kariyera xweya lîstikvaniyê de dersa çêtir min ji vê demê a dikarim bêjim min dît."<ref name=":1"/> Di sala 2006an de bi navê rola Phillippa Balfour di rêzefîlma Rebus The Falls de lîst. Di salên 2007 û 2008an de, wê di sezonên yekem û duyem ên rêzefîlma The Tudors de rola [[Anne Boleyn]], jina keyê Înglistanê [[Henry VIII]] lîst û gelek bertekên erênî wergirt.Performansa Robert Abele, yek ji nivîskarên tabloya LA Weekly e anî ziman ku "Natalie Dormer, wekî Anne Boleyn, sofîstîke bi dilşewatî berbiçav radigihîne ... Ez difikirim ku ew ji Tudors re wek hûrîyek efsûnî, dem-rawestîn dilxweş e."<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |sernav=The Tudors: Heads Will Roll {{!}} TV {{!}} Los Angeles {{!}} Los Angeles News and Events {{!}} LA Weekly |tarîx=2014-12-05 |malper=web.archive.org |tarîxa-gihiştinê=2020-12-15 |tarîxa-arşîvê=2014-12-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20141205221831/http://www.laweekly.com/2007-03-29/film-tv/the-tudors-heads-will-roll/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Fîlmografî == === Fîlm === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Fîlmên wê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |2005 |''[[Casanova (2005 film)|Casanova]]'' |Victoria |Destpêk |- |2007 |''[[Flawless (2007 film)|Flawless]]'' |Cassie | |- |2009 |''[[City of Life]]'' |Olga | |- |rowspan="2" | 2011 |''[[W.E.]]'' |[[Queen Elizabeth The Queen Mother|Elizabeth Bowes-Lyon]] | |- |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |Private Lorraine | |- |2012 |''Electric Cinema: How to Behave'' |[[Lauren Bacall]] |Kurtefîlm |- |rowspan="5" | 2013 |''{{Sortname|A|Long Way from Home|nolink=1}}'' |Suzanne | |- |''[[Rush (2013 film)|Rush]]'' |Nurse Gemma | |- |''{{Sortname|The|Counselor}}'' |The Blonde | |- |''{{Sortname|The|Ring Cycle|nolink=1}}'' |Millie |rowspan="2" |Kurtefîlm |- |''{{Sortname|The|Brunchers|nolink=1}}'' |Her |- |rowspan="2" | 2014 |''{{Sortname|The|Riot Club}}'' |Charlie | |- |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 1}}'' |rowspan="2" |[[List of The Hunger Games characters#Cressida|Cressida]] | |- |2015 |''{{Sortname|The|Hunger Games: Mockingjay – Part 2}}'' | |- | 2016 |''{{Sortname|The|Forest|dab=2016 film}}'' |Sara Price <br> Jess Price | |- |rowspan="2" | 2018 |''[[In Darkness (2018 film)|In Darkness]]'' |Sofia |Senarîst |- |''[[Patient Zero (film)|Patient Zero]]'' |Dr. Gina Rose | |- | 2019 |''[[The Professor and the Madman (film)|The Professor and the Madman]]'' |Eliza Merrett | |- | 2020 |''Pets United'' |Belle |Dengdan <!--DO NOT ADD FILMS THAT HAVE NOT BEGUN FILMING YET PER WP:NFF--> |} === Televîzyon === {| class="wikitable sortable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Rêzefîlmên televîzyonê |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol ! class="unsortable" | Nîşe |- |rowspan="2" |2005 |''[[Distant Shores (UK TV series)|Distant Shores]]'' |Mobile Woman |Beşa #1.1 |- |''[[Rebus (TV series)|Rebus]]'' |Phillippa Balfour |Beşa: "The Falls" |- |2007–2008;<br>2010 |''{{Sortname|The|Tudors}}'' |[[Anne Boleyn]] |21 beş |- |rowspan="2" | 2009 |''Masterwork'' |Mo Murphy |Pîlot |- |''[[Agatha Christie's Marple]]'' |Moira Nicholson |Beşa: Çima Wan ji Evans Nepirsî? |- |rowspan="2" |2011 |''[[Silk (TV series)|Silk]]'' |Niamh Cranitch |rowspan="2" |6 beş |- |''{{Sortname|The|Fades|The Fades (TV series)}}'' |Sarah Etches |- |2012–2016 |''[[Game of Thrones]]'' |[[Margaery Tyrell]] |26 beş |- |2013–2015 |''[[Elementary (TV series)|Elementary]]'' |[[Professor Moriarty|Jamie Moriarty]] / [[Irene Adler]] |6 beş |- |2015 |''{{Sortname|The|Scandalous Lady W|nolink=1}}'' |[[Seymour Dorothy Fleming|Seymour Worsley]] |Fîlma televîzyonê |- |2018 |''[[Picnic at Hanging Rock (TV series)|Picnic at Hanging Rock]]'' |Mrs Hester Appleyard |6 beş |- |2019 |''[[The Dark Crystal: Age of Resistance]]'' | Onica (voice) |10 beş |- |2020 |''[[Penny Dreadful: City of Angels]]'' |Magda |Rola sereke |} === Videoyên lîstikan === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Vîdeoyên lîstikan |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rola dengê ! class="unsortable" | Nîşe |- | 2014–2015 | ''[[Game of Thrones (2014 video game)|Game of Thrones]]'' | [[Margaery Tyrell]] | Li ser bingeha rêzefîlma TV ya bi heman navî |- | 2017 | ''[[Mass Effect: Andromeda]]'' | Dr. Lexi T'Perro | |} === Şano === {| class="wikitable" |- align="center" bgcolor="#cccccc" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Lîstikên şanoya |- align="center" bgcolor="#cccccc" |- ! Sal ! Nav ! Rol |- | 2003 |''[[The Comedy of Errors]]'' |Adriana |- |rowspan="2" |2010 |''Sweet Nothings'' |Mizi |- |''.45'' |Pat |- |2012 |''[[After Miss Julie]]'' |Miss Julie |- |2017 |''[[Venus in Fur]]'' |Vanda Jordan |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Aktrîsên brîtanî]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] qk2xq1056qndv4d5b8etuxlu7wv5bju 0 98778 1995830 1991519 2026-04-02T19:19:59Z VikiAzad 99135 1995830 wikitext text/x-wiki {{xebat}} {{Agahîdank dewleta dîrokî | nav kurdî = Mîrîtiya Pazukî | nav = | sal destpêk = 1499 | sal dawî = 1587 | damezrandin = | nexşe = Nexşeya Mîrîtiya Pazukî.svg | binnexşe = Nexşeya Mîrîtiya Pazukî | paytext = [[Zêtka]] | dîn = [[Îslam]] | rêveberî = Mîrîtî | bûyer1 sal = 1499 | bûyer2 sal = 1587 | bûyer1 = Damezrandin | bûyer2 = Hilweşandin | berê1 = [[Aqqoyûnî]] | paşê1 = [[Împeratoriya Osmanî]] }} '''Mîrîtiya Pazukî''', mîrektiya kurd bû ku di salan 1499 heya 1587an de hikum kiriye. == Dîrok == Mîrîtî li herêma [[Bidlîs]]ê, di sala 1499an de ji aliyê serokê eşira [[Bêskan (eşîr)|Pazukî]], Huseyîn Elî Beg ve hatiye damezrandin. Mîrîtiya Pazukî ji aliyê Xelîd Beg ve ku îdarê kirin û hevbendiya Şax Îsmaîl Sefewî yê bû. Xelîd Beg ji ber ku di şerê de destekî xwe qeyb kiriye "yek-dest Xelîd" hatiye binavkirin. == Binêre == * [[Dîroka Kurdistanê]] * [[Lîsteya xanedan û dûgelên kurdan]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1499an de hatine avakirin]] [[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1580î de hilweşiyan]] [[Kategorî:Xanedanên kurdan]] stbczaceez8hu4fegjjsun25d9uk3c9 0 102013 1995904 1789053 2026-04-03T00:48:41Z Kurê Acemî 105128 1995904 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Bêkategorî|tarîx=nîsan 2024}} desthilatdar/Rayedar Kesên ku bi hêza siyasî han çekdarî welatekî an herêmekî di dest de {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} po4oxvlmu402kw9lchxqokrazrvankz 1995905 1995904 2026-04-03T00:49:21Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Desthilatdarî]] weke [[Desthildar]] guhart 1995904 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Bêkategorî|tarîx=nîsan 2024}} desthilatdar/Rayedar Kesên ku bi hêza siyasî han çekdarî welatekî an herêmekî di dest de {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} po4oxvlmu402kw9lchxqokrazrvankz 1995907 1995905 2026-04-03T00:49:55Z Kurê Acemî 105128 1995907 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}{{Bêkategorî|tarîx=nîsan 2024}} desthilatdar/Rayedar Kesên ku bi hêza siyasî han çekdarî welatekî an herêmekî di dest de {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 16azup6ygwlb2betc3q8i9pkyin0ehc 1995908 1995907 2026-04-03T00:50:10Z Kurê Acemî 105128 1995908 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} desthilatdar/Rayedar Kesên ku bi hêza siyasî han çekdarî welatekî an herêmekî di dest de {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 1tscy3xwzfplk39iw7run6thyumtb1y 1995909 1995908 2026-04-03T00:50:23Z Kurê Acemî 105128 1995909 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} desthilatdar/Rayedar Kesên ku bi hêza siyasî han çekdarî welatekî an herêmekî di dest de == Çavkanî == {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 3gc8uqznlwh3p2zlt617vq3fbfnepff 1995910 1995909 2026-04-03T00:50:35Z Kurê Acemî 105128 1995910 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} desthilatdar/Rayedar Kesên ku bi hêza siyasî han çekdarî welatekî an herêmekî di dest de == Çavkanî == {{Çavkanî}}{{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] iytlwjuavrndac9ucbz8eqe0tm51voi 1995911 1995910 2026-04-03T00:50:44Z Kurê Acemî 105128 1995911 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} desthilatdar/Rayedar Kesên ku bi hêza siyasî han çekdarî welatekî an herêmekî di dest de == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] a272iikgi2hvl26iqe3fd2np7eub97d 1995912 1995911 2026-04-03T00:50:57Z Kurê Acemî 105128 1995912 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 9sze12xd16ji5liheu74nrin9rmn3qf 1995913 1995912 2026-04-03T00:51:49Z Kurê Acemî 105128 1995913 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] hozi854hdt4iha5gpp4ets7ci0vmxzp 1995914 1995913 2026-04-03T00:52:21Z Kurê Acemî 105128 1995914 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê hikûmet, gel, welat an împeratoriyekê. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] mro3ity9iy4oi4ewt7r1m1qhrs29n06 1995915 1995914 2026-04-03T00:53:06Z Kurê Acemî 105128 1995915 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] smjn4in8fii3y2xnr48m81mkmnoui98 1995916 1995915 2026-04-03T00:53:31Z Kurê Acemî 105128 1995916 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] dhifnmpxv897j2u0onso2r5uh0mqveg 1995917 1995916 2026-04-03T00:53:51Z Kurê Acemî 105128 1995917 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] msl3ktg5a06imb7g4brkrqqh696nx6i 1995918 1995917 2026-04-03T00:54:10Z Kurê Acemî 105128 1995918 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] phskgvwrc1we7xb5ces733gmptgjw7a 1995919 1995918 2026-04-03T00:54:32Z Kurê Acemî 105128 1995919 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] ho5o6yag367rztqu00ou2m7lldoau8a 1995920 1995919 2026-04-03T00:54:46Z Kurê Acemî 105128 1995920 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 3d2wxumxtij0r6el0vy0b3l96xwaout 1995921 1995920 2026-04-03T00:55:00Z Kurê Acemî 105128 1995921 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] g5vxs4gfr1ddjvnv0w13w9chps3kfe4 1995922 1995921 2026-04-03T00:55:49Z Kurê Acemî 105128 1995922 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekê giştî in. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] k8kx9ug2ypp0w8nmvvvwi8ora7ld6ci 1995923 1995922 2026-04-03T00:55:58Z Kurê Acemî 105128 1995923 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 69tnirohmt8egx6y7jb30m1lthd6eon 1995924 1995923 2026-04-03T00:56:21Z Kurê Acemî 105128 1995924 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] kwfpojmjbo52a0zcycjsprskglryyxv 1995925 1995924 2026-04-03T00:56:55Z Kurê Acemî 105128 1995925 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] jz1u8s444it4ua694ose9xb385da5b0 1995926 1995925 2026-04-03T00:57:30Z Kurê Acemî 105128 1995926 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthildar tên binavkirin == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] g8vik1926s5wyze5qy2jtj4a0oer6ry 1995927 1995926 2026-04-03T00:57:57Z Kurê Acemî 105128 1995927 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthildar tên binavkirin, == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] sk3r2wgd1eh7gxhobi0hbs651maoyyr 1995928 1995927 2026-04-03T00:58:52Z Kurê Acemî 105128 1995928 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthildar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî]] an [[desthildarî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] molv8jhlryp4o4x6hjja465k4d3l6md 1995929 1995928 2026-04-03T00:59:16Z Kurê Acemî 105128 1995929 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildar têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthildar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] c9jtpfnbqgxctvm0rhsaat68ggwzj7j 1995930 1995929 2026-04-03T00:59:47Z Kurê Acemî 105128 1995930 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthildar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthildar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] rvcml8rhns4oe5ily4q3s6dzysv6e97 1995931 1995930 2026-04-03T01:03:59Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Desthildar]] weke [[Desthilatdar]] guhart 1995930 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthildar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthildar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] rvcml8rhns4oe5ily4q3s6dzysv6e97 1995933 1995931 2026-04-03T01:04:10Z Kurê Acemî 105128 1995933 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthildar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthildar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 531r5nhvuijbbxxcx1v6u4gdkfiwptk 1995934 1995933 2026-04-03T01:04:19Z Kurê Acemî 105128 1995934 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthildar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 18tio6eeqq62rl3svgjh27goaf1gb4g 1995935 1995934 2026-04-03T01:04:31Z Kurê Acemî 105128 1995935 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in. Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] e0nqqq9e3bvh4bejcci1u6qwrtymk3b 1995936 1995935 2026-04-03T01:05:03Z Kurê Acemî 105128 1995936 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 4crv4s6irq0v8u53j21pwbz9cca474b 1995937 1995936 2026-04-03T01:05:12Z Kurê Acemî 105128 1995937 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Binerê == == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 8hb931hgwef4aqayjcwsttgim3a31jr 1995938 1995937 2026-04-03T01:05:25Z Kurê Acemî 105128 1995938 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Binerê == * [[Desthildarî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 5hmf3mcda9m1nqjx2mwllbti0vsucnv 1995939 1995938 2026-04-03T01:05:34Z Kurê Acemî 105128 1995939 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Binerê == * [[Desthildarî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 6pw39plctg19h4p8pzh9qtqqfxxzcoo 1995940 1995939 2026-04-03T01:05:43Z Kurê Acemî 105128 1995940 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Binerê == * [[Desthildarî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 56spwvcssc9iito3chxrp2jhbmms4m0 1995941 1995940 2026-04-03T01:05:52Z Kurê Acemî 105128 1995941 wikitext text/x-wiki '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Binerê == * [[Desthildarî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] 4a76e7qjdjvgy2ddxk901s4k8c2anyf 1995943 1995941 2026-04-03T01:06:40Z Kurê Acemî 105128 1995943 wikitext text/x-wiki '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[Împerator|împeratoriyekê]]. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Desthildar]] bxwuwh31j4r6honzmbiaox8hrlys8fc 1995991 1995943 2026-04-03T02:32:28Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir, Lînk paqij kir.) 1995991 wikitext text/x-wiki '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ji bo serokê [[hikûmet]], gel, [[welat]] an [[împerator]]iyekê. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthildar]] [[Kategorî:Desthildarî]] m46vjidu2h1hy7mrr3gyuqeco2qtuj6 1996013 1995991 2026-04-03T09:20:59Z Penaber49 39672 1996013 wikitext text/x-wiki '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ku ji bo serokê [[hikûmet]]an, gel, [[welat]] an [[împerator]]iyekê tê bikaranîn. Sernavên desthilatdar [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk an jî mîr û monarşiyekî giştî in.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin, û serdema hikûmdariya wan wekî [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthildar]] [[Kategorî:Desthildarî]] o1dtjdx0e5hkqb2wkpjd0xfcjdq16un 1996015 1996013 2026-04-03T09:25:16Z Penaber49 39672 1996015 wikitext text/x-wiki '''Desthilatdar''' têgehekê giştî ye ku ji bo serokê [[hikûmet]]an, gel, [[welat]] an [[împerator]]iyekê tê bikaranîn. Sernavên desthilatdaran di zimanên cihêreng de wekê [[siltan]], [[çar]], [[împerator]], [[key]], dûk, mîr û monarş hatiye binavkirin.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2025-03-16 |sernav=desthilatdar |url=https://ku.wiktionary.org/w/index.php?title=desthilatdar&oldid=6096123 |kovar=Wîkîferheng |ziman=ku}}</ref> Herwiha, [[dîktator]] û hikûmdarên din jî wekî desthilatdar tên binavkirin û serdema hikûmdariya wan wekê [[serwerî|''serwerî'']] an [[desthildarî|''desthildarî'']] tê binavkirin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthildar]] [[Kategorî:Desthildarî]] oty9omjodra3ymxuzby2a9r78np6oaz 0 125243 1995847 1877123 2026-04-02T21:30:40Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Benaz Mehmûd]] weke [[Kuştina Benaz Mehmûd 2006]] guhart 1877123 wikitext text/x-wiki {{Kêm|tarîx=çiriya paşîn 2024}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Benaz Mehmûd''' (bi [[Zimanê inglîzî|inglîzî]]: ''Banaz Mahmod'', jdb. 16 kanûna pêşîn 1985 – 24 kanûna paşîn 2006) jineke kurd a 20 salî bû ku li [[Mitcham]], li başûrê [[London]], li Înglistanê dijiya. Ew li ser fermanên malbata xwe [[Kuştina namûsê|bi hinceta namûsê hate kuştin]], ji ber ku ew zewaca tund û destdirêjî bi zorê û dest bi têkiliyek bi kesekî bijartina xwe re kir. Dûv re bav, mam û sê pismamên wê bo kuştina wê hatin darizandin. == Paşbîngeh == === Malbat === Malbata Benazê malbeteke kurdan a kevneşopî bû, ji herêma hoza [[Mîrawdale]] ya gundê [[Qeladizê]] li Başûrê Kurdistanê bû. Mehmûd Babakir Mehmûd û jina wî Behya kurek û pênc keçên wan hebûn. Malbatê di sala 1995an de dema ku Benaz deh salî bû li Keyaniya Yekbûyî mafê penaberiyê xwest. Mehmûd mezinê çar bira bû ku li başûrê Londonê dijiyan, tevî ku ew yê herî mezin bû jî, erka serokê malbatê birayê wî yê biçûk Arî Axa Mehmûd girtibû ser xwe. Xwişka mezin a Benazê zewaceke bi rêkûpêk bû wek xwişka wê ya piçûk Peyman (ku bi navê Payzee jî tê zanîn), ku di 16 saliya xwe de bi zilamek ku ji wê panzdeh sal jê mezintir re zewicî bû. Bekhal^{[Kî ye?]}, du sal ji Banazê mezintir e, di sala 2002an de ji mala malbatê reviya û demekê li cem malbateke xwedîkar ma. Çar keçên mezin ku Benaz jî di nav de ye rastî [[sinetkirina jinan]] hatin. Bekhal da zanîn ku ji ber ku bi kesên malbata wê napejirîne re tevdigere û kinc û şiklên por yê rojavayî ceribandiye rastî îstismara fizîkî û gefan hatiye. Wê da zanîn ku hewl hat dayîn ku wê bikujin û bavê wê gef li dayik, xwişk û xwe bikuj e xwar, eger ew dîsa venegere mala malbatê. Bekhal li şûna ku vegere malê, xwe veşartibû, tim diçû û bêyî ku çarşefa xwe li xwe bike, ji malê derneket. Mehmûd Babakir Mehmûd ku Bekhalê kontrol nekiribû, di nav civaka kurd de wek qelsiyek dihat dîtin û di encamê de ew rastî asteke dûrketinê hat. === Dem === Benaz di 16-17 saliya xwe de bi darê zorê bi mêrekî ji bajarê Qeladizê re tê zewicandin. Li gorî gotina wê ew 10 sal ji wê mezintir, nexwenda û modeya berî bû, wê hişê wî wek tiştek ji "pêncî salê berê" vegot. Ew di tevaya zewaca xwe de bi polîsan re ket têkiliyê, ragihand ku ew gelek caran hatiye destdirêjîkirin û lêdan .Malbata wê ji şîdeta ku li wê hatiye kirin haydar bûn, lê jê re gotin ku dev ji hevserê wê dê şerm bike. Tevî vê yekê, û bi destdirêjiya berdewam, ew di dawiyê de piştî du salan ji zewacê derket; ew di tîrmeha 2005ê de vegeriya mala malbatê  û bi kesekî ku xwe bijartibû re bi navê Rehmet Silêmanî dest bi pêwendiyek kir. Herdu mamê Benaz, Arî Axa Mehmûd, û bavê wê Mehmûd ev kirinên wê nepejirandin û hatin agahdar kirin ku Benaz û Rehmet tevî angaştên wan ên berevajî di nav têkiliyan de mane. Di 2ê kanûna pêşîn a 2005'an de li mala Arî Axa Mehmûd civînek hate li darxistin û tê de li hev kirin ku her du jî bên kuştin ji bo ku malbat û civakê şermezar kirin e . Benaz ji tirsa ewlekariya xwe çû cem polîs û ragihand ku mamê wê gefa kuştinê li wê û hevalê xwe xwariye, diyar e ku piştî bihîstina telefonê di 2ê kanûna pêşîn ê de di navbera mamê xwe û dayika xwe de ji planê hay bûye. Di 12ê kanûna pêşîn de, wê nameyek radestî Polîsxaneya Wimbledonê kir ku navên wan kesên ku ew angaşt dikir amade ne ku wî bikujin, radest kir. Di şeva [[sersal]]ê de, polîs gazî qehwexaneyek li Wimbledonê kirin, cihê ku Benaz di rewşek tengahî de hatibû û gotibû ku bavê wê hewl daye wê bikuje. Ew di bin bandora alkolê de bû, ku bavê wê ew vexwaribû, û di destên wê de birîndar bûn, di dema revê de pencereyek şikand. Dema ku govanan Benaz ji hêla xebatkarên qehwexane û nexweşxaneyê ve wekî dilteng û tirsnak binav kirin, polîsvan Angela Cornes ku pê re hevpeyvîn kir , jê bawer nekir. Wê jê re wekî "destkarîkirî " û "melodramî" binav kir, û xwest ji ber şikandina pencereyê wê bi zirara sûc tawanbar bike.Dema ku Benaz li nexweşxaneyê bû, qala bûyeran ji hevalê xwe re kir, ku wî bi telefona xwe tomar kir û piştre radestî polîsan kir. Di 22ê kanûna paşîn de hewl hat dayîn ku Rehmet Silêmanî were revandin. Sê kes ji wan kesan bûn ku Benaz berê navê wan li polîs kiribû; Hem wê û hem jî Rehmet ji hev cihê bûyerê ragihandin, û Benaz diviyabû di 24ê kanûna paşîn de vegere polîsxaneyê, lê ew qet nehat. == Kuştin == Di biyaniya 24ê kanûna paşîn a 2006an de, dê û bavê Banaz ji mala malbatê derketin da ku keça xwe ya piçûk bibin dibistanê û biçin danûstandinê, Benaz li salonê di xew de hiştin. Mihemed Marid Hama, Mihemed Salih Elî û Omer Huseyn piştî demeke kurt gihîştin xanî; Li gorî tomarên veşartî yên ku Hama bi mêvanek re diaxive dema ku ew di binçavkirinê de bû, sêyan zêdetirî du saetan rastî destavêtin û îşkenceyê li Benaz kirin, berî ku ew bi bendê wê were xeniqandin. Cenazeyê Banaz xistin valîzekê, birin xaniyek li [[Handsworth]], [[Birmingham]]  û li baxçe hate veşartin. == Peygerîn == Di 25ê kanûna paşîn a 2006 de, Banaz ji aliyê Silêmanî ve wek windakirî hat agahdarkirin , ku ji ber ku nikarîbû pê re têkilî daynin, xema rewşa wê ketibû.Polîsan di destpêkê de giliyê jidil negirt. Dê û bavê wê ku xwe wekî malbatek hêsan û xweşbîn nîşan dan, digotin ku Benaz gelek caran bi şev li derve dimîne û israr kir ku ew ne winda ye.Rehmet berdewam kir, lê belê "tacîz" kir ku polîs tevdîr bike. Di encamê de bi dê û bavê wê û apê wê re hevpeyvîn hat kirin û li malên wan peygerîn hat kirin.Hevpeyvînan nakokiyên di hesabê ku dê û bavê wê bi eslê xwe dane eşkere kirin û dahûrina tomarên têlefona Silêmanî diyar kir ku bavê Benaz ne ew dêûbavê dilşewat bû ku digot ew bû. Li hemberî gelek têkiliyên Benaz ên beriya niha bi polîsan re hatin kontrolkirin, karîbûn lîsteya kesên têkildar amade bikin. Lêpirsîn ji hêla Fermandariya Kuştin û Tawanên Giran a ''[[Dezgeha Metropolitan Police]]'' ve hate bi dest xistin û ji hêla Serkomîser [[Caroline Goode]] ve hate rêve kirin.Di destpêkê de hate texmînkirin ku Benaz zindî ye û li dijî vîna wê tê girtin û lêgerîn û binçavkirinê hate kirin. Li seranserê welat hemwext serdegirtin li milkan hatin kirin, lê ti nîşana Benaz tune bû. Têlefona wê ji dawiya 23ê kanûna paşîn vir ve çalak nebûbû û hesabê wê yê bankê destpênebûyî ma. Bav û apê Benaz li gel gumanbarên din hatin girtin. Di dema hevpeyivînan de hemû ne hevkar bûn û detektîv ji aliyê endamên civata kurdî ya berfireh ve bi hewildanên têkbirina vekolînan û parastina kesên ku têde bûn re rû bi rû man. Tevî astengkirina civakê, di 4ê sibatê 2006an de, Mihemed Marid Hama bo kuştinê hat tawanbar kirin.Amûra vê biryarê jî ew bû ku Sulemanî erênî naskir Hemayê wek yek ji wan kesên ku berê hewl dabûn wî birevînin û wî û Benaz bi kuştinê gefand. Dema ku Hama di girtîgehê de bû, bi awayekî veşartî hat tomarkirin ku pesnê rola xwe û rola kesên din di kuştina Benaz û avêtina laşê wê de dide. Wî rasterast mamê wê, Arî Axa Mehmûd, û pismamên wê, Mihemed Salih Elî, Omer Husên û Dana Emîn, xiste nava tawanan. Tomarên ku li gel daneyên şopandina têlefon û wesayîtan hatin kirin, hişt ku mayînên Benaz werin dîtin. Laşê wê di 28ê nîsana 2006an de hat dîtin. Di 1ê gulanê 2006an de, mamê Benaz Arî Axa Mehmûd bo kuştinê hat tawanbar kirin; Piştî çend mehan, di meha tebaxê de, bavê Benaz Mehmûd Babakir Mehmûd jî bo kuştinê hate tawanbar kirin. === Cenaze === Piştî ku di destpêkê de angaşt kir ku dê ibadeta Banaz li Mizgefta Regent's Park pêk were, malbatê berê xwe da mizgeftek li Tooting. Serkomîser Caroline Goode wiha got: "Wan bi qestî derew li me kiribû ku em nehêlin em amade bin [...] dema ku em gihîştin [Tooting] eşkere bû ku planên ji bo cenazeyek nehatibû çêkirin [...] malbatê li hev kiribû. li wê derê bê hişyarî [...]. Ew ji bo nimêjê ketin hundur, cesedê keça xwe [...] di rêyek kêlekê de hiştin. Bê guman di hişê min de çu guman tune ku tenê hebûna me bû ku malbat neçarî merasîma cenaze kir." Banaz li Goristana Hevbeş a Merton û Sutton, Morden hate definkirin; malbata wê gora wê bênavber hiştin. Di 26 Hezîran 2007 de, ji bo Banaz li Salona Civînê ya Mordenê merasima bîranînê hat lidarxistin, li dûv wê kevirê gorê ji granîtê li ser gora wê hate danîn. Malbata wê neçû her du merasîmê. Kirîna kevirê gorê ji aliyê Rêxistina Mafên Jinên Kurd û Îranî (RÎK) ve hatiye amadekirin; karmendên polîsî û dozgerê payebilind [[Nazir Afzal]] di nav wan kesan de bûn ku beşdar bûn. === Radestkirina ji Başûrê Kurdistanê === Herdu Mihemed Salih Elî û Omer Husên piştî kuştinê reviyan [[Başûrê Kurdistanê]]. Di Cotmeha 2007 de, [[Scotland Yard]] hatin agahdarkirin ku Elî li  [[Silêmanî (parêzgeh)|Silêmaniyê]]  ku li wir xortek ciwan di qezayek lêdan û revê  de kuştibû, hat girtin.Ew di Hezîrana 2009an de hate radestkirin, di vê yekê de ku yekem car ji Iraqê bo Keyaniya Yekbûyî hate radestkirin, tevgerek ku Serkomîser Goode wekî çêkirina "dîrokek qanûnî" binav kir. Husên xwe li devereke dûr a Iraqê veşartibû ku ji aliyê birayên wî ve hatibû parastin, ku yek ji wan [[Pêşmerge]] bû û yê din jî endamê [[Asayîş ( Başurê Kurdistan)|Asayîşê]] bû.Di dema gengeşiya bi yek ji birayên xwe re di kanûna pêşîn a 2009an de, ew bi guleya li lingê wî ket û dema ku xwe pêşkêşî nexweşxaneyê kir, bi awayekî rêk û pêk hat girtin.Husên israr kir ku ew di dema kuştina Benaz de ne li Keyaniya Yekbûyî bû û ew bûyera nasnameya çewt bû, lê tomarên berjewendiya Keyaniya Yekbûyî û her weha delîlên wêneyî ên girtina berê berevajî îspat kirin, û ew paşde di adara 2010an de hate radest kirin Îngilîstanê. == Pêvajoya dadgehê == Yekemîn ji sê darizandinên têkildarî kuştina Benaz di 5'ê Adara 2007'an de li  ''Dadgeha Cazayê ya Navendî'' dest pê kir û 14 hefte dewam kir. Silêmanî û xwişka Benaz Bekhal li dozgeriyê îfade dan; Beriya dadgehê her du jî ji aliyê civaka kurd ve hatin tehdîtkirin û tirsandin û xistin bin parastina polîsan. Ji bo bêtir parastina nasnameya xwe, Bekhal bi cil û [[abaye]] û [[serçavik]] ( niqab ) derket pêşberî dadgehê, tenê dema ku delîlên xwe ji pişt perdeyek danasîna wê ji bo heyeta dadgehê jê kir. Di hezîrana 2007ê de, bavê Benaz û apê Benaz bi yekdengî bi sûcê kuştinê hatin darizandin û bi kêmî ve 20 sal û 23 sal cezayê girtîgehê heta hetayê; Mihemed Hama di demeke kin de piştî destpêkirina dadgehê sûcê xwe yê kuştinê pejirand û bi cezayê herî kêm 17 sal cezayê girtîgehê lê hat birîn. Di çiriya paşîn a 2010ê de, Mihemed Salih Elî û Omer Husên bi kuştinê sûcdar hatin dîtin û herî kêm bi 22 sal û 21 sal cezayê girtîgehê hatin cezakirin. Di kanûna pêşîn a 2013an de Dana Emîn bi tawana alîkariya binerdkirina laşê Benaz sûcdar hat dîtin û 8 sal cezayê girtîgehê lê hat birîn. Emîn hem darazxwarin û hem jî cezayê xwe red kir; îtîraz di Îlona 2014’an de hat redkirin. === Darizandin û ceza === {| class="wikitable" |+ ! ![[Convictions|Darizandin]] !Ceza |- |Mehmûd Babakir Mehmûd (bavê Benazê ) |Kuştin |Cezayê heta hetayê bi kêmanî 20 sal |- |Ari Axa Mehmûd (apê Benaz) |Kuştin |Cezayê heta hetayê bi kêmanî 23 sal |- |Mohamad Marid Hama |Kuştin |Cezayê heta hetayê bi kêmanî 17 sal |- |Pshtewan Hama |Komploya ji bo xerakirina rêya dadmendiyê |Time served<ref>{{Harvnb|Goode|2020|loc="Honour" Chapter 4 "The Verdict"}}</ref> |- |Mihemed Saleh Elî (pismamê Benaz) |Kuştin, komploya revandinê, gefên kuştinê, xirabkirina rêya dadmendiyê |Cezayê heta hetayê bi kêmanî 22 sal |- |Omer Husên (pismamê Benaz) |Kuştin, komploya revandinê, gefên kuştinê, xirabkirina rêya dadmendiyê |Cezayê heta hetayê bi kêmanî 21 sal |- |Dana Amin (Pismamê Benaz) |Xerabkirina rêya dadmendiyê, astengkirina definkirina mexdûr ya rewa û bi guncan. |8 sal cezayê girtîgehê |} == Paşî == Tîma Metropolitan Police ku ji bo dîtina cesedê Benaz û ji bo avakirina dozekê li dijî kesên ku di kuştina wê de cih digirin, ji ber xebatên xwe Xelata Lêpirsînê ya Detektîv wergirt; Serkomîser Caroline Goode ji bo xebata ku pêşengiya lêpirsînê kir bi  [[Medalyaya Polîsî ya Keybanuyê]] hate xelat kirin. === Komîsyona Serbixwe ya Giliyên Polîsî === Doza Banaz a ku ji aliyê Midûriyeta Polîsan a [[Metropolitan Police]] û [[West Midlands Police]] ve hat ku rê li ber kuştina wê vekir, ji hêla  Komîsyona giliyên polîsî ya serbixwe ve hate lêkolîn kirin.Derket holê ku ew “terk bûye” û gefên kuştinê yên ku gotiye jidil nehatine girtin.Komîserê IPCC [[Nicola Williams]]  got: "Benaz Mehmûd jinek ciwan bû ku di mercên xirab de jiyana xwe ji dest da [...] Eşkere ye ku bersiva polîsan herî baş tevlihev bû [...] Di vekolînan de dereng hebûn, çavdêriya nebaş, kêmasiya têgihiştinê û bêhestiyarî" Di encama lêkolîna xwe de, IPCC pêşniyar kir ku gelek polîsên ku di dozê de cih digirin hişyariyên nivîskî werbigirin û divê du karmendên Polîsên Metropolitan Police li ser bingeha "kêmasiyên herî xirab" ên hatine tespît kirin derkevin pêşberî komîteyek dîsîplînê. === Heyeta Disîplînê === Heyeta dîsîplînê, ku biryar bû di 17ê Mijdara 2008 de rûne, têkildarî bûyera 31 Kanûn 2005, dema ku Banaz got ku bavê wê hewl daye ku wê bikuje, lê ji hêla karmenda polîsî Angela Cornes ve wekî "destkarîdar" û "melodramî" hate red kirin.Heyeta dîsîplînê beriya ku bicive wek govanê sereke hat terikandin, ku tê texmînkirin ku Rehmet e, red kir ku beşdarî bibe. Cornes paşê hate terfî kirin. === Rehmet Silêmanî === Piştî kuştina Banaz, Silêmanî derbasî ''[[parastina govanan]]'' bû.Tevî ku endamên malbata wî yên li Îranê hatin gefandin, wî di her du darizandinên kuştinê de govanî kir û xetereyên ku wî bi vê yekê girtibû hem ji hêla dadger [[Brian Barker]] û hem jî ji hêla polîs ve hate nas kirin. Serkomîser Caroline Goode wî wekî "yek ji du lehengên rastîn" di dozê de binav kir: "Bêyî wî me nedizanî ku Benaz jî winda bû.[...] Wî jiyana xwe xeter kir da ku li dijî tevahîya xwe derkeve. civakê û bi vê yekê dev ji her tiştî û her kesê ku nas dikir berda." Silêmanî têkoşiya ku xwe li gorî jiyana xwe ya nû û cewhera tecrît a parastina govanan biguncîne, û dixuye ku qet ji kuştina Benaz xelas nebû; wî di sala 2016 de jiyana xwe ji dest da. == Di çanda popûler de == Bûyera Benaz di sala 2012an de di belgefîlma ''[[Banaz: A Love Story]]'' de, ku derhêner û hilberîner ji hêla [[Deeyah Khan]] ve hat çêkirin, hate vegotin. Di sala 2015 de, lîstikvan / rapvan [[Riz MC]] stranek bi sernavê "Benaz" li ser bingeha çîroka Benaz di mikstapeya xwe ya Englistan de, ku di [[Roja Ezîz George]] de hate weşandin, derxist. Baladek ji hêla keçikek 13 salî ve hat çêkirin, çîroka Banaz vedibêje û di kovara ''[[Sisterhood Magazin|Sisterhoodê]]'' de hate weşandin. Love Like Blood (2017), ji rêzefîlma polîsî Tom Thorne ya nivîskar [[Mark Billingham]] , ji çîroka Benaz hatiye îlhamkirin û ji bo bîranîna wê û Rehmet Silêmanî hatiye nezirkirin . Dramayek ji du beşan, ''Honour'' , vekolîna kuştina Benaz dike. [[Keeley Hawes]] wekî Caroline Goode dileyize, ew di 28 û 29-ê îlona 2020an de li ITV-yê hate pêşandan . == Girêdanên derveyî û xwendina bêtir == * BBC Outlook (2013): Interview with DCI Caroline Goode & [[Deeyah Khan]] [https://www.bbc.co.uk/sounds/play/p01blrc0 - ''I Tracked Down Banaz "Honour Killers"''] * [[Fuuse]] Documentary. [https://fuuse.net/banaz-a-love-story/ ''Banaz. A Love Story''] * [http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20131004171146/http://www.ipcc.gov.uk/investigations/banaz-mahmood-metropolitan-police-service-and-west-midlands-police ''Independent Police Complaints Commission (IPCC): Executive Summary: Contact between Banaz Mahmod and the Metropolitan Police Service and West Midlands Police''] * [https://research-information.bris.ac.uk/ws/portalfiles/portal/188781661/Honour_based_Final_Report_English.pdf ''Honour-based Violence (HBV) and Honour-based Killings in Iraqi Kurdistan and in the Kurdish Diaspora in the UK''] (Journal of Gender Studies)<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Hague |pêşnav1=Gill |paşnav2=Gill |pêşnav2=Aisha K. |paşnav3=Begikhani |pêşnav3=Nazand |tarîx=December 2013 |sernav='Honour'-based violence and Kurdish communities: Moving towards action and change in Iraqi Kurdistan and the UK |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-gender-studies_2013-12_22_4/page/383 |kovar=Journal of Gender Studies |cild=22 |hejmar=4 |rr=383–396 |doi=10.1080/09589236.2012.708825 |s2cid=143845062 }}</ref> * [https://www.ted.com/talks/payzee_mahmod_a_survivor_s_plea_to_end_child_marriage Payzee Mahmod: ''"A survivor's plea to end child marriage"''] Banaz's sister Payzee Mahmod at TEDxLondonWomen, December 2019<ref name="Guardian McVey/Payzee">{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/global-development/2020/sep/21/uk-policing-why-not-enough-has-changed-since-the-murder-of-banaz-mahmod |sernav='She won't be the last': why not enough has changed since the murder of Banaz Mahmod |paşnav1=McVeigh |pêşnav1=Karen |tarîx=21 îlon 2020 |xebat=The Guardian }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jinên bêguneh ên ku bi sedema namûsê hatine kuştin]] [[Kategorî:Jinên kurd]] [[Kategorî:Mirin 2006]] j9s6aslt5ehwxr1rbdolohfq11nu0aq 0 128558 1995895 1983101 2026-04-02T23:38:06Z Kurê Acemî 105128 1995895 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Cem Cengiz Uzan''' (jdb. 26ê kanûna 1960î li [[Sakarya|Adapazarı]]) karsaz, siyasetmedar û serokê berê yê [[Partiya Ciwan]] ê tirk e. Xwediyê berê yê rojnameya ''Stêrk'', [[Star TV]] û Kral TV ye. Ew tevî bavê xwe Kemal Uzan û birayê xwe Hakan Uzan endamê yek ji malbatên herî bi hêz ên aborî yên Tirkiyê bû, heta ku karsaziya wan a malbatê di sala 2004’an de ji aliyê Kaseya Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) ve hat desteserkirin.Cem Uzan ji bo Tirkiyeyê bû hêviyek. Uzan di 26ê kanûna 1960an de di malbatekî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] hatiye dine. Cem Uzan ê ku [[Star TV]], yekemîn kanala televîzyona taybet a [[Tirkiye]]yê damezrand, di sala 2002'an de bi damezrandina Partiya Ciwan ket nava siyasetê. Di sêyemîn kongreya awarte ya Partiya Ciwanan de ku di 23ê Tebaxa 2002an de hat lidarxistin, wek serokê giştî yê partiyê hat hilbijartin. Genç Partî di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2002 de %7,25 û di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2007 de %3,03 dengan stend. 2. Cem Uzanê ku di îdianameya Ergenekonê de bi teşwîqkirina Şener Eruygur ji bo [[Derbeya leşkerî|darbeya leşkerî]] dihat sûcdarkirin, li Fransayê dijî û daxwaza penaberiya siyasî qebûl kir. 5’emîn Partiya Ciwanan di 2’ê Tîrmeha 2020’an de li Enqereyê pêk hat. Bi rêya telekonferansê beşdarî Kongreya Asayî bû û diyar kir ku serokê nû Murat Hakan Uzan e. Cem Uzan ku ji malbateke Boşnakî ye, di 20'ê Kanûna 1960'an de li navçeya Adapazariya [[Sakarya]]yê weke zarokê karsaz Kemal Uzan û Melahat Uzan hatiye dinê. Birayê wî bi navê Hakan Uzan heye. Cem Uzan xwendina xwe ya lîseyê li Lîseya Almanî ya Stenbolê qedandiye û li Zanîngeha Pepperdine [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|ya Amerîkayê]] lîsansa lîsansê di warê rêvebirina karsaziyê de wergirtiye. Ew dikare mîna zimanê xwe yê zikmakî bi [[Zimanê almanî|Almanî]], [[Zimanê fransî|Frensî]] û [[Zimanê inglîzî|Îngilîzî]] biaxive.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Jiyana karsaziyê == Yekemîn kanalên televizyonê yên taybet ( [[Star TV|Stêr TV]] ), yekem şahî ( Teleon TV ), muzîka yekem ( Kral TV ), yekem sînemaya tirkî ( Yeşilçam TV ) û yekem rêzefilmên tirkî (Dizi TV) di warên dîtbarî û dengî de. medya li Tirkiyê; Yekemîn weşana radyoyê ya taybet ( Super FM ), yekem weşana muzîka arabesk ( King FM ), yekem weşana muzîka biyanî ( Metro FM ) û yekem weşana muzîkê ya hêdî ( Joy FM ) bi damezrandina yekem platforma weşana dîjîtal ( Star Digital ) bi ser ketiye. Di warê ragihandina mobîl de, li Tirkiyeyê bi şîrketa Telsimê re cara ewil xizmetên wekî [[GPRS]], MMS, WAP, MVS, Push-to-talk ketin xizmetê.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Rojnameya ''Star'' ku xwediyê wê ye, li Tirkiyeyê bû rojnameya herî zêde tîraja wê. Peymanên tawîzan ên Çukurova û Kepez Elektrîkê ku di bin rêveberiya malbata Uzan de ne, di Hezîrana 2003’an de hatin betalkirin, Îmar Bankası û Adabank jî di 3’ê Tîrmeha 2003’an de hatin desteserkirin. Di Sibata 2004an de, Kasa Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) dest danî ser rêveberiya 219 şîrketên Uzanlar, ku gelek ji wan di çarçoveya lêpirsîna Banka Îmarê de biryara girtina wan hebû.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Serokatiya Giştî ya Partiya Ciwanan (2002–2009) == Cem Uzan di havîna 2002’an de kete nava siyasetê û Partiya Ciwan (GENÇPARTÎ) ava kir û bû serokê wê. Partiya wî di hilbijartinên giştî yên 3ê çiriya paşîna (November) 2002ê de, sê meh piştî damezrandina xwe, %7.25 dengan stend. Di nava 66 rojan de bi 2 milyon û 500 hezar dengan serkeftineke mezin bi dest xist, gelek zanîngehan li ser vê serkeftinê lêkolîn kirin û bû mijara teza xwendekaran.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Partiya Ciwanan di hilbijartinên giştî yên 22 Tîrmeh 2007 de %3.03 dengan stend, lê ji ber ku di her du hilbijartinan de li jêr bendavê bû nekarî wekî parlamenter were hilbijartin. ''Mazota di pêvajoya propagandayê ya beriya hilbijartina giştî ya 2007an de wê bibe 1 YTL!'' ''Dê gûzan bibe 8 dolar!'' û ''parêzbendî dê bên rakirin!'' sloganên bi vî rengî bûyerek çêkir.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} 2. Di îdianameya Ergenekonê de hat îdiakirin ku Şener Eruygur teşwîqê [[derbeya leşkerî]] kiriye. Paşê, di Îlona 2009 de bi dizî ji [[Tirkiye|Tirkiyê]] derket û demekê ji aliyê Înterpolê ve li wî geriyan. Di 12 Cotmeha 2009 de, serlêdana wî ya ji bo penaberiya siyasî li [[Fransa]]yê hat qebûlkirin. Cem Uzan ê ku îdia kir ku ew ji aliyê hikûmetê ve hatiye lînçkirina siyasî û rayedarên Fransî Uzan rast dîtin û serlêdana wî ya penaberiya siyasî qebûl kirin. Cem Uzanê ku li Fransayê di sirgûna siyasî de ye ji ber pirsgirêkên xwe yên tenduristiyê û sozên ku dabûn zarokên xwe, dev ji siyasetê berda û di hevpeyvîna xwe de ev tişt got: “Ez ne xwediyê nasnameya siyasî, niyeta min a siyasî nîne. Helbet divê em mezin neaxivin, ne diyar e ku dem dê çi bîne."{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Jiyana taybet == Cem Uzan 3 caran zewicî, yekem zewaca xwe bi keça Feyyaz Berker, Şebnem Berker re kir û ji vê zewacê 2 zarokên wî, Sînan Kemal û Dilara Gizem hene. Zewaca xwe ya duyemîn bi keça Renç Koçîbey, Alara Zeynep Koçîbey re çêkir û ji vê zewacê 2 zarokên din ên bi navê Emre Renç û Yasemîn Parîs çêbûn. Di navbera salên 2001-2011’an de bi dengbêj Nez re têkiliyeke wê ya evîndar hebû. Ji ber ku Cem Uzan neçar ma biçe Parîsê ev têkilî qediya. Dûv re ew ji bo cara sêyemîn di 28 Mijdarê de bi hevala xwe ya sêwiranerê zêran Fanny Blanchelande re zewicî.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Neviyê wî Alev Uzan di sala 2020’an de hatiye dinyayê. <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cem-uzan-dede-oldu-1740876 |sernav=Kopîkirina arşîvê |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200710164142/https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cem-uzan-dede-oldu-1740876 |roja-arşîvê=10 tîrmeh 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=10 tîrmeh 2020 }}</ref> == Pargîdaniyên Berê yên Malbata Wî == '''Kanalên TV''' * [[Star TV|Stêrk TV]] (1990-2004) (heta 1992 bi Ahmet Özal re hevkarî kir). ) * Teleon TV (1992-1994, 1999-2002) * King TV (1994-2004) * Stêrk 2 (2002-2003) / Stêrk Max (2002-2003) * Kanal 6 (2001-2003) (ji Dinç Bilgin kirî, firot Ahmet Özal ). ) * Serial TV (2003-2004) * Max Haber / Star News 24 (2002-2003) * Yesilcam TV (2003-2004) * Metro TV (2003-2004) * Fashion TV Tirkiye (?-2004) * Nev TV (2003-2004) * Klasîk (2003-2004) * Futbol (2003) * Classical 2 (2003) * Stêrk Movie Test (1999) * Joy TV (2003-2004) * Kanala Performansê (1999) * AS TV (1999) * EinsteinTV (1999) * Galeriya 1 (1999) * Galeriya 2 (1999) '''Stasyonên Radyoyê''' * Super FM (1992-2004) * King FM (1992-2004) * Metro FM (1992-2004) * Joy FM (1993-2004) * Lokum FM (1994-2003) / Joy Turk FM (2003-2004) * Radyo Matrix (1998-2003) / Rock FM (2003-2004) * Radio Alaturka (2004) * Ritmo Latino (1999-2003) * Radio Blue (1993-2003) * Radio King (2003-2004) * Radio Zêrîn (2004) '''Rojnamevanî''' * Stêrk (rojname) (1999-2004) * Stamp (rojname) (2002-2003) * Nûçeyên Tirkî '''Dezgehên medyayê yên din''' * Star Digital (1999-2002) * DigiFunClub (2002-2003) * Xizmetên Televîzyona Stêrk A. S. * Koma Stêrk Medya * Park Media Filmmaking * Weşanxaneya Parka Medya * Ajansa Nûçeyan a Medya Neteweyî * Rojnamegerî û Çapxane Birikim * Merkez Paper Bag Industry and Trade Inc. S. '''Sînema''' * Fîlmê tirkî '''Football''' * Stenbolspor (1995-2004) * Adanaspor (?-2004) '''malî''' * Banka Îmar a Tirkiyê (1983-2004) ( ''Abavê Kemal Uzan'' ) * Adabank (?-1989-? ) ( ''Bavê Kemal Uzan'' ) * Sîgorta Rumeli * Jiyana Rumeli * Ulus Factoring * Veberhênana Navendî '''Agahhesînî''' * Telsim (1994-2004) * TRNC Telsim * Rumeli Telecom (1993) * Rumeli Technic (1996) * Unitel (1995) ( ''Piştre, bi yekbûna her du pargîdaniyan, Rumeli Teknik'' Unitel) * JPP (1997) ( ''[[Urdun]]'' ) * Cable çalak * Cartel * Artel * RT.net * netbul.com * Software Rumeli * Karûbarên Komputerê yên Telekomunîkasyona Standard A. S. <ref name="standart">[http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=165436]{{Mirin girêdan|tarîx=îlon 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''Uzanlar Telsim'i kaçırdı'', hurriyet.com.tr</ref> '''Avakirin''' * Veberhênana Navendî * Avahî û Bazirganî A. S. * Çîmentoya Ladik (?-2004) * Çîmentoya Gazîentabê (?-2004) * Çîmentoya Şanliurfayê (?-2004) * Çîmentoya Trabzonê (?-2004) * Çimento Bartin (?-2004) * Çîmentoya Wanê (?-2004) * Çîmentoya Erganî (?-2004) * Çîmentoya Gumuşhane (?-2004) * Çîmentoya Rûmelî (?-2004) * Çîmentoya Edîrneyê (?-2004) '''Înercî''' * Çukurova Elektrik Anonim Şirketi (ÇEAŞ) ( ''% 37,66'' ) (1993-2003) <ref name="ceas">[http://www.habervitrini.com/haber.asp?id=118983]{{Mirin girêdan|tarîx=çiriya pêşîn 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}{{Mirin girêdan|tarîx=nîsan 2020}}, ''Uzan Ailesinin Şirketlerinin Öyküsü'', 18 Şubat 2004 Çarşamba, habervitrini.com</ref> * Kepez Elektrik ( ''39,27%'' ) (1993-2003) * METAŞ Metalurgy (1995-2004) * Bendava Berkê (2002-2004) <ref name="berke">[http://www.habername.com/haber/uzanlara-tazminat-darbesi-16738.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094651/http://www.habername.com/haber/uzanlara-tazminat-darbesi-16738.htm}}, ''Uzanlar'a tazminat darbesi'', 10 Şubat 2009, habername.com</ref> * METAŞ * AYSAN * LIMAS * DEMAS * Standard Factory Aluminium '''Holding company''' * Rumeli Holding (1988-2004) * Prime Holding (1992-? ) * Standard Holding * Simetri Holding (2000-? ) <ref name="simetri">[http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/34823.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127161529/http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/34823.asp}}, ''Uzan Grubu yeni holding kuruyor'', 6 Ekim 2000, ntvmsnbc.com</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1960]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] 0kcgbox3aup2bw37vlpzput76igxgqk 1995896 1995895 2026-04-02T23:38:29Z Kurê Acemî 105128 1995896 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Cem Cengiz Uzan''' (jdb. 26ê kanûna 1960î li [[Sakarya|Adapazarı]]) karsaz, siyasetmedar û serokê berê yê [[Partiya Ciwan]] ê tirk e. Xwediyê berê yê rojnameya ''Stêrk'', [[Star TV]] û Kral TV ye. Ew tevî bavê xwe Kemal Uzan û birayê xwe Hakan Uzan endamê yek ji malbatên herî bi hêz ên aborî yên Tirkiyeyê bû, heta ku karsaziya wan a malbatê di sala 2004’an de ji aliyê Kaseya Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) ve hat desteserkirin. Uzan di 26ê kanûna 1960an de di malbatekî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] hatiye dine. Cem Uzan ê ku [[Star TV]], yekemîn kanala televîzyona taybet a [[Tirkiye]]yê damezrand, di sala 2002'an de bi damezrandina Partiya Ciwan ket nava siyasetê. Di sêyemîn kongreya awarte ya Partiya Ciwanan de ku di 23ê Tebaxa 2002an de hat lidarxistin, wek serokê giştî yê partiyê hat hilbijartin. Genç Partî di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2002 de %7,25 û di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2007 de %3,03 dengan stend. 2. Cem Uzanê ku di îdianameya Ergenekonê de bi teşwîqkirina Şener Eruygur ji bo [[Derbeya leşkerî|darbeya leşkerî]] dihat sûcdarkirin, li Fransayê dijî û daxwaza penaberiya siyasî qebûl kir. 5’emîn Partiya Ciwanan di 2’ê Tîrmeha 2020’an de li Enqereyê pêk hat. Bi rêya telekonferansê beşdarî Kongreya Asayî bû û diyar kir ku serokê nû Murat Hakan Uzan e. Cem Uzan ku ji malbateke Boşnakî ye, di 20'ê Kanûna 1960'an de li navçeya Adapazariya [[Sakarya]]yê weke zarokê karsaz Kemal Uzan û Melahat Uzan hatiye dinê. Birayê wî bi navê Hakan Uzan heye. Cem Uzan xwendina xwe ya lîseyê li Lîseya Almanî ya Stenbolê qedandiye û li Zanîngeha Pepperdine [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|ya Amerîkayê]] lîsansa lîsansê di warê rêvebirina karsaziyê de wergirtiye. Ew dikare mîna zimanê xwe yê zikmakî bi [[Zimanê almanî|Almanî]], [[Zimanê fransî|Frensî]] û [[Zimanê inglîzî|Îngilîzî]] biaxive.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Jiyana karsaziyê == Yekemîn kanalên televizyonê yên taybet ( [[Star TV|Stêr TV]] ), yekem şahî ( Teleon TV ), muzîka yekem ( Kral TV ), yekem sînemaya tirkî ( Yeşilçam TV ) û yekem rêzefilmên tirkî (Dizi TV) di warên dîtbarî û dengî de. medya li Tirkiyê; Yekemîn weşana radyoyê ya taybet ( Super FM ), yekem weşana muzîka arabesk ( King FM ), yekem weşana muzîka biyanî ( Metro FM ) û yekem weşana muzîkê ya hêdî ( Joy FM ) bi damezrandina yekem platforma weşana dîjîtal ( Star Digital ) bi ser ketiye. Di warê ragihandina mobîl de, li Tirkiyeyê bi şîrketa Telsimê re cara ewil xizmetên wekî [[GPRS]], MMS, WAP, MVS, Push-to-talk ketin xizmetê.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Rojnameya ''Star'' ku xwediyê wê ye, li Tirkiyeyê bû rojnameya herî zêde tîraja wê. Peymanên tawîzan ên Çukurova û Kepez Elektrîkê ku di bin rêveberiya malbata Uzan de ne, di Hezîrana 2003’an de hatin betalkirin, Îmar Bankası û Adabank jî di 3’ê Tîrmeha 2003’an de hatin desteserkirin. Di Sibata 2004an de, Kasa Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) dest danî ser rêveberiya 219 şîrketên Uzanlar, ku gelek ji wan di çarçoveya lêpirsîna Banka Îmarê de biryara girtina wan hebû.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Serokatiya Giştî ya Partiya Ciwanan (2002–2009) == Cem Uzan di havîna 2002’an de kete nava siyasetê û Partiya Ciwan (GENÇPARTÎ) ava kir û bû serokê wê. Partiya wî di hilbijartinên giştî yên 3ê çiriya paşîna (November) 2002ê de, sê meh piştî damezrandina xwe, %7.25 dengan stend. Di nava 66 rojan de bi 2 milyon û 500 hezar dengan serkeftineke mezin bi dest xist, gelek zanîngehan li ser vê serkeftinê lêkolîn kirin û bû mijara teza xwendekaran.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Partiya Ciwanan di hilbijartinên giştî yên 22 Tîrmeh 2007 de %3.03 dengan stend, lê ji ber ku di her du hilbijartinan de li jêr bendavê bû nekarî wekî parlamenter were hilbijartin. ''Mazota di pêvajoya propagandayê ya beriya hilbijartina giştî ya 2007an de wê bibe 1 YTL!'' ''Dê gûzan bibe 8 dolar!'' û ''parêzbendî dê bên rakirin!'' sloganên bi vî rengî bûyerek çêkir.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} 2. Di îdianameya Ergenekonê de hat îdiakirin ku Şener Eruygur teşwîqê [[derbeya leşkerî]] kiriye. Paşê, di Îlona 2009 de bi dizî ji [[Tirkiye|Tirkiyê]] derket û demekê ji aliyê Înterpolê ve li wî geriyan. Di 12 Cotmeha 2009 de, serlêdana wî ya ji bo penaberiya siyasî li [[Fransa]]yê hat qebûlkirin. Cem Uzan ê ku îdia kir ku ew ji aliyê hikûmetê ve hatiye lînçkirina siyasî û rayedarên Fransî Uzan rast dîtin û serlêdana wî ya penaberiya siyasî qebûl kirin. Cem Uzanê ku li Fransayê di sirgûna siyasî de ye ji ber pirsgirêkên xwe yên tenduristiyê û sozên ku dabûn zarokên xwe, dev ji siyasetê berda û di hevpeyvîna xwe de ev tişt got: “Ez ne xwediyê nasnameya siyasî, niyeta min a siyasî nîne. Helbet divê em mezin neaxivin, ne diyar e ku dem dê çi bîne."{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Jiyana taybet == Cem Uzan 3 caran zewicî, yekem zewaca xwe bi keça Feyyaz Berker, Şebnem Berker re kir û ji vê zewacê 2 zarokên wî, Sînan Kemal û Dilara Gizem hene. Zewaca xwe ya duyemîn bi keça Renç Koçîbey, Alara Zeynep Koçîbey re çêkir û ji vê zewacê 2 zarokên din ên bi navê Emre Renç û Yasemîn Parîs çêbûn. Di navbera salên 2001-2011’an de bi dengbêj Nez re têkiliyeke wê ya evîndar hebû. Ji ber ku Cem Uzan neçar ma biçe Parîsê ev têkilî qediya. Dûv re ew ji bo cara sêyemîn di 28 Mijdarê de bi hevala xwe ya sêwiranerê zêran Fanny Blanchelande re zewicî.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Neviyê wî Alev Uzan di sala 2020’an de hatiye dinyayê. <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cem-uzan-dede-oldu-1740876 |sernav=Kopîkirina arşîvê |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200710164142/https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cem-uzan-dede-oldu-1740876 |roja-arşîvê=10 tîrmeh 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=10 tîrmeh 2020 }}</ref> == Pargîdaniyên Berê yên Malbata Wî == '''Kanalên TV''' * [[Star TV|Stêrk TV]] (1990-2004) (heta 1992 bi Ahmet Özal re hevkarî kir). ) * Teleon TV (1992-1994, 1999-2002) * King TV (1994-2004) * Stêrk 2 (2002-2003) / Stêrk Max (2002-2003) * Kanal 6 (2001-2003) (ji Dinç Bilgin kirî, firot Ahmet Özal ). ) * Serial TV (2003-2004) * Max Haber / Star News 24 (2002-2003) * Yesilcam TV (2003-2004) * Metro TV (2003-2004) * Fashion TV Tirkiye (?-2004) * Nev TV (2003-2004) * Klasîk (2003-2004) * Futbol (2003) * Classical 2 (2003) * Stêrk Movie Test (1999) * Joy TV (2003-2004) * Kanala Performansê (1999) * AS TV (1999) * EinsteinTV (1999) * Galeriya 1 (1999) * Galeriya 2 (1999) '''Stasyonên Radyoyê''' * Super FM (1992-2004) * King FM (1992-2004) * Metro FM (1992-2004) * Joy FM (1993-2004) * Lokum FM (1994-2003) / Joy Turk FM (2003-2004) * Radyo Matrix (1998-2003) / Rock FM (2003-2004) * Radio Alaturka (2004) * Ritmo Latino (1999-2003) * Radio Blue (1993-2003) * Radio King (2003-2004) * Radio Zêrîn (2004) '''Rojnamevanî''' * Stêrk (rojname) (1999-2004) * Stamp (rojname) (2002-2003) * Nûçeyên Tirkî '''Dezgehên medyayê yên din''' * Star Digital (1999-2002) * DigiFunClub (2002-2003) * Xizmetên Televîzyona Stêrk A. S. * Koma Stêrk Medya * Park Media Filmmaking * Weşanxaneya Parka Medya * Ajansa Nûçeyan a Medya Neteweyî * Rojnamegerî û Çapxane Birikim * Merkez Paper Bag Industry and Trade Inc. S. '''Sînema''' * Fîlmê tirkî '''Football''' * Stenbolspor (1995-2004) * Adanaspor (?-2004) '''malî''' * Banka Îmar a Tirkiyê (1983-2004) ( ''Abavê Kemal Uzan'' ) * Adabank (?-1989-? ) ( ''Bavê Kemal Uzan'' ) * Sîgorta Rumeli * Jiyana Rumeli * Ulus Factoring * Veberhênana Navendî '''Agahhesînî''' * Telsim (1994-2004) * TRNC Telsim * Rumeli Telecom (1993) * Rumeli Technic (1996) * Unitel (1995) ( ''Piştre, bi yekbûna her du pargîdaniyan, Rumeli Teknik'' Unitel) * JPP (1997) ( ''[[Urdun]]'' ) * Cable çalak * Cartel * Artel * RT.net * netbul.com * Software Rumeli * Karûbarên Komputerê yên Telekomunîkasyona Standard A. S. <ref name="standart">[http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=165436]{{Mirin girêdan|tarîx=îlon 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''Uzanlar Telsim'i kaçırdı'', hurriyet.com.tr</ref> '''Avakirin''' * Veberhênana Navendî * Avahî û Bazirganî A. S. * Çîmentoya Ladik (?-2004) * Çîmentoya Gazîentabê (?-2004) * Çîmentoya Şanliurfayê (?-2004) * Çîmentoya Trabzonê (?-2004) * Çimento Bartin (?-2004) * Çîmentoya Wanê (?-2004) * Çîmentoya Erganî (?-2004) * Çîmentoya Gumuşhane (?-2004) * Çîmentoya Rûmelî (?-2004) * Çîmentoya Edîrneyê (?-2004) '''Înercî''' * Çukurova Elektrik Anonim Şirketi (ÇEAŞ) ( ''% 37,66'' ) (1993-2003) <ref name="ceas">[http://www.habervitrini.com/haber.asp?id=118983]{{Mirin girêdan|tarîx=çiriya pêşîn 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}{{Mirin girêdan|tarîx=nîsan 2020}}, ''Uzan Ailesinin Şirketlerinin Öyküsü'', 18 Şubat 2004 Çarşamba, habervitrini.com</ref> * Kepez Elektrik ( ''39,27%'' ) (1993-2003) * METAŞ Metalurgy (1995-2004) * Bendava Berkê (2002-2004) <ref name="berke">[http://www.habername.com/haber/uzanlara-tazminat-darbesi-16738.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094651/http://www.habername.com/haber/uzanlara-tazminat-darbesi-16738.htm}}, ''Uzanlar'a tazminat darbesi'', 10 Şubat 2009, habername.com</ref> * METAŞ * AYSAN * LIMAS * DEMAS * Standard Factory Aluminium '''Holding company''' * Rumeli Holding (1988-2004) * Prime Holding (1992-? ) * Standard Holding * Simetri Holding (2000-? ) <ref name="simetri">[http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/34823.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127161529/http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/34823.asp}}, ''Uzan Grubu yeni holding kuruyor'', 6 Ekim 2000, ntvmsnbc.com</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1960]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] g03zav8uqkleorukvqnt7qzxjbd6ru2 1995898 1995896 2026-04-02T23:39:59Z Kurê Acemî 105128 1995898 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Cem Cengiz Uzan''' (jdb. 26ê kanûna 1960î li [[Sakarya|Adapazarı]]) karsaz, siyasetmedar û serokê berê yê [[Partiya Ciwan]] ê tirk e. Xwediyê berê yê rojnameya ''Stêrk'', [[Star TV]] û Kral TV ye. Ew tevî bavê xwe Kemal Uzan û birayê xwe Hakan Uzan endamê yek ji malbatên herî bi hêz ên aborî yên Tirkiyeyê bû, heta ku karsaziya wan a malbatê di sala 2004an de ji aliyê Kaseya Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) ve hat desteserkirin. Uzan di 26ê kanûna 1960ê de di malbatekî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] hatiye dine. Cem Uzan ê ku [[Star TV]], yekem kanala televîzyona taybet a [[Tirkiye]]yê damezrandiyê û di sala 2002an de bi damezrandina Partiya Ciwan ket nava siyasetê. Di sêyem kongreya awarte ya Partiya Ciwanan de ku di 23ê tebaxa 2002an de hat lidarxistin, ew wek serokê giştî yê partiyê hat hilbijartin. Genç Partî di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2002 de %7,25 û di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2007 de %3,03 dengan stend. 2. Cem Uzanê ku di îdianameya Ergenekonê de bi teşwîqkirina Şener Eruygur ji bo [[Derbeya leşkerî|darbeya leşkerî]] dihat sûcdarkirin, li Fransayê dijî û daxwaza penaberiya siyasî qebûl kir. 5em Partiya Ciwanan di 2ê tîrmeha 2020ê de li Enqereyê pêk hat. Bi rêya telekonferansê beşdarî Kongreya Asayî bû û diyar kir ku serokê nû Murat Hakan Uzan e. Cem Uzan ku ji malbateke Boşnakî ye, di 20'ê Kanûna 1960'an de li navçeya Adapazariya [[Sakarya]]yê weke zarokê karsaz Kemal Uzan û Melahat Uzan hatiye dinê. Birayê wî bi navê Hakan Uzan heye. Cem Uzan xwendina xwe ya lîseyê li Lîseya Almanî ya Stenbolê qedandiye û li Zanîngeha Pepperdine [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|ya Amerîkayê]] lîsansa lîsansê di warê rêvebirina karsaziyê de wergirtiye. Ew dikare mîna zimanê xwe yê zikmakî bi [[Zimanê almanî|Almanî]], [[Zimanê fransî|Frensî]] û [[Zimanê inglîzî|Îngilîzî]] biaxive.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Jiyana karsaziyê == Yekemîn kanalên televizyonê yên taybet ( [[Star TV|Stêr TV]] ), yekem şahî ( Teleon TV ), muzîka yekem ( Kral TV ), yekem sînemaya tirkî ( Yeşilçam TV ) û yekem rêzefilmên tirkî (Dizi TV) di warên dîtbarî û dengî de. medya li Tirkiyê; Yekemîn weşana radyoyê ya taybet ( Super FM ), yekem weşana muzîka arabesk ( King FM ), yekem weşana muzîka biyanî ( Metro FM ) û yekem weşana muzîkê ya hêdî ( Joy FM ) bi damezrandina yekem platforma weşana dîjîtal ( Star Digital ) bi ser ketiye. Di warê ragihandina mobîl de, li Tirkiyeyê bi şîrketa Telsimê re cara ewil xizmetên wekî [[GPRS]], MMS, WAP, MVS, Push-to-talk ketin xizmetê.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Rojnameya ''Star'' ku xwediyê wê ye, li Tirkiyeyê bû rojnameya herî zêde tîraja wê. Peymanên tawîzan ên Çukurova û Kepez Elektrîkê ku di bin rêveberiya malbata Uzan de ne, di Hezîrana 2003’an de hatin betalkirin, Îmar Bankası û Adabank jî di 3’ê Tîrmeha 2003’an de hatin desteserkirin. Di Sibata 2004an de, Kasa Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) dest danî ser rêveberiya 219 şîrketên Uzanlar, ku gelek ji wan di çarçoveya lêpirsîna Banka Îmarê de biryara girtina wan hebû.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Serokatiya Giştî ya Partiya Ciwanan (2002–2009) == Cem Uzan di havîna 2002’an de kete nava siyasetê û Partiya Ciwan (GENÇPARTÎ) ava kir û bû serokê wê. Partiya wî di hilbijartinên giştî yên 3ê çiriya paşîna (November) 2002ê de, sê meh piştî damezrandina xwe, %7.25 dengan stend. Di nava 66 rojan de bi 2 milyon û 500 hezar dengan serkeftineke mezin bi dest xist, gelek zanîngehan li ser vê serkeftinê lêkolîn kirin û bû mijara teza xwendekaran.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Partiya Ciwanan di hilbijartinên giştî yên 22 Tîrmeh 2007 de %3.03 dengan stend, lê ji ber ku di her du hilbijartinan de li jêr bendavê bû nekarî wekî parlamenter were hilbijartin. ''Mazota di pêvajoya propagandayê ya beriya hilbijartina giştî ya 2007an de wê bibe 1 YTL!'' ''Dê gûzan bibe 8 dolar!'' û ''parêzbendî dê bên rakirin!'' sloganên bi vî rengî bûyerek çêkir.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} 2. Di îdianameya Ergenekonê de hat îdiakirin ku Şener Eruygur teşwîqê [[derbeya leşkerî]] kiriye. Paşê, di Îlona 2009 de bi dizî ji [[Tirkiye|Tirkiyê]] derket û demekê ji aliyê Înterpolê ve li wî geriyan. Di 12 Cotmeha 2009 de, serlêdana wî ya ji bo penaberiya siyasî li [[Fransa]]yê hat qebûlkirin. Cem Uzan ê ku îdia kir ku ew ji aliyê hikûmetê ve hatiye lînçkirina siyasî û rayedarên Fransî Uzan rast dîtin û serlêdana wî ya penaberiya siyasî qebûl kirin. Cem Uzanê ku li Fransayê di sirgûna siyasî de ye ji ber pirsgirêkên xwe yên tenduristiyê û sozên ku dabûn zarokên xwe, dev ji siyasetê berda û di hevpeyvîna xwe de ev tişt got: “Ez ne xwediyê nasnameya siyasî, niyeta min a siyasî nîne. Helbet divê em mezin neaxivin, ne diyar e ku dem dê çi bîne."{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Jiyana taybet == Cem Uzan 3 caran zewicî, yekem zewaca xwe bi keça Feyyaz Berker, Şebnem Berker re kir û ji vê zewacê 2 zarokên wî, Sînan Kemal û Dilara Gizem hene. Zewaca xwe ya duyemîn bi keça Renç Koçîbey, Alara Zeynep Koçîbey re çêkir û ji vê zewacê 2 zarokên din ên bi navê Emre Renç û Yasemîn Parîs çêbûn. Di navbera salên 2001-2011’an de bi dengbêj Nez re têkiliyeke wê ya evîndar hebû. Ji ber ku Cem Uzan neçar ma biçe Parîsê ev têkilî qediya. Dûv re ew ji bo cara sêyemîn di 28 Mijdarê de bi hevala xwe ya sêwiranerê zêran Fanny Blanchelande re zewicî.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Neviyê wî Alev Uzan di sala 2020’an de hatiye dinyayê. <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cem-uzan-dede-oldu-1740876 |sernav=Kopîkirina arşîvê |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200710164142/https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cem-uzan-dede-oldu-1740876 |roja-arşîvê=10 tîrmeh 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=10 tîrmeh 2020 }}</ref> == Pargîdaniyên Berê yên Malbata Wî == '''Kanalên TV''' * [[Star TV|Stêrk TV]] (1990-2004) (heta 1992 bi Ahmet Özal re hevkarî kir). ) * Teleon TV (1992-1994, 1999-2002) * King TV (1994-2004) * Stêrk 2 (2002-2003) / Stêrk Max (2002-2003) * Kanal 6 (2001-2003) (ji Dinç Bilgin kirî, firot Ahmet Özal ). ) * Serial TV (2003-2004) * Max Haber / Star News 24 (2002-2003) * Yesilcam TV (2003-2004) * Metro TV (2003-2004) * Fashion TV Tirkiye (?-2004) * Nev TV (2003-2004) * Klasîk (2003-2004) * Futbol (2003) * Classical 2 (2003) * Stêrk Movie Test (1999) * Joy TV (2003-2004) * Kanala Performansê (1999) * AS TV (1999) * EinsteinTV (1999) * Galeriya 1 (1999) * Galeriya 2 (1999) '''Stasyonên Radyoyê''' * Super FM (1992-2004) * King FM (1992-2004) * Metro FM (1992-2004) * Joy FM (1993-2004) * Lokum FM (1994-2003) / Joy Turk FM (2003-2004) * Radyo Matrix (1998-2003) / Rock FM (2003-2004) * Radio Alaturka (2004) * Ritmo Latino (1999-2003) * Radio Blue (1993-2003) * Radio King (2003-2004) * Radio Zêrîn (2004) '''Rojnamevanî''' * Stêrk (rojname) (1999-2004) * Stamp (rojname) (2002-2003) * Nûçeyên Tirkî '''Dezgehên medyayê yên din''' * Star Digital (1999-2002) * DigiFunClub (2002-2003) * Xizmetên Televîzyona Stêrk A. S. * Koma Stêrk Medya * Park Media Filmmaking * Weşanxaneya Parka Medya * Ajansa Nûçeyan a Medya Neteweyî * Rojnamegerî û Çapxane Birikim * Merkez Paper Bag Industry and Trade Inc. S. '''Sînema''' * Fîlmê tirkî '''Football''' * Stenbolspor (1995-2004) * Adanaspor (?-2004) '''malî''' * Banka Îmar a Tirkiyê (1983-2004) ( ''Abavê Kemal Uzan'' ) * Adabank (?-1989-? ) ( ''Bavê Kemal Uzan'' ) * Sîgorta Rumeli * Jiyana Rumeli * Ulus Factoring * Veberhênana Navendî '''Agahhesînî''' * Telsim (1994-2004) * TRNC Telsim * Rumeli Telecom (1993) * Rumeli Technic (1996) * Unitel (1995) ( ''Piştre, bi yekbûna her du pargîdaniyan, Rumeli Teknik'' Unitel) * JPP (1997) ( ''[[Urdun]]'' ) * Cable çalak * Cartel * Artel * RT.net * netbul.com * Software Rumeli * Karûbarên Komputerê yên Telekomunîkasyona Standard A. S. <ref name="standart">[http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=165436]{{Mirin girêdan|tarîx=îlon 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''Uzanlar Telsim'i kaçırdı'', hurriyet.com.tr</ref> '''Avakirin''' * Veberhênana Navendî * Avahî û Bazirganî A. S. * Çîmentoya Ladik (?-2004) * Çîmentoya Gazîentabê (?-2004) * Çîmentoya Şanliurfayê (?-2004) * Çîmentoya Trabzonê (?-2004) * Çimento Bartin (?-2004) * Çîmentoya Wanê (?-2004) * Çîmentoya Erganî (?-2004) * Çîmentoya Gumuşhane (?-2004) * Çîmentoya Rûmelî (?-2004) * Çîmentoya Edîrneyê (?-2004) '''Înercî''' * Çukurova Elektrik Anonim Şirketi (ÇEAŞ) ( ''% 37,66'' ) (1993-2003) <ref name="ceas">[http://www.habervitrini.com/haber.asp?id=118983]{{Mirin girêdan|tarîx=çiriya pêşîn 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}{{Mirin girêdan|tarîx=nîsan 2020}}, ''Uzan Ailesinin Şirketlerinin Öyküsü'', 18 Şubat 2004 Çarşamba, habervitrini.com</ref> * Kepez Elektrik ( ''39,27%'' ) (1993-2003) * METAŞ Metalurgy (1995-2004) * Bendava Berkê (2002-2004) <ref name="berke">[http://www.habername.com/haber/uzanlara-tazminat-darbesi-16738.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094651/http://www.habername.com/haber/uzanlara-tazminat-darbesi-16738.htm}}, ''Uzanlar'a tazminat darbesi'', 10 Şubat 2009, habername.com</ref> * METAŞ * AYSAN * LIMAS * DEMAS * Standard Factory Aluminium '''Holding company''' * Rumeli Holding (1988-2004) * Prime Holding (1992-? ) * Standard Holding * Simetri Holding (2000-? ) <ref name="simetri">[http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/34823.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127161529/http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/34823.asp}}, ''Uzan Grubu yeni holding kuruyor'', 6 Ekim 2000, ntvmsnbc.com</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1960]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] 1hatgcmgcgpoq2d27wej48bzxb3acxw 1995899 1995898 2026-04-02T23:40:15Z Kurê Acemî 105128 1995899 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Cem Cengiz Uzan''' (jdb. 26ê kanûna 1960î li [[Sakarya|Adapazarı]]) karsaz, siyasetmedar û serokê berê yê [[Partiya Ciwan]] ê tirk e. Xwediyê berê yê rojnameya ''Stêrk'', [[Star TV]] û Kral TV ye. Ew tevî bavê xwe Kemal Uzan û birayê xwe Hakan Uzan endamê yek ji malbatên herî bi hêz ên aborî yên Tirkiyeyê bû, heta ku karsaziya wan a malbatê di sala 2004an de ji aliyê Kaseya Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) ve hat desteserkirin. Uzan di 26ê kanûna 1960ê de di malbatekî [[Bosnakên Tirkiyeyê|bosnak]] hatiye dine. Cem Uzan ê ku [[Star TV]], yekem kanala televîzyona taybet a [[Tirkiye]]yê damezrandiyê û di sala 2002an de bi damezrandina Partiya Ciwan ket nava siyasetê. Di sêyem kongreya awarte ya Partiya Ciwanan de ku di 23ê tebaxa 2002an de hat lidarxistin, ew wek serokê giştî yê partiyê hat hilbijartin. Genç Partî di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2002 de %7,25 û di hilbijartinên giştî yên Tirkiyê yên sala 2007 de %3,03 dengan stend. 2. Cem Uzanê ku di îdianameya Ergenekonê de bi teşwîqkirina Şener Eruygur ji bo [[Derbeya leşkerî|darbeya leşkerî]] dihat sûcdarkirin, li Fransayê dijî û daxwaza penaberiya siyasî qebûl kir. 5em Partiya Ciwanan di 2ê tîrmeha 2020ê de li Enqereyê pêk hat. Bi rêya telekonferansê beşdarî Kongreya Asayî bû û diyar kir ku serokê nû Murat Hakan Uzan e. Cem Uzan ku ji malbateke Boşnakî ye, di 20'ê Kanûna 1960'an de li navçeya Adapazariya [[Sakarya]]yê weke zarokê karsaz Kemal Uzan û Melahat Uzan hatiye dinê. Birayê wî bi navê Hakan Uzan heye. Cem Uzan xwendina xwe ya lîseyê li Lîseya Almanî ya Stenbolê qedandiye û li Zanîngeha Pepperdine [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|ya Amerîkayê]] lîsansa lîsansê di warê rêvebirina karsaziyê de wergirtiye. Ew dikare mîna zimanê xwe yê zikmakî bi [[Zimanê almanî|Almanî]], [[Zimanê fransî|Frensî]] û [[Zimanê inglîzî|Îngilîzî]] biaxive.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Jiyana karsaziyê == Yekemîn kanalên televizyonê yên taybet ( [[Star TV|Stêr TV]] ), yekem şahî ( Teleon TV ), muzîka yekem ( Kral TV ), yekem sînemaya tirkî ( Yeşilçam TV ) û yekem rêzefilmên tirkî (Dizi TV) di warên dîtbarî û dengî de. medya li Tirkiyê; Yekemîn weşana radyoyê ya taybet ( Super FM ), yekem weşana muzîka arabesk ( King FM ), yekem weşana muzîka biyanî ( Metro FM ) û yekem weşana muzîkê ya hêdî ( Joy FM ) bi damezrandina yekem platforma weşana dîjîtal ( Star Digital ) bi ser ketiye. Di warê ragihandina mobîl de, li Tirkiyeyê bi şîrketa Telsimê re cara ewil xizmetên wekî [[GPRS]], MMS, WAP, MVS, Push-to-talk ketin xizmetê.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Rojnameya ''Star'' ku xwediyê wê ye, li Tirkiyeyê bû rojnameya herî zêde tîraja wê. Peymanên tawîzan ên Çukurova û Kepez Elektrîkê ku di bin rêveberiya malbata Uzan de ne, di Hezîrana 2003’an de hatin betalkirin, Îmar Bankası û Adabank jî di 3’ê Tîrmeha 2003’an de hatin desteserkirin. Di Sibata 2004an de, Kasa Bîmeya Depoyên Teserûfê (TMSF) dest danî ser rêveberiya 219 şîrketên Uzanlar, ku gelek ji wan di çarçoveya lêpirsîna Banka Îmarê de biryara girtina wan hebû.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Serokatiya Giştî ya Partiya Ciwanan (2002–2009) == Cem Uzan di havîna 2002’an de kete nava siyasetê û Partiya Ciwan (GENÇPARTÎ) ava kir û bû serokê wê. Partiya wî di hilbijartinên giştî yên 3ê çiriya paşîna (November) 2002ê de, sê meh piştî damezrandina xwe, %7.25 dengan stend. Di nava 66 rojan de bi 2 milyon û 500 hezar dengan serkeftineke mezin bi dest xist, gelek zanîngehan li ser vê serkeftinê lêkolîn kirin û bû mijara teza xwendekaran.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Partiya Ciwanan di hilbijartinên giştî yên 22 Tîrmeh 2007 de %3.03 dengan stend, lê ji ber ku di her du hilbijartinan de li jêr bendavê bû nekarî wekî parlamenter were hilbijartin. ''Mazota di pêvajoya propagandayê ya beriya hilbijartina giştî ya 2007an de wê bibe 1 YTL!'' ''Dê gûzan bibe 8 dolar!'' û ''parêzbendî dê bên rakirin!'' sloganên bi vî rengî bûyerek çêkir.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} 2. Di îdianameya Ergenekonê de hat îdiakirin ku Şener Eruygur teşwîqê [[derbeya leşkerî]] kiriye. Paşê, di Îlona 2009 de bi dizî ji [[Tirkiye|Tirkiyê]] derket û demekê ji aliyê Înterpolê ve li wî geriyan. Di 12 Cotmeha 2009 de, serlêdana wî ya ji bo penaberiya siyasî li [[Fransa]]yê hat qebûlkirin. Cem Uzan ê ku îdia kir ku ew ji aliyê hikûmetê ve hatiye lînçkirina siyasî û rayedarên Fransî Uzan rast dîtin û serlêdana wî ya penaberiya siyasî qebûl kirin. Cem Uzanê ku li Fransayê di sirgûna siyasî de ye ji ber pirsgirêkên xwe yên tenduristiyê û sozên ku dabûn zarokên xwe, dev ji siyasetê berda û di hevpeyvîna xwe de ev tişt got: “Ez ne xwediyê nasnameya siyasî, niyeta min a siyasî nîne. Helbet divê em mezin neaxivin, ne diyar e ku dem dê çi bîne."{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} == Jiyana taybet == Cem Uzan 3 caran zewicî, yekem zewaca xwe bi keça Feyyaz Berker, Şebnem Berker re kir û ji vê zewacê 2 zarokên wî, Sînan Kemal û Dilara Gizem hene. Zewaca xwe ya duyemîn bi keça Renç Koçîbey, Alara Zeynep Koçîbey re çêkir û ji vê zewacê 2 zarokên din ên bi navê Emre Renç û Yasemîn Parîs çêbûn. Di navbera salên 2001-2011’an de bi dengbêj Nez re têkiliyeke wê ya evîndar hebû. Ji ber ku Cem Uzan neçar ma biçe Parîsê ev têkilî qediya. Dûv re ew ji bo cara sêyemîn di 28 Mijdarê de bi hevala xwe ya sêwiranerê zêran Fanny Blanchelande re zewicî.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=adar 2024}} Neviyê wî Alev Uzan di sala 2020’an de hatiye dinyayê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cem-uzan-dede-oldu-1740876 |sernav=Kopîkirina arşîvê |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200710164142/https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/cem-uzan-dede-oldu-1740876 |roja-arşîvê=10 tîrmeh 2020 |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=10 tîrmeh 2020 }}</ref> == Pargîdaniyên Berê yên Malbata Wî == '''Kanalên TV''' * [[Star TV|Stêrk TV]] (1990-2004) (heta 1992 bi Ahmet Özal re hevkarî kir). ) * Teleon TV (1992-1994, 1999-2002) * King TV (1994-2004) * Stêrk 2 (2002-2003) / Stêrk Max (2002-2003) * Kanal 6 (2001-2003) (ji Dinç Bilgin kirî, firot Ahmet Özal ). ) * Serial TV (2003-2004) * Max Haber / Star News 24 (2002-2003) * Yesilcam TV (2003-2004) * Metro TV (2003-2004) * Fashion TV Tirkiye (?-2004) * Nev TV (2003-2004) * Klasîk (2003-2004) * Futbol (2003) * Classical 2 (2003) * Stêrk Movie Test (1999) * Joy TV (2003-2004) * Kanala Performansê (1999) * AS TV (1999) * EinsteinTV (1999) * Galeriya 1 (1999) * Galeriya 2 (1999) '''Stasyonên Radyoyê''' * Super FM (1992-2004) * King FM (1992-2004) * Metro FM (1992-2004) * Joy FM (1993-2004) * Lokum FM (1994-2003) / Joy Turk FM (2003-2004) * Radyo Matrix (1998-2003) / Rock FM (2003-2004) * Radio Alaturka (2004) * Ritmo Latino (1999-2003) * Radio Blue (1993-2003) * Radio King (2003-2004) * Radio Zêrîn (2004) '''Rojnamevanî''' * Stêrk (rojname) (1999-2004) * Stamp (rojname) (2002-2003) * Nûçeyên Tirkî '''Dezgehên medyayê yên din''' * Star Digital (1999-2002) * DigiFunClub (2002-2003) * Xizmetên Televîzyona Stêrk A. S. * Koma Stêrk Medya * Park Media Filmmaking * Weşanxaneya Parka Medya * Ajansa Nûçeyan a Medya Neteweyî * Rojnamegerî û Çapxane Birikim * Merkez Paper Bag Industry and Trade Inc. S. '''Sînema''' * Fîlmê tirkî '''Football''' * Stenbolspor (1995-2004) * Adanaspor (?-2004) '''malî''' * Banka Îmar a Tirkiyê (1983-2004) ( ''Abavê Kemal Uzan'' ) * Adabank (?-1989-? ) ( ''Bavê Kemal Uzan'' ) * Sîgorta Rumeli * Jiyana Rumeli * Ulus Factoring * Veberhênana Navendî '''Agahhesînî''' * Telsim (1994-2004) * TRNC Telsim * Rumeli Telecom (1993) * Rumeli Technic (1996) * Unitel (1995) ( ''Piştre, bi yekbûna her du pargîdaniyan, Rumeli Teknik'' Unitel) * JPP (1997) ( ''[[Urdun]]'' ) * Cable çalak * Cartel * Artel * RT.net * netbul.com * Software Rumeli * Karûbarên Komputerê yên Telekomunîkasyona Standard A. S. <ref name="standart">[http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=165436]{{Mirin girêdan|tarîx=îlon 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''Uzanlar Telsim'i kaçırdı'', hurriyet.com.tr</ref> '''Avakirin''' * Veberhênana Navendî * Avahî û Bazirganî A. S. * Çîmentoya Ladik (?-2004) * Çîmentoya Gazîentabê (?-2004) * Çîmentoya Şanliurfayê (?-2004) * Çîmentoya Trabzonê (?-2004) * Çimento Bartin (?-2004) * Çîmentoya Wanê (?-2004) * Çîmentoya Erganî (?-2004) * Çîmentoya Gumuşhane (?-2004) * Çîmentoya Rûmelî (?-2004) * Çîmentoya Edîrneyê (?-2004) '''Înercî''' * Çukurova Elektrik Anonim Şirketi (ÇEAŞ) ( ''% 37,66'' ) (1993-2003) <ref name="ceas">[http://www.habervitrini.com/haber.asp?id=118983]{{Mirin girêdan|tarîx=çiriya pêşîn 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}{{Mirin girêdan|tarîx=nîsan 2020}}, ''Uzan Ailesinin Şirketlerinin Öyküsü'', 18 Şubat 2004 Çarşamba, habervitrini.com</ref> * Kepez Elektrik ( ''39,27%'' ) (1993-2003) * METAŞ Metalurgy (1995-2004) * Bendava Berkê (2002-2004) <ref name="berke">[http://www.habername.com/haber/uzanlara-tazminat-darbesi-16738.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304094651/http://www.habername.com/haber/uzanlara-tazminat-darbesi-16738.htm}}, ''Uzanlar'a tazminat darbesi'', 10 Şubat 2009, habername.com</ref> * METAŞ * AYSAN * LIMAS * DEMAS * Standard Factory Aluminium '''Holding company''' * Rumeli Holding (1988-2004) * Prime Holding (1992-? ) * Standard Holding * Simetri Holding (2000-? ) <ref name="simetri">[http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/34823.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101127161529/http://arsiv.ntvmsnbc.com/news/34823.asp}}, ''Uzan Grubu yeni holding kuruyor'', 6 Ekim 2000, ntvmsnbc.com</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1960]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] 3zi73jf4nndf6fwqkmjbng4ernztpyb 0 129204 1995995 1760102 2026-04-03T04:43:33Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995995 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}} {| class="infobox hproduct" |+ class="infobox-title fn" id="4" |Redmi 10 <br /><br /> Redmi 10 Prime <br /><br /> Redmi Note 11 4G <br /><br /> Redmi 10 2022 <br /><br /> Redmi 10 Prime 2022 | colspan="2" class="infobox-image" |[[Wêne:Redmi_10_Logo.svg|frameless]] |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[Wêne:HK_MK_旺角_Mongkok_彌敦道_601_Nathan_Road_創興廣場_Chong_Hing_Square_shop_小米之家_旗艦店_XiaoMi_Store_December_2021_SS2_08.jpg|333x333px]]<div class="infobox-caption">Inverted Redmi 10 in Pebble White</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Codename | class="infobox-data" |'''10/10 Pime:''' ''selene'' <br /><br /> '''Note 11 4G/10 2022/10 Prime 2022:''' ''selenes'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Brand]] | class="infobox-data brand" |[[Redmi]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[List of mobile phone makers by country|Manufacturer]] | class="infobox-data brand" |[[Xiaomi]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Slogan]] | class="infobox-data" |'''10/10 2022:''' ''Level Up!''<br /><br />'''10 Prime/10 Prime 2022:''' ''All-round Superstar''<br /><br />'''Note 11 4G:''' ''Little King Kong'' |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Color]]s | class="infobox-data" |'''10/10 2022:''' Pebble [[White]], Carbon [[Grey|Gray]], Sea [[Blue]] <br /><br /> '''10 Prime/10 Prime 2022:''' Astral White, Phantom [[Black]], Bifrost Blue <br /><br /> '''Note 11 4G:''' Mysterious Black Realm, Time Monologue, Dream Clear Sky |- ! class="infobox-label" scope="row" |Series | class="infobox-data" |[[Redmi]]/[[Redmi#Redmi Note|Redmi Note]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Model | class="infobox-data" |'''10:''' 21061119AG, 21061119DG, 21061119AL <br /><br /> '''10 Prime:''' 21061119BI <br /><br /> '''Note 11 4G:''' 21121119SC <br /><br /> '''10 2022:''' 21121119VL <br /><br /> '''10 Prime 2022:''' 22011119TI |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Comparison of mobile phone standards|Compatible networks]] | class="infobox-data" |[[GSM]] / [[High Speed Packet Access|HSPA]] / [[LTE (telecommunication)|LTE]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |First released | class="infobox-data" |'''10:''' August&nbsp;18, 2021<span class="noprint">; 12 months ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2021-08-18</span>)</span> <br /><br /> '''10 Prime:''' September&nbsp;3, 2021<span class="noprint">; 11 months ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2021-09-03</span>)</span> <br /><br /> '''Note 11 4G:''' November&nbsp;25, 2021<span class="noprint">; 8 months ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2021-11-25</span>)</span> <br /><br /> '''10 2022:''' February&nbsp;15, 2022<span class="noprint">; 6 months ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2022-02-15</span>)</span> <br /><br /> '''10 Prime 2022:''' May&nbsp;9, 2022<span class="noprint">; 3 months ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2022-05-09</span>)</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Availability by region | class="infobox-data" |'''10:''' August&nbsp;20,&nbsp;2021<span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2021-08-20</span>)</span> <br /><br /> '''10 Prime:''' September&nbsp;7, 2021<span class="noprint">; 11 months ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2021-09-07</span>)</span> <br /><br /> '''Note 11 4G:''' December&nbsp;1, 2021<span class="noprint">; 8 months ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2021-12-01</span>)</span> <br /><br /> '''10 2022:''' May&nbsp;11, 2022<span class="noprint">; 3 months ago</span><span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2022-05-11</span>)</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |Predecessor | class="infobox-data" |[[Redmi 9]] <br /><br /> [[Redmi Note 9|Redmi Note 9 4G]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Related | class="infobox-data" |[[Redmi 10A]] <br /><br /> [[Redmi 10C]] <br /><br /> [[Redmi 10 5G]] <br /><br /> [[Redmi Note 10]] <br /><br /> [[Redmi Note 11]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Type | class="infobox-data" |[[Phablet]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Form factor (mobile phones)|Form factor]] | class="infobox-data" |[[Form factor (mobile phones)#Slate|Slate]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Dimensions | class="infobox-data" |162&nbsp;mm (6.4&nbsp;in) H <br /><br /> 75.9&nbsp;mm (2.99&nbsp;in) W <br /><br /> '''10/10 2022/Note 11 4G:''' 8.9&nbsp;mm (0.35&nbsp;in) D <br /><br /> '''10 Prime:''' 9.6&nbsp;mm (0.38&nbsp;in) D |- ! class="infobox-label" scope="row" |Mass | class="infobox-data" |'''10/10 2022/Note 11 4G:''' 181&nbsp;g (6.4&nbsp;oz) <br /><br /> '''10 Prime/10 Prime 2022:''' 192&nbsp;g (6.8&nbsp;oz) |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Mobile operating system|Operating system]] | class="infobox-data" |'''Original:''' [[Android 11]], [[MIUI]] 12.5 <br /><br />'''Current:''' <br /><br />'''10/10 2022:''' [[Android 12]], [[MIUI]] 13 <br /><br /> '''10 Prime/10 Prime 2022/Note 11 4G:''' [[Android 11]], [[MIUI]] 12.5 |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[System on a chip|System on chip]] | class="infobox-data" |[[MediaTek]] Helio G88 (12nm) |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Central processing unit|CPU]] | class="infobox-data" |Octa-core (2x2.0 GHz Cortex-A75 & 6x1.8 GHz Cortex-A55) |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Graphics processing unit|GPU]] | class="infobox-data" |Mali-G52 MC2 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Memory | class="infobox-data" |'''10/10 Prime/10 Prime 2022/Note 11 4G:''' 4<span class="nowrap">&nbsp;</span>GB, 6<span class="nowrap">&nbsp;</span>GB <br /><br /> '''10 2022:''' 4<span class="nowrap">&nbsp;</span>GB <br /><br /> [[LPDDR#LPDDR4X|LPDDR4X]] [[Random Access Memory|RAM]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |Storage | class="infobox-data" |'''10/10 Prime/10 2022/10 Prime 2022:''' 64<span class="nowrap">&nbsp;</span>GB, 128<span class="nowrap">&nbsp;</span>GB <br /><br /> '''Note 11 4G:''' 128<span class="nowrap">&nbsp;</span>GB <br /><br /> eMMC 5.1 |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Removable media|Removable storage]] | class="infobox-data" |microSDXC up to 512<span class="nowrap">&nbsp;</span>GB |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[SIM card|SIM]] | class="infobox-data" |'''10/10 Prime/Note 11 4G:''' Dual SIM (Nano-SIM, dual stand-by) <br /><br /> '''10 2022/10 Prime 2022:''' hybrid Dual SIM (Nano-SIM, dual stand-by) |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Battery (electricity)|Battery]] | class="infobox-data" |'''10/Note 11 4G/10 2022:''' 5000<span class="nowrap">&nbsp;</span>mAh <br /><br /> '''10 Prime/10 Prime 2022:''' 6000<span class="nowrap">&nbsp;</span>mAh |- ! class="infobox-label" scope="row" |Charging | class="infobox-data" |Fast charging 18W<br /><br />Reverse charging 9W |- ! class="infobox-label" scope="row" |Display | class="infobox-data" |6.5&nbsp;in (170&nbsp;mm)<br /><br />102.0 cm2 (~83.4% screen-to-body ratio)<br /><br />1080 x 2400 pixels, 20:9 [[aspect ratio]] (~405 ppi density)<br /><br />LCD, 90Hz [[refresh rate]]<br /><br />Corning [[Gorilla Glass]] 3 |- ! class="infobox-label" scope="row" |Sound | class="infobox-data" |Stereo speakers |- ! class="infobox-label" scope="row" |Rear [[Camera phone|camera]] | class="infobox-data" |'''10/10 Prime/10 2022/10 Prime 2022:''' 50<span class="nowrap">&nbsp;</span>[[Megapixel|MP]], f/1.8, (wide), PDAF<br /><br />8<span class="nowrap">&nbsp;</span>[[Megapixel|MP]], f/2.2, 120˚ (ultrawide)<br /><br />2<span class="nowrap">&nbsp;</span>[[Megapixel|MP]], f/2.4, (macro)<br /><br />2<span class="nowrap">&nbsp;</span>[[Megapixel|MP]], f/2.4 (depth)<br /><br />'''Note 11 4G:''' 50<span class="nowrap">&nbsp;</span>[[Megapixel|MP]], f/1.8, (wide), PDAF<br /><br />8<span class="nowrap">&nbsp;</span>[[Megapixel|MP]], f/2.2, 120˚ (ultrawide)<br /><br />2<span class="nowrap">&nbsp;</span>[[Megapixel|MP]], f/2.4, (macro)<br /><br />LED flash, HDR, panorama<br /><br />[[1080p]]@30fps |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Front-facing camera|Front camera]] | class="infobox-data" |8<span class="nowrap">&nbsp;</span>[[Megapixel|MP]], f/2.0, (wide), 1/4.0”, 1.12µm<br /><br />HDR, panorama<br /><br />[[1080p]]@30fps |- ! class="infobox-label" scope="row" |Connectivity | class="infobox-data" |[[Wi-Fi]] 802.11 a/b/g/n/ac, dual-band, [[Wi-Fi Direct]], [[Hotspot (Wi-Fi)|hotspot]]<br /><br />[[Bluetooth#Bluetooth 5|Bluetooth 5.1]], A2DP, LE<br /><br />A-GPS, GLONASS, GALILEO, BDS<br /><br />NFC (10/10 2022; market/region dependent), FM Radio |- ! class="infobox-label" scope="row" |Data inputs | class="infobox-data" |[[USB-C|USB Type-C 2.0]]<br /><br />'''Sensors:''' <div class="plainlist"> ** [[Fingerprint scanner]] (side-mounted) ** [[Accelerometer]] ** [[Proximity sensor]] ** [[Compass]] </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[IP Code#Second digit: Liquid ingress protection|Water resistance]] | class="infobox-data" |Dust & splash proof |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Specific absorption rate|SAR]] | class="infobox-data" |'''10 Prime:''' <br /><br /> Head: 1.10<span class="nowrap">&nbsp;</span>W/kg <br /><br /> Body: 0.78<span class="nowrap">&nbsp;</span>W/kg |- ! class="infobox-label" scope="row" |Website | class="infobox-data" |<span class="url">[https://www.mi.com/global/product/redmi-10/ www.mi.com/global/product/redmi-10/]</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" |References | class="infobox-data" |<ref name=":0"><cite class="citation web cs1" id="CITEREFGSMArena"><span class="cx-segment" data-segmentid="333">GSMArena. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="334">[https://www.gsmarena.com/xiaomi_redmi_10-11060.php "Xiaomi Redmi 10"]. ''www.gsmarena.com''.</span></cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://gadgets360.com/xiaomi-redmi-10-price-in-india-103259 "Redmi 10 Specifications"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250506132416/https://www.gadgets360.com/xiaomi-redmi-10-price-in-india-103259 |date=2025-05-06 }}.</cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1" id="CITEREFDroidAfrica">DroidAfrica. </cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1" id="CITEREFPinoy_Techno_Guide">Pinoy Techno Guide. </cite></ref><ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1" id="CITEREFPhones_Data">Phones Data. </cite></ref> |} '''Redmi 10 têlefonek''' Android-ê ne, yên ku wekî beşek ji koma wan rêzikên smartphone-ên [[Redmi]], jê hêla [[Xiaomi|Xiaomi Inc.]] di 18ê Tebaxa 2021ê de hatine çêkirin. <ref name=":0"/> <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gizmochina.com/2022/02/13/redmi-10-2022-launched-with-90hz-display-50mp-quad-cameras-helio-g88/ |sernav=Redmi 10 2022 launched with 90Hz display, 50MP quad cameras, Helio G88 |paşnav=Valiyathara |pêşnav=Anvinraj |tarîx=2022-02-13 |malper=Gizmochina |ziman=en-US |roja-gihiştinê=2022-03-05 }}</ref> Redmi 10 jî hin guhertoyên xwe hene: * '''Redmi 10 Prime''' guhertoya Hindî ya Redmi 10 bi battiryeka mezintir e. <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gizmochina.com/2021/09/03/redmi-10-prime-launched-with-90hz-display-helio-g88-50mp-quad-cameras-6000mah-battery/ |sernav=Redmi 10 Prime launched with 90Hz display, Helio G88, 50MP quad cameras, 6,000mAh battery |paşnav=Valiyathara |pêşnav=Anvinraj |tarîx=2021-09-03 |malper=Gizmochina |ziman=en-US |roja-gihiştinê=2022-03-05 }}</ref> * '''Redmi Note 11 4G''' guhertoya çînî ya Redmi 10 bêyî kamera kûrahiyê ye. * '''Redmi 10 2022''' li şûna tabloya SIM-ê ya bêkêmasî ya ku di Redmi 10-ê de ye, xwedan trayek Dual SIM -ya hybrid e. * '''Redmi 10 Prime 2022''' guhertoya Hindî ya Redmi 10 2022 bi battera mezintir e. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Bêkategorî|tarîx=nîsan 2024}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} i7dmflj1ypsd10i54t93b9byrpesjev 0 133403 1995897 1961288 2026-04-02T23:38:55Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995897 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Paola''' ({{langx|el|Πάολα}}) an jî '''Paola Foká''' ({{langx|el|Πάολα Φωκά}}) (jdb. 25 hezîran 1982 li [[Selanîk]]ê, [[Yewnanistan]]ê) stranbêjeke yewnan e. == Jiyana berî û kariyera wê == Ew di 25ê hezîrana 1982an de li Selanîkê ji dayik bûye û li [[Sikiá]], [[Xalkîdîkî]] mezin bûye. Dêûbavên wê Alexandros û Maria jî muzîkvan bûn. Kekekî wê yê bi navê Perîkles heye.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://heavenmusic.gr/paola-bio/ |sernav=Biography |roja-gihiştinê=2022-10-11 |roja-arşîvê=2016-03-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160303162920/http://heavenmusic.gr/paola-bio/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Paola di 14 saliya xwe de bi pêşniyara dikandarek û bi erêkirina dê û bavê xwe dest bi stranbêjiyê kir. Di 19 saliya xwe de li yaneya şevê ya ''Mamounia'' li Selanîkê stran digotin. == Kariyer == Di sala 2005an de yekem albûma xwe ya bi navê "Athoryva" derxist û piştre çû [[Atîna]]yê û bi [[Stamatis Gonidis]] re xebitî. Di sala 2007an de wê bi [[Sotis Volanis]] li ser dubêjek bi sernavê " Giagiá kai pappoús" xebitî ku serkeftinek mezin dît. Di sala 2008an de albûma xwe ya duyem ''Perasame me kokkino'' derxist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ishow.gr/personBio.asp?guid=4953A7E5-0D7F-4BED-B56E-C6E55A93D726 |sernav=Paola Foka |malper=ishow.gr |weşanger=iShow |roja-gihiştinê=2022-10-11 }}{{Mirin girêdan|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Jiyana kesane == Di 8ê nîsanê 2003an de wê keçek, Paolina, anî cîhanê.<ref name=":0" /> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1982]] [[Kategorî:Jinên yewnan]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Stranbêjên ji Selanîkê]] [[Kategorî:Stranbêjên yewnan ên jin]] pbj725t313n7l4d9ra5t2dezasxhggm 1995902 1995897 2026-04-03T00:22:44Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Tarîx hat sererastkirin: {{[[Şablon:Mirin girêdan|Mirin girêdan]]}}; paqijiyên kozmetîk (Destpêkê standard kir.) 1995902 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Paola''' ({{langx|el|Πάολα}}) an jî '''Paola Foká''' ({{langx|el|Πάολα Φωκά}}) (jdb. 25 hezîran 1982 li [[Selanîk]]ê, [[Yewnanistan]]ê) stranbêjeke yewnan e. == Jiyana berî û kariyera wê == Ew di 25ê hezîrana 1982an de li Selanîkê ji dayik bûye û li [[Sikiá]], [[Xalkîdîkî]] mezin bûye. Dêûbavên wê Alexandros û Maria jî muzîkvan bûn. Kekekî wê yê bi navê Perîkles heye.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://heavenmusic.gr/paola-bio/ |sernav=Biography |roja-gihiştinê=2022-10-11 |roja-arşîvê=2016-03-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160303162920/http://heavenmusic.gr/paola-bio/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Paola di 14 saliya xwe de bi pêşniyara dikandarek û bi erêkirina dê û bavê xwe dest bi stranbêjiyê kir. Di 19 saliya xwe de li yaneya şevê ya ''Mamounia'' li Selanîkê stran digotin. == Kariyer == Di sala 2005an de yekem albûma xwe ya bi navê "Athoryva" derxist û piştre çû [[Atîna]]yê û bi [[Stamatis Gonidis]] re xebitî. Di sala 2007an de wê bi [[Sotis Volanis]] li ser dubêjek bi sernavê " Giagiá kai pappoús" xebitî ku serkeftinek mezin dît. Di sala 2008an de albûma xwe ya duyem ''Perasame me kokkino'' derxist.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ishow.gr/personBio.asp?guid=4953A7E5-0D7F-4BED-B56E-C6E55A93D726 |sernav=Paola Foka |malper=ishow.gr |weşanger=iShow |roja-gihiştinê=2022-10-11 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=nîsan 2026 }}</ref> == Jiyana kesane == Di 8ê nîsanê 2003an de wê keçek, Paolina, anî cîhanê.<ref name=":0" /> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1982]] [[Kategorî:Jinên yewnan]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Stranbêjên ji Selanîkê]] [[Kategorî:Stranbêjên yewnan ên jin]] 2z40bozksgz7vg908flhuyi56ccf7k6 0 133419 1995890 1764914 2026-04-02T23:34:59Z Kurê Acemî 105128 1995890 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank komên etnîkî | nav = | wêne = Mother language in 1965 Turkey census - Bosniak.png | wêne firehî = | ravek = <!----------------Gelhe (kom)------------> | gelheKom = 100.000 (2017)<br />2 - 5 milyon (bi esîl û texmîn) | salKom = | çavkKom = <!----------------Gelhe li gor herêman---> | herêm1 = | gelhe1 = | sal1 = | çavk1 = | herêm2 = | gelhe2 = | sal2 = | çavk2 = | herêm3 = | gelhe3 = | sal3 = | çavk3 = | herêm4 = | gelhe4 = | sal4 = | çavk4 = | ziman = Zimanê dayikê: [[tirkî]] (bi piranî)<br>zimanên din: <br>[[Zimanê serbî|Bosniakî]], [[Zimanê kurdî]] (gelek hindekar) | ol = [[Îslam]] - [[sunîtî]] | nîşan = | nîşanSernav = <!---------------- Gelên têkildar ------------------> | têkildar = <!---------------- Cih ------------------> | nexşe = | nîşe = | nexşeyaCihan = | nexşeSernav = | nexşeyaCihanNav = | hêlîpan = | hêlîlar = }} '''Bosnakên Tirkiyeyê''' ([[Zimanê serbî|bi nosnakî]]; Bošnjaci u Turskoj), kêmneteweyekî ku li [[Tirkiye|Tirkiyeyê]] dijîn. Li gorî peşbinîyan ji nifûsa bosnakên li Tirkiyeyê nêzikî 2 heta 5 milyon kes in.<ref>NÜFUS DURUMU | Bahçelievler Belediyesi". Belediyeden.com. Archived from the original on 2011-07-07. Retrieved 2017-04-14.</ref> Kesên ku bi kokê xwe bosnak in bi piranî li bajarên wekî [[Îzmîr]], [[Bursa]], [[Stembol]], [[Muğla]], [[Balikesîr]], [[Eskişehir]] û li [[Enqere]]yê dijîn. Yek ji kesên navdarên ku ji aliyê dayika Bosnak û ji aliyê bavê xwe ve Kurd bû serokê berê ya Tirkiyê [[Bülent Ecevit]] bû. Veteranên Boşnak ên ku wekê leşkerên 13dem Çiya Waffen a SS Handschar (1em Xirwatî) de xizmet kiribûn, di salên 1953 û 1968an de tevî malbatên ji wir koçî Tirkiyeyê bûne.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Rajković |pêşnav=N. |tarîx=2012 |sernav=The Post-Second World War Immigration of the Yugoslav Muslims to Turkey (1953-1968) |url=https://www.semanticscholar.org/paper/The-Post-Second-World-War-Immigration-of-the-to-Rajkovi%C4%87/02ccf516088e1c47512e78c85fec7dccb6a410d0 }}</ref> == Kesên navdar == * [[Bülent Ecevit]], siyasetmedar (ji aliyê dê ve Bosnak e). * [[Erkan Baş]], siyasetmedar û akademîsyen. * [[Cem Uzan]], siyasetmedar. * [[Cem Adrian]], Stranbêj û strannivîs. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Tirkiye-şitil}} [[Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Tirkiye]] p86key8qd0wb91flai2juka5s358ala 1995891 1995890 2026-04-02T23:35:41Z Kurê Acemî 105128 1995891 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank komên etnîkî | nav = | wêne = Mother language in 1965 Turkey census - Bosniak.png | wêne firehî = | ravek = <!----------------Gelhe (kom)------------> | gelheKom = 100.000 (2017)<br />2 - 5 milyon (bi esîl û texmîn) | salKom = | çavkKom = <!----------------Gelhe li gor herêman---> | herêm1 = | gelhe1 = | sal1 = | çavk1 = | herêm2 = | gelhe2 = | sal2 = | çavk2 = | herêm3 = | gelhe3 = | sal3 = | çavk3 = | herêm4 = | gelhe4 = | sal4 = | çavk4 = | ziman = Zimanê dayikê: [[tirkî]] (bi piranî)<br>zimanên din: <br>[[Zimanê serbî|Bosniakî]], [[Zimanê kurdî]] (gelek hindekar) | ol = [[Îslam]] - [[sunîtî]] | nîşan = | nîşanSernav = <!---------------- Gelên têkildar ------------------> | têkildar = <!---------------- Cih ------------------> | nexşe = | nîşe = | nexşeyaCihan = | nexşeSernav = | nexşeyaCihanNav = | hêlîpan = | hêlîlar = }} '''Bosnakên Tirkiyeyê''' ([[Zimanê serbî|bi nosnakî]]; Bošnjaci u Turskoj), kêmneteweyekî ku li [[Tirkiye|Tirkiyeyê]] dijîn. Li gorî peşbinîyan ji nifûsa bosnakên li Tirkiyeyê nêzikî 2 heta 5 milyon kes in.<ref>NÜFUS DURUMU | Bahçelievler Belediyesi". Belediyeden.com. Archived from the original on 2011-07-07. Retrieved 2017-04-14.</ref> Kesên ku bi kokê xwe bosnak in, bi piranî di bajarên wekî [[Îzmîr]], [[Bursa]], [[Stembol]], [[Muğla]], [[Balikesîr]], [[Eskişehir]] û li [[Enqere]]yê dijîn. Yek ji kesên navdarên ku ji aliyê dayika xwe bosnak e û ji aliyê bavê xwe ve kurd bû, serokwezîrê berê ya Tirkiyeyê [[Bülent Ecevit]] bû. Veteranên Boşnak ên ku wekê leşkerên 13dem Çiya Waffen a SS Handschar (1em Xirwatî) de xizmet kiribûn, di salên 1953 û 1968an de tevî malbatên ji wir koçî Tirkiyeyê bûne.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Rajković |pêşnav=N. |tarîx=2012 |sernav=The Post-Second World War Immigration of the Yugoslav Muslims to Turkey (1953-1968) |url=https://www.semanticscholar.org/paper/The-Post-Second-World-War-Immigration-of-the-to-Rajkovi%C4%87/02ccf516088e1c47512e78c85fec7dccb6a410d0 }}</ref> == Kesên navdar == * [[Bülent Ecevit]], siyasetmedar (ji aliyê dê ve Bosnak e). * [[Erkan Baş]], siyasetmedar û akademîsyen. * [[Cem Uzan]], siyasetmedar. * [[Cem Adrian]], Stranbêj û strannivîs. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Tirkiye-şitil}} [[Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Tirkiye]] fcb92yxvz41mabs0t7dtb62qpqkqf23 1995892 1995891 2026-04-02T23:36:02Z Kurê Acemî 105128 1995892 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank komên etnîkî | nav = | wêne = Mother language in 1965 Turkey census - Bosniak.png | wêne firehî = | ravek = <!----------------Gelhe (kom)------------> | gelheKom = 100.000 (2017)<br />2 - 5 milyon (bi esîl û texmîn) | salKom = | çavkKom = <!----------------Gelhe li gor herêman---> | herêm1 = | gelhe1 = | sal1 = | çavk1 = | herêm2 = | gelhe2 = | sal2 = | çavk2 = | herêm3 = | gelhe3 = | sal3 = | çavk3 = | herêm4 = | gelhe4 = | sal4 = | çavk4 = | ziman = Zimanê dayikê: [[tirkî]] (bi piranî)<br>zimanên din: <br>[[Zimanê serbî|Bosniakî]], [[Zimanê kurdî]] (gelek hindekar) | ol = [[Îslam]] - [[sunîtî]] | nîşan = | nîşanSernav = <!---------------- Gelên têkildar ------------------> | têkildar = <!---------------- Cih ------------------> | nexşe = | nîşe = | nexşeyaCihan = | nexşeSernav = | nexşeyaCihanNav = | hêlîpan = | hêlîlar = }} '''Bosnakên Tirkiyeyê''' ([[Zimanê serbî|bi nosnakî]]; Bošnjaci u Turskoj), kêmneteweyekî ku li [[Tirkiye|Tirkiyeyê]] dijîn. Li gorî peşbinîyan ji nifûsa bosnakên li Tirkiyeyê nêzikî 2 heta 5 milyon kes in.<ref>NÜFUS DURUMU | Bahçelievler Belediyesi". Belediyeden.com. Archived from the original on 2011-07-07. Retrieved 2017-04-14.</ref> Kesên ku bi kokê xwe bosnak in, bi piranî di bajarên wekî [[Îzmîr]], [[Bursa]], [[Stembol]], [[Muğla]], [[Balikesîr]], [[Eskişehir]] û li [[Enqere]]yê dijîn. Yek ji kesên navdarên ku ji aliyê dayika xwe bosnak e û ji aliyê bavê xwe ve kurd bû, serokwezîrê berê ya Tirkiyeyê [[Bülent Ecevit]] bû. == Kesên navdar == * [[Bülent Ecevit]], siyasetmedar (ji aliyê dê ve Bosnak e). * [[Erkan Baş]], siyasetmedar û akademîsyen. * [[Cem Uzan]], siyasetmedar. * [[Cem Adrian]], Stranbêj û strannivîs. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Tirkiye-şitil}} [[Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Tirkiye]] 8beta80ct90wmzwhc8o9hn45uireo3t 1995893 1995892 2026-04-02T23:37:13Z Kurê Acemî 105128 1995893 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank komên etnîkî | nav = | wêne = Mother language in 1965 Turkey census - Bosniak.png | wêne firehî = | ravek = <!----------------Gelhe (kom)------------> | gelheKom = 100.000 (2017)<br />2 - 5 milyon (bi esîl û texmîn) | salKom = | çavkKom = <!----------------Gelhe li gor herêman---> | herêm1 = | gelhe1 = | sal1 = | çavk1 = | herêm2 = | gelhe2 = | sal2 = | çavk2 = | herêm3 = | gelhe3 = | sal3 = | çavk3 = | herêm4 = | gelhe4 = | sal4 = | çavk4 = | ziman = Zimanê dayikê: [[tirkî]] (bi piranî)<br>zimanên din: <br>[[Zimanê serbî|Bosniakî]], [[Zimanê kurdî]] (gelek hindekar) | ol = [[Îslam]] - [[sunîtî]] | nîşan = | nîşanSernav = <!---------------- Gelên têkildar ------------------> | têkildar = <!---------------- Cih ------------------> | nexşe = | nîşe = | nexşeyaCihan = | nexşeSernav = | nexşeyaCihanNav = | hêlîpan = | hêlîlar = }} '''Bosnakên Tirkiyeyê''' ([[Zimanê serbî|bi nosnakî]]; Bošnjaci u Turskoj), kêmneteweyekî ku li [[Tirkiye|Tirkiyeyê]] dijîn. Li gorî peşbinîyan ji nifûsa bosnakên li Tirkiyeyê nêzikî 2 heta 5 milyon kes in.<ref>NÜFUS DURUMU | Bahçelievler Belediyesi". Belediyeden.com. Archived from the original on 2011-07-07. Retrieved 2017-04-14.</ref> Kesên ku bi kokê xwe bosnak in, bi piranî di bajarên wekî [[Îzmîr]], [[Bursa]], [[Stembol]], [[Muğla]], [[Balikesîr]], [[Eskişehir]] û li [[Enqere]]yê dijîn. Yek ji kesên navdarên ku ji aliyê dayika xwe bosnak e û ji aliyê bavê xwe ve kurd bû, serokwezîrê berê ya Tirkiyeyê [[Bülent Ecevit]] bû. Veteranên Boşnak ên ku wekê leşkerên 13dem Çiya Waffen a SS Handschar (1em Xirwatî) de xizmet kiribûn, di salên 1953 û 1968an de tevî malbatên ji wir koçî Tirkiyeyê bûne. == Kesên navdar == * [[Bülent Ecevit]], siyasetmedar (ji aliyê dê ve Bosnak e). * [[Erkan Baş]], siyasetmedar û akademîsyen. * [[Cem Uzan]], siyasetmedar. * [[Cem Adrian]], Stranbêj û strannivîs. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Tirkiye-şitil}} [[Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Tirkiye]] m6bp3pw2is6fipw0yb52572mqvv7ud8 1995894 1995893 2026-04-02T23:37:37Z Kurê Acemî 105128 1995894 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank komên etnîkî | nav = | wêne = Mother language in 1965 Turkey census - Bosniak.png | wêne firehî = | ravek = <!----------------Gelhe (kom)------------> | gelheKom = 100.000 (2017)<br />2 - 5 milyon (bi esîl û texmîn) | salKom = | çavkKom = <!----------------Gelhe li gor herêman---> | herêm1 = | gelhe1 = | sal1 = | çavk1 = | herêm2 = | gelhe2 = | sal2 = | çavk2 = | herêm3 = | gelhe3 = | sal3 = | çavk3 = | herêm4 = | gelhe4 = | sal4 = | çavk4 = | ziman = Zimanê dayikê: [[tirkî]] (bi piranî)<br>zimanên din: <br>[[Zimanê serbî|Bosniakî]], [[Zimanê kurdî]] (gelek hindekar) | ol = [[Îslam]] - [[sunîtî]] | nîşan = | nîşanSernav = <!---------------- Gelên têkildar ------------------> | têkildar = <!---------------- Cih ------------------> | nexşe = | nîşe = | nexşeyaCihan = | nexşeSernav = | nexşeyaCihanNav = | hêlîpan = | hêlîlar = }} '''Bosnakên Tirkiyeyê''' ([[Zimanê serbî|bi nosnakî]]; Bošnjaci u Turskoj), kêmneteweyekî ku li [[Tirkiye|Tirkiyeyê]] dijîn. Li gorî peşbinîyan ji nifûsa bosnakên li Tirkiyeyê nêzikî 2 heta 5 milyon kes in.<ref>NÜFUS DURUMU | Bahçelievler Belediyesi". Belediyeden.com. Archived from the original on 2011-07-07. Retrieved 2017-04-14.</ref> Kesên ku bi kokê xwe bosnak in, bi piranî di bajarên wekî [[Îzmîr]], [[Bursa]], [[Stembol]], [[Muğla]], [[Balikesîr]], [[Eskişehir]] û li [[Enqere]]yê dijîn. Yek ji kesên navdarên ku ji aliyê dayika xwe bosnak e û ji aliyê bavê xwe ve kurd bû, serokwezîrê berê ya Tirkiyeyê [[Bülent Ecevit]] bû. Veteranên Boşnak ên ku wekê leşkerên 13dem Çiya Waffen a SS Handschar (1em Xirwatî) de xizmet kiribûn, di salên 1953 û 1968an de tevî malbatên ji wir koçî Tirkiyeyê bûne.<ref>{{Cite journal|last=Rajković|first=N.|date=2012|title=The Post-Second World War Immigration of the Yugoslav Muslims to Turkey (1953-1968)|url=https://www.semanticscholar.org/paper/The-Post-Second-World-War-Immigration-of-the-to-Rajkovi%C4%87/02ccf516088e1c47512e78c85fec7dccb6a410d0}}</ref> == Kesên navdar == * [[Bülent Ecevit]], siyasetmedar (ji aliyê dê ve Bosnak e). * [[Erkan Baş]], siyasetmedar û akademîsyen. * [[Cem Uzan]], siyasetmedar. * [[Cem Adrian]], Stranbêj û strannivîs. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Tirkiye-şitil}} [[Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Tirkiye]] dohnq5qh1bm1dnfnpo9nuk7094f6t5x 1995900 1995894 2026-04-03T00:12:12Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan; paqijiyên kozmetîk (Lînk paqij kir.) 1995900 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank komên etnîkî | nav = | wêne = Mother language in 1965 Turkey census - Bosniak.png | wêne firehî = | ravek = <!----------------Gelhe (kom)------------> | gelheKom = 100.000 (2017)<br />2 - 5 milyon (bi esîl û texmîn) | salKom = | çavkKom = <!----------------Gelhe li gor herêman---> | herêm1 = | gelhe1 = | sal1 = | çavk1 = | herêm2 = | gelhe2 = | sal2 = | çavk2 = | herêm3 = | gelhe3 = | sal3 = | çavk3 = | herêm4 = | gelhe4 = | sal4 = | çavk4 = | ziman = Zimanê dayikê: [[tirkî]] (bi piranî)<br>zimanên din: <br>[[Zimanê serbî|Bosniakî]], [[Zimanê kurdî]] (gelek hindekar) | ol = [[Îslam]] - [[sunîtî]] | nîşan = | nîşanSernav = <!---------------- Gelên têkildar ------------------> | têkildar = <!---------------- Cih ------------------> | nexşe = | nîşe = | nexşeyaCihan = | nexşeSernav = | nexşeyaCihanNav = | hêlîpan = | hêlîlar = }} '''Bosnakên Tirkiyeyê''' ([[Zimanê serbî|bi nosnakî]]; Bošnjaci u Turskoj), kêmneteweyekî ku li [[Tirkiye]]yê dijîn. Li gorî peşbinîyan ji nifûsa bosnakên li Tirkiyeyê nêzikî 2 heta 5 milyon kes in.<ref>NÜFUS DURUMU | Bahçelievler Belediyesi". Belediyeden.com. Archived from the original on 2011-07-07. Retrieved 2017-04-14.</ref> Kesên ku bi kokê xwe bosnak in, bi piranî di bajarên wekî [[Îzmîr]], [[Bursa]], [[Stembol]], [[Muğla]], [[Balikesîr]], [[Eskişehir]] û li [[Enqere]]yê dijîn. Yek ji kesên navdarên ku ji aliyê dayika xwe bosnak e û ji aliyê bavê xwe ve kurd bû, serokwezîrê berê ya Tirkiyeyê [[Bülent Ecevit]] bû. Veteranên Boşnak ên ku wekê leşkerên 13dem Çiya Waffen a SS Handschar (1em Xirwatî) de xizmet kiribûn, di salên 1953 û 1968an de tevî malbatên ji wir koçî Tirkiyeyê bûne.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Rajković |pêşnav=N. |tarîx=2012 |sernav=The Post-Second World War Immigration of the Yugoslav Muslims to Turkey (1953-1968) |url=https://www.semanticscholar.org/paper/The-Post-Second-World-War-Immigration-of-the-to-Rajkovi%C4%87/02ccf516088e1c47512e78c85fec7dccb6a410d0 }}</ref> == Kesên navdar == * [[Bülent Ecevit]], siyasetmedar (ji aliyê dê ve Bosnak e). * [[Erkan Baş]], siyasetmedar û akademîsyen. * [[Cem Uzan]], siyasetmedar. * [[Cem Adrian]], Stranbêj û strannivîs. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Tirkiye-şitil}} [[Kategorî:Komên etnîk li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Tirkiye]] c2n5k9za5g0af9hs2f8i16wyz4ryl3f 0 135130 1995858 1824580 2026-04-02T21:33:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Ahmet Yıldız]] weke [[Kuştina Ahmet Yıldız 2008]] guhart 1824580 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank êrîşa sivîlan | wêne = File:Helsinki Pride 2015 LGBT1229 (19202914150).jpg | nexşe = | sernav = Kuştina Ahmet Yıldız | binsernav = | dem = 15ê tîrmeha 2008an | cure = Sûcê nefretê yê li dijî hevzayendan | cih = [[Üsküdar]], [[Stenbol]], [[Tirkiye]] | kuştî = Ahmet Yıldız | birîndar = Ümmühan Daraca , namzeda parlamenê ya AK Partiyê | êrîşkar = Yahya Yıldız (bav) | alt_wêne = Çalakvanên Helsînkî Pride ya 2015an tabelaya "Meşa Ji bo Kesên ku Nikarin Bimeşin" ji bo bîranîna Ahmet Yıldız hildidin. }} '''Kuştina Ahmet Yıldız''', cînayeteke nefretê ye ku di 15ê [[tîrmeh]]a [[2008]]an de li navçeya [[Üsküdar]] a [[Stembol|Stenbolê]] hat kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://bianet.org/bianet/toplumsal-cinsiyet/108414-lgbtt-dernekleri-ogrenci-yildiz-escinsel-oldugu-icin-olduruldu |sernav=LGBTT Dernekleri: Öğrenci Yıldız Eşcinsel Olduğu İçin Öldürüldü |paşnav=Çakır |pêşnav=Bawer |tarîx=18 tîrmeh 2008 |weşanger=Bianet |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150925235700/http://bianet.org/bianet/toplumsal-cinsiyet/108414-lgbtt-dernekleri-ogrenci-yildiz-escinsel-oldugu-icin-olduruldu |roja-arşîvê=25 îlon 2015 |roja-gihiştinê=10 sibat 2012 }}</ref> Ev [[sûcê nefretê]] yê dijî [[LGBT]] wek [[kuştina namûsê]] ji hêla bavê wî Yahya Yıldız ve hat kirin, <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.birgun.net/actuel_2011_index.php?news_code=1300286183&year=2011&month=03&day=16 |sernav=BirGün Gazetesi: Ahmet Yıldız davasında baba hâlâ kayıp (archive.ph) |malper=archive.ph |roja-gihiştinê=2022-12-04 |roja-arşîvê=2013-05-02 |urlya-arşîvê=https://archive.today/20130502045841/http://www.birgun.net/actuel_2011_index.php?news_code=1300286183&year=2011&month=03&day=16 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> ku bi berfirehî wekî yekem doza naskirî ya kuştina namûsê ya dijî hevzayendan li Tirkiyeyê tê binav kirin. <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/was-ahmet-yildiz-the-victim-of-turkeys-first-gay-honour-killing-871822.html |sernav=Was Ahmet Yildiz the victim of Turkey's first gay honour killing? {{!}} Europe {{!}} News {{!}} The Independent |tarîx=2015-10-06 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2022-12-04 |roja-arşîvê=2015-10-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151006195925/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/was-ahmet-yildiz-the-victim-of-turkeys-first-gay-honour-killing-871822.html |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Yahya Yıldız heta îro fîrar e û hêj nehatiye girtin û dadgehkirin. == Kuştin == Ahmet Yildiz bi eslê xwe [[kurd]]ê [[Riha]]yê bû û beşa Fîzîkê [[Zanîngeha Mermereyê]] <ref>{{Jêder-malper |url=http://www.kaosgl.com/sayfa.php?id=1881 |sernav=Yalan söylememiş maske takmamıştı |tarîx=21 tîrmeh 2008 |weşanger=Kaos GL |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150910130609/http://www.kaosgl.com/sayfa.php?id=1881 |roja-arşîvê=10 îlon 2015 |roja-gihiştinê=10 sibat 2012 }}</ref> dixwend. Wî qasî salek beriya bûyerê bi hinceta ku ji aliyê malbata xwe ve tehdît dibîne li dozgeriyê serlêdana sûcê kiriye. <ref>{{Jêder-malper |url=http://banuguven.com/ahmet-yildiz%E2%80%99in-dunyasi/ |sernav=Ahmet Yıldız'ın dünyası |paşnav=Güven |pêşnav=Banu |tarîx=27 kanûna paşîn 201 |weşanger=Banuguven.com |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20130315213253/http://banuguven.com/ahmet-yildiz%E2%80%99in-dunyasi/ |roja-arşîvê=15 adar 2013 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=10 sibat 2012 }}</ref> Di şeva 15ê tîrmeha 2008an de Yildizê ku çûbû qehwexaneyê, bi êrîşkar re rû bi rû ma û piştre xwest ji wesayîta xwe peya bibe û bireve. Sê gule li sînga wî ket û di dawiyê de ji ber birînên xwe jiyana xwe ji dest da. Ji 5 guleyên ku hatin avêtin yek li namzedê [[Partiya Dad û Geşedanê|AK Partiyê]] yê parlamenê Ûmühan Daraca ket û wî birîndar kir. <ref>{{Jêder-malper |url=http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=9454604&tarih=2008-07-17 |sernav=Kurşunlardan 3'ü göğsüne saplandı |paşnav=Öz |pêşnav=Selamet |tarîx=17 tîrmeh 2008 |weşanger=Hürriyet |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150701033730/http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=9454604&tarih=2008-07-17 |roja-arşîvê=1 tîrmeh 2015 |roja-gihiştinê=10 sibat 2012 }}</ref><ref>[http://www.swr.de/international/tr/-/id=233354/nid=233354/did=6203194/1exngr1/index.html/ Eşcinsel'e ilk namus cinayeti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140524000844/http://www.swr.de/international/tr/-/id%3D233354/nid%3D233354/did%3D6203194/1exngr1/index.html |date=2014-05-24 }} ''SWR''. Retrieved 10 April 2010.</ref> Piştî bûyerê pismamê Yildiz, Ahmet Kaya, got, "Yildiz kurê yekane yê malbateke [[kurd]] a gelekî olî û dewlemend a Rihayê bû." Parêzerê Mafên Mirovan ê Lambda Stenbolê Firat Söyle ku şêwirmendiya Yildiz kiribû, anî ziman ku Yildiz 3 meh beriya kuştinê li dozgeriyê gilî kiriye, piştî ku ji malbata xwe tehdîdên kuştinê xwar. Lê dozgeriyê nehiştiye ku lêpirsîn bê destpêkirin û parastina Yildiz bê kirin. Bûyera qetilkirina Yildiz di çapemeniya herêmî û biyanî de deng veda. Rojnameya înglîzî [[The Independent]] jî cih da mijarê û diyar kir ku bûyerên kuştina namûsê ne tenê li Tirkiyeyê ne.<ref name="independent">{{Jêder-malper |url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/was-ahmet-yildiz-the-victim-of-turkeys-first-gay-honour-killing-871822.html |sernav=Was Ahmet Yildiz the victim of Turkey's first gay honour killing? |paşnav=Black |pêşnav=Jeff |tarîx=19 tîrmeh 2008 |weşanger=Independent |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151006195925/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/was-ahmet-yildiz-the-victim-of-turkeys-first-gay-honour-killing-871822.html |roja-arşîvê=6 çiriya pêşîn 2015 |roja-gihiştinê=10 sibat 2012 }}</ref><ref>[http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=SonDakika&ArticleID=968886/ Independent: Ahmet Yıldız ilk eşcinsel namus cinayeti kurbanı mı?] ''Hürriyet''. Retrieved 30 April 2010.</ref> == Lêpirsîn û darizandin == Rûniştina doza kuştina Ahmet Yıldiz di 8ê îlona 2009an de dest pê kir û bi darizandina Yahya Yildiz ê bersûcê fîrarî dewam kir. Îbrahîm Canê ku bi Yildiz re dijiya, piştî ku ew malbata xwe terikandibû, der barê bûyerê de wiha got: “Min piştgiriya gelek rêxistinan dît ku ji bo evîndarê xwe têbikoşim. Ûmühan Xanima ku di bûyerê de birîndar bûbû jî bi vekirina dozê alîkarî da me. Ez spasiya wê dikim. Balkêş e ku kujerên hezkiriyê min Ahmet Yıldız nehatine girtin. Em bi hev re çûbûn dozgeriyê û me ragihandibû ku malbata wî gefa kuştinê lê dikin. Li gorî min em bi [[Homofobî|cudakariya hevzayendan]] re rû bi rû ne. Heger evîndarê min jin bûya ewê ne wisa ba. Lê ev tercîha min e û ne karê kesî ye." Ji bo berhevkirina delîlan doz taloqî demeke din hat kirin. <ref>[http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetay&ArticleID=953532&Date=08.09.2009&CategoryID=77/ İlk gay namus cinayetinin davası başladı] ''Radikal''. Retrieved 14 June 2010.</ref> Can piştî danişîna 6emîn diyar kir ku ewê pêvajoya [[Dadgeha Mafên Mirovan ya Ewropayê|AÎHM’ê]] bidin destpêkirin û wiha got: “Kujer dernakevin holê. Hê jî biryara girtinê ya navneteweyî nehatiye dayîn. Ez dixwazim ku ev biryar di rûniştina pêş de were derxistin. Divê dadgeh dev ji helwesta xwe ya homofobîk berde. Ev êdî bûye sedemeke siyasî. Dadgeh îrade, biryar û hewldana girtina bavê [kesê mexdûr] nîşan nade. Li welatekî homofobîk ronîkirina vê dozê ji wan re nayê xwestin.” <ref name="Yahya Yıldız">{{Jêder-malper |url=http://www.birgun.net/actuel_2011_index.php?news_code=1300286183&year=2011&month=03&day=16 |sernav=Ahmet Yıldız davasında baba hâlâ kayıp |tarîx=16 adar 2011 |weşanger=Birgün |urlya-arşîvê=https://archive.today/20130502045841/http://www.birgun.net/actuel_2011_index.php?news_code=1300286183&year=2011&month=03&day=16 |roja-arşîvê=2 gulan 2013 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=10 sibat 2012 }}</ref> == ''Zenne Dancer'' == Fîlma ''Zenne Dancer'' ku li ser çîrokeke ku ji kuştina Ahmet Yıldız îlhama xwe girtiye û ji aliyê hevalên Ahmet Yıldız <ref name="BirGün">{{Jêder-nûçe |url=http://www.birgun.net/cultures_index.php?news_code=1326190640&year=2012&month=01&day=10 |sernav=Zenne: Dürüstlük bazen öldürür |paşnav=Aydın |pêşnav=Canan |tarîx=10 kanûna paşîn 2012 |weşanger=[[BirGün]] |ziman=tr |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20120120063043/http://www.birgun.net/cultures_index.php?news_code=1326190640&year=2012&month=01&day=10 |roja-arşîvê=20 kanûna paşîn 2012 |rewşa-urlyê=mirî |roja-gihiştinê=16 kanûna paşîn 2012 }}</ref> Caner Alper û Mehmet Binay ve hatiye çêkirin, di 13ê çileya 2011an de derket pêşberî temaşevanan. == Çavkanî == {{Çavkanî|2}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1982]] [[Kategorî:Kesên LGBT]] [[Kategorî:Mirin 2008]] [[Kategorî:Qurbaniyên kuştina namûsê]] [[Kategorî:Qurbaniyên sûcê nefretê]] [[Kategorî:2008 li Tirkiyeyê]] mcjgacpi1jh7ybg2rbz7gvee5mvsrdl 0 136172 1995590 1931895 2026-04-02T12:59:35Z Kurê Acemî 105128 1995590 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=îlon 2024}} {{Agahîdanka giştî}} '''Lazarus Colloredo''' û '''Joannes Baptista Colloredo''' (1617 - piştî 1646) [[cêwiyên siyamî]] yên îtalyan bûn ku li Ewropaya sedsala 17an li pêşangehên heyberên sosret (''freak show'') geriyan. Ew li bajarê [[Genova]] ([[Îtalya]]) hatine dinê. == Rewşa fizîkî ya cêwiyan == Laşê jorîn û lingê çepê yê Joannes Baptista derketin ji birayê xwe Lazarus yê bihereket. Joannes Baptista xeber ne dida, çavên wî hertim girtî bûn û devê wî jî vekirî dima û di laşê birayê xwe de wek [[hevzig]]ekî [[parazît]] dijî. Li gorî vegotineke [[anatomîst]]ê danîmarkayî [[Thomas Bartholinus]], heke kesek singê Joannes Baptista bixista, wî dest, guh û lêvên xwe dihejandin. == Karîyera wan li pêşangehên heyberên sosret == Birayên Colloredo li seranserî Ewropayê geriyan û pişkdarî pêşangehên heyberên sostret dikirin û bi vî awayî debara xwe jî dikirin. Ew çûne [[Basel]] ([[Swîsre]]) û [[Kopenhag]]ê ([[Danîmarka]]), dû re di sala 1642an de gehîştine [[Skotlenda|Skotlendeyê]] û paşê ew çûne mêvaniya seraya [[Charles I yê Îngilîstanê]]. Birayên Colloreda her wiha serdana [[Danzig]] ([[Gdańsk]]) û [[Împeratoriya Osmanî]] kirin û pişt re di sala 1646an de li [[Almanya]] û Italyayê jî bûn. <ref>Bondeson, Jan. (2000) ''The Two-Headed Boy, and Other Medical Marvels'' {{ISBN|978-0-8014-3767-0}}</ref> == Jiyana wan a taybet == Lazarus wekî mirovekî nazik û delal hatiye zanîn. Gava wî li pêşangehan xwe nîşan neda, bi kirasê birayê xwe dipêçand, da ku bala xwe nedê. Li gorî hin çavkaniyan Lazarus jin aniye û çend zarokên wî jî hebûn. Di [[gravûr]]ekê de ew bi cil û bergên serayê yên serdema [[Mala Stuart]] xuya ye. == Bi îdamê mehkûmkirî == Li gorî ragihandinên dîroknasê fransî [[Henri Sauval]], Lazarus ji ber kuştina zilamek bi mirinê hate hikimkirin, lê di dawiyê de ji mirinê filitî ji ber sedema ku dê birayê wî yê cêwî yê bêguneh jî bikuşta.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ststworld.com/lazarus-and-joannes-baptista-colloredo/ |sernav=The Extraordinary Conjoined Twins: Lazarus and Joannes Baptista Colloredo |tarîx=2019-03-18 |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=2021-07-19 |roja-arşîvê=2021-07-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20210719021625/https://www.ststworld.com/lazarus-and-joannes-baptista-colloredo/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://slate.com/news-and-politics/2010/01/a-siamese-twin-commits-murder-the-explainer-s-2009-question-of-the-year.html |sernav=A Siamese twin commits murder: the Explainer's 2009 question of the year. |paşnav=Engber |pêşnav=Daniel |tarîx=2010-01-06 |malper=Slate Magazine |ziman=en |roja-gihiştinê=2021-07-19 }}</ref> == Windabûna birayên Colloredo == Dîroka mirina birayên ne diyar e. Piştî sala 1646an nema dengê wan tê me. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Bîbliografî == * Gould, George M. & Pyle, and Walter L. (1896) ''[http://etext.lib.virginia.edu/toc/modeng/public/GouAnom.html Anomalies and Curiosities of Medicine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080912125758/http://etext.lib.virginia.edu/toc/modeng/public/GouAnom.html |date=2008-09-12 }}.'' 5 tîrmeh 2007 hatiye standin. * " [https://web.archive.org/web/20070708003942/http://www.phreeque.com/lazarus.html Lazarus and Johannes Baptista Colloredo] ." (nd ). ''Phreeque.com.'' 5 Tîrmeh 2007 hatiye standin. * Baratta Luca (2016), "A Marvellous and Strange Event". Racconti di nascite mostruose nell'Inghilterra della prima età moderna, Firenze, Firenze University Press, rûpel 182-201 [{{ISBN|978-88-6453-344-5}} ]. * Baratta Luca (2017), The Age of Monsters. Nascite prodigiose nell'Inghilterra della prima età moderna: storia, testi, immagini (1550-1715), prefazione di Maurizio Ascari, Roma, Aracne, 2017, rûpel 351-386 [{{ISBN|978-88-2550-957-1}} ]. * Baratta Luca (2018), 'Due idee del mostruoso, due idea di nazione. I gemelli Colloredo a Londra (1637) di balê de ji Robert Milbourne û Martin Parker', Rivista di Letterature Moderne e Comparate, 70(2), rûpel 109-131 [ISSN 0391-2108]. {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Cêwiyên siyamî]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1617]] [[Kategorî:Mirin 1640î]] 7u987l46qfvflyfk1hvzmphxdk25db2 0 137321 1996054 1923674 2026-04-03T11:03:14Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1996054 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | çînaser = <!-- Ji bo aktor û aktrîsan li vir "sînema" binivîsin --> | bilêvkirin = | wêne = | sernavê_wêne = | roja_jidayikbûnê = {{Roja bûyînê û temen|1989|10|02}} | cihê_jidayikbûnê = [[Nashville]] , [[Tennessee]] , [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|DYA]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | hevwelatî = | pîşe = [[Bloger]] , [[model]] | salên_çalak = 2014-niha | perwerde = [[Zanîngeha Bakûrê Teksasê]] | destûrname = <!-- tenê ji bo kesên kevn yên li medreseyê xwendine --> | esil = [[Kurd]] | şanenav = | nav = | navê_rastî = | sernav = <!-- Mînak: Jina Yekê ya DYAyê yan Profesorê Matematîkê --> | zimanê_navê_rastî = | mezinahiya_wêne = | navê_jidayikbûnê = Sazan Barzanî | imadkirin = | roja_windabûnê = | cihê_windabûnê = | rewşa_windabûnê = | sedema_mirinê = | vedîtina_bedenê = | cihê_goristanê = | abîde = | navê_din = | rêxistin = | bejn = | televîzyon = | partî = | tevger = | dîn = [[Xiristiyanî]] | mezheb = | gilîname = | ceza = | rewşa_cezayê = | hevjîn = Stevie Hendrix | partner = | zarok = 3 | dê_û_bav = | xizm = | xelat = | modul = | modul2 = | modul3 = | modul4 = | modul5 = | modul6 = | mezinahiya_şanenavê = | sernavê_şanenavê = | malper = {{URL|sazan.me}} | cisn = | cihê aramiyê = | karder = | ajans = | embed = | sedema_navdarbûnê = | xebat = | xebatên_navdar = <!-- Dewsa |xebat= tê bikaranîn, ji bo fîlm/rêzefîlm hwd --> | stîl = | serdem = | dewr = | sermiyana_net = | berê = | paşê = | koordînatên_cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_aramiyê = | pênasê_pêşîn = | pênasê_paşîn = | meqam = | dijber = | endamên_desteyê = | dê = | bav = | malbat = | jêrenot = | awayê_ser = | bandorbar = | bandorker = | rewşa_hiqûqî = }} '''Sazan Hendrix''' ( jdb. 2ê çiriya pêşîn 1989 bi navê '''Sazan Barzanî''' '')''<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://allfamous.org/de/people/sazan-barzani-19891002.html |sernav=Über Sazan Barzani |malper=Allfamous.org |roja-gihiştinê=2023-01-27 }}{{Mirin girêdan|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> blogera modeyê<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://beauty-around.com/en/tops/item/1306-most-beautiful-kurdish-yazidi-women |sernav=Top-15 Beautiful Kurdish and Yazidi Women |malper=beauty-around.com |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-01-28 }}</ref>, model<ref name=":0" /><ref>{{Jêder-malper |url=https://newsroom.tommy.com/tommyxnadal-01-press-kit/ |sernav=TommyXNadal / 01. Press Kit |malper=[[Tommy Hilfiger]] |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-01-27 }}</ref><ref name=":2">{{Jêder-malper |url=https://www.ensonhaber.com/galeri/kurt-kizi-sazan-barzani |sernav=Kürt kizi Sazan Barzani |tarîx=2015-10-20 |weşanger=Epson Haber |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-01-28 }}</ref>, û kesayeta televîzyonê ya amerîkî ku bi eslê xwe kurd e .<ref name=":2" /> == Kariyera wê == Sazan Hendrix, bi navê keçiktiyê Berzanî, di 2ê çiriya pêşîn a sala 1889an de li bajarê Nashville, Tennessee yê Amerîkayê ji dayîk bûye.<ref name=":1" /> Dê û bavê wê ji [[Başûrê Kurdistanê]] ne.<ref name=":0" /> Sazan di sala 2011an de dema ku li Zanîngeha Bakûrê Teksasê radyo, televizyon û sînemayê xwend û dest bi blogeriyê kir.<ref>{{Jêder-malper |url=https://sazan.me/about/ |sernav=About |paşnav=Hendrix |pêşnav=Sazan |malper=Sazan.me |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-01-27 |roja-arşîvê=2023-01-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230127222730/https://sazan.me/about/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Blogera bedewiyê û şêwaza jiyanê ku bi bloga xwe ya bi navê xwe tê nasîn, wê kanalek [[YouTube]]ê da destpêkirin da ku di sala 2014an de bi bloga pir populer re tevbigere.<ref name=":1" /> Ji hingê ve, wê ji zêdetirî 500,000 aboneyên YouTubeê û zêdetirî 1.2 mîlyon şopînerên [[Instagram]]ê temaşevanek berhev kiriye .Ew û bloga wê di gelek weşanan de ji Lucky Magazine heta Access Hollywood hatine pêşandan. Di sala 2015an de wê ji bo [[Tommy Hilfiger]] ligel model û hevkarê Instagramê [[Toni Mahfud]] modelsaziyê kir. Wê di kanûna pêşîn 2016an de, wê pargîdaniya abonetiya bedewiyê Bless Box ava kir.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.filmifeed.com/celebs/sazan-barzani/ |sernav=Sazan Barzani Profile |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-01-27 |roja-arşîvê=2023-01-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230128020044/https://www.filmifeed.com/celebs/sazan-barzani/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di tebaxa 2018an de, wê û mêrê xwe podkasta xwe, The Good Life dest pê kirin.<ref name=":3" /> == Jiyana kesane == Di gulana 2015an de, ew bi dildarê xwe yê kolejê Stevie Hendrix re zewicî.<ref name=":1" /> Sazanê ku ji malbateke misilmanan tê, bû xiristiyan.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.jesus.ch/erlebt/spiritualitaet/bekehrungen/308488-in_ihren_traeumen_lernte_die_kurdin_jesus_kennen.html |sernav=In ihren Träumen lernte die Kurdin Jesus kennen |malper=Jesus.ch |ziman=de |tercimeya-sernav=Kurd di xewnên xwe de Îsa nas kir |roja-gihiştinê=2023-01-28 }}</ref> Di kanûna pêşîn a 2012an de, wê keça wan, Valentina Grace anî cîhanê .<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://factsbuddy.com/sazan-hendrix/ |sernav=Sazan Hendrix Podcast,Bio ,Wiki,Age,Wife,Wedding,Salari, And Net Worth |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-01-28 |roja-arşîvê=2023-01-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230128000621/https://factsbuddy.com/sazan-hendrix/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * {{IMDb name|5140509|Sazan Hendrix}} * https://factsbuddy.com/sazan-hendrix/{{Mirin girêdan|tarîx=hezîran 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Instagram|sazan}} * {{Twitter|sazhendrix|Saza Hendrix }} * https://m.youtube.com/results?search_query=Sazan+Hendrix {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Blogerên kurd ên jin]] [[Kategorî:Jinên kurd]] [[Kategorî:Kurdên xiristiyan]] [[Kategorî:Modelên kurd]] rdl966i2s18r2lqsgx6gjq79pn0rk9j 0 138244 1995851 1846596 2026-04-02T21:31:19Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Hande Kader]] weke [[Kuştina Hande Kader 2016]] guhart 1846596 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Hande Kader''', (jdb. [[1993]] li [[Riha]]yê - tebax [[2016]] li [[Stembol]]ê) [[jin]]eke [[transgender]] û [[Çalakvanî|çalakvana]] [[Mafên mirovan|mafê mirovan]] bû ku ji ber sûcê nefretê hatibû kuştin. Kader digel hevala xwe [[Didem Akay]] ji bo bi mîlyonan [[tirk]] û kurdan wergeriya sembolek ji bo [[LGBT|civaka LGBT]], piştî ku di eniya herî pêş a berxwedana li dijî hêzên polîsan de wêneyê wan hat kişandin, dema ku çalakiya [[Istanbul Pride|Istanbul Pride ya 2015an a li Stenbolê]] ji aliyê [[polîs]]an ve hate tepeserkirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/aug/23/murder-transgender-lgbt-hande-kader-turkey |sernav=The shocking murder of trans activist Hande Kader says much about Turkey today |paşnav=Shafak |pêşnav=Elif |tarîx=2016-08-23 |malper=The Guardian |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> Di tebaxa 2016an de, ew ji aliyê hevjîna xwe ve wek windayî hat îlankirin piştî ku ew qasî hefteyekê venegeriyabû mala xwe.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37143879 |sernav=Hande Kader: Outcry in Turkey over transgender woman's murder |tarîx=2016-08-21 |malper=BBC News |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> Laşê wê di 12ê tebaxa 2016an de li kêleka rê li sûka [[Zekeriyaköy]]ê<ref name="protected2016">{{Jêder-malper |url=https://www.dailydot.com/irl/istanbul-trans-activist-hande-kader-hate-crime/ |sernav=International outcry following brutal rape, murder of Istanbul trans activist |paşnav=protected |pêşnav=email |tarîx=2016-08-20 |malper=The Daily Dot |ziman=en-US |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> bi şopên [[tecawiz]], perçekirin û şewitandinê hat dîtin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.mirror.co.uk/news/world-news/transgender-womans-mutilated-body-found-8638180 |sernav=Horror of transgender woman's mutilated body found BURNT in Istanbul street |paşnav=Jones |pêşnav=Stephen |tarîx=2016-08-15 |malper=mirror |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> Li gel ku cesedê Kader bi awayekî xerab hatibû tacîzkirin jî, li morga bajêr ji aliyê Dengiler ve hat naskirin. Kader di [[Laşfiroşî|pîşesaziya seksê]] de wekî xebatkarek seksê kar dikir, û herî dawî hate dîtin ku li otomobîla xerîdarek ket.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.mic.com/articles/152097/trans-rights-activist-hande-kader-was-raped-and-burned-to-death-in-turkey |sernav=Trans rights activist Hande Kader was raped and burned to death in Turkey |malper=Mic |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> Di dema mirina xwe de 23 salî bû.<ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://www.lexpress.fr/monde/europe/assassinat-d-hande-kader-icone-lgbt-manifestation-pour-la-justice-a-istanbul_1823137.html |sernav=Assassinat d'Hande Kader, icône LGBT: manifestation "pour la justice" à Istanbul |tarîx=2016-08-21 |malper=L'Express |ziman=fr |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> Sedema mirina fermî hîn nehatiye eşkere kirin. Rapor diyar dikin ku piştî mirina wê cesedê wê hatiye şewitandin, îhtîmal e ji bo naskirina sûcdar(an) neyên naskirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.aljazeera.com/news/2016/8/22/hundreds-protest-over-murder-of-trans-woman-in-istanbul |sernav=Hundreds protest over murder of trans woman in Istanbul |malper=www.aljazeera.com |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> == Çalakiyên li dijî transfobiyê == === Rewşa mafê kesên LGBT li Tirkiyê û kuştina Hande Kader === Têkiliyên [[Hevzayendîtî|hevzayendan]] li Tirkiyeyê bi awayekî qanûnî ne qedexe ne, lê [[Mafên kesên LGBT li Tirkiyê|civaka LGBT ya tirk]] bi gelek zehmetiyan re rû bi rû ye, bi taybetî ji aliyê muhafazakarên olî ve.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.advocate.com/transgender/2016/8/19/trans-woman-brutally-murdered-turkey |sernav=Trans Woman Brutally Murdered in Turkey |malper=www.advocate.com |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/in-turkey-its-not-a-crime-to-be-gay-but-lgbt-activists-see-a-rising-threat/2016/06/24/18fe91a6-37d2-11e6-af02-1df55f0c77ff_story.html |sernav=In Turkey, it’s not a crime to be gay. But LGBT activists see a rising threat. |paşnav=Cunningham |pêşnav=Erin |tarîx=2016-06-24 |malper=Washington Post |ziman=en-US |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> Raporeke [[Çavdêriya Mafên Mirovan (rêxistin)|Çavdêriya Mafên Mirovan]] dide zanîn ku gelek LGBT yên tirk di nav tirsê de dijîn û bi stem, tundî, tacîza polîsan re rû bi rû ne.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2008-05-21 |sernav=“We Need a Law for Liberation” |url=https://www.hrw.org/report/2008/05/21/we-need-law-liberation/gender-sexuality-and-human-rights-changing-turkey |kovar=Human Rights Watch |ziman=en }}</ref> Meşa Istanbul Pride ya sala 2016an ji aliyê çend komên tundrew ve, di nav wan de yên îslamî jî, hatibû tehdîdkirin. Li ser vê yekê [[hikûmet]]a [[îslam]]î-[[Muhafizekarî|muhafezekar]] ya [[Partiya Dad û Geşedanê|AKPê]] xwenîşandanê di deqeya dawîn de qedexe kir, li şûna ku bi parastina beşdaran ewlekariya xwe misoger bike.<ref name=":1"/><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2016/jun/23/turkey-lgbt-freedom-erdogan-istanbul-pride |sernav=Turkey’s LGBT community is fighting for freedom. That’s why it’s a target for extremists |paşnav=Shafak |pêşnav=Elif |tarîx=2016-06-23 |malper=The Guardian |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> Kuştina Hande Kader piştî çend rojan ji kuştina [[penaber]]eke [[sûrî]] yê hevzayend pêk hat, ku bi tenê çend kîlometran dûrî cihê ku cesedê Hande Kader lê hatibû dîtin, serjêkirî hatibû dîtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.buzzfeednews.com/article/rossalynwarren/a-transgender-woman-was-raped-and-set-on-fire-and-people-are |sernav=A Transgender Woman Was Raped And Set On Fire And People Are Demanding Justice |paşnav=Warren |pêşnav=Rossalyn |malper=BuzzFeed News |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> Penaber beriya kuştina xwe bi kuştinê hatibû tehdîdkirin, revandin û tecawiz lê hatibû kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.theguardian.com/world/2016/aug/07/flatmates-of-gay-syrian-refugee-beheaded-in-turkey-fear-they-will-be-next |sernav=Flatmates of gay Syrian refugee beheaded in Turkey fear they will be next |paşnav=Kingsley |pêşnav=Patrick |tarîx=2016-08-07 |malper=The Guardian |ziman=en-GB |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> === Yekalîbûna raya giştî === Piştî mirina wê, di civaka Tirkiyeyê de li dijî [[transfobî]] û muameleya xerab a li hemberî transgenderan nerazîbûnên gel derketin.<ref name="protected2016"/><ref>{{Jêder-malper |url=https://metro.co.uk/2016/08/20/anger-after-trans-woman-is-raped-and-burned-to-death-in-turkey-6079755/ |sernav=Anger after trans woman is raped and burned to death in Turkey |paşnav=Burke |pêşnav=Dave |tarîx=2016-08-20 |malper=Metro |ziman=en |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.repubblica.it/esteri/2016/08/20/news/turchia_trovata_morta_icona_lgbt_simbolo_lotta_per_gay_pride-146303996/ |sernav=Turchia, l'orribile morte di Hande Kader, icona Lgbt del Gay Pride vietato a Istanbul |tarîx=2016-08-20 |malper=la Repubblica |ziman=it |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> û i dijî sûcên nefretê yên transfobîk gelek kampanya hatin destpêkirin. Gelek kes beşdarî meşa “''Ji bo Hande Kader Edalet, Ji bo Herkesî Edalet''” bûn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/288165/hande-kader-cinayeti-kinandi-herkes-icin-adalet |sernav=Hande Kader cinayeti kınandı: 'Herkes için adalet' - Evrensel.net |tarîx=2016-12-20 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-03-15 |roja-arşîvê=2016-12-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161220085550/https://www.evrensel.net/haber/288165/hande-kader-cinayeti-kinandi-herkes-icin-adalet |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Rojnamenivîsa [[Hürriyet]]ê [[Ayşe Arman]] bal kişand ser wê yekê ku ev kiryar û kuştina Kader bi têra xwe di çapemeniyê de cih negirt û diyar kir ku li gorî kiryarên têkildarî qetilkirina [[Özgecan Aslan]] nasnameya transgender a Hande Kader kêm bû.<ref>{{Jêder-malper |url=http://sosyal.hurriyet.com.tr/yazar/ayse-arman_12/trans-oldugu-icin-mi-kimse-sesini-cikarmadi-bu-vahsi-cinayete_40196999 |sernav=Trans olduğu için mi kimse sesini çıkarmadı bu vahşi cinayete! {{!}} Ayşe Arman |tarîx=2016-12-20 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-03-15 |roja-arşîvê=2016-12-20 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161220071501/http://sosyal.hurriyet.com.tr/yazar/ayse-arman_12/trans-oldugu-icin-mi-kimse-sesini-cikarmadi-bu-vahsi-cinayete_40196999 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> === Nerazîbûnên siyasetmedaran === Hem ji bo balê bikşînin ser sûcên nefretê yên transfobîk û hem jî ji bo vexwendina berpirsên siyasî, da ku gumanbar bêne dîtin, li ser banga rêxistinên LGBTI û parlementerên [[Partiya Gel a Komarî]], li [[Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê|meclîsa Tirkiyê]] civîneke çapemeniyê hat lidarxistin. Tê de hat destnîşankirin ku êrîşên li dijî kesên transgender û cînayetên transfobîk siyasî ne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.kaosgl.org/sayfa.php?id=22110 |sernav=LGBT� �rg�tleri Hande Kader i�in Meclis�te topland� {{!}} Kaos GL Haber Portal� |tarîx=2016-12-22 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-03-15 |roja-arşîvê=2016-12-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20161222050459/http://www.kaosgl.org/sayfa.php?id=22110 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> === Bûrsa Hande Kader === Klûba Xwendekarên Lêkolînên LGBTyê ya [[Zanîngeha Bosforê]] (BULGBTÎ) ji bo rêzgirtina Hande Kader, hevalbendiyek bi navê "Bûrsa Hande Kader" ragihand, ku dê ji sala xwendinê ya 2017-2018-an pê ve li zanîngehê ji xwendekarek trans re bihata dayîn.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://bianet.org/bianet/lgbti/189269-bogazici-nde-trans-ogrenciler-icin-hande-kader-bursu?bia_source=rss |sernav=Boğaziçi Rektörlüğü “Hande Kader Bursu” Bağışlarını İade Ediyor |tarîx=2017-08-21 |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> Lê nivîsgeha serokatiyê daxuyand ku ev hevalbendî ne di agahiya wan de ye û bexşînan îade kirine.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://bianet.org/english/lgbti/189274-hande-kader-fellowship-for-trans-students-at-bogazici-university |sernav=Boğaziçi University Presidency Returns ‘Hande Kader’ Fellowship Donations |tarîx=2017-08-21 |malper=bianet.org |roja-gihiştinê=2023-03-15 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1993]] [[Kategorî:Kesên LGBT]] [[Kategorî:Mirin 2016]] [[Kategorî:Qurbaniyên sûcê nefretê]] 0apnobl5jdt2ncp179zhmd4vpnf7anw 0 138285 1995949 1166258 2026-04-03T01:09:32Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Kuştina Hande Kader 2016]] hat sererastkirin 1995949 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Hande Kader 2016]] rv7outhfhpdf6nhn0vls98pkzf68f3m 0 138599 1996012 1933239 2026-04-03T09:20:06Z Avestaboy 34898 1996012 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mîr | nav = Henry VIII | wêne = Enrique VIII de Inglaterra, por Hans Holbein el Joven.jpg | serwerî = 21 nîsana 1509an - 28ê kanûna paşîn 1547an (38 sal) | tackirin = 24 Pûşber 1509 (17 sâli) | yê pêşî = VII. Henry | yê paşî = VI. Edward | roja_jidayikbûnê = 28 Pûşber 1491, [[Greenwich]] | roja_mirinê = 28 Rêbendan 1547, [[London]] | spouse = Catherine ye Aragon'ê | spouse 1 = Anne Boleyn | spouse 2 = Jane Seymour | spouse 3 = Anne ye Cleves'ê | spouse 4 = Catherine Howard | spouse 5 = Catherine Parr | dîn = [[Xiristiyanî]] | xanedan = Xanedanâ Tudor | bav = Henry VII | dayik = Elizabeth ye York'ê | zarok = I. Mary I. Elizabeth VI. Edward Catherine Carey (nedadmend) Henry Carey (nedadmend) Henry Fritzroy (nedadmend) }} '''''Henry VIII''''' (28 ê Pûşperê 1491 - 28 ê Rêbendanê 1547), keyê [[Înglistan]]'ê bû. Henry, piştî bavê xwe VII. Henry, mîrê duyem ê Xanedana Tudor bû. Lê gava birayê wî Arthur mir, wî text girt. Ew bi şeş caran zewicandin û damezrandina Dêra Anglîkanî, veqetandina Înglistanê ji [[Dêra katolîk|Dêra Katolîk]] a Roma'yê û bi tevahî Îngilîzîkirina wê tê zanîn. == Salên pêşîn == Henry zarokê sêyem û lawê duyem Henry VII û Elizabeth ye York'ê bû. Tenê sê ji şeş birayên Henry sax man; Mary Tudor, Arthur Tudor, û Margaret Tudor. Henry di 1494 de Duk yê York'ê hate ragihandin. == Zewaca yekem Arthur û mirina Arthur == Di 1502 de, birayê wî yê mezin Arthur ji nişka ve ji sedemek nediyar mir. Dema ku Henry VII di 1509 de mir, Henry VIII di 22 ê Avrêl 1509 de textê xwe girt. Piştî çend mehan, ew bi jina birayê xwe yê mirî, Catherine ye Aragon'ê re zewicî. == Jinên wi == Ji têkiliya Henry VIII bi Bessie Blount re, Henry Fitzroy ji dayik bû. Henry di şeş saliya xwe de bû Kont ye Îngilîz'ê, Duk ye Richmond'ê û Somerset. Du zarokên wî, Catherine Carey û Henry Carey; bi xanima duyem a naskirî ya Henry, Mary Boleyn re hebûn. Catherine Carey paşê bû bûkê xaltîka xwe, Keybanû Anne Boleyn. Henry, tê îdiakirin, ku têkiliyek bi Madge Shelton (pismamê Anne û Meryem) re hebû, ku di dema zewaca xwe de bi jina xwe ya duyem, Anne Boleyn re. Wî di heman demê de; Jane Seymour, jina xwe ya 3'emîn û diya Edward VI yê, yarikê xwe kir dema ku hîn jî bi Anne re zewicî bû. Ji ber vê sedemê, tê îdiakirin ku ew û Anne di dema zewaca xwe de gelek caran nakok kirine. Di heman demê de; jina wî ya pêncem, Catherine Howard, berî ku dev ji Anne ye Cleves'ê berde, bû mîrê wî. == Reformasyona Îngilîzî û zewaca duyem == [[Wêne:Catherine of Aragon, Queen of England in her youth.jpg|çep|thumb|Catherine ye Aragon'ê]] Henry di dema zewaca xwe ya bi Catherine ye Aragon'ê re şeş zarokê wi çebûn. Lê tenê keçek, Prenses Mary, sax ma. Qral, ji hezkirina xwe ya ji Anne Boleyn re bandor bû, xwest ku zewaca wan bi Catherine ye biqedîne, bi hinceta ku zewaca wan nifir û betal e, ku Catherine nikare kurek bîne. Lêbelê, biraziyê Catherine, Împerator Charles V yê Spanyayê, bi tundî li dijî daxwaza Henry derket. Piştî ku nêzî şeş salan ji bo jinberdanê têkoşîn kir, Henry dêra Anglicanîzmê bi Reformasyona Îngilîzî re damezrand û zewaca xwe ya yekem betal ragihand. Di sala 1533 an de bi Anne re zewicîn û zewaca wan 3 salan domand. Yekane zaroka ku ji zayîna Anne sax maye, Elizabeth I ye. == Ketina hespê == Di 1535 de, dema ku Henry fêr bû ku Anne bi zarokê xwe yê mirî ducanî ye, wî cejn û şahî organîze kir. Ew jî beşdarî van şeran bû, lê ji hespê ket û bi giranî birîndar bû. Birînek li ser lingê wî yê rastê vebû, heta ku mir û bêhneke gemar jê derdiket. Piştî birîndarbûna Padîşah, zarokek di zikê pîreka wî Anne de jiberçûyî bû û bû sedem ku Qiral bawer bike ku zewacâ wi karekî sêrbaziyê ye. [[Wêne:Anne boleyn.jpg|thumb|223x223px|Anne Boleyn]] == Xenaqkirina Anne == Anne Boleyn di sala 1536 an de; ji ber ku zinêkarî, xayîntî û ensest kir, bi 5 kesan re ku di nav wan de birayê wê George Boleyn, Viscount ye Rochford'ê jî hebû, hat girtin û dadgeh kirin. Di gel nebûna delîlên têr li dijî wî di van hemî mijarên ku ew li ser hatine darizandin, dîsa jî ew bi îdamê hate mehkûm kirin û di 19ê gulana 1536an de, du roj piştî birayê wî George, li Barû ye London'ê hate îdamkirin. Di nav kesên ku bi George re hatine îdamkirin; Henry Norris, Beg Francis Weston, Beg William Brereton û Mark Smeaton hene. == Jidayikbûna prens == [[Wêne:Family of Henry VIII c 1545 detail.jpg|çep|thumb|240x240px|Malbatâ Henry VIII (Ji çepê ber bi rastê; Prens Edward, Henry VIII, Jane Seymour)]] Henry, 10 roj piştî xenaqkirina Anne, bi Jane Seymour re zewicî û Keybanû çend meh şûnda ducanî bû. Prens Edward di 12 ê cotmeha 1537 an de, ji dayik bû. Jane, di 24 ê cotmehê de, 12 roj piştî zayînê mir. == Salên dawî == Di 1540 an de, çar sal piştî mirina Jane, Henry bi Anne ye Cleves'ê re zewicî û ew piştî şeş mehan zewaca hevdu berdan. Henry, di heman salê de bi pismamê Anne Boleyn, Catherine Howard, re zewicî. Piştî ku du salan bi Catherine Howard re zewicî, ku sî sal ji wî piçûktir bû, wî Catherine ji ber zînayê bi Thomas Culpeper û Francis Dereham re girt û ew bêyî darizandin xenaq kir. Di nav kesên hatin xenaqkirin de; jina George Boleyn, Jane Boleyn jî hebû. Henry, salek şûnda bi Catherine Parr re zewicî û heya mirina xwe bi Catherine re zewicî ma. == Zarokên wan == === Catherine ye Aragon'ê === ''Henry Tudor'' (1 Rêbendan 1511 - 22 Reşemî 1511), (52 rojîn) ''Keçek bênav'' (31 Rêbendan 1510) mirî hatiye zayîn. ''Lawê bênav'' (17 Rezber 1513) piştî zayînê demeke kin mir. ''Lawê bênav'' (Mijdar 1514) piştî zayînê demeke kin mir. '''''Mary I''''' (18 Reşemi 1516 - 17 Sermawez 1558) Qraliyeta Înglistan û Îrlendayê ji tîrmeha 1553an heta mirina wê di sala 1558an de.<ref name="Starkey2003">{{Jêder-kitêb |sernav=Six wives : the queens of Henry VIII |sal=2003 |url=https://archive.org/details/sixwivesqueensof0000star_d7r8 |paşnav=Starkey |pêşnav=David |weşanger=London: Chatto & Windus |isbn=0-7011-7298-3 |oclc=52312744 }}</ref> ''Keçika bênav'' (10 Mijdar 1518) di meha 8 an a ducaniyê de mirî ji dayik bûye an jî herî kêm hefteyek jiyaye. === Elizabeth Blount === Wê zarokê tenê yê nedadmend anî dinyayê, ku kurê Henry dihat hesibandin. '''''Henry FitzRoy''''' (15 Pûşber 1519 - 23 Tîrmeh 1536) nedadmend; ji hêla Henry VIII ve di 1525 de hate pejirandin. === Anne Boleyn === '''''Elizabeth I''''' (7 Rezber 1533 - 24 Adar 1603) ji 17 ê Mijdarê 1558 an heta mirina wê di 1603 an de Qraliyeta Înglistan û Îrlenda'yê bû. Elizabeth serwera dawîn a Xanedanâ Tudor bû û carinan "Qralîçeya Dûşîze" hat binav kirin. ''Lawê bênav'' (1534) jiberçûyî. ''Lawê bênav'' (1535) jiberçûyî. <ref name="Starkey2003"/> ''Lawê bênav'' (29 Rêbendan 1536) zarokek, ku tê bawer kirin, di meha çaremîn a ducaniyê de hat jiberçûyî . === Jane Seymour === '''''Edward VI''''' (12 Cotmeh 1537 - 6 Tîrmeh 1553) ji 28 ê Rêbendana 1547 an heta mirina xwe di 1553'an de qiralê Înglistan û Îrlendayê bû. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avakerên dînan]] [[Kategorî:Henry VIII| ]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1491]] [[Kategorî:Keyên Înglistanê]] [[Kategorî:Kurên keyan]] [[Kategorî:Mirin 1547]] [[Kategorî:Nivîskarên îngilîz ên sedsala 16an]] [[Kategorî:Nivîskarên sedsala 16an]] 8yw53wowmtoompvgrhzeisxerfce398 0 151061 1995827 1965092 2026-04-02T18:58:56Z Penaber49 39672 1995827 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | çînaser = | nav = Oxir Kaymaz | navê_rastî = Uğur Kaymaz (di belgeyên fermî de navê wî) | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = | cihê_jidayikbûnê = | roja_mirinê = 21ê mijdara 2004an | cihê_mirinê = [[Qoser]], [[Mêrdîn]] | sedema_mirinê = Êrîşa çekdarî | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Kurd]] | hevwelatî = | pîşe = | sedema_navdarbûnê = Kuştina wî | televîzyon = | salên_çalak = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Kuştina Oxir Kaymaz''' bûyereke dramatîk a kuştina zarokekî [[kurd]] bû ku ew û bavê wî Ehmed Kaymaz ji aliyê polêsên [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve li navçeya [[Qoser]]a [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdînê]] bi êrîşek çekdarî hatine kuştin. Dema ku Oxir hatiye kuştin di temenê 12 saliya xwe de bû û di laşê wî de 13 gule hatine dîtin. Bûyer di 21ê mijdara sala 2004an de li ber derê avahiya wan pêk hatiye. Kuştina Oxir Kaymaz û bavê wî Ehmed Kaymaz ji aliyê parêzgerê [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdîn]] ya dewleta Tirkiyê ve bi daxuyaniyeke wekî "me du terorîstan di pêvçûnê de kuştiye" bi raya giştî re hatiye parvekirin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com.tr/books?id=o41iuW3zWPMC&pg=PA18&dq=u%C4%9Fur+kaymaz&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwj8wabnsLbUAhVBaRQKHS3qBYIQ6AEILDAB#v=onepage&q=u%C4%9Fur%20kaymaz&f=falser |sernav=Google Pirtûk |weşanger=Human Rights Watch |ziman=tr }}</ref> == Pêvajoya dadgehê == Polêsên Tirkiyeyê ku Oxir Kaymaz û bavê wî kuştine Mehmet Karaca, Yaşafettin Açikgöz, Seydi Ahmet Dongel û Salih Ayaz bê girtin hatine dadgehkirin û piştre jî bê girtin hatine taloqkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ugur-kaymaz-ve-babasini-oldurenlere-beraat-94759 |sernav=Kesên Ugur Kaymaz û Bavê Wî qetil kirin hatin taloq kirin. |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> Di çarçoveya lêpirsînê de rêvebirê ewlehiyê ya Mêrdînê Kemal Donmez û tevî çend polêsan ji wezîfeya xwe hatine dûrxistin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/kiziltepe-olaylarinda-suclanan-mudure-terfi-319208 |sernav=Teşwîqkirina midûrê ku ji bo bûyerên Qoserê tên sûcdarkirin ji kar hatin dûrxistin. |paşnav=ÖZTÜRK/ANKARA |pêşnav=Saygı |tarîx=2005-05-14 |malper=www.hurriyet.com.tr |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> [[Komîsyona Mafên Mirovan a Meclîsê Tirkiyeyê]] bûyera ku lêkolîn dikir anî rojeva meclîsê. Polêsên ku eleqeya wan bi bûyerê re hebûn û ji kar hatine dûrxistin hêj pêvajoya lêpirsînê bidawî nebû carek din dîsa hemî vedigerin li ser wezîfeya xwe. Di doza ku bi hinceta ewlehiyê li dadxaneya [[Eskişehir]]ê dihate dîtin parêzer [[Tahîr Elçî]] (Tahîr Elçî di sala 2015an de li navçeya [[Sûr, Amed|Sûra]] [[Amed]]ê di dema êrîşa dewleta tirk li hemberê şervanên [[YPS]]ê bi êrîşa çekdarî tê kuştin) ji ber bi gotina “Em darizandineke bêalî dixwazin” bi hinceta ku wî xwestiye bandorê li darizandineke adil bike, hat sûcdarkirin û der barê wî de doz hat vekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/230711/kaymaz-in-avukatina-dava |sernav=Jibo parêzger Kaymaz doz hate vekirin - Evrensel.net |tarîx=2016-09-28 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-21 |roja-arşîvê=2016-09-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160928021954/https://www.evrensel.net/haber/230711/kaymaz-in-avukatina-dava |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Daxwaza 'Ji nû ve darizandinê' ya di sala 2015an de hatibû kirin, ji aliyê 1em Dadgeha Cezayê Giran a Eskîşehîrê ve bêyî hincet nîşan bide hatiye redkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cnnturk.com/turkiye/ugur-kaymaz-davasinda-yargilamanin-yenilenmesi-talebine-ret |sernav=Ji bo doza Ugur Kaymaz ku daxwaza ji nû ve darizandinê dihe xwestin hate red kirin. |tarîx=2018-12-11 |malper=CNN TÜRK |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> [[Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê]] di derbarê bûyerê de biryar daye ku Tirkiye mafê jiyanê binpê kiriye û 65 hezar Euro tazmînata madî û 50 hezar Euro jî tazmînata ne madî daye Makbule Kaymaz; Biryar hat dayîn ku ji bo Emîne Kaymaz 5 hezar Euro, tazmînata ne madî 15 hezar Euro û ji Reşat Kaymaz re jî 5 hezar Euro tazmînata madî bê dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ugur-kaymaz-turkiye-de-beraat-aihm-de-ceza-160154 |sernav=Uğur Kaymaz: Türkiye’de Beraat, AİHM’de Ceza |paşnav=Ji bo kesên ku Oxir Kaymaz kuştine li Tirkiyeyê taloq li DMME’yê ceza hat dayîn. |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> == Piştê bûyerê == Şaredariya Qoserê di 4ê tebaxa sala 2009an de li qada li ser bulvara bi navê Oxir Kaymaz peykerek Oxir Kaymaz çêkiriye ku peyker ji aliyê qeymeqam Ahmet Odabaşi ve ku di sala 2017an de li şaredariyê hatiye tayînkirin, hatiye rakirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/atanmis-kayyim-ugur-kaymaz-heykelini-kaldirildi-758535 |sernav=Qeymeqamê tayînkirî peykerê Oxir Kaymaz rakir |tarîx=2017-11-06 |malper=www.cumhuriyet.com.tr |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> Dayika Ugur Kaymaz Makbule Kaymaz jî di sala 2016an de ji aliyê qeymeqam Ahmet Odabaşi ve bi biryarnameyekê di 21ê mijdarê de ku kurê wê hatibû kuştin ji kar hatiye derxistin.<ref name=":0" /> Cilên ku Oxir Kaymaz ku di 12 saliya xwe de bi 13 guleyan hatibû kuştin ku di dema bûyerê de li wî bû, di sala 2012an de li [[Muzeya Şermê ya 12ê Îlonê]] ku her meha îlonê de li [[Enqere]]yê ku ji aliyê Federasyona Şoreşgerên 78an ve hatiye vekirin, hatin pêşandan. Yek ji polêsên bi navê Yaşafettîn Açiksoz a ku piştî bûyerê navê xwe wekê Serdar Gokbayrak guhertibû ku bi kuştina Oxir Kaymaz re eleqedar bû di pevçûna ku di dema hewldana derbeya 15ê Tîrmehê de derketibû li [[Stenbol]]ê di dema ku li ser kar bû hatiye kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.birgun.net/haber-detay/ugur-kaymaz-i-olduren-polisin-adi-ustgecide-verildi-132473.html |sernav=Uğur Kaymaz'ı öldüren polisin adı üstgeçide verildi |paşnav=Navê polîsê ku Oxir Kaymaz kuşt li navê ser derbasbûnê hate dayîn |tarîx=2017-02-10 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-21 |roja-arşîvê=2017-02-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170210044134/http://www.birgun.net/haber-detay/ugur-kaymaz-i-olduren-polisin-adi-ustgecide-verildi-132473.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Zarokên kurdên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin|Zarokên kurd]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên qurbaniyên kuştinê]] ombmxhop4m9irfho7w8ikrcmfc32j9y 1995829 1995827 2026-04-02T19:15:52Z Penaber49 39672 1995829 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | çînaser = | nav = Oxir Kaymaz | navê_rastî = Uğur Kaymaz (di belgeyên fermî de navê wî) | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = | cihê_jidayikbûnê = | roja_mirinê = 21ê mijdara 2004an | cihê_mirinê = [[Qoser]], [[Mêrdîn]] | sedema_mirinê = Êrîşa çekdarî | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Kurd]] | hevwelatî = | pîşe = | sedema_navdarbûnê = Awayê kuştina wî | televîzyon = | salên_çalak = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Kuştina Oxir Kaymaz''' bûyereke dramatîk a kuştina zarokekî [[kurd]] bû ku ew û bavê wî Ehmed Kaymaz ji aliyê polêsên [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve li navçeya [[Qoser]]a [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdînê]] bi êrîşek çekdarî hatine kuştin. Dema ku Oxir hatiye kuştin di temenê 12 saliya xwe de bû û di laşê wî de 13 gule hatine dîtin. Bûyer di 21ê mijdara sala 2004an de li ber derê avahiya wan pêk hatiye. Kuştina Oxir Kaymaz û bavê wî Ehmed Kaymaz ji aliyê parêzgerê [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdîn]] ya dewleta Tirkiyê ve bi daxuyaniyeke wekî "me du terorîstan di pêvçûnê de kuştiye" bi raya giştî re hatiye parvekirin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com.tr/books?id=o41iuW3zWPMC&pg=PA18&dq=u%C4%9Fur+kaymaz&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwj8wabnsLbUAhVBaRQKHS3qBYIQ6AEILDAB#v=onepage&q=u%C4%9Fur%20kaymaz&f=falser |sernav=Google Pirtûk |weşanger=Human Rights Watch |ziman=tr }}</ref> == Pêvajoya dadgehê == Polêsên Tirkiyeyê ku Oxir Kaymaz û bavê wî kuştine Mehmet Karaca, Yaşafettin Açikgöz, Seydi Ahmet Dongel û Salih Ayaz bê girtin hatine dadgehkirin û piştre jî bê girtin hatine taloqkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ugur-kaymaz-ve-babasini-oldurenlere-beraat-94759 |sernav=Kesên Ugur Kaymaz û Bavê Wî qetil kirin hatin taloq kirin. |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> Di çarçoveya lêpirsînê de rêvebirê ewlehiyê ya Mêrdînê Kemal Donmez û tevî çend polêsan ji wezîfeya xwe hatine dûrxistin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/kiziltepe-olaylarinda-suclanan-mudure-terfi-319208 |sernav=Teşwîqkirina midûrê ku ji bo bûyerên Qoserê tên sûcdarkirin ji kar hatin dûrxistin. |paşnav=ÖZTÜRK/ANKARA |pêşnav=Saygı |tarîx=2005-05-14 |malper=www.hurriyet.com.tr |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> [[Komîsyona Mafên Mirovan a Meclîsê Tirkiyeyê]] bûyera ku lêkolîn dikir anî rojeva meclîsê. Polêsên ku eleqeya wan bi bûyerê re hebûn û ji kar hatine dûrxistin hêj pêvajoya lêpirsînê bidawî nebû carek din dîsa hemî vedigerin li ser wezîfeya xwe. Di doza ku bi hinceta ewlehiyê li dadxaneya [[Eskişehir]]ê dihate dîtin parêzer [[Tahîr Elçî]] (Tahîr Elçî di sala 2015an de li navçeya [[Sûr, Amed|Sûra]] [[Amed]]ê di dema êrîşa dewleta tirk li hemberê şervanên [[YPS]]ê bi êrîşa çekdarî tê kuştin) ji ber bi gotina “Em darizandineke bêalî dixwazin” bi hinceta ku wî xwestiye bandorê li darizandineke adil bike, hat sûcdarkirin û der barê wî de doz hat vekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/230711/kaymaz-in-avukatina-dava |sernav=Jibo parêzger Kaymaz doz hate vekirin - Evrensel.net |tarîx=2016-09-28 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-21 |roja-arşîvê=2016-09-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160928021954/https://www.evrensel.net/haber/230711/kaymaz-in-avukatina-dava |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Daxwaza 'Ji nû ve darizandinê' ya di sala 2015an de hatibû kirin, ji aliyê 1em Dadgeha Cezayê Giran a Eskîşehîrê ve bêyî hincet nîşan bide hatiye redkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cnnturk.com/turkiye/ugur-kaymaz-davasinda-yargilamanin-yenilenmesi-talebine-ret |sernav=Ji bo doza Ugur Kaymaz ku daxwaza ji nû ve darizandinê dihe xwestin hate red kirin. |tarîx=2018-12-11 |malper=CNN TÜRK |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> [[Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê]] di derbarê bûyerê de biryar daye ku Tirkiye mafê jiyanê binpê kiriye û 65 hezar Euro tazmînata madî û 50 hezar Euro jî tazmînata ne madî daye Makbule Kaymaz; Biryar hat dayîn ku ji bo Emîne Kaymaz 5 hezar Euro, tazmînata ne madî 15 hezar Euro û ji Reşat Kaymaz re jî 5 hezar Euro tazmînata madî bê dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ugur-kaymaz-turkiye-de-beraat-aihm-de-ceza-160154 |sernav=Uğur Kaymaz: Türkiye’de Beraat, AİHM’de Ceza |paşnav=Ji bo kesên ku Oxir Kaymaz kuştine li Tirkiyeyê taloq li DMME’yê ceza hat dayîn. |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> == Piştê bûyerê == Şaredariya Qoserê di 4ê tebaxa sala 2009an de li qada li ser bulvara bi navê Oxir Kaymaz peykerek Oxir Kaymaz çêkiriye ku peyker ji aliyê qeymeqam Ahmet Odabaşi ve ku di sala 2017an de li şaredariyê hatiye tayînkirin, hatiye rakirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/atanmis-kayyim-ugur-kaymaz-heykelini-kaldirildi-758535 |sernav=Qeymeqamê tayînkirî peykerê Oxir Kaymaz rakir |tarîx=2017-11-06 |malper=www.cumhuriyet.com.tr |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> Dayika Ugur Kaymaz Makbule Kaymaz jî di sala 2016an de ji aliyê qeymeqam Ahmet Odabaşi ve bi biryarnameyekê di 21ê mijdarê de ku kurê wê hatibû kuştin ji kar hatiye derxistin.<ref name=":0" /> Cilên ku Oxir Kaymaz ku di 12 saliya xwe de bi 13 guleyan hatibû kuştin ku di dema bûyerê de li wî bû, di sala 2012an de li [[Muzeya Şermê ya 12ê Îlonê]] ku her meha îlonê de li [[Enqere]]yê ku ji aliyê Federasyona Şoreşgerên 78an ve hatiye vekirin, hatin pêşandan. Yek ji polêsên bi navê Yaşafettîn Açiksoz a ku piştî bûyerê navê xwe wekê Serdar Gokbayrak guhertibû ku bi kuştina Oxir Kaymaz re eleqedar bû di pevçûna ku di dema hewldana derbeya 15ê Tîrmehê de derketibû li [[Stenbol]]ê di dema ku li ser kar bû hatiye kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.birgun.net/haber-detay/ugur-kaymaz-i-olduren-polisin-adi-ustgecide-verildi-132473.html |sernav=Uğur Kaymaz'ı öldüren polisin adı üstgeçide verildi |paşnav=Navê polîsê ku Oxir Kaymaz kuşt li navê ser derbasbûnê hate dayîn |tarîx=2017-02-10 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-21 |roja-arşîvê=2017-02-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170210044134/http://www.birgun.net/haber-detay/ugur-kaymaz-i-olduren-polisin-adi-ustgecide-verildi-132473.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Zarokên kurdên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin|Zarokên kurd]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên qurbaniyên kuştinê]] 79wc3rx11w91jrxjfayiismfwx20l62 1995868 1995829 2026-04-02T21:36:19Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Oxir Kaymaz]] weke [[Kuştina Oxir Kaymaz 2004]] guhart 1995829 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane | çînaser = | nav = Oxir Kaymaz | navê_rastî = Uğur Kaymaz (di belgeyên fermî de navê wî) | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = | cihê_jidayikbûnê = | roja_mirinê = 21ê mijdara 2004an | cihê_mirinê = [[Qoser]], [[Mêrdîn]] | sedema_mirinê = Êrîşa çekdarî | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Kurd]] | hevwelatî = | pîşe = | sedema_navdarbûnê = Awayê kuştina wî | televîzyon = | salên_çalak = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Kuştina Oxir Kaymaz''' bûyereke dramatîk a kuştina zarokekî [[kurd]] bû ku ew û bavê wî Ehmed Kaymaz ji aliyê polêsên [[Tirkiye|Tirkiyê]] ve li navçeya [[Qoser]]a [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdînê]] bi êrîşek çekdarî hatine kuştin. Dema ku Oxir hatiye kuştin di temenê 12 saliya xwe de bû û di laşê wî de 13 gule hatine dîtin. Bûyer di 21ê mijdara sala 2004an de li ber derê avahiya wan pêk hatiye. Kuştina Oxir Kaymaz û bavê wî Ehmed Kaymaz ji aliyê parêzgerê [[Mêrdîn (bajar)|Mêrdîn]] ya dewleta Tirkiyê ve bi daxuyaniyeke wekî "me du terorîstan di pêvçûnê de kuştiye" bi raya giştî re hatiye parvekirin.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com.tr/books?id=o41iuW3zWPMC&pg=PA18&dq=u%C4%9Fur+kaymaz&hl=tr&sa=X&ved=0ahUKEwj8wabnsLbUAhVBaRQKHS3qBYIQ6AEILDAB#v=onepage&q=u%C4%9Fur%20kaymaz&f=falser |sernav=Google Pirtûk |weşanger=Human Rights Watch |ziman=tr }}</ref> == Pêvajoya dadgehê == Polêsên Tirkiyeyê ku Oxir Kaymaz û bavê wî kuştine Mehmet Karaca, Yaşafettin Açikgöz, Seydi Ahmet Dongel û Salih Ayaz bê girtin hatine dadgehkirin û piştre jî bê girtin hatine taloqkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ugur-kaymaz-ve-babasini-oldurenlere-beraat-94759 |sernav=Kesên Ugur Kaymaz û Bavê Wî qetil kirin hatin taloq kirin. |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> Di çarçoveya lêpirsînê de rêvebirê ewlehiyê ya Mêrdînê Kemal Donmez û tevî çend polêsan ji wezîfeya xwe hatine dûrxistin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.hurriyet.com.tr/gundem/kiziltepe-olaylarinda-suclanan-mudure-terfi-319208 |sernav=Teşwîqkirina midûrê ku ji bo bûyerên Qoserê tên sûcdarkirin ji kar hatin dûrxistin. |paşnav=ÖZTÜRK/ANKARA |pêşnav=Saygı |tarîx=2005-05-14 |malper=www.hurriyet.com.tr |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> [[Komîsyona Mafên Mirovan a Meclîsê Tirkiyeyê]] bûyera ku lêkolîn dikir anî rojeva meclîsê. Polêsên ku eleqeya wan bi bûyerê re hebûn û ji kar hatine dûrxistin hêj pêvajoya lêpirsînê bidawî nebû carek din dîsa hemî vedigerin li ser wezîfeya xwe. Di doza ku bi hinceta ewlehiyê li dadxaneya [[Eskişehir]]ê dihate dîtin parêzer [[Tahîr Elçî]] (Tahîr Elçî di sala 2015an de li navçeya [[Sûr, Amed|Sûra]] [[Amed]]ê di dema êrîşa dewleta tirk li hemberê şervanên [[YPS]]ê bi êrîşa çekdarî tê kuştin) ji ber bi gotina “Em darizandineke bêalî dixwazin” bi hinceta ku wî xwestiye bandorê li darizandineke adil bike, hat sûcdarkirin û der barê wî de doz hat vekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/230711/kaymaz-in-avukatina-dava |sernav=Jibo parêzger Kaymaz doz hate vekirin - Evrensel.net |tarîx=2016-09-28 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-21 |roja-arşîvê=2016-09-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160928021954/https://www.evrensel.net/haber/230711/kaymaz-in-avukatina-dava |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Daxwaza 'Ji nû ve darizandinê' ya di sala 2015an de hatibû kirin, ji aliyê 1em Dadgeha Cezayê Giran a Eskîşehîrê ve bêyî hincet nîşan bide hatiye redkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cnnturk.com/turkiye/ugur-kaymaz-davasinda-yargilamanin-yenilenmesi-talebine-ret |sernav=Ji bo doza Ugur Kaymaz ku daxwaza ji nû ve darizandinê dihe xwestin hate red kirin. |tarîx=2018-12-11 |malper=CNN TÜRK |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> [[Dadgeha Mafên Mirovan a Ewropayê]] di derbarê bûyerê de biryar daye ku Tirkiye mafê jiyanê binpê kiriye û 65 hezar Euro tazmînata madî û 50 hezar Euro jî tazmînata ne madî daye Makbule Kaymaz; Biryar hat dayîn ku ji bo Emîne Kaymaz 5 hezar Euro, tazmînata ne madî 15 hezar Euro û ji Reşat Kaymaz re jî 5 hezar Euro tazmînata madî bê dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ugur-kaymaz-turkiye-de-beraat-aihm-de-ceza-160154 |sernav=Uğur Kaymaz: Türkiye’de Beraat, AİHM’de Ceza |paşnav=Ji bo kesên ku Oxir Kaymaz kuştine li Tirkiyeyê taloq li DMME’yê ceza hat dayîn. |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> == Piştê bûyerê == Şaredariya Qoserê di 4ê tebaxa sala 2009an de li qada li ser bulvara bi navê Oxir Kaymaz peykerek Oxir Kaymaz çêkiriye ku peyker ji aliyê qeymeqam Ahmet Odabaşi ve ku di sala 2017an de li şaredariyê hatiye tayînkirin, hatiye rakirin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/atanmis-kayyim-ugur-kaymaz-heykelini-kaldirildi-758535 |sernav=Qeymeqamê tayînkirî peykerê Oxir Kaymaz rakir |tarîx=2017-11-06 |malper=www.cumhuriyet.com.tr |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-21 }}</ref> Dayika Ugur Kaymaz Makbule Kaymaz jî di sala 2016an de ji aliyê qeymeqam Ahmet Odabaşi ve bi biryarnameyekê di 21ê mijdarê de ku kurê wê hatibû kuştin ji kar hatiye derxistin.<ref name=":0" /> Cilên ku Oxir Kaymaz ku di 12 saliya xwe de bi 13 guleyan hatibû kuştin ku di dema bûyerê de li wî bû, di sala 2012an de li [[Muzeya Şermê ya 12ê Îlonê]] ku her meha îlonê de li [[Enqere]]yê ku ji aliyê Federasyona Şoreşgerên 78an ve hatiye vekirin, hatin pêşandan. Yek ji polêsên bi navê Yaşafettîn Açiksoz a ku piştî bûyerê navê xwe wekê Serdar Gokbayrak guhertibû ku bi kuştina Oxir Kaymaz re eleqedar bû di pevçûna ku di dema hewldana derbeya 15ê Tîrmehê de derketibû li [[Stenbol]]ê di dema ku li ser kar bû hatiye kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.birgun.net/haber-detay/ugur-kaymaz-i-olduren-polisin-adi-ustgecide-verildi-132473.html |sernav=Uğur Kaymaz'ı öldüren polisin adı üstgeçide verildi |paşnav=Navê polîsê ku Oxir Kaymaz kuşt li navê ser derbasbûnê hate dayîn |tarîx=2017-02-10 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-21 |roja-arşîvê=2017-02-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170210044134/http://www.birgun.net/haber-detay/ugur-kaymaz-i-olduren-polisin-adi-ustgecide-verildi-132473.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Zarokên kurdên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin|Zarokên kurd]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên qurbaniyên kuştinê]] 79wc3rx11w91jrxjfayiismfwx20l62 0 151062 1995944 1213869 2026-04-03T01:09:07Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Kuştina Oxir Kaymaz 2004]] hat sererastkirin 1995944 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Oxir Kaymaz 2004]] hapoxup2hgyhxlnfo2ne1aryj52pz43 0 151095 1995832 1910851 2026-04-02T19:54:18Z Penaber49 39672 1995832 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | çînaser = | nav = Ceylan Önkol | navê_rastî = | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = | cihê_jidayikbûnê = | roja_mirinê = 28ê mijdara 2009an | cihê_mirinê = [[Xiraba]], [[Licê]] (14 salî) | sedema_mirinê = Êrîşa çekdarî | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Kurd]] | hevwelatî = | pîşe = | sedema_navdarbûnê = Kuştina wê | televîzyon = | salên_çalak = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Ceylan Önkol''', zarokeke kurd bû ku di 14 saliya xwe de, di 28 îlona sala 2009an de bi bombeyên leşkerên tirk li gundê [[Xiraba]] ya bi ser navçeya [[Licê]] ya Diyarbekirê hatiye kuştin. Di dema bûyerê de Ceylan Önkol 200 metre dûrî mala xwe bû û pez diçêrand di encama guleyên hewanan ku ji aliyê leşkeran Tirkiyeyê hatiye avêtin hatiye kuştin. == Bûyer == Bûyer di 28ê îlona sala 2009an de li gundê [[Xiraba, Licê|Xiraba]] ya [[Licê]]yê di encama guleya hawanê ya ku ji [[Qereqola Tapantepeyê]] hatiye avêtin zaroka kurd a 12 salî Ceylan Önkol di encama teqîna guleyê hewanê de jiyana xwe ji dest dide.<ref>{{Jêder-malper |url=http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |sernav=Lêborîna ji ber ku Ceylan Onkola 12 salî ku li pêşa dayika xwe kom kiriye 28 hezar 208 lîre û 85 quruş e. - Gündem - T24 |tarîx=2017-04-07 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-04-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170407143410/http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dozger û doktorê ku dê otopsiyê bikira, bi hinceta ku qad xetere ye û ewlehiya jiyanê tune ye rayedarên Tirkiyeyê rê neda doktor û dozger biçin li ser laşê wê. Piştê şeş seatan rayedarên tirk rê vekirin û malabata Ceylan paşê dikarin herên li ser cenazeyê wê. Di encama teqîna guleyê hewanê laşê Ceylan perçe dibe ji bo ku laşê wê bikarin bînin perçeyên laşên Ceylan Onkol ji aliyê dayika wê ve tê tov kirin û dayika wê li hembêza xwe perçeyên laşê keça xwe ji cihê bûyerê tîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |sernav=Derengiya dîtina zaroka ku bi guleya hawanan hat kuştin. |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215733/http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ceylan-onkol-un-cesedinden-parcalar-hala-yerdeydi-117402 |sernav=Perçeyên laşê Ceylan Önkol hê li erdê bûn |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-22 }}</ref> == Pêvajoya dadgehê == Piştî roja kuştina Ceylan di derbarê dozê de biryara nepenîtiyê ji aliyê [[Tirkiye]]yê ve hatiye dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |sernav=Li dijî biryara nepenîtiyê kuştina Ceylan îtîraz kirin |tarîx=2017-05-19 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-05-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170519200354/http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serlêdana rakirina biryara nepenîtiyê ya di derbarê lêpirsînê de ji aliyê Dadgeha Cezayê Giran a Duyem ve di 14ê cotmeha sala 2009an de hatiye redkirin. Lê belê ji ber temambûna rapora dewleta tirk, piştî du rojan li ser serlêdana Serdozgeriya Komarê ya Licê biryara nepenîtiyê hatiye rakirin. [[Selahattin Demirtaş]] ku di wê demê de parlameterê [[Partiya Civaka Demokratîk]] bû bi îdiaya ku "Peywira xwe îstismar kiriye û delîlên sûcê veşartiye" di derbarê serdozgerê Licê Mustafa Kamil Çolak de serlêdana sûcê dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |sernav=Lêpirsîna Wezaretê der barê dozgerê Ceylan de |tarîx=2016-07-25 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2016-07-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160725063259/http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di 25ê cotmeha sala 2009an de di derbarê leşkerên tirk ên ku li [[Licê]] ne ku Serdozgerê Komarê yê Licê Mustafa Kamil Çolak bi hinceta "herêma ewle nîne" bi hinceta "Erka edlî pêk neanîne" rayedaran nebirin e cihê sûcê, lêpirsîn hatiye vekirin". Di 4ê nîsana sala 2013an de bi hinceta 'delîlên ku hêmanên sûc pêk hatine tine ne' ev lêpirsîn ku êdî neyê şopandin, bi dawî dibe.<ref>{{Jêder-malper |url=http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |sernav=Biryara neşopandina lêpirsîna Ceylan Önkol |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215656/http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1997]] [[Kategorî:Kuştina sivîlan li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Mirin 2009]] [[Kategorî:Zarokên kurdên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin|Zarokên kurd]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên qurbaniyên kuştinê]] [[Kategorî:2009 li Tirkiyeyê]] cx60wxdumv1vxc1qpjycamjg1gtjgie 1995833 1995832 2026-04-02T19:56:07Z Penaber49 39672 1995833 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | çînaser = | nav = Ceylan Önkol | navê_rastî = | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = | cihê_jidayikbûnê = | roja_mirinê = 28ê mijdara 2009an | cihê_mirinê = [[Xiraba]], [[Licê]] (14 salî) | sedema_mirinê = Êrîşa çekdarî | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Kurd]] | hevwelatî = | pîşe = | sedema_navdarbûnê = Kuştina wê | televîzyon = | salên_çalak = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Kuştina Ceylan Önkol''' bûyera kuştina zarokeke kurd bû ku di temenê 14 saliya xwe de, di 28 îlona sala 2009an de bi bombeyên leşkerên Tirkiyê li gundê [[Xiraba]] ya bi ser navçeya [[Licê]] ya Diyarbekirê hatiye kuştin. Di dema bûyerê de Ceylan Önkol 200 metre dûrî mala xwe bû û pez diçêrand di encama guleyên hewanan ku ji aliyê leşkeran Tirkiyeyê hatiye avêtin hatiye kuştin. == Bûyer == Bûyer di 28ê îlona sala 2009an de li gundê [[Xiraba, Licê|Xiraba]] ya [[Licê]]yê di encama guleya hawanê ya ku ji [[Qereqola Tapantepeyê]] hatiye avêtin zaroka kurd a 12 salî Ceylan Önkol di encama teqîna guleyê hewanê de jiyana xwe ji dest dide.<ref>{{Jêder-malper |url=http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |sernav=Lêborîna ji ber ku Ceylan Onkola 12 salî ku li pêşa dayika xwe kom kiriye 28 hezar 208 lîre û 85 quruş e. - Gündem - T24 |tarîx=2017-04-07 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-04-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170407143410/http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dozger û doktorê ku dê otopsiyê bikira, bi hinceta ku qad xetere ye û ewlehiya jiyanê tune ye rayedarên Tirkiyeyê rê neda doktor û dozger biçin li ser laşê wê. Piştê şeş seatan rayedarên tirk rê vekirin û malabata Ceylan paşê dikarin herên li ser cenazeyê wê. Di encama teqîna guleyê hewanê laşê Ceylan perçe dibe ji bo ku laşê wê bikarin bînin perçeyên laşên Ceylan Onkol ji aliyê dayika wê ve tê tov kirin û dayika wê li hembêza xwe perçeyên laşê keça xwe ji cihê bûyerê tîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |sernav=Derengiya dîtina zaroka ku bi guleya hawanan hat kuştin. |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215733/http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ceylan-onkol-un-cesedinden-parcalar-hala-yerdeydi-117402 |sernav=Perçeyên laşê Ceylan Önkol hê li erdê bûn |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-22 }}</ref> == Pêvajoya dadgehê == Piştî roja kuştina Ceylan di derbarê dozê de biryara nepenîtiyê ji aliyê [[Tirkiye]]yê ve hatiye dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |sernav=Li dijî biryara nepenîtiyê kuştina Ceylan îtîraz kirin |tarîx=2017-05-19 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-05-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170519200354/http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serlêdana rakirina biryara nepenîtiyê ya di derbarê lêpirsînê de ji aliyê Dadgeha Cezayê Giran a Duyem ve di 14ê cotmeha sala 2009an de hatiye redkirin. Lê belê ji ber temambûna rapora dewleta tirk, piştî du rojan li ser serlêdana Serdozgeriya Komarê ya Licê biryara nepenîtiyê hatiye rakirin. [[Selahattin Demirtaş]] ku di wê demê de parlameterê [[Partiya Civaka Demokratîk]] bû bi îdiaya ku "Peywira xwe îstismar kiriye û delîlên sûcê veşartiye" di derbarê serdozgerê Licê Mustafa Kamil Çolak de serlêdana sûcê dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |sernav=Lêpirsîna Wezaretê der barê dozgerê Ceylan de |tarîx=2016-07-25 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2016-07-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160725063259/http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di 25ê cotmeha sala 2009an de di derbarê leşkerên tirk ên ku li [[Licê]] ne ku Serdozgerê Komarê yê Licê Mustafa Kamil Çolak bi hinceta "herêma ewle nîne" bi hinceta "Erka edlî pêk neanîne" rayedaran nebirin e cihê sûcê, lêpirsîn hatiye vekirin". Di 4ê nîsana sala 2013an de bi hinceta 'delîlên ku hêmanên sûc pêk hatine tine ne' ev lêpirsîn ku êdî neyê şopandin, bi dawî dibe.<ref>{{Jêder-malper |url=http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |sernav=Biryara neşopandina lêpirsîna Ceylan Önkol |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215656/http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1997]] [[Kategorî:Kuştina sivîlan li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Mirin 2009]] [[Kategorî:Zarokên kurdên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin|Zarokên kurd]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên qurbaniyên kuştinê]] [[Kategorî:2009 li Tirkiyeyê]] o0i3lk5ufdfuf4dkal7kzq1jgutcn3o 1995834 1995833 2026-04-02T19:56:55Z Penaber49 39672 /* Pêvajoya dadgehê */ 1995834 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | çînaser = | nav = Ceylan Önkol | navê_rastî = | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = | cihê_jidayikbûnê = | roja_mirinê = 28ê mijdara 2009an | cihê_mirinê = [[Xiraba]], [[Licê]] (14 salî) | sedema_mirinê = Êrîşa çekdarî | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Kurd]] | hevwelatî = | pîşe = | sedema_navdarbûnê = Kuştina wê | televîzyon = | salên_çalak = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Kuştina Ceylan Önkol''' bûyera kuştina zarokeke kurd bû ku di temenê 14 saliya xwe de, di 28 îlona sala 2009an de bi bombeyên leşkerên Tirkiyê li gundê [[Xiraba]] ya bi ser navçeya [[Licê]] ya Diyarbekirê hatiye kuştin. Di dema bûyerê de Ceylan Önkol 200 metre dûrî mala xwe bû û pez diçêrand di encama guleyên hewanan ku ji aliyê leşkeran Tirkiyeyê hatiye avêtin hatiye kuştin. == Bûyer == Bûyer di 28ê îlona sala 2009an de li gundê [[Xiraba, Licê|Xiraba]] ya [[Licê]]yê di encama guleya hawanê ya ku ji [[Qereqola Tapantepeyê]] hatiye avêtin zaroka kurd a 12 salî Ceylan Önkol di encama teqîna guleyê hewanê de jiyana xwe ji dest dide.<ref>{{Jêder-malper |url=http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |sernav=Lêborîna ji ber ku Ceylan Onkola 12 salî ku li pêşa dayika xwe kom kiriye 28 hezar 208 lîre û 85 quruş e. - Gündem - T24 |tarîx=2017-04-07 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-04-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170407143410/http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dozger û doktorê ku dê otopsiyê bikira, bi hinceta ku qad xetere ye û ewlehiya jiyanê tune ye rayedarên Tirkiyeyê rê neda doktor û dozger biçin li ser laşê wê. Piştê şeş seatan rayedarên tirk rê vekirin û malabata Ceylan paşê dikarin herên li ser cenazeyê wê. Di encama teqîna guleyê hewanê laşê Ceylan perçe dibe ji bo ku laşê wê bikarin bînin perçeyên laşên Ceylan Onkol ji aliyê dayika wê ve tê tov kirin û dayika wê li hembêza xwe perçeyên laşê keça xwe ji cihê bûyerê tîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |sernav=Derengiya dîtina zaroka ku bi guleya hawanan hat kuştin. |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215733/http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ceylan-onkol-un-cesedinden-parcalar-hala-yerdeydi-117402 |sernav=Perçeyên laşê Ceylan Önkol hê li erdê bûn |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-22 }}</ref> == Pêvajoya dadgehê == Piştî roja kuştina Ceylan di derbarê dozê de biryara nepenîtiyê ji aliyê [[Tirkiye]]yê ve hatiye dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |sernav=Li dijî biryara nepenîtiyê kuştina Ceylan îtîraz kirin |tarîx=2017-05-19 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-05-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170519200354/http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serlêdana rakirina biryara nepenîtiyê ya di derbarê lêpirsînê de ji aliyê Dadgeha Cezayê Giran a Duyem ve di 14ê cotmeha sala 2009an de hatiye redkirin. Lê belê ji ber temambûna rapora dewleta tirk, piştî du rojan li ser serlêdana Serdozgeriya Komarê ya Licê biryara nepenîtiyê hatiye rakirin. [[Selahattin Demirtaş]] ku di wê demê de parlameterê [[Partiya Civaka Demokratîk]] bû bi îdiaya ku "Peywira xwe îstismar kiriye û delîlên sûcê veşartiye" di derbarê serdozgerê Licê Mustafa Kamil Çolak de serlêdana sûcê dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |sernav=Lêpirsîna Wezaretê der barê dozgerê Ceylan de |tarîx=2016-07-25 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2016-07-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160725063259/http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di 25ê cotmeha sala 2009an de di derbarê leşkerên tirk ên ku li [[Licê]] ne ku Serdozgerê Komarê yê Licê Mustafa Kamil Çolak bi hinceta "herêma ewle nîne" bi hinceta "Erka edlî pêk neanîne" rayedaran nebirin e cihê sûcê, lêpirsîn hatiye vekirin". Di 4ê nîsana sala 2013an de bi hinceta 'delîlên ku hêmanên sûc pêk hatine tine ne' ev lêpirsîn ku êdî neyê şopandin, bi dawî bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |sernav=Biryara neşopandina lêpirsîna Ceylan Önkol |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215656/http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1997]] [[Kategorî:Kuştina sivîlan li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Mirin 2009]] [[Kategorî:Zarokên kurdên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin|Zarokên kurd]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên qurbaniyên kuştinê]] [[Kategorî:2009 li Tirkiyeyê]] b59ou02i989xo583uoj5467hlgorgac 1995838 1995834 2026-04-02T20:52:44Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1995838 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | çînaser = | nav = Ceylan Önkol | navê_rastî = | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = | cihê_jidayikbûnê = | roja_mirinê = 28ê mijdara 2009an | cihê_mirinê = [[Xiraba]], [[Licê]] (14 salî) | sedema_mirinê = Êrîşa çekdarî | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Kurd]] | hevwelatî = | pîşe = | sedema_navdarbûnê = Kuştina wê | televîzyon = | salên_çalak = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Kuştina Ceylan Önkol''' bûyera kuştina zarokeke kurd bû ku di temenê 14 saliya xwe de, di 28 îlona sala 2009an de bi bombeyên leşkerên Tirkiyê li gundê [[Xiraba]] ya bi ser navçeya [[Licê]] ya Diyarbekirê hatiye kuştin. Di dema bûyerê de Ceylan Önkol 200 metre dûrî mala xwe bû û pez diçêrand di encama guleyên hewanan ku ji aliyê leşkeran Tirkiyeyê hatiye avêtin hatiye kuştin. == Bûyer == Bûyer di 28ê îlona sala 2009an de li gundê [[Xiraba, Licê|Xiraba]] ya [[Licê]]yê di encama guleya hawanê ya ku ji [[Qereqola Tapantepeyê]] hatiye avêtin zaroka kurd a 12 salî Ceylan Önkol di encama teqîna guleyê hewanê de jiyana xwe ji dest dide.<ref>{{Jêder-malper |url=http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |sernav=Lêborîna ji ber ku Ceylan Onkola 12 salî ku li pêşa dayika xwe kom kiriye 28 hezar 208 lîre û 85 quruş e. - Gündem - T24 |tarîx=2017-04-07 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-04-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170407143410/http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dozger û doktorê ku dê otopsiyê bikira, bi hinceta ku qad xetere ye û ewlehiya jiyanê tune ye rayedarên Tirkiyeyê rê neda doktor û dozger biçin li ser laşê wê. Piştê şeş seatan rayedarên tirk rê vekirin û malabata Ceylan paşê dikarin herên li ser cenazeyê wê. Di encama teqîna guleyê hewanê laşê Ceylan perçe dibe ji bo ku laşê wê bikarin bînin perçeyên laşên Ceylan Onkol ji aliyê dayika wê ve tê tov kirin û dayika wê li hembêza xwe perçeyên laşê keça xwe ji cihê bûyerê tîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |sernav=Derengiya dîtina zaroka ku bi guleya hawanan hat kuştin. |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215733/http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ceylan-onkol-un-cesedinden-parcalar-hala-yerdeydi-117402 |sernav=Perçeyên laşê Ceylan Önkol hê li erdê bûn |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-22 }}</ref> == Pêvajoya dadgehê == Piştî roja kuştina Ceylan di derbarê dozê de biryara nepenîtiyê ji aliyê [[Tirkiye]]yê ve hatiye dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |sernav=Li dijî biryara nepenîtiyê kuştina Ceylan îtîraz kirin |tarîx=2017-05-19 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-05-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170519200354/http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serlêdana rakirina biryara nepenîtiyê ya di derbarê lêpirsînê de ji aliyê Dadgeha Cezayê Giran a Duyem ve di 14ê cotmeha sala 2009an de hatiye redkirin. Lê belê ji ber temambûna rapora dewleta tirk, piştî du rojan li ser serlêdana Serdozgeriya Komarê ya Licê biryara nepenîtiyê hatiye rakirin. [[Selahattin Demirtaş]] ku di wê demê de parlameterê [[Partiya Civaka Demokratîk]] bû bi îdiaya ku "Peywira xwe îstismar kiriye û delîlên sûcê veşartiye" di derbarê serdozgerê Licê Mustafa Kamil Çolak de serlêdana sûcê dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |sernav=Lêpirsîna Wezaretê der barê dozgerê Ceylan de |tarîx=2016-07-25 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2016-07-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160725063259/http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di 25ê cotmeha sala 2009an de di derbarê leşkerên tirk ên ku li [[Licê]] ne ku Serdozgerê Komarê yê Licê Mustafa Kamil Çolak bi hinceta "herêma ewle nîne" bi hinceta "Erka edlî pêk neanîne" rayedaran nebirin e cihê sûcê, lêpirsîn hatiye vekirin". Di 4ê nîsana sala 2013an de bi hinceta 'delîlên ku hêmanên sûc pêk hatine tine ne' ev lêpirsîn ku êdî neyê şopandin, bi dawî bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |sernav=Biryara neşopandina lêpirsîna Ceylan Önkol |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215656/http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1997]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]] [[Kategorî:Kuştina sivîlan li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Mirin 2009]] [[Kategorî:Zarokên kurdên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin|Zarokên kurd]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên qurbaniyên kuştinê]] [[Kategorî:2009 li Tirkiyeyê]] k8i2lvrf7qqa8a64gp11j2zaghmtmtg 1995864 1995838 2026-04-02T21:35:24Z MikaelF 935 MikaelF navê [[Kuştina Ceylan Önkol]] guhart û kir [[Kuştina Ceylan Önkol 2009]] 1995838 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov | çînaser = | nav = Ceylan Önkol | navê_rastî = | zimanê_navê_rastî = | wêne = | sernavê_wêne = | mezinahiya_wêne = | navê_din = | navê_jidayikbûnê = | roja_jidayikbûnê = | cihê_jidayikbûnê = | roja_mirinê = 28ê mijdara 2009an | cihê_mirinê = [[Xiraba]], [[Licê]] (14 salî) | sedema_mirinê = Êrîşa çekdarî | cihê_goristanê = | koordînatên_cihê_goristanê = | perwerde = | esil = [[Kurd]] | hevwelatî = | pîşe = | sedema_navdarbûnê = Kuştina wê | televîzyon = | salên_çalak = | xebatên_navdar = | sermiyana_net = | hevjîn = | partner = | zarok = | dê = | bav = | xelat = | malper = | şanenav = | mezinahiya_şanenavê = | modul = | modul2 = }} '''Kuştina Ceylan Önkol''' bûyera kuştina zarokeke kurd bû ku di temenê 14 saliya xwe de, di 28 îlona sala 2009an de bi bombeyên leşkerên Tirkiyê li gundê [[Xiraba]] ya bi ser navçeya [[Licê]] ya Diyarbekirê hatiye kuştin. Di dema bûyerê de Ceylan Önkol 200 metre dûrî mala xwe bû û pez diçêrand di encama guleyên hewanan ku ji aliyê leşkeran Tirkiyeyê hatiye avêtin hatiye kuştin. == Bûyer == Bûyer di 28ê îlona sala 2009an de li gundê [[Xiraba, Licê|Xiraba]] ya [[Licê]]yê di encama guleya hawanê ya ku ji [[Qereqola Tapantepeyê]] hatiye avêtin zaroka kurd a 12 salî Ceylan Önkol di encama teqîna guleyê hewanê de jiyana xwe ji dest dide.<ref>{{Jêder-malper |url=http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |sernav=Lêborîna ji ber ku Ceylan Onkola 12 salî ku li pêşa dayika xwe kom kiriye 28 hezar 208 lîre û 85 quruş e. - Gündem - T24 |tarîx=2017-04-07 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-04-07 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170407143410/http://t24.com.tr/haber/12-yasinda-oldurulen-ceylan-caninin-bedeli-28-bin-208-lira-85-kurus,282918 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Dozger û doktorê ku dê otopsiyê bikira, bi hinceta ku qad xetere ye û ewlehiya jiyanê tune ye rayedarên Tirkiyeyê rê neda doktor û dozger biçin li ser laşê wê. Piştê şeş seatan rayedarên tirk rê vekirin û malabata Ceylan paşê dikarin herên li ser cenazeyê wê. Di encama teqîna guleyê hewanê laşê Ceylan perçe dibe ji bo ku laşê wê bikarin bînin perçeyên laşên Ceylan Onkol ji aliyê dayika wê ve tê tov kirin û dayika wê li hembêza xwe perçeyên laşê keça xwe ji cihê bûyerê tîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |sernav=Derengiya dîtina zaroka ku bi guleya hawanan hat kuştin. |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215733/http://www.milliyet.com.tr/havan-topuyla-olen-cocuga-geciken-kesif-gundem-1145503/ |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://bianet.org/haber/ceylan-onkol-un-cesedinden-parcalar-hala-yerdeydi-117402 |sernav=Perçeyên laşê Ceylan Önkol hê li erdê bûn |malper=bianet.org |ziman=tr |roja-gihiştinê=2023-11-22 }}</ref> == Pêvajoya dadgehê == Piştî roja kuştina Ceylan di derbarê dozê de biryara nepenîtiyê ji aliyê [[Tirkiye]]yê ve hatiye dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |sernav=Li dijî biryara nepenîtiyê kuştina Ceylan îtîraz kirin |tarîx=2017-05-19 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2017-05-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20170519200354/http://www.hurriyet.com.tr/ceylanin-sorusturmasinda-gizlilik-kararina-itiraz-12690341 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Serlêdana rakirina biryara nepenîtiyê ya di derbarê lêpirsînê de ji aliyê Dadgeha Cezayê Giran a Duyem ve di 14ê cotmeha sala 2009an de hatiye redkirin. Lê belê ji ber temambûna rapora dewleta tirk, piştî du rojan li ser serlêdana Serdozgeriya Komarê ya Licê biryara nepenîtiyê hatiye rakirin. [[Selahattin Demirtaş]] ku di wê demê de parlameterê [[Partiya Civaka Demokratîk]] bû bi îdiaya ku "Peywira xwe îstismar kiriye û delîlên sûcê veşartiye" di derbarê serdozgerê Licê Mustafa Kamil Çolak de serlêdana sûcê dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |sernav=Lêpirsîna Wezaretê der barê dozgerê Ceylan de |tarîx=2016-07-25 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2016-07-25 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160725063259/http://www.hurriyet.com.tr/ceylan-in-savcisina-bakanliktan-inceleme-12716262 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Di 25ê cotmeha sala 2009an de di derbarê leşkerên tirk ên ku li [[Licê]] ne ku Serdozgerê Komarê yê Licê Mustafa Kamil Çolak bi hinceta "herêma ewle nîne" bi hinceta "Erka edlî pêk neanîne" rayedaran nebirin e cihê sûcê, lêpirsîn hatiye vekirin". Di 4ê nîsana sala 2013an de bi hinceta 'delîlên ku hêmanên sûc pêk hatine tine ne' ev lêpirsîn ku êdî neyê şopandin, bi dawî bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |sernav=Biryara neşopandina lêpirsîna Ceylan Önkol |tarîx=2018-09-01 |malper=web.archive.org |roja-gihiştinê=2023-11-22 |roja-arşîvê=2018-09-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180901215656/http://bianet.org/bianet/bianet/145641-ceylan-onkol-sorusturmasina-takipsizlik |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1997]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]] [[Kategorî:Kuştina sivîlan li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Mirin 2009]] [[Kategorî:Zarokên kurdên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê dewletan ve hatine kuştin|Zarokên kurd]] [[Kategorî:Zarokên ku ji aliyê Tirkiyeyê ve hatine kuştin]] [[Kategorî:Zarokên qurbaniyên kuştinê]] [[Kategorî:2009 li Tirkiyeyê]] k8i2lvrf7qqa8a64gp11j2zaghmtmtg 2 156563 1995707 1995525 2026-04-02T14:02:55Z Balyozbot 42414 Bota sererastkirina beralîkirinên kategoriyan 1995707 wikitext text/x-wiki == 2026-04-02T14:02:55Z == * Ne-beralîkirina nehêvîkirî: [[:Kategorî:Beralîkirinên kategoriyan yên ne vala ne]] * [[:Kategorî:Derûnnas]]: 1 hat(in) dîtin, 1 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 31 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: *# [[:Kategorî:1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1890î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1893 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1893 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1938 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1938 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1960î li Walesê]] → [[:Kategorî:1960î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1974 li Walesê]] → [[:Kategorî:1974 li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1996 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1996 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:2010an şitlek drama fîlm]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] *# [[:Kategorî:Aboriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Aboriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Aboriya Walesê]] → [[:Kategorî:Aboriya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Aborîzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aborînas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aborîzan]] → [[:Kategorî:Aborînas]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên amerîkî]] → [[:Kategorî:Aborînasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bengladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Abxazya]] → [[:Kategorî:Ebxazya]] *# [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdûgel]] → [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdewlet]] *# [[:Kategorî:Ajalnasî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Ajalên difirin]] → [[:Kategorî:Heywanên difirin]] *# [[:Kategorî:Ajalên ku rewşa wan baş e]] → [[:Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî]] *# [[:Kategorî:Ajalên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokê Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokên Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Aktor li gotî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aktorên Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktorên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktorên fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên hindî]] → [[:Kategorî:Aktorên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktorên polon]] → [[:Kategorî:Aktorên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Aktorên walesî]] → [[:Kategorî:Aktorên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên brazîlî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên hindî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkê]] → [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkoyê]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên walesî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Alava avakirina avahiyan]] → [[:Kategorî:Keresteyên avakirinê]] *# [[:Kategorî:Alim dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Alîm li gorî binebeşê]] → [[:Kategorî:Alim li gorî binebeşê]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen]] *# [[:Kategorî:Alîmên dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Anarşî]] → [[:Kategorî:Anarşîzm]] *# [[:Kategorî:Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên ketelan]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên ketelan]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên swîsrî]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Antigûa û Berbûda]] → [[:Kategorî:Antîgua û Berbûda]] *# [[:Kategorî:Antropologên brîtanî]] → [[:Kategorî:Mirovnasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Antîkomûnîzm]] → [[:Kategorî:Antîkomunîzm]] *# [[:Kategorî:Apocynaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya kinfan]] *# [[:Kategorî:Apple Inc.]] → [[:Kategorî:Apple, Inc.]] *# [[:Kategorî:Apîyolojî]] → [[:Kategorî:Apiyolojî]] *# [[:Kategorî:Arizona (erdnîgarî)]] → [[:Kategorî:Arîzona (erdnîgarî)]] *# [[:Kategorî:Arjantîn]] → [[:Kategorî:Arjentîn]] *# [[:Kategorî:Arjantînî]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Article namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo gotaran]] *# [[:Kategorî:Articles which use infobox templates with no data rows]] → [[:Kategorî:Articles using infobox templates with no data rows]] *# [[:Kategorî:Articles with multiple maintenance issues]] → [[:Kategorî:Gotarên bi gelek probleman]] *# [[:Kategorî:Artuklu]] → [[:Kategorî:Ertuqî]] *# [[:Kategorî:Artêşa Parastina ên Şoreşa Îslamî]] → [[:Kategorî:Artêşa Pasdaran a Şoreşa Îslamî ya Îranê]] *# [[:Kategorî:Arşîvên li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Arşîvên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Asklipîos]] → [[:Kategorî:Asklêpios]] *# [[:Kategorî:Astrofizîk]] → [[:Kategorî:Stêrfizîk]] *# [[:Kategorî:Astrofîzîknas]] → [[:Kategorî:Stêrfîzîknas]] *# [[:Kategorî:Astronom]] → [[:Kategorî:Stêrnas]] *# [[:Kategorî:Astronomên DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Astronomên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Astronomên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Astronomên jin]] → [[:Kategorî:Stêrnasên jin]] *# [[:Kategorî:Astronomên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Astronomên misilman]] → [[:Kategorî:Stêrnasên misilman]] *# [[:Kategorî:Astronomên swêdî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Astronomên tirk]] → [[:Kategorî:Stêrnasên tirk]] *# [[:Kategorî:Astronomên yewnanî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Astronomî li Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Astronomî]] → [[:Kategorî:Stêrnasî]] *# [[:Kategorî:Astronot]] → [[:Kategorî:Esmanger]] *# [[:Kategorî:Asîd]] → [[:Kategorî:Tirşe]] *# [[:Kategorî:Asûrî]] → [[:Kategorî:Suryanî]] *# [[:Kategorî:Av li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Av li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Av li Walesê]] → [[:Kategorî:Av li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûn 1663 li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1663an li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalê]] → [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûrîyê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî salan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî salan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avahiya dîrokî]] → [[:Kategorî:Avahiyên dîrokî]] *# [[:Kategorî:Avahî li Berlînê]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Berlînê]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Mîmar li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz]] → [[:Kategorî:Mîmar]] *# [[:Kategorî:Avahîsazên kurd]] → [[:Kategorî:Mîmarên kurd]] *# [[:Kategorî:Avahîsazî]] → [[:Kategorî:Mîmarî]] *# [[:Kategorî:Avûstûrya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awayên rêvebirinan]] → [[:Kategorî:Şiklên birevêbirinê]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Awistralî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî]] → [[:Kategorî:Awistralî]] *# [[:Kategorî:Awistriya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awustralya]] → [[:Kategorî:Awistralya]] *# [[:Kategorî:Azerbeycan]] → [[:Kategorî:Azerbaycan]] *# [[:Kategorî:Aşik]] → [[:Kategorî:Gede]] *# [[:Kategorî:Aşîtî]] → [[:Kategorî:Aştî]] *# [[:Kategorî:BIBSYS]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BIBSYS]] *# [[:Kategorî:BNE]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNE]] *# [[:Kategorî:BNF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNF]] *# [[:Kategorî:Babel - Users by language]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Babîl - Bikarhênerên li gorî zimanê]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Bahamas]] → [[:Kategorî:Bahama]] *# [[:Kategorî:Bajar û komûnên Basilicatayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Basilicatayê]] *# [[:Kategorî:Bajaren parêzgeha Xorasana Rezewî]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Xorasana Rezewî]] *# [[:Kategorî:Bajarokên Hessen]] → [[:Kategorî:Bajarokên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Almanî]] → [[:Kategorî:Bajarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Bajarên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkê]] → [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Kirmaşanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Bajarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Bajarên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Nemsayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Polendayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Polonyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Walesê]] → [[:Kategorî:Bajarên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Emîliya Romanyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Emîliya Romanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Friuli-Venezia Giulia]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Friuli-Venezia Giulia]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Kampaniyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Kampaniyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Lombardiyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Lombardiyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Markeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Markeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Molîzeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Molîzeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Piemontê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Piemontê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Pugliayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Pugliayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Umbriyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Umbriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Venetoyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê]] *# [[:Kategorî:Balindeyên wîçwîçokan]] → [[:Kategorî:Fîkar]] *# [[:Kategorî:Bandora civakî]] → [[:Kategorî:Tesîra civakî]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Propaganda li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li Îranê]] → [[:Kategorî:Propaganda li Îranê]] *# [[:Kategorî:Bangeşe]] → [[:Kategorî:Propaganda]] *# [[:Kategorî:Bangladeş]] → [[:Kategorî:Bengladeş]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Bengladeşî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî]] → [[:Kategorî:Bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Bedlîs (navend)]] → [[:Kategorî:Bidlîs (navend)]] *# [[:Kategorî:Bedlîs]] → [[:Kategorî:Bidlîs]] *# [[:Kategorî:Bees (bîrdozî)]] → [[:Kategorî:Be's (bîrdozî)]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên awistirî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên awistirî]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên swêdî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên swêdî]] *# [[:Kategorî:Berhemên 2001an]] → [[:Kategorî:Berhemên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Berhemên japonan]] → [[:Kategorî:Berhemên japoniyan]] *# [[:Kategorî:Bernamenûsên kurd]] → [[:Kategorî:Bernamenivîsên kurd]] *# [[:Kategorî:Bestekarên kroatî]] → [[:Kategorî:Bestekarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Bexşên parêzgeha Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên parêzgeha Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Bexşên Îranê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Sineyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên navçeya Sineyê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Beşên psîkolojiyê]] → [[:Kategorî:Beşên derûnnasiyê]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên fars]] → [[:Kategorî:Bijîşkên faris]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên yewnanî]] → [[:Kategorî:Bijîşkên yewnan]] *# [[:Kategorî:Bikarhênerê kurd]] → [[:Kategorî:Bikarhênerên kurd]] *# [[:Kategorî:Binebeşên zanista siyasetê]] → [[:Kategorî:Binebeşên siyasetnasiyê]] *# [[:Kategorî:Blogerên polon]] → [[:Kategorî:Blogerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Blogerên walesî]] → [[:Kategorî:Blogerên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Bolîvîa]] → [[:Kategorî:Bolîvya]] *# [[:Kategorî:Bomhemya]] → [[:Kategorî:Bohemya]] *# [[:Kategorî:Bordèu]] → [[:Kategorî:Bordo]] *# [[:Kategorî:Brazîl]] → [[:Kategorî:Brezîl]] *# [[:Kategorî:Brazîlî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Brezîlî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Brazîlî]] → [[:Kategorî:Brezîlî]] *# [[:Kategorî:Burkîna Fazo]] → [[:Kategorî:Burkîna Faso]] *# [[:Kategorî:Bîrdozî]] → [[:Kategorî:Îdeolojî]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Walesê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:CDU]] → [[:Kategorî:Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:CS1 American English-language sources (en-us)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:CS1 British English-language sources (en-gb)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya brîtanî-language sources (en-gb)]] *# [[:Kategorî:CS1 Canadian English-language sources (en-ca)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya kanadayî-language sources (en-ca)]] *# [[:Kategorî:CS1 English-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîzî-language sources (en)]] *# [[:Kategorî:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]] → [[:Kategorî:CS1 spanî (Ewropa)-language sources (es-es)]] *# [[:Kategorî:CS1 indonezî-language sources (id)]] → [[:Kategorî:CS1 endonezî-language sources (id)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses Korean-language script (ko)]] → [[:Kategorî:CS1 uses koreyî-language script (ko)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses rusî-language script (ru)]] → [[:Kategorî:CS1 uses rûsî-language script (ru)]] *# [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:Cardiff]] → [[:Kategorî:Kardîf]] *# [[:Kategorî:Cejnên êzîdiyan]] → [[:Kategorî:Cejnên êzdiyan]] *# [[:Kategorî:Ceng li gorî şêwazan]] → [[:Kategorî:Cureyên şer]] *# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîkên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Şûnewarên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên merkezî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên merkezî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1 yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Citation and verifiability maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo çavkanî û teyîdkirinê]] *# [[:Kategorî:Citation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavkaniyan]] *# [[:Kategorî:Civaka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Civaka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Civaka Walesê]] → [[:Kategorî:Civaka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Classification templates]] → [[:Kategorî:Şablonên sinifandinê]] *# [[:Kategorî:Cleanup templates]] → [[:Kategorî:Şablonên paqijkirinê]] *# [[:Kategorî:Cureya wêjeyî]] → [[:Kategorî:Cureyê wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Cureyên tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Cureyên turîzmê]] *# [[:Kategorî:Cêwîyên yewnan]] → [[:Kategorî:Cêwiyên yewnan]] *# [[:Kategorî:Cîhadvan]] → [[:Kategorî:Micahîd]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirina îdarî ya asta duyem li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî yên asta duyem li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyayî yên DYAyê]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyasî yên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dada leşkerî]] → [[:Kategorî:Dadweriya leşkerî]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Albanyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Albanyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên li Kenya]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Kenyayê]] *# [[:Kategorî:Dadweriya mafên telîfê]] → [[:Kategorî:Dadweriya mafê daneriyê]] *# [[:Kategorî:Daneya Komputerê]] → [[:Kategorî:Daneyên komputerê]] *# [[:Kategorî:Danserên kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Danserên kambocayî]] *# [[:Kategorî:Danserên skotlendî mêr]] → [[:Kategorî:Danserên skotlendî yên mêr]] *# [[:Kategorî:Danserên yewnan yên jin]] → [[:Kategorî:Danserên yewnan ên jin]] *# [[:Kategorî:Danserên îngilîz yên mêr]] → [[:Kategorî:Danserên îngilîz ên mêr]] *# [[:Kategorî:Daxwazên yekkirina dîrokê]] → [[:Kategorî:Yekkirina dîrokê]] *# [[:Kategorî:Dehsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Dehsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dem]] → [[:Kategorî:Zeman]] *# [[:Kategorî:Departement]] → [[:Kategorî:Departmen]] *# [[:Kategorî:Departmanên Fransayê]] → [[:Kategorî:Departementên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Deryaya Azov]] → [[:Kategorî:Deryaya Azovê]] *# [[:Kategorî:Derûnnas]] → [[:Kategorî:Psîkolog]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Dewletên DYA]] → [[:Kategorî:Dewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dewletên berê li gorî şiklê birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dewletên dîrokî li gorî şiklê birêvebirinê]] *# [[:Kategorî:Dewletên biniqaş]] → [[:Kategorî:Herêmên binîqaş]] *# [[:Kategorî:Dewletên kurda]] → [[:Kategorî:Dewletên kurdan]] *# [[:Kategorî:Dewê Xinis]] → [[:Kategorî:Xinûs]] *# [[:Kategorî:Dezgehên birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dezgehên hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Diana, prensesa Wales]] → [[:Kategorî:Diana, prensesa Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Documentation assistance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên alîkar ji bo belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Documentation see also templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê yên binêre herwiha]] *# [[:Kategorî:Documentation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Dotmîrên swîsreyî]] → [[:Kategorî:Dotmîrên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Dozger]] → [[:Kategorî:Dozgêr]] *# [[:Kategorî:Dozgerên kurd]] → [[:Kategorî:Dozgêrên kurd]] *# [[:Kategorî:Doğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Drag queen]] → [[:Kategorî:Dragqueen]] *# [[:Kategorî:Dêrên Çiyayên Athosê]] → [[:Kategorî:Dêrên Çiyayê Athosê]] *# [[:Kategorî:Dîgor]] → [[:Kategorî:Dîxor]] *# [[:Kategorî:Dînnasî]] → [[:Kategorî:Îlahiyat]] *# [[:Kategorî:Dîroka Cihûyan li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Dîroka cihûyan li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Jenev ê]] → [[:Kategorî:Dîroka Jenevê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Dîroka Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dadweriyê]] → [[:Kategorî:Dîroka dadê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dînê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Dîroka dîn li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Îsraelê]] → [[:Kategorî:Dîroka Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên fars]] → [[:Kategorî:Dîroknasên faris]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên polon]] → [[:Kategorî:Dîroknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Dîrokzan]] → [[:Kategorî:Dîroknas]] *# [[:Kategorî:Dîzayner li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Sêwirîner li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Dîzayner]] → [[:Kategorî:Sêwirîner]] *# [[:Kategorî:Edalet]] → [[:Kategorî:Dadmendî]] *# [[:Kategorî:Edaleta tawanî]] → [[:Kategorî:Dadmendiya sizayî]] *# [[:Kategorî:Edebiyatvanên kurd]] → [[:Kategorî:Wêjevanên kurd]] *# [[:Kategorî:Efrîka]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqa]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqaya Başûr]] → [[:Kategorî:Afrîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Elbîstan]] → [[:Kategorî:Albistan]] *# [[:Kategorî:Elewiyên tirk]] → [[:Kategorî:Tirkên elewî]] *# [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyê]] → [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Elmanya]] → [[:Kategorî:Almanya]] *# [[:Kategorî:Elî Xaminêyî]] → [[:Kategorî:Elî Xamineyî]] *# [[:Kategorî:Emerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Emerîkî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Amerîkî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Emerîkî]] → [[:Kategorî:Amerîkî]] *# [[:Kategorî:Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban]] *# [[:Kategorî:Endamê Konseya Ewropayê]] → [[:Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Endamên G20yê]] → [[:Kategorî:Endamên G20ê]] *# [[:Kategorî:Endamên akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Endamên akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Endazyar]] → [[:Kategorî:Endezyar]] *# [[:Kategorî:Endazyarên alman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endazyarên elman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Endustrlî li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Endustrî li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Endustrî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustrî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Enerjî]] → [[:Kategorî:Wize]] *# [[:Kategorî:Ensîklopediyên serhêl]] → [[:Kategorî:Ensîklopediyên înternetê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên li DYA'yê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li DYAyê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên Şîleyê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li Şîleyê]] *# [[:Kategorî:Erdnasên fars]] → [[:Kategorî:Erdnîgarnasên faris]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Bulgaristanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Bulgaristanê]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Qirgizistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Qirgizistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Brazîlê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessen]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessenê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Holandayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Nemsayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Sudanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Walesê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya turîzmê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya yewnana kevnare]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Yewnanistana kevnare]] *# [[:Kategorî:Erdzanî]] → [[:Kategorî:Erdnasî]] *# [[:Kategorî:Erzirom]] → [[:Kategorî:Erzîrom]] *# [[:Kategorî:Escalloniaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya eskalonyayan]] *# [[:Kategorî:Esmangerên polon]] → [[:Kategorî:Esmangerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Estonî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Eston li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Estonî]] → [[:Kategorî:Eston]] *# [[:Kategorî:Eyûbiyan]] → [[:Kategorî:Eyûbî]] *# [[:Kategorî:Ezman]] → [[:Kategorî:Esman]] *# [[:Kategorî:Eşîrên Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Eşîrên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:FAST]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera FAST]] *# [[:Kategorî:Famîleya keweran]] → [[:Kategorî:Famîleya şêfeletan]] *# [[:Kategorî:Famîleya sosinên Înka]] → [[:Kategorî:Famîleya sosinên înka]] *# [[:Kategorî:Fas]] → [[:Kategorî:Maroko]] *# [[:Kategorî:Faunaya Okyanûsya]] → [[:Kategorî:Faunaya Okanûsiyayê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Dîcleyê]] → [[:Kategorî:Faunaya Dîcleyê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Firatê]] → [[:Kategorî:Faunaya Firatê]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên kurd]] → [[:Kategorî:Fîlozofên kurd]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên tirk]] → [[:Kategorî:Fîlozofên tirk]] *# [[:Kategorî:Felsefeya dadweriyê]] → [[:Kategorî:Felsefeya dadê]] *# [[:Kategorî:Femînîst]] → [[:Kategorî:Femînîzm]] *# [[:Kategorî:Fiqihzan]] → [[:Kategorî:Fiqihnas]] *# [[:Kategorî:Fiqihzanên kurd]] → [[:Kategorî:Fiqihnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Firaq]] → [[:Kategorî:Firax]] *# [[:Kategorî:Firmesun]] → [[:Kategorî:Fîlozof]] *# [[:Kategorî:Firokevan]] → [[:Kategorî:Pîlot]] *# [[:Kategorî:Firîşte di Pirtûka Henox de]] → [[:Kategorî:Firîşteyên di Pirtûka Henox de]] *# [[:Kategorî:Fizîknas ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên fars]] → [[:Kategorî:Fizîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên polon]] → [[:Kategorî:Fizîknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Fizîkvanên kurd]] → [[:Kategorî:Fizîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Formata dosyayên]] → [[:Kategorî:Formata faylê]] *# [[:Kategorî:Fotokêş]] → [[:Kategorî:Wênegir]] *# [[:Kategorî:Fotokêşên îtalî]] → [[:Kategorî:Wênegirên îtalî]] *# [[:Kategorî:Futbol Amerîkî]] → [[:Kategorî:Futbola amerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2001]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2005]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2005an]] *# [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekujiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekuştinê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkan]] → [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên îranê]] → [[:Kategorî:Fîlmên îranî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên skotlandî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên skotlendî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên yewnanî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên yewnan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Filîpînî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Filîpînî]] *# [[:Kategorî:Fîziyolojî]] → [[:Kategorî:Fizyolojî]] *# [[:Kategorî:Fîzîknasên brîtanî]] → [[:Kategorî:Fizîknasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Fîzîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:GND]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera GND]] *# [[:Kategorî:Generic WikiProject templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîprojeyan]] *# [[:Kategorî:Gernas]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Gerîlayên Kurd di şer de hatin kuştin]] → [[:Kategorî:Gerîlayên kurd di şer de hatin kuştin]] *# [[:Kategorî:Girtîgehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Girtîgehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Giyanewer]] → [[:Kategorî:Jiyan]] *# [[:Kategorî:Globalîzasyona çandî]] → [[:Kategorî:Cîhanîbûna çandî]] *# [[:Kategorî:Golên Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Golên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] → [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûr]] → [[:Kategorî:Gotarên bi kurdiya başûr]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya navendî]] → [[:Kategorî:Gotara bi soranî]] *# [[:Kategorî:Gotara bi zaravayên kurdî]] → [[:Kategorî:Gotarên bi zaravayên din]] *# [[:Kategorî:Gotara bijartî]] → [[:Kategorî:Gotarên bijartî]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi muhîmiya Herî kêm]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi muhîmiya Herî kêm]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi sinifa NA]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi sinifa NA]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank Bajar" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank bajar" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Infobox Navçe" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank navçe" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Gotarên bingehîn bi Nesinifandî]] → [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên nehatine sinifandin]] *# [[:Kategorî:Gotarên bê çavkanî]] → [[:Kategorî:Gotarên bêçavkanî]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku ne ensîklopedîk in]] → [[:Kategorî:Gotarên bi navdariya ne eşkere]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] *# [[:Kategorî:Goştê berazê]] → [[:Kategorî:Goştê berazan]] *# [[:Kategorî:Gundistanên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Gundistanên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên Depeyê]] → [[:Kategorî:Gundên Depê]] *# [[:Kategorî:Gundên Kuluyê]] → [[:Kategorî:Gundên Qulekê]] *# [[:Kategorî:Gundên Melkişîyê]] → [[:Kategorî:Gundên Melkişiyê]] *# [[:Kategorî:Gundên Pirsûsê]] → [[:Kategorî:Gundên Sirûcê]] *# [[:Kategorî:Gundên Silîvana]] → [[:Kategorî:Gundên Mirgewerê]] *# [[:Kategorî:Gundên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] → [[:Kategorî:Cihên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] *# [[:Kategorî:Gundên parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Gundên Dêrsimê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Gundên Çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareyê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gûatêmala]] → [[:Kategorî:Guatemala]] *# [[:Kategorî:Gûatêmalî]] → [[:Kategorî:Guatemalî]] *# [[:Kategorî:Güneydoğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanê fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanên fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvan li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Helbestvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fars]] → [[:Kategorî:Helbestvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fînlandî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên polon]] → [[:Kategorî:Helbestvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên romantîkê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên romantîk]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farsî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farisî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Hemîd Kerzeî]] → [[:Kategorî:Hamid Kerzay]] *# [[:Kategorî:Hemû gotarên reklamî]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên wekî reklamê]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanên]] → [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû şirket]] → [[:Kategorî:Şirket]] *# [[:Kategorî:Herpetologî]] → [[:Kategorî:Herpetolojî]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holandayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Herêmên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Herêmên dîrokî li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Hewanasî]] → [[:Kategorî:Meteorolojî]] *# [[:Kategorî:Heywanên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezzo]] → [[:Kategorî:Hezo]] *# [[:Kategorî:Hikûmdarên Asyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmdarên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Hikûmeta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmeta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hilanok]] → [[:Kategorî:Asansor]] *# [[:Kategorî:Hochsauerland]] → [[:Kategorî:Hochsauerlandkreis]] *# [[:Kategorî:Homoseksuelî]] → [[:Kategorî:Hevzayendîtî]] *# [[:Kategorî:Huner li Walesê]] → [[:Kategorî:Huner li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê Operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendên operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên hindî]] → [[:Kategorî:Hunermendên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Hunermendên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Hunermendên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Hunermendên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Hunermendên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Hunermendên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Walesê]] → [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Hêzên Esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Keyaniyê]] → [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:ISNI]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera ISNI]] *# [[:Kategorî:Infobox]] → [[:Kategorî:Agahîdank]] *# [[:Kategorî:Japonya]] → [[:Kategorî:Japon]] *# [[:Kategorî:Jazz]] → [[:Kategorî:Caz]] *# [[:Kategorî:Jidayikbun 1970]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1970]] *# [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 0î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 0î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 10 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 10 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1000î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1000î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1004]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1004]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1005]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1005]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1008]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1008]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1013]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1013]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1014]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1014]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1015]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1015]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1016]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1016]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1017]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1017]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1018]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1018]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1019]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1019]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1021]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1021]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1022]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1022]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1023]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1023]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1024]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1024]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1025]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1025]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1026]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1026]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1027]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1027]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1028]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1028]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1029]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1029]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1031]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1031]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1032]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1032]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1033]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1033]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1034]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1034]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1035]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1035]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1036]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1036]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1037]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1037]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1038]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1038]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1039]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1039]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1041]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1041]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1042]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1042]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1043]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1043]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1044]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1044]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1045]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1045]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1046]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1046]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1047]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1047]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1048]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1048]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1049]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1049]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1051]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1051]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1052]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1052]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1053]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1053]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1054]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1054]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1055]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1055]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1056]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1056]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1057]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1057]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1058]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1058]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1059]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1059]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 106 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 106 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1060]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1060]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1061]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1061]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1062]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1062]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1063]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1063]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1064]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1064]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1065]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1065]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1066]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1066]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1067]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1067]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1068]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1068]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1069]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1069]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1070]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1070]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1071]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1071]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1072]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1072]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1073]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1073]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1074]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1074]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1075]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1075]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1076]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1076]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1077]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1077]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1078]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1078]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1079]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1079]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1080]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1080]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1081]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1081]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1082]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1082]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1083]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1083]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1084]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1084]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1085]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1085]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1086]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1086]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1087]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1087]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1088]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1088]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1089]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1089]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1090]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1090]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1091]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1091]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1092]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1092]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1093]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1093]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1094]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1094]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1095]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1095]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1096]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1096]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1097]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1097]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1098]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1098]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1099]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1099]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1101]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1101]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1102]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1102]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1103]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1103]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1104]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1104]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1105]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1105]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1106]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1106]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1107]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1107]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1108]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1108]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1109]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1109]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1110]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1110]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1111]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1111]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1112]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1112]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1113]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1113]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1114]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1114]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1115]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1115]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1116]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1116]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1117]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1117]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1118]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1118]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1119]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1119]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1120]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1120]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1122]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1122]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1125]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1125]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1127]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1127]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1128]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1128]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1131]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1131]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1132]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1132]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1133]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1133]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1134]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1134]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1135]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1135]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1136]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1136]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1137]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1137]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1138]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1138]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1139]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1139]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1140]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1140]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1141]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1141]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1142]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1142]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1143]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1143]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1144]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1144]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1146]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1146]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1147]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1147]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1148]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1148]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1149]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1149]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1150]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1150]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1151]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1151]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1152]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1152]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1153]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1153]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1154]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1154]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1155]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1155]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1156]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1156]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1157]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1157]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1158]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1158]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1159]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1159]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1160]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1160]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1162]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1162]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1163]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1163]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1164]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1164]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1166]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1166]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1167]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1167]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1168]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1168]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1169]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1169]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1170]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1170]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1171]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1171]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1172]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1172]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1173]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1173]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1174]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1174]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1175]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1175]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1176]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1176]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1177]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1177]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1178]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1178]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1179]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1179]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1181]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1181]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1182]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1182]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1183]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1183]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1184]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1184]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1185]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1185]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1186]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1186]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1187]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1187]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1190]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1190]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1191]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1191]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1193]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1193]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1194]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1194]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1195]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1195]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1196]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1196]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1197]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1197]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1198]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1198]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1199]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1199]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1200]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1200]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1201]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1201]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1202]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1202]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1203]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1203]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1206]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1206]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1207]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1207]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1209]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1209]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1210]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1210]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1211]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1211]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1212]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1212]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1213]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1213]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1214]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1214]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1215]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1215]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1217]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1217]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1218]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1218]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1219]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1219]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1220]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1220]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1221]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1221]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1222]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1222]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1223]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1223]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1224]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1224]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1226]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1226]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1227]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1227]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1229]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1229]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1230]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1230]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1231]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1231]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1232]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1232]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1233]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1233]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1234]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1234]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1235]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1235]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1236]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1236]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1237]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1237]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1238]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1238]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1239]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1239]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1241]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1241]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1242]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1242]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1243]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1243]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1244]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1244]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1245]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1245]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1246]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1246]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1247]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1247]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1248]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1248]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1249]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1249]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1250]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1250]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1251]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1251]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1252]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1252]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1253]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1253]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1254]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1254]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1255]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1255]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1256]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1256]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1257]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1257]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1258]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1258]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1259]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1259]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1260]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1260]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1261]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1261]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1262]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1262]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1263]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1263]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1264]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1264]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1265]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1265]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1266]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1266]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1267]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1267]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1268]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1268]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1269]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1269]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1270]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1270]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1271]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1271]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1273]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1273]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1274]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1274]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1275]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1275]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1276]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1276]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1277]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1277]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1278]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1278]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1279]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1279]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1280]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1280]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1281]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1281]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1282]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1282]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1283]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1283]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1284]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1284]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1285]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1285]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1286]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1286]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1287]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1287]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1288]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1288]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1289]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1289]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1290]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1290]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1291]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1291]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1292]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1292]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1293]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1293]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1294]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1294]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1295]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1295]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1296]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1296]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1297]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1297]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1299]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1299]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 12]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 12]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1301]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1301]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1302]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1302]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1303]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1303]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1304]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1304]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1305]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1305]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1306]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1306]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1307]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1307]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1308]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1308]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1310]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1310]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1312]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1312]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1313]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1313]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1314]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1314]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1315]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1315]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1316]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1316]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1317]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1317]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1318]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1318]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1319]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1319]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1320]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1320]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1322]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1322]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1323]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1323]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1324]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1324]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1325]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1325]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1326]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1326]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1327]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1327]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1329]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1329]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1330]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1330]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1331]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1331]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1332]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1332]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1333]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1333]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1334]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1334]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1335]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1335]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1336]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1336]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1337]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1337]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1338]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1338]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1339]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1339]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1340]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1340]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1341]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1341]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1342]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1342]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1343]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1343]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1344]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1344]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1345]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1345]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1346]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1346]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1348]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1348]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1349]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1349]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1350]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1350]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1351]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1351]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1352]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1352]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1353]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1353]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1355]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1355]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1356]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1356]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1357]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1357]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1358]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1358]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1359]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1359]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1361]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1361]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1362]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1362]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1363]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1363]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1364]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1364]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1365]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1365]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1366]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1366]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1367]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1367]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1368]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1368]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1369]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1369]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1370]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1370]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1371]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1371]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1372]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1372]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1373]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1373]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1374]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1374]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1375]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1375]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1376]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1376]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1377]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1377]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1378]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1378]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1379]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1379]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1380]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1380]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1381]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1381]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1382]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1382]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1383]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1383]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1385]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1385]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1386]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1386]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1387]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1387]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1388]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1388]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1389]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1389]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1390]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1390]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1391]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1391]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1392]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1392]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1393]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1393]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1394]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1394]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1395]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1395]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1396]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1396]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1397]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1397]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1398]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1398]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1399]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1399]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 140 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 140 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1401]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1401]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1402]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1402]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1403]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1403]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1404]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1404]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1405]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1405]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1406]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1406]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1407]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1407]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1408]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1408]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1409]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1409]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1410]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1410]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1412]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1412]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1413]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1413]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1414]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1414]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1415]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1415]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1416]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1416]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1417]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1417]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1418]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1418]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1419]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1419]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1420]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1420]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1421]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1421]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1422]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1422]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1423]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1423]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1424]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1424]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1425]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1425]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1426]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1426]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1427]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1427]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1428]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1428]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1429]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1429]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1430]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1430]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1431]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1431]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1432]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1432]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1433]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1433]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1434]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1434]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1435]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1435]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1436]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1436]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1437]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1437]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1438]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1438]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1439]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1439]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1440]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1440]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1441]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1441]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1442]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1442]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1443]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1443]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1444]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1444]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1445]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1445]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1446]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1446]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1447]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1447]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1448]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1448]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1450]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1450]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1451]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1451]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1452]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1452]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1453]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1453]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1454]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1454]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1455]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1455]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1456]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1456]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1457]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1457]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1458]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1458]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1460]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1460]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1461]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1461]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1462]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1462]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1463]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1463]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1464]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1464]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1465]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1465]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1466]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1466]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1467]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1467]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1468]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1468]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1469]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1469]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1470]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1470]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1471]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1471]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1472]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1472]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1474]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1474]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1475]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1475]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1477]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1477]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1478]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1478]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1479]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1479]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1480]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1480]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1481]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1481]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1482]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1482]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1483]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1483]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1484]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1484]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1485]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1485]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1486]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1486]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1487]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1487]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1488]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1488]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1489]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1489]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1490]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1490]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1491]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1491]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1492]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1492]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1493]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1493]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1494]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1494]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1495]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1495]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1496]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1496]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1498]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1498]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1499]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1499]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1500]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1500]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1501]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1501]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1502]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1502]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1503]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1503]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1504]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1504]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1505]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1505]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1506]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1506]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1507]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1507]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1508]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1508]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1509]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1509]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1510]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1510]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1511]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1511]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1512]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1512]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1513]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1513]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1514]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1514]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1515]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1515]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1516]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1516]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1517]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1517]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1518]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1518]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1519]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1519]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1520]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1520]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1521]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1521]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1522]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1522]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1523]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1523]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1524]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1524]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1525]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1525]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1526]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1526]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1527]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1527]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1528]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1528]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1529]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1529]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1530]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1530]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1531]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1531]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1532]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1532]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1533]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1533]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1534]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1534]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1535]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1535]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1536]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1536]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1537]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1537]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1538]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1538]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1540]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1540]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1541]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1541]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1542]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1542]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1543]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1543]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1544]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1544]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1545]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1545]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1547]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1547]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1548]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1548]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1550]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1550]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1551]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1551]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1552]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1552]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1553]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1553]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1554]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1554]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1557]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1557]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1558]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1558]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1559]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1559]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1560]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1561]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1561]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1562]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1562]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1563]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1564]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1564]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1566]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1566]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1571]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1571]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1572]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1572]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1577]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1577]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1578]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1578]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1582]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1582]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1586]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1586]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1587]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1587]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1589]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1589]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1597]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1597]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 15]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 15]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1602]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1602]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1604]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1604]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1607]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1607]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1609]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1609]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1613]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1613]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1616]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1616]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1617]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1617]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1618]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1618]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1620]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1620]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1621]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1621]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1622]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1622]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1623]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1623]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1627]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1627]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1628]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1628]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1629]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1629]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1630]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1630]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1631]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1631]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1632]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1632]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1633]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1633]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1634]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1634]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1635]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1635]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1636]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1636]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1637]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1637]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1638]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1638]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1639]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1639]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1640]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1640]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1641]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1641]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1642]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1642]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1643]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1643]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1644]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1644]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1645]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1645]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1647]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1647]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1648]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1648]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1649]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1649]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1650]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1650]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1651]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1651]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1652]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1652]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1653]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1653]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1654]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1654]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1655]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1655]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1656]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1656]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1657]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1657]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1658]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1658]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1659]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1659]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1660]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1660]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1661]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1661]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1662]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1662]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1663]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1663]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1664]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1664]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1665]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1665]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1666]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1666]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1667]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1667]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1669]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1669]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1670]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1670]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1671]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1671]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1672]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1672]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1673]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1673]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1674]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1674]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1676]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1676]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1678]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1678]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1679]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1679]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1680]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1680]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1681]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1681]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1682]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1682]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1683]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1683]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1684]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1684]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1685]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1685]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1686]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1686]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1687]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1687]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1688]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1688]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1689]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1689]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1690]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1690]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1691]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1691]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1692]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1692]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1693]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1693]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1694]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1694]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1695]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1695]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1696]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1696]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1697]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1697]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1698]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1698]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1701]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1701]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1702]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1702]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1703]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1703]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1704]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1704]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1705]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1705]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1706]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1706]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1707]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1707]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1708]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1708]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1709]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1709]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1710]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1710]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1712]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1712]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1713]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1713]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1715]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1715]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1716]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1716]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1717]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1717]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1719]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1719]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1720]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1720]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1722]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1722]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1723]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1723]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1725]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1725]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1726]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1726]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1727]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1727]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1728]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1728]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1729]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1729]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1730]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1730]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1731]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1731]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1732]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1732]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1733]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1733]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1734]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1734]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1735]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1735]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1736]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1736]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1737]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1737]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1738]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1738]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1739]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1739]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1741]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1741]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1743]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1743]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1744]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1744]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1745]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1745]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1746]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1746]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1747]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1747]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1748]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1748]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1749]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1749]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1751]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1751]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1752]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1752]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1753]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1753]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1754]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1754]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1755]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1755]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1756]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1756]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1757]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1757]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1758]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1758]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1759]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1759]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1760]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1760]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1761]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1761]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1762]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1762]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1763]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1763]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1764]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1764]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1765]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1765]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1769]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1769]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1770]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1770]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1771]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1771]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1772]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1772]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1773]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1773]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1774]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1774]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1775]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1775]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1777]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1777]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1778]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1778]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1779]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1779]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1782]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1782]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1783]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1783]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1784]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1784]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1785]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1785]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1788]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1788]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1791]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1791]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1792]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1792]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1793]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1793]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1794]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1794]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1795]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1795]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1797]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1797]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1799]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1799]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1803]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1803]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1806]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1806]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1807]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1807]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1808]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1808]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1809]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1809]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1811]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1811]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1812]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1812]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1813]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1813]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1814]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1814]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1816]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1816]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1817]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1817]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1818]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1818]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1819]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1819]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1822]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1822]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1823]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1823]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1825]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1825]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1826]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1826]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1829]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1829]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1831]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1831]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1832]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1832]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1833]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1833]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1834]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1834]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1836]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1836]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1837]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1837]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1838]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1838]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1840]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1840]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1841]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1841]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1842]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1842]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1843]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1843]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1844]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1844]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1845]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1845]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1846]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1846]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1847]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1847]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1848]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1848]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1849]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1849]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 185 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 185 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1851]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1851]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1852]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1852]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1854]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1854]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1855]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1855]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1856]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1856]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1857]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1857]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1859]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1859]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1860]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1860]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1861]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1861]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1862]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1862]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1863]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1863]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1866]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1866]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1867]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1867]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1868]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1868]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1869]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1869]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1870]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1870]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1871]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1871]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1872]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1872]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1874]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1874]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1875]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1875]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1876]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1876]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1877]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1877]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1878]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1878]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1879]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1879]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1881]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1881]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1882]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1882]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1883]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1883]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1884]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1884]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1885]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1885]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1886]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1886]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1887]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1887]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1888]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1888]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1889]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1889]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1890]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1890]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1891]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1891]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1892]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1892]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1894]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1894]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1897]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1897]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1898]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1898]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1899]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1899]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1904]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1904]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1905]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1905]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1906]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1906]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1907]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1907]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1909]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1909]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1911]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1911]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1912]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1912]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1913]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1913]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1914]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1914]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1915]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1915]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1916]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1916]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1917]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1917]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1918]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1918]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1919]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1919]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1921]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1921]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1922]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1922]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1923]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1923]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1924]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1924]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1925]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1925]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1926]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1926]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1927]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1927]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1928]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1928]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1930]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1930]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1931]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1931]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1933]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1933]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1934]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1934]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1937]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1937]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1938]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1938]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1939]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1939]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1941]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1941]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1942]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1942]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1943]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1943]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1944]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1944]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1948]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1948]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1949]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1949]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1952]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1952]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1955]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1955]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1958]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1958]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1959]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1959]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1961]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1961]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1962]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1962]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1963]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1963]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1964]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1964]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1967]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1967]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1976]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1976]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1979]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1979]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1981]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1981]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1982]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1982]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1983]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1983]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1984]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1984]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1985]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1986]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1986]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1987]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1987]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1988]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1988]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1989]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1989]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1990]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1990]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1991]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1991]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1992]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1992]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1993]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1993]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1994]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1994]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1995]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1995]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1996]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1996]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1997]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1997]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2000]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2000]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 229 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 229 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 247 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 247 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 260 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 260 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 265 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 265 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 27]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 27]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 284 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 284 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 286 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 286 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 3 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 3 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 30]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 30]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 32]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 32]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 356 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 356 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 37]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 37]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 39]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 39]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 40]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 40]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 42 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 42 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 428 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 428 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 43 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 43 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 51]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 51]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 53]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 53]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 544 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 544 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 551 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 551 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 61]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 61]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 63 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 63 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 65 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 65 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 69 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 69 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 70 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 70 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 76]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 76]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 86]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 86]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 950]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 950]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 960]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 960]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 974]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 974]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn Dijon]] → [[:Kategorî:Kesên ji Dijonê]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jin li Antarktîka]] → [[:Kategorî:Jin li Antarktîkayê]] *# [[:Kategorî:Jinên Azerî]] → [[:Kategorî:Jinên azerî]] *# [[:Kategorî:Jinên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Jinên awistralî]] *# [[:Kategorî:Jinên fînlandî]] → [[:Kategorî:Jinên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Jinên li Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên li Okyanûsyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Okyanûsyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên polon]] → [[:Kategorî:Jinên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Joanne K. Rowling]] → [[:Kategorî:J. K. Rowling]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Walesê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Kabilcevz]] → [[:Kategorî:Qabilcewz]] *# [[:Kategorî:Kafkasya]] → [[:Kategorî:Qefqasya]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kambocayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Kambocayî]] *# [[:Kategorî:Kanalên Amerîkayê]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê]] *# [[:Kategorî:Kanalên pirzimanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên pirzimanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyona yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjantînî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjentînê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên inglîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portekîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portûgalî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Karakterên honakî]] → [[:Kategorî:Kesayetên honakî]] *# [[:Kategorî:Kardiyolojî]] → [[:Kategorî:Dilnasî]] *# [[:Kategorî:Kareba]] → [[:Kategorî:Elektrîk]] *# [[:Kategorî:Karsazên walesî]] → [[:Kategorî:Karsazên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Karsazî li Walesê]] → [[:Kategorî:Karsazî li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Karta dayikî]] → [[:Kategorî:Makekart]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê ya Jinan a FIFA]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî ya Jinan a FIFA]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî]] *# [[:Kategorî:Katalan]] → [[:Kategorî:Ketelan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên li gorî parzemîn û sedsalan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî parzemîn û sedsalan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên mirovan ên antropolojîk]] → [[:Kategorî:Kategoriyên antropolojîk ên mirovan]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kel]] → [[:Kategorî:Keleh]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îranê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îranê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê]] *# [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên Wanê]] → [[:Kategorî:Kelehên Wanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kembodja]] → [[:Kategorî:Kamboca]] *# [[:Kategorî:Keneda]] → [[:Kategorî:Kanada]] *# [[:Kategorî:Kentucky]] → [[:Kategorî:Kentakî]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî olan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî dînan]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe,sedsal û neteweyan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe, sedsal û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Keseyetên di destanên kurdan de]] → [[:Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 20an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 21an]] *# [[:Kategorî:Kesên Leşciwanî]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Almanya]] → [[:Kategorî:Kesên ji Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Arjentînê]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Awistriyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Kesên ji Awistiryayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Kinikan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kinikanê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Seqiz]] → [[:Kategorî:Kesên ji Seqizê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Stenbolê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Stembolê]] *# [[:Kategorî:Kesên leşciwan]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Asturiasê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Astûryayê]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Keyaniyên Walesê]] → [[:Kategorî:Keyaniyên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Keyên Markoyê]] → [[:Kategorî:Keyên Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Koandamêt heywanan]] → [[:Kategorî:Anatomiya guhandaran]] *# [[:Kategorî:Kobanê]] → [[:Kategorî:Kobanî]] *# [[:Kategorî:Kolonîtî]] → [[:Kategorî:Kolonyalîzm]] *# [[:Kategorî:Koma etnodînî]] → [[:Kategorî:Komên etnodînî]] *# [[:Kategorî:Komagene]] → [[:Kategorî:Komagênê]] *# [[:Kategorî:Komara Mehabadê]] → [[:Kategorî:Komara Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirk a Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirkî ya Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Çekya]] *# [[:Kategorî:Komunên Aveyronê]] → [[:Kategorî:Komunên Avaironê]] *# [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Agrigentoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Agrigentoyê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Alessandriayê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Alessandriayê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Chieti]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Chieti]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Asyayê]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Pakistanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Pakistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî li Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navmiletî hatine parkirin]] → [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komûnên Fransayê]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Girondeê]] → [[:Kategorî:Komunên Girondayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Loire-Atlantique]] → [[:Kategorî:Komunên departementa Loire-Atlantique]] *# [[:Kategorî:Komûnîzm]] → [[:Kategorî:Komunîzm]] *# [[:Kategorî:Konfederalîzma Demokratîk]] → [[:Kategorî:Konfederalîzma demokratîk]] *# [[:Kategorî:Konfusyus]] → [[:Kategorî:Konfuçyus]] *# [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdatayê ye]] → [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdaneyê ye]] *# [[:Kategorî:Kosovo]] → [[:Kategorî:Kosova]] *# [[:Kategorî:Kroatya]] → [[:Kategorî:Xirwatistan]] *# [[:Kategorî:Kroatî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Xirwat li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kroatî]] → [[:Kategorî:Xirwat]] *# [[:Kategorî:Krowatî]] → [[:Kategorî:Xirwatî]] *# [[:Kategorî:Krîmînolojî]] → [[:Kategorî:Tawannasî]] *# [[:Kategorî:Kulu]] → [[:Kategorî:Qulek]] *# [[:Kategorî:Kurdnas li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Kurdolog li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Kurdnas]] → [[:Kategorî:Kurdolog]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên awistirî]] → [[:Kategorî:Kurdologên awistirî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên fransî]] → [[:Kategorî:Kurdologên fransî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên kurd]] → [[:Kategorî:Kurdologên kurd]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên rûs]] → [[:Kategorî:Kurdologên rûs]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên îtalî]] → [[:Kategorî:Kurdologên îtalî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasî]] → [[:Kategorî:Kurdolojî]] *# [[:Kategorî:Kurdên Anatoliyaya Navîn]] → [[:Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Kurdên Kafkasyayê]] → [[:Kategorî:Kurdên Qefqasyayê]] *# [[:Kategorî:Kurdên Osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên YKKS'ê]] → [[:Kategorî:Kurdên Sovyeta Berê]] *# [[:Kategorî:Kurdên ji Misirê]] → [[:Kategorî:Kurdên Misirê]] *# [[:Kategorî:Kurdên osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên rojhilat]] → [[:Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kurt]] → [[:Kategorî:Şitil]] *# [[:Kategorî:Kuv]] → [[:Kategorî:Karok]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîvroşk]] → [[:Kategorî:Kerguh]] *# [[:Kategorî:LCCN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LCCN]] *# [[:Kategorî:LNB]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LNB]] *# [[:Kategorî:Language maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo zimên]] *# [[:Kategorî:Language templates]] → [[:Kategorî:Şablonên zimanan]] *# [[:Kategorî:Latînî]] → [[:Kategorî:Zimanê latînî]] *# [[:Kategorî:Lezbiyentî]] → [[:Kategorî:Lezbiyenî]] *# [[:Kategorî:Leşkeriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Leşkeriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Leşkerên Kurd]] → [[:Kategorî:Leşkerên kurd]] *# [[:Kategorî:Li gorî zayendê kes]] → [[:Kategorî:Kes li gorî zayendê]] *# [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFA'yê ya 2010/2011]] → [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFAyê 2010/2011]] *# [[:Kategorî:Lîsteya fîlmên kurdî]] → [[:Kategorî:Sînemaya kurdî]] *# [[:Kategorî:Lîsteya navên Xwedê li gorî îslamê]] → [[:Kategorî:Navên Xwedê di îslamê de]] *# [[:Kategorî:Lîstikvanên kurd]] → [[:Kategorî:Aktorên kurd]] *# [[:Kategorî:Macar]] → [[:Kategorî:Mecar]] *# [[:Kategorî:Malbata Mihemedê]] → [[:Kategorî:Malbata Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Malbatên kurd]] → [[:Kategorî:Malbatên kurdî]] *# [[:Kategorî:Malperên ku 2004'ê avabûne]] → [[:Kategorî:Malperên ku di 2004an de ava bûne]] *# [[:Kategorî:Mangavan]] → [[:Kategorî:Mangaka]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Matematîknas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan]] → [[:Kategorî:Matematîknas]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Matematîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên faris]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fars]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fransî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên fransî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindistanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên kurd]] → [[:Kategorî:Matematîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên swêdî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên tirk]] → [[:Kategorî:Matematîknasên tirk]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnan]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin ya Neteweyî ya Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Medya almanî]] → [[:Kategorî:Medyaya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Medya azerî]] → [[:Kategorî:Medyaya Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Medya fransî]] → [[:Kategorî:Medyaya Fransayê]] *# [[:Kategorî:Meksîka]] → [[:Kategorî:Meksîk]] *# [[:Kategorî:Mela Hisênê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Melayê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Meledî]] → [[:Kategorî:Meletî]] *# [[:Kategorî:Melek]] → [[:Kategorî:Firîşte]] *# [[:Kategorî:Merên kûbayî]] → [[:Kategorî:Mêrên kûbayî]] *# [[:Kategorî:Mexlûqên efsanevî]] → [[:Kategorî:Mexlûqên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Mezheba îslamî]] → [[:Kategorî:Mezhebên îslamê]] *# [[:Kategorî:Mihemed]] → [[:Kategorî:Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an b.z.]] → [[:Kategorî:Mirinên di sedsala 8an a b.z. de]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Mirovnasiya çandî]] → [[:Kategorî:Antropolojiya çandî]] *# [[:Kategorî:Modelên jin ên arjentînî]] → [[:Kategorî:Modelên arjentînî yên jin]] *# [[:Kategorî:Modelên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modelên çek]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihanên welatan]] → [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihan ên welatan]] *# [[:Kategorî:Morarşiyên berê li gorî cureyan]] → [[:Kategorî:Monarşiyên berê li gorî cureyan]] *# [[:Kategorî:Moskow]] → [[:Kategorî:Mosko]] *# [[:Kategorî:Motorçerxe]] → [[:Kategorî:Motorsiklet]] *# [[:Kategorî:Muhemmed Reza Pehlewî]] → [[:Kategorî:Mohammad Reza Pehlewî]] *# [[:Kategorî:MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlí]] → [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Muzîknasên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Muzîkologên kurd]] → [[:Kategorî:Muzîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên polon]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên walesî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mêmfis]] → [[:Kategorî:Memfîs]] *# [[:Kategorî:Mêrên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Mêrên awistralî]] *# [[:Kategorî:Mîmarî li Taywanê]] → [[:Kategorî:Avahîsazî li Taywanê]] *# [[:Kategorî:Mîtolojiya walesî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mîtolojîya yewnanî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] *# [[:Kategorî:NDL]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NDL]] *# [[:Kategorî:NKC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NKC]] *# [[:Kategorî:NLA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NLA]] *# [[:Kategorî:NTA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NTA]] *# [[:Kategorî:NY]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Nanjing]] → [[:Kategorî:Nankîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Avûstûrya jêr]] → [[:Kategorî:Navçeya Awistriya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Baden-Württemberg]] → [[:Kategorî:Baden-Württemberg]] *# [[:Kategorî:Navçeya Bayern]] → [[:Kategorî:Bavyera]] *# [[:Kategorî:Navçeya Hessen]] → [[:Kategorî:Hessen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Niedersachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Nordrhein-Westfalen]] → [[:Kategorî:Nordrhein-Westfalen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Overijsselê]] → [[:Kategorî:Overijssel]] *# [[:Kategorî:Navçeya Sachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Enqerê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Enqereyê]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Hessen]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Navê gedan]] → [[:Kategorî:Navê gedeyan]] *# [[:Kategorî:Naxçivan]] → [[:Kategorî:Komara Xweser a Naxçivanê]] *# [[:Kategorî:Nebat]] → [[:Kategorî:Riwek]] *# [[:Kategorî:Nemsa]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Neurolog]] → [[:Kategorî:Norolog]] *# [[:Kategorî:Neurolojî]] → [[:Kategorî:Norolojî]] *# [[:Kategorî:Neuss (navçe)]] → [[:Kategorî:Rhein-Kreis Neuss]] *# [[:Kategorî:Nexweşiyên neurolojîk]] → [[:Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] *# [[:Kategorî:Nifûs]] → [[:Kategorî:Gelhe]] *# [[:Kategorî:Nijada Qefqasoîd]] → [[:Kategorî:Nijada spî]] *# [[:Kategorî:Niue]] → [[:Kategorî:Niûe]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên belarûs]] → [[:Kategorî:Nivîskarên belarûsî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fars]] → [[:Kategorî:Nivîskarên faris]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fransayî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên fransî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên komûnîst]] → [[:Kategorî:Nivîskarên komunîst]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên polon]] → [[:Kategorî:Nivîskarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Norway stub templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên Norwêcê]] *# [[:Kategorî:Norweg]] → [[:Kategorî:Norwêc]] *# [[:Kategorî:Nêrîna bêalî hewce ye]] → [[:Kategorî:Gotarên ku nêrîna bêalî hewce ye]] *# [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya yewnanî]] → [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya klasîk]] *# [[:Kategorî:Nû Înglistan]] → [[:Kategorî:New England]] *# [[:Kategorî:Olzan]] → [[:Kategorî:Teolog]] *# [[:Kategorî:Organ]] → [[:Kategorî:Endam (biyolojî)]] *# [[:Kategorî:Organel]] → [[:Kategorî:Endamok]] *# [[:Kategorî:PDK-Î]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îran]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îraq]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:PDS]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:PLWABN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera PLWABN]] *# [[:Kategorî:PSK]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîst a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Padîşahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Pages using citations with old-style implicit et al.]] → [[:Kategorî:CS1 errors: explicit use of et al.]] *# [[:Kategorî:Pages with citations having redundant parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: redundant parameter]] *# [[:Kategorî:Pages with citations using unsupported parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: unsupported parameter]] *# [[:Kategorî:Pakrewan]] → [[:Kategorî:Şehîd]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên misilman]] → [[:Kategorî:Şehîdên misilman]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên xiristiyan]] → [[:Kategorî:Şehîdên xiristiyan]] *# [[:Kategorî:Palatîna Jorîn]] → [[:Kategorî:Oberpfalz]] *# [[:Kategorî:Paqijkirina zimanî]] → [[:Kategorî:Purîzma zimanî]] *# [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Parlamena Kîprosê]] → [[:Kategorî:Parlamena Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyaldemokrat]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyaldemokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiya sosyalîst]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyalîst]] *# [[:Kategorî:Partiya xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Başûrê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Başûrê Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Iraq)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Partî (Rojavayê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Tirkiye)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Îran)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Partî siyasî yên Îranê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Dêrsim (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Parêzgeh û herêmên Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Pasîfîst]] → [[:Kategorî:Aştîxwaz]] *# [[:Kategorî:Paytextên DYA]] → [[:Kategorî:Paytextên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropeyê]] → [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Jenevre]] → [[:Kategorî:Perwerde li Jenevê]] *# [[:Kategorî:Perwerdehî li Nîkosyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Nîkosyayê]] *# [[:Kategorî:Peykertiraş]] → [[:Kategorî:Peykervan]] *# [[:Kategorî:Peymana Versailles]] → [[:Kategorî:Peymana Versayê]] *# [[:Kategorî:Peştûnan]] → [[:Kategorî:Peştûn]] *# [[:Kategorî:Pirtûk li ser îslamê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên li ser îslamê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên polon]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên walesî]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî dewletan]] → [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneya Wîkîpediyayê]] → [[:Kategorî:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Afrîkayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Afrîkayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Almanyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Almanyayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Amerîkaya Bakur]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Amerîkaya Bakur]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Asyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Misirê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Orşelîmê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Orşelîmê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên li Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Înglistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên bê bergê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên bê berg]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên li ser astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên zimanê azerî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên azerî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên îngilîzî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên inglîzî]] *# [[:Kategorî:Playmates]] → [[:Kategorî:Playmate]] *# [[:Kategorî:Polon li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Polonyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Polonên honakî]] → [[:Kategorî:Kesên polonyayî yên honakî]] *# [[:Kategorî:Popvanên polon]] → [[:Kategorî:Popvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Japon]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên japonî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên fransiz]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên fransî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên macar]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên mecar]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên marokanî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên marokan]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Ûkraynî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên ûkraynî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Porê mirovan]] → [[:Kategorî:Porê mirov]] *# [[:Kategorî:Psîkologî]] → [[:Kategorî:Derûnnasî]] *# [[:Kategorî:Psîkolojiya sepandî]] → [[:Kategorî:Derûnnasiya sepandî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha awistriyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha awistirî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kroatî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha xirwat]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kurd]] → [[:Kategorî:Pêjgeha kurdî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha macar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecarî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polon]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha serb]] → [[:Kategorî:Pêjgeha serbî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha şîleyê]] → [[:Kategorî:Pêjgeha Şîliyê]] *# [[:Kategorî:Pêvayoyên biyolojîk]] → [[:Kategorî:Pêvajoyên biyolojîk]] *# [[:Kategorî:Pîşesaziya çapemeniyê]] → [[:Kategorî:Pîşesaziya medyayê]] *# [[:Kategorî:Pîşeyê MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz work]] *# [[:Kategorî:Qehreman]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Qeyser]] → [[:Kategorî:Împerator]] *# [[:Kategorî:Qirtasî]] → [[:Kategorî:Nivîsemenî]] *# [[:Kategorî:Qubris]] → [[:Kategorî:Kîpros]] *# [[:Kategorî:Qûm (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Qum (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Rapvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Rapvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rejîsor]] → [[:Kategorî:Derhêner]] *# [[:Kategorî:Rejîsorên fransî]] → [[:Kategorî:Derhênerên fransî]] *# [[:Kategorî:Rewşa gîyanî]] → [[:Kategorî:Rewşa giyanî]] *# [[:Kategorî:Roja hefteyê]] → [[:Kategorî:Rojên hefteyê]] *# [[:Kategorî:Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Rojbûnî yên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojbûyînên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojhilatnasên polon]] → [[:Kategorî:Rojhilatnasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên hindî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên îtalî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Rojnameyên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên mûsewî]] → [[:Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî]] *# [[:Kategorî:Romaya Kevnare]] → [[:Kategorî:Romaya kevnare]] *# [[:Kategorî:Rêbaza civakî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya civakî]] *# [[:Kategorî:Rêbaza raya giştî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya raya giştî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî li Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Ermeniyên Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên ermeniyên Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên netewî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter bi merkeza li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter ên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî ji li gorî îdeolojiyan]] → [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî li gorî îdeolojiyan]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurd]] → [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurdan]] *# [[:Kategorî:Rêzimana xelet]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêzimana xelet]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank balafirgeh yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank balafirgeh bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank hunermend yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank hunermend bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank jînenîgarî (Wîkîdane) yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov/wîkîdane bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank mirov yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank model yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank model bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank nivîskar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank nivîskar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank xwedî meqam yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank xwedî meqam bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank zanyar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank zanyar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Taxobox yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Taxobox bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bêgirêdanên gotarên din]] → [[:Kategorî:Rûpelên bê dergeh]] *# [[:Kategorî:Rûpelên ku agahîdanka pirtûkê bi parametreyên nakokî bikar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdanka pirtûk bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên pîvanên bikaranîna kontrola otorîte]] → [[:Kategorî:Gotarên bi agahiyên kontrola otorîteyê]] *# [[:Kategorî:Rûsya Sipî]] → [[:Kategorî:Belarûs]] *# [[:Kategorî:Rûsî]] → [[:Kategorî:Rûs]] *# [[:Kategorî:SUDOC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera SUDOC]] *# [[:Kategorî:Sal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sala 1663an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:1663 li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Saziya Zimanê kurdî]] → [[:Kategorî:Saziya Zimanê Kurdî]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20.]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sefewiyan]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sefewî]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sehebayên Mihemed]] → [[:Kategorî:Sehebayên Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Selçûqî]] → [[:Kategorî:Selcûqî]] *# [[:Kategorî:Sembol]] → [[:Kategorî:Çeveng]] *# [[:Kategorî:Senarîst]] → [[:Kategorî:Senaryonivîs]] *# [[:Kategorî:Senifandina mijarên sereke]] → [[:Kategorî:Sinifandina mijarên sereke]] *# [[:Kategorî:Serdem]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Serdema Kevnare]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Serdema Navîn]] → [[:Kategorî:Serdema navîn]] *# [[:Kategorî:Serdema helenîstîk]] → [[:Kategorî:Serdema helenîstî]] *# [[:Kategorî:Serhildanan]] → [[:Kategorî:Serhildan]] *# [[:Kategorî:Serhildêrên êzîdî]] → [[:Kategorî:Serhildêrên êzdî]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên Bangladeşê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên Bengladeşê]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Serokkomarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Serokkomarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlandê]] → [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlendayê]] *# [[:Kategorî:Sinciq]] → [[:Kategorî:Sincik]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ekuadorê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ekwadorê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Walesê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguay]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê CDU]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê PDS]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê Tirkiyê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Lezbiyen]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên lezbiyen]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Marokan]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên marokan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên almanyayê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên kroatî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Îsraelê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên îsraêlî]] *# [[:Kategorî:Skot]] → [[:Kategorî:Skotlendî]] *# [[:Kategorî:Somaliya]] → [[:Kategorî:Somalya]] *# [[:Kategorî:Standardên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên Internetê]] → [[:Kategorî:Standardên Internetê]] *# [[:Kategorî:Standartên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên li ser bingeha XMLê]] → [[:Kategorî:Standardên li ser bingeha XMLê]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên ereb]] → [[:Kategorî:Hunermendên ereb]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên polon]] → [[:Kategorî:Stranbêjên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên walesî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên Îranê]] → [[:Kategorî:Stranbêjên îranî]] *# [[:Kategorî:Stêrnas DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fînî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenya]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenyayê]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî lî li Amerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Stêrzanên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Sultan]] → [[:Kategorî:Siltan]] *# [[:Kategorî:Superlehengên Marvel Comics yên mêr]] → [[:Kategorî:Superlehengên mêr ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Superlehengên polon]] → [[:Kategorî:Superlehengên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Supersirûştî]] → [[:Kategorî:Serxwezayî]] *# [[:Kategorî:Swisrî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Swêd (siyaset)]] → [[:Kategorî:Siyaseta Swêdê]] *# [[:Kategorî:Swîsreyî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Sîcîlya]] → [[:Kategorî:Sîsîlya]] *# [[:Kategorî:Sîstema hezmê]] → [[:Kategorî:Koendama herisê]] *# [[:Kategorî:Sîstema mîzê]] → [[:Kategorî:Koendama mîzê]] *# [[:Kategorî:Sîstema rehikan]] → [[:Kategorî:Koendama demarê]] *# [[:Kategorî:Sûcan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Talk message boxes]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotûbêjan]] *# [[:Kategorî:Tatar]] → [[:Kategorî:Teter]] *# [[:Kategorî:Tawan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Tawanên şerên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Teknîkên bangeşeyê]] → [[:Kategorî:Teknîkên propagandayê]] *# [[:Kategorî:Telebe]] → [[:Kategorî:Xwendekar]] *# [[:Kategorî:Template namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo şablonan]] *# [[:Kategorî:Templates generating COinS]] → [[:Kategorî:Şablonên ku COinS çêdikin]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Mecaristanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Misirê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Misirê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Tenduristî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Tennessee]] → [[:Kategorî:Tênêsî]] *# [[:Kategorî:Tevgera wêjeyî]] → [[:Kategorî:Tevgerên wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Tevgerên neteweperest li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Tevgerên neteweperwer li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tevinek]] → [[:Kategorî:Şane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girdikî]] → [[:Kategorî:Masûlkeşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girêdanê]] → [[:Kategorî:Bestereşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka rehikî]] → [[:Kategorî:Demareşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka serrûyî]] → [[:Kategorî:Rûkeşeşane]] *# [[:Kategorî:Tracking templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şopandinê]] *# [[:Kategorî:Tramvay]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Tramwey]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Trove]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera Trove]] *# [[:Kategorî:Turîzm li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têgeh]] → [[:Kategorî:Konsept]] *# [[:Kategorî:Têgehên siyasetê]] → [[:Kategorî:Konseptên siyasetê]] *# [[:Kategorî:Têgihnasî]] → [[:Kategorî:Termînolojî]] *# [[:Kategorî:Têgînên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Têgînên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têlî]] → [[:Kategorî:Tîl]] *# [[:Kategorî:Tîmên superlehengên Marvel]] → [[:Kategorî:Tîmên superlehengan ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Tûrabdîn]] → [[:Kategorî:Tor]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm]] → [[:Kategorî:Turîzm]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma çandî]] → [[:Kategorî:Turîzma çandî]] *# [[:Kategorî:UN]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:User en-2]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-2]] *# [[:Kategorî:User en-3]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-3]] *# [[:Kategorî:VIAF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera VIAF]] *# [[:Kategorî:Vîrûs]] → [[:Kategorî:Vîrus]] *# [[:Kategorî:Vîrûsnas]] → [[:Kategorî:Vîrusnas]] *# [[:Kategorî:WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Walaxîye]] → [[:Kategorî:Ûlaxya]] *# [[:Kategorî:Wales]] → [[:Kategorî:Wêls]] *# [[:Kategorî:Walesî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Wêlsî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Wargehên Hessen]] → [[:Kategorî:Wargehên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Welatên Katalanî]] → [[:Kategorî:Welatên Ketelanî]] *# [[:Kategorî:Welatên nordî]] → [[:Kategorî:Welatên nordîk]] *# [[:Kategorî:Wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Werziş li Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Werziş li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Werzişkar li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Werzişvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Werzişkar]] → [[:Kategorî:Werzişvan]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên alman]] → [[:Kategorî:Werzişvanên alman]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên amerîkî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên fransî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên fransî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên holendî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên holendî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên kurd]] → [[:Kategorî:Werzişvanên kurd]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên swêdî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên swêdî]] *# [[:Kategorî:Weşandin 2004]] → [[:Kategorî:Weşanên sala 2004an]] *# [[:Kategorî:Wikidata templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîdaneyê]] *# [[:Kategorî:Wikimedia]] → [[:Kategorî:Weqfa Wikimedia]] *# [[:Kategorî:Wikipedia maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Wikipedia template categories]] → [[:Kategorî:Kategoriyên Wîkîpediyayê yên şablonan]] *# [[:Kategorî:Wikipedia templates by namespace]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê li gorî valahiya nav]] *# [[:Kategorî:Wikipedia translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Wîkîpediya:Çavlêgerandin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendaya Bakurê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendaya Bakurê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendayê]] *# [[:Kategorî:Xanedaniyên kurdî]] → [[:Kategorî:Xanedanên kurdan]] *# [[:Kategorî:Xelata wêjeya honaka zanistî]] → [[:Kategorî:Xelatên wêjeya honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnamê]] → [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnameyê]] *# [[:Kategorî:Xelatên edebî yên spanî]] → [[:Kategorî:Xelatên edebî yên Spanyayê]] *# [[:Kategorî:Xizinde]] → [[:Kategorî:Xijende]] *# [[:Kategorî:Xristiyan]] → [[:Kategorî:Xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Xwedabanûyên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedabanûyên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedawendên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedawendên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedayan]] → [[:Kategorî:Xweda]] *# [[:Kategorî:Xwekujî]] → [[:Kategorî:Xwekuj]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Amedê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Amedê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Diyarbekirê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Diyarbekirê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Almanyayê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Macaristanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraelê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Îraqê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Yewnanistan (Wêje)]] → [[:Kategorî:Wêjeya Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Yewnanî]] → [[:Kategorî:Zimanê yewnanî]] *# [[:Kategorî:Zanayên Ola Êzîdîtiyê]] → [[:Kategorî:Zanayên dînê êzdîtiyê]] *# [[:Kategorî:Zanista dadweriyê]] → [[:Kategorî:Zanista dadê]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên ereb]] → [[:Kategorî:Zanyarên ereb]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên kurd]] → [[:Kategorî:Zanyarên kurd]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên misilman]] → [[:Kategorî:Zanyarên misilman]] *# [[:Kategorî:Zanistên mirovatiyê]] → [[:Kategorî:Lêkolînên mirovahiyê]] *# [[:Kategorî:Zanistên siruştê]] → [[:Kategorî:Zanistên siruştî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanyarên polon]] → [[:Kategorî:Zanyarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên Îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanyarên îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Chicagoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Şîkagoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Moskowê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Moskoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Almanyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Fransayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Fransayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Marokoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Misirê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Zelandaya Nû]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Zelendaya Nû]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Çekyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îranê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îranê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Zargotina walesî]] → [[:Kategorî:Zargotina wêlsî]] *# [[:Kategorî:Zaro]] → [[:Kategorî:Zarokatî]] *# [[:Kategorî:Zengan (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Zencan (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Zimanmalbat]] → [[:Kategorî:Malbatên zimanan]] *# [[:Kategorî:Zimanê napolî]] → [[:Kategorî:Zimanê napolîtanî]] *# [[:Kategorî:Zimanê programkirinê]] → [[:Kategorî:Zimanê bernamekirinê]] *# [[:Kategorî:Zimanê çêkirî]] → [[:Kategorî:Zimanên çêkirî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovînayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovîna]] *# [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Keltî]] → [[:Kategorî:Zimanên keltî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Slavî]] → [[:Kategorî:Zimanên slavî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Walesê]] → [[:Kategorî:Zimanên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Zimanên galloîtalî]] → [[:Kategorî:Zimanên galoîtalî]] *# [[:Kategorî:Zimanên karlûkî]] → [[:Kategorî:Zimanên qarlûqî]] *# [[:Kategorî:Zimanên laponî]] → [[:Kategorî:Zimanên sámî]] *# [[:Kategorî:Zoolocî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Zoologî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Çalakvan li gorî mijar û neteweyan]] → [[:Kategorî:Çalakvan li gorî pirsgirêk û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên bûrkînafasoyî]] → [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên burkînafasoyî]] *# [[:Kategorî:Çand li Cardiffê]] → [[:Kategorî:Çand li Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda Meksîkî]] → [[:Kategorî:Çanda Meksîkê]] *# [[:Kategorî:Çanda Portugalê]] → [[:Kategorî:Çanda Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Çanda Walesê]] → [[:Kategorî:Çanda Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Çanda almanî]] → [[:Kategorî:Çanda Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda farsî]] → [[:Kategorî:Çanda farisî]] *# [[:Kategorî:Çanda hindî]] → [[:Kategorî:Çanda Hindistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda japonî]] → [[:Kategorî:Çanda Japonê]] *# [[:Kategorî:Çanda li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Çand li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Çanda rojhilata navîn]] → [[:Kategorî:Hunera rojhilata navîn]] *# [[:Kategorî:Çanda Înternetê]] → [[:Kategorî:Çanda înternetê]] *# [[:Kategorî:Çanda Îtalyayê li gorî herêman]] → [[:Kategorî:Çanda îtalî li gorî herêman]] *# [[:Kategorî:Çax]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Çaxa Antîk]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Çaxa Nû]] → [[:Kategorî:Serdema Nû]] *# [[:Kategorî:Çek (gel) li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Çekyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Çek (gel)]] → [[:Kategorî:Çekyayî]] *# [[:Kategorî:Çemên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Çemên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navnetewî]] → [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navneteweyî]] *# [[:Kategorî:Çemên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Çemên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Çemên Sudanê]] → [[:Kategorî:Çemên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Çermnasî]] → [[:Kategorî:Dermatolojî]] *# [[:Kategorî:Çiyayên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Çiyayên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Çêkerên hind]] → [[:Kategorî:Çêkerên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Çêlikan]] → [[:Kategorî:Komîşîr]] *# [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romayê]] → [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romê]] *# [[:Kategorî:Êzîdîtî]] → [[:Kategorî:Êzdîtî]] *# [[:Kategorî:Êşkence]] → [[:Kategorî:Îşkence]] *# [[:Kategorî:Îcatker]] → [[:Kategorî:Dahêner]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Romê ya Pîroz]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Romayê ya Pîroz]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Selçûqiyan]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Selcûqiyan]] *# [[:Kategorî:Îngilistan]] → [[:Kategorî:Înglistan]] *# [[:Kategorî:Îrlandî]] → [[:Kategorî:Îrlendî]] *# [[:Kategorî:Îslam li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Îslam li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Îsraîl]] → [[:Kategorî:Îsraêl]] *# [[:Kategorî:Ûrûgûay]] → [[:Kategorî:Ûrûguay]] *# [[:Kategorî:Şablon (Brazîl)]] → [[:Kategorî:Şablon (Brezîl)]] *# [[:Kategorî:Şablon (Kosovo)]] → [[:Kategorî:Şablon (Kosova)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi zimanê)]] → [[:Kategorî:Şablon (sîmbol zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi-x)]] → [[:Kategorî:Şablon (bi-zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên erebî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya erebî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên kîrîlî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya kîrîlî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên latînî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya latînî)]] *# [[:Kategorî:Şablonên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Şablonên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên fîzyolojiyê]] → [[:Kategorî:Şablonên fizyolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên heşyarde]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo kategoriyan]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde yên bi parametreyên kêm]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotaran bi parametreyên kêm]] *# [[:Kategorî:Şablonên ji bo valahiya nav ya kategoriyê]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên navbera bikarhêner]] → [[:Kategorî:Şablonên valahiya nava bikarhêneran]] *# [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenigariyê]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şahên efsanewî]] → [[:Kategorî:Keyên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Şahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Şanezanist]] → [[:Kategorî:Biyolojiya xaneyî]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên Hessen]] → [[:Kategorî:Şaredariyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Palermoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Palermoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Torînoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Torînoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên metropola Napoliyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Napoliyê]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Azerbaycana Rojavayê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Hemedanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hemedanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kirmanşanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Îranê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Şaşiyên agahîdankan]] → [[:Kategorî:Xeletiyên agahîdankan]] *# [[:Kategorî:Şerê Rûs-Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Şerê Rûsyayê li ser Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Şerên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şerên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Kurdistan'ê]] → [[:Kategorî:Şitilên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbariyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbarîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Riha'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Rihayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojiyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Televîzyonê]] → [[:Kategorî:Şitilên televîzyonê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Wikimedia'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Wikimediayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên astronoman]] → [[:Kategorî:Şitilên stêrnasan]] *# [[:Kategorî:Şitilên bi şaşî û kêmasî]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilan ên bi şaşî û kêmasî]] *# [[:Kategorî:Şitilên dînî]] → [[:Kategorî:Şitilên dîn]] *# [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê yên 2010î]] *# [[:Kategorî:Şoreşa Pîşesaziyê]] → [[:Kategorî:Şoreşa pîşesaziyê]] *# [[:Kategorî:Şotê (navçe)]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] == 2026-04-02T08:21:04Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 32 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-04-01T08:20:40Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 31 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-03-29T08:20:49Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 32 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-03-28T08:20:51Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 30 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-03-27T08:20:50Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 30 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-03-26T11:53:44Z == * Ne-beralîkirina nehêvîkirî: [[:Kategorî:Beralîkirinên kategoriyan yên ne vala ne]] * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 30 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: *# [[:Kategorî:1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1890î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1893 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1893 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1938 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1938 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1960î li Walesê]] → [[:Kategorî:1960î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1974 li Walesê]] → [[:Kategorî:1974 li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1996 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1996 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:2010an şitlek drama fîlm]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] *# [[:Kategorî:Aboriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Aboriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Aboriya Walesê]] → [[:Kategorî:Aboriya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Aborîzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aborînas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aborîzan]] → [[:Kategorî:Aborînas]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên amerîkî]] → [[:Kategorî:Aborînasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bengladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Abxazya]] → [[:Kategorî:Ebxazya]] *# [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdûgel]] → [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdewlet]] *# [[:Kategorî:Ajalnasî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Ajalên difirin]] → [[:Kategorî:Heywanên difirin]] *# [[:Kategorî:Ajalên ku rewşa wan baş e]] → [[:Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî]] *# [[:Kategorî:Ajalên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokê Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokên Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Aktor li gotî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aktorên Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktorên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktorên fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên hindî]] → [[:Kategorî:Aktorên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktorên polon]] → [[:Kategorî:Aktorên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Aktorên walesî]] → [[:Kategorî:Aktorên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên brazîlî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên hindî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkê]] → [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkoyê]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên walesî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Alava avakirina avahiyan]] → [[:Kategorî:Keresteyên avakirinê]] *# [[:Kategorî:Alim dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Alîm li gorî binebeşê]] → [[:Kategorî:Alim li gorî binebeşê]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen]] *# [[:Kategorî:Alîmên dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Anarşî]] → [[:Kategorî:Anarşîzm]] *# [[:Kategorî:Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên ketelan]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên ketelan]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên swîsrî]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Antigûa û Berbûda]] → [[:Kategorî:Antîgua û Berbûda]] *# [[:Kategorî:Antropologên brîtanî]] → [[:Kategorî:Mirovnasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Antîkomûnîzm]] → [[:Kategorî:Antîkomunîzm]] *# [[:Kategorî:Apocynaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya kinfan]] *# [[:Kategorî:Apple Inc.]] → [[:Kategorî:Apple, Inc.]] *# [[:Kategorî:Apîyolojî]] → [[:Kategorî:Apiyolojî]] *# [[:Kategorî:Arizona (erdnîgarî)]] → [[:Kategorî:Arîzona (erdnîgarî)]] *# [[:Kategorî:Arjantîn]] → [[:Kategorî:Arjentîn]] *# [[:Kategorî:Arjantînî]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Arma]] → [[:Kategorî:Nîşan]] *# [[:Kategorî:Article namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo gotaran]] *# [[:Kategorî:Articles which use infobox templates with no data rows]] → [[:Kategorî:Articles using infobox templates with no data rows]] *# [[:Kategorî:Articles with multiple maintenance issues]] → [[:Kategorî:Gotarên bi gelek probleman]] *# [[:Kategorî:Artuklu]] → [[:Kategorî:Ertuqî]] *# [[:Kategorî:Artêşa Parastina ên Şoreşa Îslamî]] → [[:Kategorî:Artêşa Pasdaran a Şoreşa Îslamî ya Îranê]] *# [[:Kategorî:Arşîvên li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Arşîvên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Asklipîos]] → [[:Kategorî:Asklêpios]] *# [[:Kategorî:Astrofizîk]] → [[:Kategorî:Stêrfizîk]] *# [[:Kategorî:Astrofîzîknas]] → [[:Kategorî:Stêrfîzîknas]] *# [[:Kategorî:Astronom]] → [[:Kategorî:Stêrnas]] *# [[:Kategorî:Astronomên DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Astronomên ereb]] → [[:Kategorî:Stêrnasên ereb]] *# [[:Kategorî:Astronomên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Astronomên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Astronomên jin]] → [[:Kategorî:Stêrnasên jin]] *# [[:Kategorî:Astronomên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Astronomên misilman]] → [[:Kategorî:Stêrnasên misilman]] *# [[:Kategorî:Astronomên swêdî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Astronomên tirk]] → [[:Kategorî:Stêrnasên tirk]] *# [[:Kategorî:Astronomên yewnanî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Astronomî li Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Astronomî]] → [[:Kategorî:Stêrnasî]] *# [[:Kategorî:Astronot]] → [[:Kategorî:Esmanger]] *# [[:Kategorî:Asîd]] → [[:Kategorî:Tirşe]] *# [[:Kategorî:Asûrî]] → [[:Kategorî:Suryanî]] *# [[:Kategorî:Av li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Av li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Av li Walesê]] → [[:Kategorî:Av li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûn 1663 li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1663an li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalê]] → [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1890î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li Norwêcê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li Norwêcê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûrîyê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî salan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî salan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avahiya dîrokî]] → [[:Kategorî:Avahiyên dîrokî]] *# [[:Kategorî:Avahî li Berlînê]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Berlînê]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Mîmar li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz]] → [[:Kategorî:Mîmar]] *# [[:Kategorî:Avahîsazên kurd]] → [[:Kategorî:Mîmarên kurd]] *# [[:Kategorî:Avahîsazî]] → [[:Kategorî:Mîmarî]] *# [[:Kategorî:Avûstûrya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awayên rêvebirinan]] → [[:Kategorî:Şiklên birevêbirinê]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Awistralî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî]] → [[:Kategorî:Awistralî]] *# [[:Kategorî:Awistriya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awustralya]] → [[:Kategorî:Awistralya]] *# [[:Kategorî:Azerbeycan]] → [[:Kategorî:Azerbaycan]] *# [[:Kategorî:Aşik]] → [[:Kategorî:Gede]] *# [[:Kategorî:Aşîtî]] → [[:Kategorî:Aştî]] *# [[:Kategorî:BIBSYS]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BIBSYS]] *# [[:Kategorî:BNE]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNE]] *# [[:Kategorî:BNF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNF]] *# [[:Kategorî:Babel - Users by language]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Babîl - Bikarhênerên li gorî zimanê]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Bahamas]] → [[:Kategorî:Bahama]] *# [[:Kategorî:Bajar û komûnên Basilicatayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Basilicatayê]] *# [[:Kategorî:Bajaren parêzgeha Xorasana Rezewî]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Xorasana Rezewî]] *# [[:Kategorî:Bajarokên Hessen]] → [[:Kategorî:Bajarokên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Almanî]] → [[:Kategorî:Bajarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Bajarên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkê]] → [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Kirmaşanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Bajarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Bajarên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Nemsayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Polendayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Polonyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Walesê]] → [[:Kategorî:Bajarên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Emîliya Romanyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Emîliya Romanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Friuli-Venezia Giulia]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Friuli-Venezia Giulia]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Kampaniyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Kampaniyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Lombardiyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Lombardiyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Markeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Markeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Molîzeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Molîzeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Piemontê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Piemontê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Pugliayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Pugliayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Umbriyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Umbriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Venetoyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê]] *# [[:Kategorî:Balindeyên wîçwîçokan]] → [[:Kategorî:Fîkar]] *# [[:Kategorî:Bandora civakî]] → [[:Kategorî:Tesîra civakî]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Propaganda li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li Îranê]] → [[:Kategorî:Propaganda li Îranê]] *# [[:Kategorî:Bangeşe]] → [[:Kategorî:Propaganda]] *# [[:Kategorî:Bangladeş]] → [[:Kategorî:Bengladeş]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Bengladeşî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî]] → [[:Kategorî:Bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Bedlîs (navend)]] → [[:Kategorî:Bidlîs (navend)]] *# [[:Kategorî:Bedlîs]] → [[:Kategorî:Bidlîs]] *# [[:Kategorî:Bees (bîrdozî)]] → [[:Kategorî:Be's (bîrdozî)]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên awistirî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên awistirî]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên swêdî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên swêdî]] *# [[:Kategorî:Berhemên 2001an]] → [[:Kategorî:Berhemên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Berhemên japonan]] → [[:Kategorî:Berhemên japoniyan]] *# [[:Kategorî:Bernamenûsên kurd]] → [[:Kategorî:Bernamenivîsên kurd]] *# [[:Kategorî:Bestekarên kroatî]] → [[:Kategorî:Bestekarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Bexşên parêzgeha Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên parêzgeha Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Bexşên Îranê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Sineyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên navçeya Sineyê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Beşên psîkolojiyê]] → [[:Kategorî:Beşên derûnnasiyê]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên fars]] → [[:Kategorî:Bijîşkên faris]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên yewnanî]] → [[:Kategorî:Bijîşkên yewnan]] *# [[:Kategorî:Bikarhênerê kurd]] → [[:Kategorî:Bikarhênerên kurd]] *# [[:Kategorî:Binebeşên zanista siyasetê]] → [[:Kategorî:Binebeşên siyasetnasiyê]] *# [[:Kategorî:Blogerên polon]] → [[:Kategorî:Blogerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Blogerên walesî]] → [[:Kategorî:Blogerên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Bolîvîa]] → [[:Kategorî:Bolîvya]] *# [[:Kategorî:Bomhemya]] → [[:Kategorî:Bohemya]] *# [[:Kategorî:Bordèu]] → [[:Kategorî:Bordo]] *# [[:Kategorî:Brazîl]] → [[:Kategorî:Brezîl]] *# [[:Kategorî:Brazîlî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Brezîlî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Brazîlî]] → [[:Kategorî:Brezîlî]] *# [[:Kategorî:Burkîna Fazo]] → [[:Kategorî:Burkîna Faso]] *# [[:Kategorî:Bîrdozî]] → [[:Kategorî:Îdeolojî]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Walesê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:CDU]] → [[:Kategorî:Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:CS1 American English-language sources (en-us)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:CS1 British English-language sources (en-gb)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya brîtanî-language sources (en-gb)]] *# [[:Kategorî:CS1 Canadian English-language sources (en-ca)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya kanadayî-language sources (en-ca)]] *# [[:Kategorî:CS1 English-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîzî-language sources (en)]] *# [[:Kategorî:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]] → [[:Kategorî:CS1 spanî (Ewropa)-language sources (es-es)]] *# [[:Kategorî:CS1 indonezî-language sources (id)]] → [[:Kategorî:CS1 endonezî-language sources (id)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses Korean-language script (ko)]] → [[:Kategorî:CS1 uses koreyî-language script (ko)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses rusî-language script (ru)]] → [[:Kategorî:CS1 uses rûsî-language script (ru)]] *# [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:Cardiff]] → [[:Kategorî:Kardîf]] *# [[:Kategorî:Cejnên êzîdiyan]] → [[:Kategorî:Cejnên êzdiyan]] *# [[:Kategorî:Ceng li gorî şêwazan]] → [[:Kategorî:Cureyên şer]] *# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîkên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Şûnewarên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên merkezî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên merkezî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1 yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Citation and verifiability maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo çavkanî û teyîdkirinê]] *# [[:Kategorî:Citation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavkaniyan]] *# [[:Kategorî:Civaka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Civaka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Civaka Walesê]] → [[:Kategorî:Civaka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Classification templates]] → [[:Kategorî:Şablonên sinifandinê]] *# [[:Kategorî:Cleanup templates]] → [[:Kategorî:Şablonên paqijkirinê]] *# [[:Kategorî:Cureya wêjeyî]] → [[:Kategorî:Cureyê wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Cureyên tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Cureyên turîzmê]] *# [[:Kategorî:Cêwîyên yewnan]] → [[:Kategorî:Cêwiyên yewnan]] *# [[:Kategorî:Cîhadvan]] → [[:Kategorî:Micahîd]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirina îdarî ya asta duyem li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî yên asta duyem li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyayî yên DYAyê]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyasî yên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dada leşkerî]] → [[:Kategorî:Dadweriya leşkerî]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Albanyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Albanyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên li Kenya]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Kenyayê]] *# [[:Kategorî:Dadweriya mafên telîfê]] → [[:Kategorî:Dadweriya mafê daneriyê]] *# [[:Kategorî:Daneya Komputerê]] → [[:Kategorî:Daneyên komputerê]] *# [[:Kategorî:Danserên kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Danserên kambocayî]] *# [[:Kategorî:Danserên skotlendî mêr]] → [[:Kategorî:Danserên skotlendî yên mêr]] *# [[:Kategorî:Danserên yewnan yên jin]] → [[:Kategorî:Danserên yewnan ên jin]] *# [[:Kategorî:Danserên îngilîz yên mêr]] → [[:Kategorî:Danserên îngilîz ên mêr]] *# [[:Kategorî:Daxwazên yekkirina dîrokê]] → [[:Kategorî:Yekkirina dîrokê]] *# [[:Kategorî:Dehsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Dehsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dem]] → [[:Kategorî:Zeman]] *# [[:Kategorî:Departement]] → [[:Kategorî:Departmen]] *# [[:Kategorî:Departmanên Fransayê]] → [[:Kategorî:Departementên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Deryaya Azov]] → [[:Kategorî:Deryaya Azovê]] *# [[:Kategorî:Derûnnas]] → [[:Kategorî:Psîkolog]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Dewletên DYA]] → [[:Kategorî:Dewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dewletên berê li gorî şiklê birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dewletên dîrokî li gorî şiklê birêvebirinê]] *# [[:Kategorî:Dewletên biniqaş]] → [[:Kategorî:Herêmên binîqaş]] *# [[:Kategorî:Dewletên kurda]] → [[:Kategorî:Dewletên kurdan]] *# [[:Kategorî:Dewê Xinis]] → [[:Kategorî:Xinûs]] *# [[:Kategorî:Dezgehên birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dezgehên hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Diana, prensesa Wales]] → [[:Kategorî:Diana, prensesa Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Documentation assistance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên alîkar ji bo belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Documentation see also templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê yên binêre herwiha]] *# [[:Kategorî:Documentation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Dotmîrên swîsreyî]] → [[:Kategorî:Dotmîrên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Dozger]] → [[:Kategorî:Dozgêr]] *# [[:Kategorî:Dozgerên kurd]] → [[:Kategorî:Dozgêrên kurd]] *# [[:Kategorî:Doğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Drag queen]] → [[:Kategorî:Dragqueen]] *# [[:Kategorî:Dêrên Çiyayên Athosê]] → [[:Kategorî:Dêrên Çiyayê Athosê]] *# [[:Kategorî:Dîgor]] → [[:Kategorî:Dîxor]] *# [[:Kategorî:Dînnasî]] → [[:Kategorî:Îlahiyat]] *# [[:Kategorî:Dîroka Cihûyan li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Dîroka cihûyan li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Jenev ê]] → [[:Kategorî:Dîroka Jenevê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Dîroka Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dadweriyê]] → [[:Kategorî:Dîroka dadê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dînê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Dîroka dîn li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Îsraelê]] → [[:Kategorî:Dîroka Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên fars]] → [[:Kategorî:Dîroknasên faris]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên polon]] → [[:Kategorî:Dîroknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Dîrokzan]] → [[:Kategorî:Dîroknas]] *# [[:Kategorî:Dîzayner li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Sêwirîner li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Dîzayner]] → [[:Kategorî:Sêwirîner]] *# [[:Kategorî:Edalet]] → [[:Kategorî:Dadmendî]] *# [[:Kategorî:Edaleta tawanî]] → [[:Kategorî:Dadmendiya sizayî]] *# [[:Kategorî:Edebiyatvanên kurd]] → [[:Kategorî:Wêjevanên kurd]] *# [[:Kategorî:Efrîka]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqa]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqaya Başûr]] → [[:Kategorî:Afrîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Elbîstan]] → [[:Kategorî:Albistan]] *# [[:Kategorî:Elewiyên tirk]] → [[:Kategorî:Tirkên elewî]] *# [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyê]] → [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Elmanya]] → [[:Kategorî:Almanya]] *# [[:Kategorî:Elî Xaminêyî]] → [[:Kategorî:Elî Xamineyî]] *# [[:Kategorî:Emerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Emerîkî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Amerîkî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Emerîkî]] → [[:Kategorî:Amerîkî]] *# [[:Kategorî:Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban]] *# [[:Kategorî:Endamê Konseya Ewropayê]] → [[:Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Endamên G20yê]] → [[:Kategorî:Endamên G20ê]] *# [[:Kategorî:Endamên akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Endamên akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Endazyar]] → [[:Kategorî:Endezyar]] *# [[:Kategorî:Endazyarên alman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endazyarên elman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Endustrlî li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Endustrî li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Endustrî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustrî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Enerjî]] → [[:Kategorî:Wize]] *# [[:Kategorî:Ensîklopediyên serhêl]] → [[:Kategorî:Ensîklopediyên înternetê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên li DYA'yê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li DYAyê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên Şîleyê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li Şîleyê]] *# [[:Kategorî:Erdnasên fars]] → [[:Kategorî:Erdnîgarnasên faris]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Bulgaristanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Bulgaristanê]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Qirgizistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Qirgizistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Brazîlê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessen]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessenê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Holandayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Nemsayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Sudanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Walesê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya turîzmê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya yewnana kevnare]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Yewnanistana kevnare]] *# [[:Kategorî:Erdzanî]] → [[:Kategorî:Erdnasî]] *# [[:Kategorî:Erzirom]] → [[:Kategorî:Erzîrom]] *# [[:Kategorî:Escalloniaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya eskalonyayan]] *# [[:Kategorî:Esmangerên polon]] → [[:Kategorî:Esmangerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Estonî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Eston li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Estonî]] → [[:Kategorî:Eston]] *# [[:Kategorî:Eyûbiyan]] → [[:Kategorî:Eyûbî]] *# [[:Kategorî:Ezman]] → [[:Kategorî:Esman]] *# [[:Kategorî:Eşîrên Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Eşîrên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:FAST]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera FAST]] *# [[:Kategorî:Famîleya keweran]] → [[:Kategorî:Famîleya şêfeletan]] *# [[:Kategorî:Famîleya sosinên Înka]] → [[:Kategorî:Famîleya sosinên înka]] *# [[:Kategorî:Fas]] → [[:Kategorî:Maroko]] *# [[:Kategorî:Faunaya Okyanûsya]] → [[:Kategorî:Faunaya Okanûsiyayê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Dîcleyê]] → [[:Kategorî:Faunaya Dîcleyê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Firatê]] → [[:Kategorî:Faunaya Firatê]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên kurd]] → [[:Kategorî:Fîlozofên kurd]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên tirk]] → [[:Kategorî:Fîlozofên tirk]] *# [[:Kategorî:Felsefeya dadweriyê]] → [[:Kategorî:Felsefeya dadê]] *# [[:Kategorî:Femînîst]] → [[:Kategorî:Femînîzm]] *# [[:Kategorî:Fiqihzan]] → [[:Kategorî:Fiqihnas]] *# [[:Kategorî:Fiqihzanên kurd]] → [[:Kategorî:Fiqihnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Firaq]] → [[:Kategorî:Firax]] *# [[:Kategorî:Firmesun]] → [[:Kategorî:Fîlozof]] *# [[:Kategorî:Firokevan]] → [[:Kategorî:Pîlot]] *# [[:Kategorî:Firîşte di Pirtûka Henox de]] → [[:Kategorî:Firîşteyên di Pirtûka Henox de]] *# [[:Kategorî:Fizîknas ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên fars]] → [[:Kategorî:Fizîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên polon]] → [[:Kategorî:Fizîknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Fizîkvanên kurd]] → [[:Kategorî:Fizîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Formata dosyayên]] → [[:Kategorî:Formata faylê]] *# [[:Kategorî:Fotokêş]] → [[:Kategorî:Wênegir]] *# [[:Kategorî:Fotokêşên îtalî]] → [[:Kategorî:Wênegirên îtalî]] *# [[:Kategorî:Futbol Amerîkî]] → [[:Kategorî:Futbola amerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2001]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2005]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2005an]] *# [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekujiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekuştinê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkan]] → [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên îranê]] → [[:Kategorî:Fîlmên îranî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên skotlandî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên skotlendî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên yewnanî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên yewnan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Filîpînî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Filîpînî]] *# [[:Kategorî:Fîziyolojî]] → [[:Kategorî:Fizyolojî]] *# [[:Kategorî:Fîzîknasên brîtanî]] → [[:Kategorî:Fizîknasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Fîzîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:GND]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera GND]] *# [[:Kategorî:Generic WikiProject templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîprojeyan]] *# [[:Kategorî:Gernas]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Gerîlayên Kurd di şer de hatin kuştin]] → [[:Kategorî:Gerîlayên kurd di şer de hatin kuştin]] *# [[:Kategorî:Girtîgehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Girtîgehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Giyanewer]] → [[:Kategorî:Jiyan]] *# [[:Kategorî:Globalîzasyona çandî]] → [[:Kategorî:Cîhanîbûna çandî]] *# [[:Kategorî:Golên Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Golên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] → [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûr]] → [[:Kategorî:Gotarên bi kurdiya başûr]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya navendî]] → [[:Kategorî:Gotara bi soranî]] *# [[:Kategorî:Gotara bi zaravayên kurdî]] → [[:Kategorî:Gotarên bi zaravayên din]] *# [[:Kategorî:Gotara bijartî]] → [[:Kategorî:Gotarên bijartî]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi muhîmiya Herî kêm]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi muhîmiya Herî kêm]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi sinifa NA]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi sinifa NA]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank Bajar" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank bajar" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Infobox Navçe" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank navçe" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Gotarên bingehîn bi Nesinifandî]] → [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên nehatine sinifandin]] *# [[:Kategorî:Gotarên bê çavkanî]] → [[:Kategorî:Gotarên bêçavkanî]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku ne ensîklopedîk in]] → [[:Kategorî:Gotarên bi navdariya ne eşkere]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] *# [[:Kategorî:Goştê berazê]] → [[:Kategorî:Goştê berazan]] *# [[:Kategorî:Gundistanên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Gundistanên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên Depeyê]] → [[:Kategorî:Gundên Depê]] *# [[:Kategorî:Gundên Kuluyê]] → [[:Kategorî:Gundên Qulekê]] *# [[:Kategorî:Gundên Melkişîyê]] → [[:Kategorî:Gundên Melkişiyê]] *# [[:Kategorî:Gundên Pirsûsê]] → [[:Kategorî:Gundên Sirûcê]] *# [[:Kategorî:Gundên Silîvana]] → [[:Kategorî:Gundên Mirgewerê]] *# [[:Kategorî:Gundên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] → [[:Kategorî:Cihên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] *# [[:Kategorî:Gundên parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Gundên Dêrsimê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Gundên Çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareyê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gûatêmala]] → [[:Kategorî:Guatemala]] *# [[:Kategorî:Gûatêmalî]] → [[:Kategorî:Guatemalî]] *# [[:Kategorî:Güneydoğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanê fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanên fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvan li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Helbestvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fars]] → [[:Kategorî:Helbestvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fînlandî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên polon]] → [[:Kategorî:Helbestvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên romantîkê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên romantîk]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farsî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farisî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Hemîd Kerzeî]] → [[:Kategorî:Hamid Kerzay]] *# [[:Kategorî:Hemû gotarên reklamî]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên wekî reklamê]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanên]] → [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû şirket]] → [[:Kategorî:Şirket]] *# [[:Kategorî:Herpetologî]] → [[:Kategorî:Herpetolojî]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holandayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Herêmên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Herêmên dîrokî li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Hewanasî]] → [[:Kategorî:Meteorolojî]] *# [[:Kategorî:Heywanên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezzo]] → [[:Kategorî:Hezo]] *# [[:Kategorî:Hikûmdarên Asyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmdarên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Hikûmeta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmeta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hilanok]] → [[:Kategorî:Asansor]] *# [[:Kategorî:Hochsauerland]] → [[:Kategorî:Hochsauerlandkreis]] *# [[:Kategorî:Homoseksuelî]] → [[:Kategorî:Hevzayendîtî]] *# [[:Kategorî:Huner li Walesê]] → [[:Kategorî:Huner li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê Operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendên operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên hindî]] → [[:Kategorî:Hunermendên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Hunermendên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Hunermendên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Hunermendên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Hunermendên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Hunermendên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Walesê]] → [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Hêzên Esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Keyaniyê]] → [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:ISNI]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera ISNI]] *# [[:Kategorî:Infobox]] → [[:Kategorî:Agahîdank]] *# [[:Kategorî:Japonya]] → [[:Kategorî:Japon]] *# [[:Kategorî:Jazz]] → [[:Kategorî:Caz]] *# [[:Kategorî:Jidayikbun 1970]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1970]] *# [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 0î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 0î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 10 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 10 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1000î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1000î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1004]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1004]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1005]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1005]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1008]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1008]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1013]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1013]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1014]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1014]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1015]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1015]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1016]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1016]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1017]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1017]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1018]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1018]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1019]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1019]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1021]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1021]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1022]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1022]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1023]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1023]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1024]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1024]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1025]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1025]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1026]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1026]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1027]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1027]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1028]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1028]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1029]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1029]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1031]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1031]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1032]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1032]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1033]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1033]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1034]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1034]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1035]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1035]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1036]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1036]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1037]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1037]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1038]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1038]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1039]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1039]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1041]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1041]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1042]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1042]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1043]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1043]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1044]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1044]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1045]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1045]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1046]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1046]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1047]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1047]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1048]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1048]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1049]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1049]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1051]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1051]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1052]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1052]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1053]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1053]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1054]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1054]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1055]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1055]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1056]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1056]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1057]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1057]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1058]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1058]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1059]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1059]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 106 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 106 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1060]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1060]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1061]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1061]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1062]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1062]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1063]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1063]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1064]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1064]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1065]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1065]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1066]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1066]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1067]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1067]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1068]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1068]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1069]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1069]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1070]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1070]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1071]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1071]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1072]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1072]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1073]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1073]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1074]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1074]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1075]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1075]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1076]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1076]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1077]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1077]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1078]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1078]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1079]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1079]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1080]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1080]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1081]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1081]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1082]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1082]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1083]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1083]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1084]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1084]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1085]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1085]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1086]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1086]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1087]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1087]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1088]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1088]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1089]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1089]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1090]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1090]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1091]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1091]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1092]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1092]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1093]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1093]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1094]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1094]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1095]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1095]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1096]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1096]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1097]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1097]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1098]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1098]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1099]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1099]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1101]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1101]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1102]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1102]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1103]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1103]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1104]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1104]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1105]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1105]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1106]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1106]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1107]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1107]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1108]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1108]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1109]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1109]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1110]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1110]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1111]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1111]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1112]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1112]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1113]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1113]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1114]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1114]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1115]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1115]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1116]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1116]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1117]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1117]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1118]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1118]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1119]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1119]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1120]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1120]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1122]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1122]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1125]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1125]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1127]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1127]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1128]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1128]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1131]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1131]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1132]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1132]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1133]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1133]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1134]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1134]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1135]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1135]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1136]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1136]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1137]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1137]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1138]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1138]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1139]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1139]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1140]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1140]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1141]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1141]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1142]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1142]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1143]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1143]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1144]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1144]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1146]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1146]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1147]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1147]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1148]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1148]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1149]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1149]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1150]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1150]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1151]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1151]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1152]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1152]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1153]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1153]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1154]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1154]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1155]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1155]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1156]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1156]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1157]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1157]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1158]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1158]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1159]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1159]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1160]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1160]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1162]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1162]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1163]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1163]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1164]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1164]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1166]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1166]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1167]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1167]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1168]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1168]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1169]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1169]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1170]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1170]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1171]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1171]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1172]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1172]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1173]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1173]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1174]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1174]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1175]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1175]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1176]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1176]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1177]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1177]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1178]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1178]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1179]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1179]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1181]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1181]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1182]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1182]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1183]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1183]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1184]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1184]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1185]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1185]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1186]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1186]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1187]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1187]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1190]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1190]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1191]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1191]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1193]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1193]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1194]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1194]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1195]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1195]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1196]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1196]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1197]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1197]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1198]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1198]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1199]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1199]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1200]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1200]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1201]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1201]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1202]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1202]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1203]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1203]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1206]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1206]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1207]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1207]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1209]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1209]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1210]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1210]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1211]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1211]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1212]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1212]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1213]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1213]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1214]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1214]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1215]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1215]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1217]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1217]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1218]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1218]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1219]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1219]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1220]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1220]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1221]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1221]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1222]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1222]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1223]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1223]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1224]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1224]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1226]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1226]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1227]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1227]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1228]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1228]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1229]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1229]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1230]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1230]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1231]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1231]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1232]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1232]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1233]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1233]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1234]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1234]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1235]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1235]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1236]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1236]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1237]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1237]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1238]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1238]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1239]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1239]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1241]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1241]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1242]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1242]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1243]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1243]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1244]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1244]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1245]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1245]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1246]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1246]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1247]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1247]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1248]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1248]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1249]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1249]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1250]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1250]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1251]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1251]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1252]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1252]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1253]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1253]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1254]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1254]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1255]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1255]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1256]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1256]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1257]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1257]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1258]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1258]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1259]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1259]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1260]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1260]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1261]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1261]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1262]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1262]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1263]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1263]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1264]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1264]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1265]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1265]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1266]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1266]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1267]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1267]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1268]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1268]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1269]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1269]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1270]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1270]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1271]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1271]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1273]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1273]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1274]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1274]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1275]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1275]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1276]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1276]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1277]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1277]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1278]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1278]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1279]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1279]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1280]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1280]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1281]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1281]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1282]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1282]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1283]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1283]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1284]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1284]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1285]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1285]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1286]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1286]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1287]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1287]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1288]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1288]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1289]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1289]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1290]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1290]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1291]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1291]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1292]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1292]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1293]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1293]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1294]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1294]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1295]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1295]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1296]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1296]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1297]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1297]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1299]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1299]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 12]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 12]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1301]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1301]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1302]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1302]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1303]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1303]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1304]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1304]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1305]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1305]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1306]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1306]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1307]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1307]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1308]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1308]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1310]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1310]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1312]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1312]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1313]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1313]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1314]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1314]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1315]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1315]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1316]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1316]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1317]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1317]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1318]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1318]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1319]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1319]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1320]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1320]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1322]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1322]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1323]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1323]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1324]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1324]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1325]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1325]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1326]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1326]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1327]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1327]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1329]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1329]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1330]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1330]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1331]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1331]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1332]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1332]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1333]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1333]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1334]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1334]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1335]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1335]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1336]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1336]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1337]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1337]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1338]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1338]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1339]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1339]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1340]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1340]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1341]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1341]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1342]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1342]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1343]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1343]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1344]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1344]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1345]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1345]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1346]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1346]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1348]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1348]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1349]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1349]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1350]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1350]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1351]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1351]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1352]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1352]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1353]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1353]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1355]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1355]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1356]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1356]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1357]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1357]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1358]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1358]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1359]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1359]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1361]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1361]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1362]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1362]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1363]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1363]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1364]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1364]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1365]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1365]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1366]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1366]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1367]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1367]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1368]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1368]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1369]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1369]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1370]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1370]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1371]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1371]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1372]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1372]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1373]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1373]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1374]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1374]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1375]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1375]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1376]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1376]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1377]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1377]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1378]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1378]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1379]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1379]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1380]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1380]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1381]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1381]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1382]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1382]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1383]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1383]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1385]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1385]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1386]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1386]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1387]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1387]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1388]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1388]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1389]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1389]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1390]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1390]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1391]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1391]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1392]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1392]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1393]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1393]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1394]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1394]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1395]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1395]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1396]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1396]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1397]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1397]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1398]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1398]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1399]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1399]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 140 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 140 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1401]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1401]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1402]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1402]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1403]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1403]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1404]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1404]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1405]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1405]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1406]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1406]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1407]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1407]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1408]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1408]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1409]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1409]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1410]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1410]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1412]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1412]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1413]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1413]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1414]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1414]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1415]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1415]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1416]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1416]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1417]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1417]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1418]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1418]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1419]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1419]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1420]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1420]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1421]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1421]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1422]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1422]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1423]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1423]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1424]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1424]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1425]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1425]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1426]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1426]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1427]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1427]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1428]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1428]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1429]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1429]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1430]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1430]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1431]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1431]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1432]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1432]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1433]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1433]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1434]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1434]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1435]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1435]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1436]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1436]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1437]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1437]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1438]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1438]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1439]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1439]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1440]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1440]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1441]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1441]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1442]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1442]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1443]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1443]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1444]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1444]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1445]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1445]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1446]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1446]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1447]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1447]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1448]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1448]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1449]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1449]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1450]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1450]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1451]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1451]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1452]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1452]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1453]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1453]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1454]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1454]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1455]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1455]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1456]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1456]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1457]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1457]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1458]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1458]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1459]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1459]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1460]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1460]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1461]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1461]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1462]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1462]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1463]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1463]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1464]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1464]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1465]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1465]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1466]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1466]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1467]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1467]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1468]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1468]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1469]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1469]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1470]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1470]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1471]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1471]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1472]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1472]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1474]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1474]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1475]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1475]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1477]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1477]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1478]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1478]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1479]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1479]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1480]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1480]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1481]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1481]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1482]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1482]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1483]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1483]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1484]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1484]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1485]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1485]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1486]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1486]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1487]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1487]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1488]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1488]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1489]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1489]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1490]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1490]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1491]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1491]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1492]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1492]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1493]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1493]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1494]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1494]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1495]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1495]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1496]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1496]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1498]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1498]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1499]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1499]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1500]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1500]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1501]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1501]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1502]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1502]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1503]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1503]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1504]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1504]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1505]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1505]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1506]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1506]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1507]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1507]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1508]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1508]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1509]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1509]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1510]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1510]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1511]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1511]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1512]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1512]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1513]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1513]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1514]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1514]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1515]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1515]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1516]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1516]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1517]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1517]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1518]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1518]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1519]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1519]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1520]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1520]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1521]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1521]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1522]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1522]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1523]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1523]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1524]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1524]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1525]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1525]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1526]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1526]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1527]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1527]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1528]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1528]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1529]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1529]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1530]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1530]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1531]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1531]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1532]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1532]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1533]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1533]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1534]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1534]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1535]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1535]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1536]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1536]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1537]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1537]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1538]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1538]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1540]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1540]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1541]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1541]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1542]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1542]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1543]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1543]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1544]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1544]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1545]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1545]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1547]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1547]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1548]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1548]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1550]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1550]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1551]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1551]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1552]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1552]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1553]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1553]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1554]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1554]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1557]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1557]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1558]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1558]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1559]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1559]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1560]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1561]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1561]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1562]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1562]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1563]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1564]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1564]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1566]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1566]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1571]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1571]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1572]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1572]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1577]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1577]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1578]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1578]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1582]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1582]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1586]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1586]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1587]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1587]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1589]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1589]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1597]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1597]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 15]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 15]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1602]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1602]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1604]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1604]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1607]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1607]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1609]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1609]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1613]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1613]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1616]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1616]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1617]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1617]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1618]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1618]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1620]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1620]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1621]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1621]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1622]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1622]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1623]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1623]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1627]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1627]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1628]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1628]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1629]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1629]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1630]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1630]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1631]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1631]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1632]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1632]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1633]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1633]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1634]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1634]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1635]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1635]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1636]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1636]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1637]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1637]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1638]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1638]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1639]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1639]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1640]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1640]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1641]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1641]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1642]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1642]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1643]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1643]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1644]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1644]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1645]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1645]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1647]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1647]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1648]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1648]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1649]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1649]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1650]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1650]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1651]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1651]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1652]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1652]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1653]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1653]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1654]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1654]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1655]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1655]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1656]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1656]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1657]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1657]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1658]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1658]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1659]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1659]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1660]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1660]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1661]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1661]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1662]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1662]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1663]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1663]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1664]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1664]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1665]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1665]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1666]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1666]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1667]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1667]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1669]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1669]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1670]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1670]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1671]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1671]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1672]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1672]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1673]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1673]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1674]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1674]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1676]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1676]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1678]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1678]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1679]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1679]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1680]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1680]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1681]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1681]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1682]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1682]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1683]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1683]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1684]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1684]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1685]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1685]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1686]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1686]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1687]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1687]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1688]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1688]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1689]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1689]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1690]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1690]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1691]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1691]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1692]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1692]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1693]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1693]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1694]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1694]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1695]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1695]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1696]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1696]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1697]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1697]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1698]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1698]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1701]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1701]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1702]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1702]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1703]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1703]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1704]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1704]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1705]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1705]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1706]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1706]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1707]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1707]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1708]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1708]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1709]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1709]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1710]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1710]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1712]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1712]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1713]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1713]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1715]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1715]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1716]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1716]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1717]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1717]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1719]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1719]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1720]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1720]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1722]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1722]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1723]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1723]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1725]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1725]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1726]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1726]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1727]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1727]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1728]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1728]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1729]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1729]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1730]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1730]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1731]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1731]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1732]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1732]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1733]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1733]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1734]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1734]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1735]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1735]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1736]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1736]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1737]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1737]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1738]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1738]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1739]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1739]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1741]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1741]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1743]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1743]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1744]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1744]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1745]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1745]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1746]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1746]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1747]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1747]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1748]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1748]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1749]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1749]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1751]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1751]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1752]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1752]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1753]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1753]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1754]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1754]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1755]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1755]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1756]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1756]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1757]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1757]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1758]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1758]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1759]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1759]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1760]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1760]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1761]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1761]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1762]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1762]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1763]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1763]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1764]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1764]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1765]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1765]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1769]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1769]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1770]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1770]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1771]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1771]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1772]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1772]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1773]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1773]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1774]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1774]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1775]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1775]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1777]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1777]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1778]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1778]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1779]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1779]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1782]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1782]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1783]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1783]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1784]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1784]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1785]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1785]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1788]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1788]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1791]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1791]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1792]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1792]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1793]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1793]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1794]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1794]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1795]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1795]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1797]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1797]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1799]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1799]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1803]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1803]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1806]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1806]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1807]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1807]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1808]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1808]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1809]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1809]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1811]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1811]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1812]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1812]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1813]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1813]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1814]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1814]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1816]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1816]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1817]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1817]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1818]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1818]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1819]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1819]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1822]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1822]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1823]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1823]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1825]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1825]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1826]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1826]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1829]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1829]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1831]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1831]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1832]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1832]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1833]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1833]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1834]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1834]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1836]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1836]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1837]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1837]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1838]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1838]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1840]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1840]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1841]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1841]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1842]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1842]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1843]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1843]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1844]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1844]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1845]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1845]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1846]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1846]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1847]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1847]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1848]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1848]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1849]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1849]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 185 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 185 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1851]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1851]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1852]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1852]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1854]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1854]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1855]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1855]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1856]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1856]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1857]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1857]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1859]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1859]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1860]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1860]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1861]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1861]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1862]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1862]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1863]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1863]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1866]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1866]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1867]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1867]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1868]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1868]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1869]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1869]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1870]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1870]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1871]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1871]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1872]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1872]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1874]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1874]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1875]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1875]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1876]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1876]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1877]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1877]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1878]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1878]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1879]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1879]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1881]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1881]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1882]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1882]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1883]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1883]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1884]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1884]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1885]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1885]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1886]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1886]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1887]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1887]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1888]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1888]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1889]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1889]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1890]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1890]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1891]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1891]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1892]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1892]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1894]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1894]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1897]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1897]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1898]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1898]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1899]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1899]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1904]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1904]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1905]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1905]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1906]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1906]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1907]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1907]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1909]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1909]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1911]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1911]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1912]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1912]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1913]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1913]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1914]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1914]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1915]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1915]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1916]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1916]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1917]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1917]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1918]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1918]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1919]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1919]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1921]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1921]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1922]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1922]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1923]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1923]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1924]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1924]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1925]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1925]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1926]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1926]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1927]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1927]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1928]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1928]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1930]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1930]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1931]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1931]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1933]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1933]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1934]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1934]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1937]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1937]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1938]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1938]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1939]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1939]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1941]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1941]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1942]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1942]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1943]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1943]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1944]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1944]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1948]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1948]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1949]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1949]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1952]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1952]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1955]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1955]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1958]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1958]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1959]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1959]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1961]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1961]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1962]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1962]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1963]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1963]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1964]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1964]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1967]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1967]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1976]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1976]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1979]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1979]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1981]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1981]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1982]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1982]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1983]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1983]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1984]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1984]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1985]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1986]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1986]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1987]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1987]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1988]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1988]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1989]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1989]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1990]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1990]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1991]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1991]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1992]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1992]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1993]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1993]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1994]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1994]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1995]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1995]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1996]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1996]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1997]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1997]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2000]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2000]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 229 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 229 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 247 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 247 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 260 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 260 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 265 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 265 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 27]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 27]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 284 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 284 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 286 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 286 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 3 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 3 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 30]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 30]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 32]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 32]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 356 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 356 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 37]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 37]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 39]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 39]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 40]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 40]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 42 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 42 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 428 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 428 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 43 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 43 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 51]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 51]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 53]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 53]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 544 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 544 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 551 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 551 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 560]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 563]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 600]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 600]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 61]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 61]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 63 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 63 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 65 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 65 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 69 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 69 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 70 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 70 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 76]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 76]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 86]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 86]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 950]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 950]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 960]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 960]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 974]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 974]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn Dijon]] → [[:Kategorî:Kesên ji Dijonê]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jin li Antarktîka]] → [[:Kategorî:Jin li Antarktîkayê]] *# [[:Kategorî:Jinên Azerî]] → [[:Kategorî:Jinên azerî]] *# [[:Kategorî:Jinên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Jinên awistralî]] *# [[:Kategorî:Jinên fînlandî]] → [[:Kategorî:Jinên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Jinên li Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên li Okyanûsyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Okyanûsyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên polon]] → [[:Kategorî:Jinên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Joanne K. Rowling]] → [[:Kategorî:J. K. Rowling]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Walesê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Kabilcevz]] → [[:Kategorî:Qabilcewz]] *# [[:Kategorî:Kafkasya]] → [[:Kategorî:Qefqasya]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kambocayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Kambocayî]] *# [[:Kategorî:Kanalên Amerîkayê]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê]] *# [[:Kategorî:Kanalên pirzimanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên pirzimanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyona yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjantînî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjentînê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên inglîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portekîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portûgalî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Karakterên honakî]] → [[:Kategorî:Kesayetên honakî]] *# [[:Kategorî:Kardiyolojî]] → [[:Kategorî:Dilnasî]] *# [[:Kategorî:Kareba]] → [[:Kategorî:Elektrîk]] *# [[:Kategorî:Karsazên walesî]] → [[:Kategorî:Karsazên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Karsazî li Walesê]] → [[:Kategorî:Karsazî li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Karta dayikî]] → [[:Kategorî:Makekart]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê ya Jinan a FIFA]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî ya Jinan a FIFA]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî]] *# [[:Kategorî:Katalan]] → [[:Kategorî:Ketelan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên li gorî parzemîn û sedsalan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî parzemîn û sedsalan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên mirovan ên antropolojîk]] → [[:Kategorî:Kategoriyên antropolojîk ên mirovan]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kel]] → [[:Kategorî:Keleh]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îranê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îranê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê]] *# [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên Wanê]] → [[:Kategorî:Kelehên Wanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kembodja]] → [[:Kategorî:Kamboca]] *# [[:Kategorî:Keneda]] → [[:Kategorî:Kanada]] *# [[:Kategorî:Kentucky]] → [[:Kategorî:Kentakî]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî olan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî dînan]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe,sedsal û neteweyan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe, sedsal û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Keseyetên di destanên kurdan de]] → [[:Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 20an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 21an]] *# [[:Kategorî:Kesên Leşciwanî]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Almanya]] → [[:Kategorî:Kesên ji Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Arjentînê]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Awistriyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Kesên ji Awistiryayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Kinikan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kinikanê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Seqiz]] → [[:Kategorî:Kesên ji Seqizê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Stenbolê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Stembolê]] *# [[:Kategorî:Kesên leşciwan]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Asturiasê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Astûryayê]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Keyaniyên Walesê]] → [[:Kategorî:Keyaniyên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Keyên Markoyê]] → [[:Kategorî:Keyên Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Koandamêt heywanan]] → [[:Kategorî:Anatomiya guhandaran]] *# [[:Kategorî:Kobanê]] → [[:Kategorî:Kobanî]] *# [[:Kategorî:Kolonîtî]] → [[:Kategorî:Kolonyalîzm]] *# [[:Kategorî:Koma etnodînî]] → [[:Kategorî:Komên etnodînî]] *# [[:Kategorî:Komagene]] → [[:Kategorî:Komagênê]] *# [[:Kategorî:Komara Mehabadê]] → [[:Kategorî:Komara Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirk a Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirkî ya Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Çekya]] *# [[:Kategorî:Komunên Aveyronê]] → [[:Kategorî:Komunên Avaironê]] *# [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Agrigentoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Agrigentoyê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Alessandriayê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Alessandriayê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Chieti]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Chieti]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Asyayê]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Pakistanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Pakistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî li Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navmiletî hatine parkirin]] → [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komûnên Fransayê]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Girondeê]] → [[:Kategorî:Komunên Girondayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Loire-Atlantique]] → [[:Kategorî:Komunên departementa Loire-Atlantique]] *# [[:Kategorî:Komûnîzm]] → [[:Kategorî:Komunîzm]] *# [[:Kategorî:Konfederalîzma Demokratîk]] → [[:Kategorî:Konfederalîzma demokratîk]] *# [[:Kategorî:Konfusyus]] → [[:Kategorî:Konfuçyus]] *# [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdatayê ye]] → [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdaneyê ye]] *# [[:Kategorî:Kosovo]] → [[:Kategorî:Kosova]] *# [[:Kategorî:Kroatya]] → [[:Kategorî:Xirwatistan]] *# [[:Kategorî:Kroatî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Xirwat li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kroatî]] → [[:Kategorî:Xirwat]] *# [[:Kategorî:Krowatî]] → [[:Kategorî:Xirwatî]] *# [[:Kategorî:Krîmînolojî]] → [[:Kategorî:Tawannasî]] *# [[:Kategorî:Kulu]] → [[:Kategorî:Qulek]] *# [[:Kategorî:Kurdnas li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Kurdolog li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Kurdnas]] → [[:Kategorî:Kurdolog]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên awistirî]] → [[:Kategorî:Kurdologên awistirî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên fransî]] → [[:Kategorî:Kurdologên fransî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên kurd]] → [[:Kategorî:Kurdologên kurd]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên rûs]] → [[:Kategorî:Kurdologên rûs]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên îtalî]] → [[:Kategorî:Kurdologên îtalî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasî]] → [[:Kategorî:Kurdolojî]] *# [[:Kategorî:Kurdên Anatoliyaya Navîn]] → [[:Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Kurdên Kafkasyayê]] → [[:Kategorî:Kurdên Qefqasyayê]] *# [[:Kategorî:Kurdên Osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên YKKS'ê]] → [[:Kategorî:Kurdên Sovyeta Berê]] *# [[:Kategorî:Kurdên ji Misirê]] → [[:Kategorî:Kurdên Misirê]] *# [[:Kategorî:Kurdên osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên rojhilat]] → [[:Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kurt]] → [[:Kategorî:Şitil]] *# [[:Kategorî:Kuv]] → [[:Kategorî:Karok]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîvroşk]] → [[:Kategorî:Kerguh]] *# [[:Kategorî:LCCN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LCCN]] *# [[:Kategorî:LNB]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LNB]] *# [[:Kategorî:Language maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo zimên]] *# [[:Kategorî:Language templates]] → [[:Kategorî:Şablonên zimanan]] *# [[:Kategorî:Latînî]] → [[:Kategorî:Zimanê latînî]] *# [[:Kategorî:Lezbiyentî]] → [[:Kategorî:Lezbiyenî]] *# [[:Kategorî:Leşkeriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Leşkeriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Leşkerên Kurd]] → [[:Kategorî:Leşkerên kurd]] *# [[:Kategorî:Li gorî zayendê kes]] → [[:Kategorî:Kes li gorî zayendê]] *# [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFA'yê ya 2010/2011]] → [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFAyê 2010/2011]] *# [[:Kategorî:Lîsteya fîlmên kurdî]] → [[:Kategorî:Sînemaya kurdî]] *# [[:Kategorî:Lîsteya navên Xwedê li gorî îslamê]] → [[:Kategorî:Navên Xwedê di îslamê de]] *# [[:Kategorî:Lîstikvanên kurd]] → [[:Kategorî:Aktorên kurd]] *# [[:Kategorî:Macar]] → [[:Kategorî:Mecar]] *# [[:Kategorî:Malbata Mihemedê]] → [[:Kategorî:Malbata Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Malbatên kurd]] → [[:Kategorî:Malbatên kurdî]] *# [[:Kategorî:Malperên ku 2004'ê avabûne]] → [[:Kategorî:Malperên ku di 2004an de ava bûne]] *# [[:Kategorî:Mangavan]] → [[:Kategorî:Mangaka]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Matematîknas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan]] → [[:Kategorî:Matematîknas]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Matematîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên faris]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fars]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fransî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên fransî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindistanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên kurd]] → [[:Kategorî:Matematîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên swêdî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên tirk]] → [[:Kategorî:Matematîknasên tirk]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnan]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin ya Neteweyî ya Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Medya almanî]] → [[:Kategorî:Medyaya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Medya azerî]] → [[:Kategorî:Medyaya Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Medya fransî]] → [[:Kategorî:Medyaya Fransayê]] *# [[:Kategorî:Meksîka]] → [[:Kategorî:Meksîk]] *# [[:Kategorî:Mela Hisênê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Melayê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Meledî]] → [[:Kategorî:Meletî]] *# [[:Kategorî:Melek]] → [[:Kategorî:Firîşte]] *# [[:Kategorî:Merên kûbayî]] → [[:Kategorî:Mêrên kûbayî]] *# [[:Kategorî:Mexlûqên efsanevî]] → [[:Kategorî:Mexlûqên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Mezheba îslamî]] → [[:Kategorî:Mezhebên îslamê]] *# [[:Kategorî:Mihemed]] → [[:Kategorî:Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an b.z.]] → [[:Kategorî:Mirinên di sedsala 8an a b.z. de]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Mirovnasiya çandî]] → [[:Kategorî:Antropolojiya çandî]] *# [[:Kategorî:Modelên jin ên arjentînî]] → [[:Kategorî:Modelên arjentînî yên jin]] *# [[:Kategorî:Modelên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modelên çek]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihanên welatan]] → [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihan ên welatan]] *# [[:Kategorî:Morarşiyên berê li gorî cureyan]] → [[:Kategorî:Monarşiyên berê li gorî cureyan]] *# [[:Kategorî:Moskow]] → [[:Kategorî:Mosko]] *# [[:Kategorî:Motorçerxe]] → [[:Kategorî:Motorsiklet]] *# [[:Kategorî:Muhemmed Reza Pehlewî]] → [[:Kategorî:Mohammad Reza Pehlewî]] *# [[:Kategorî:MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlí]] → [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Muzîknasên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Muzîkologên kurd]] → [[:Kategorî:Muzîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên polon]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên walesî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mêmfis]] → [[:Kategorî:Memfîs]] *# [[:Kategorî:Mêrên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Mêrên awistralî]] *# [[:Kategorî:Mîmarî li Taywanê]] → [[:Kategorî:Avahîsazî li Taywanê]] *# [[:Kategorî:Mîtolojiya walesî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mîtolojîya yewnanî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] *# [[:Kategorî:NDL]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NDL]] *# [[:Kategorî:NKC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NKC]] *# [[:Kategorî:NLA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NLA]] *# [[:Kategorî:NTA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NTA]] *# [[:Kategorî:NY]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Nanjing]] → [[:Kategorî:Nankîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Avûstûrya jêr]] → [[:Kategorî:Navçeya Awistriya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Baden-Württemberg]] → [[:Kategorî:Baden-Württemberg]] *# [[:Kategorî:Navçeya Bayern]] → [[:Kategorî:Bavyera]] *# [[:Kategorî:Navçeya Hessen]] → [[:Kategorî:Hessen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Niedersachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Nordrhein-Westfalen]] → [[:Kategorî:Nordrhein-Westfalen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Overijsselê]] → [[:Kategorî:Overijssel]] *# [[:Kategorî:Navçeya Sachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Enqerê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Enqereyê]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Hessen]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Navê gedan]] → [[:Kategorî:Navê gedeyan]] *# [[:Kategorî:Naxçivan]] → [[:Kategorî:Komara Xweser a Naxçivanê]] *# [[:Kategorî:Nebat]] → [[:Kategorî:Riwek]] *# [[:Kategorî:Nemsa]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Neurolog]] → [[:Kategorî:Norolog]] *# [[:Kategorî:Neurolojî]] → [[:Kategorî:Norolojî]] *# [[:Kategorî:Neuss (navçe)]] → [[:Kategorî:Rhein-Kreis Neuss]] *# [[:Kategorî:Nexweşiyên neurolojîk]] → [[:Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] *# [[:Kategorî:Nifûs]] → [[:Kategorî:Gelhe]] *# [[:Kategorî:Nijada Qefqasoîd]] → [[:Kategorî:Nijada spî]] *# [[:Kategorî:Niue]] → [[:Kategorî:Niûe]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên belarûs]] → [[:Kategorî:Nivîskarên belarûsî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fars]] → [[:Kategorî:Nivîskarên faris]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fransayî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên fransî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên komûnîst]] → [[:Kategorî:Nivîskarên komunîst]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên polon]] → [[:Kategorî:Nivîskarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Norway stub templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên Norwêcê]] *# [[:Kategorî:Norweg]] → [[:Kategorî:Norwêc]] *# [[:Kategorî:Nêrîna bêalî hewce ye]] → [[:Kategorî:Gotarên ku nêrîna bêalî hewce ye]] *# [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya yewnanî]] → [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya klasîk]] *# [[:Kategorî:Nû Înglistan]] → [[:Kategorî:New England]] *# [[:Kategorî:Olzan]] → [[:Kategorî:Teolog]] *# [[:Kategorî:Organ]] → [[:Kategorî:Endam (biyolojî)]] *# [[:Kategorî:Organel]] → [[:Kategorî:Endamok]] *# [[:Kategorî:PDK-Î]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îran]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îraq]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:PDS]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:PLWABN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera PLWABN]] *# [[:Kategorî:PSK]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîst a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Padîşahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Pages using citations with old-style implicit et al.]] → [[:Kategorî:CS1 errors: explicit use of et al.]] *# [[:Kategorî:Pages with citations having redundant parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: redundant parameter]] *# [[:Kategorî:Pages with citations using unsupported parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: unsupported parameter]] *# [[:Kategorî:Pakrewan]] → [[:Kategorî:Şehîd]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên misilman]] → [[:Kategorî:Şehîdên misilman]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên xiristiyan]] → [[:Kategorî:Şehîdên xiristiyan]] *# [[:Kategorî:Palatîna Jorîn]] → [[:Kategorî:Oberpfalz]] *# [[:Kategorî:Paqijkirina zimanî]] → [[:Kategorî:Purîzma zimanî]] *# [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyaldemokrat]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyaldemokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiya sosyalîst]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyalîst]] *# [[:Kategorî:Partiya xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Başûrê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Başûrê Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Iraq)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Partî (Rojavayê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Tirkiye)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Îran)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Partî siyasî yên Îranê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Dêrsim (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Parêzgeh û herêmên Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Pasîfîst]] → [[:Kategorî:Aştîxwaz]] *# [[:Kategorî:Paytextên DYA]] → [[:Kategorî:Paytextên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropeyê]] → [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Jenevre]] → [[:Kategorî:Perwerde li Jenevê]] *# [[:Kategorî:Perwerdehî li Nîkosyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Nîkosyayê]] *# [[:Kategorî:Peykertiraş]] → [[:Kategorî:Peykervan]] *# [[:Kategorî:Peymana Versailles]] → [[:Kategorî:Peymana Versayê]] *# [[:Kategorî:Peştûnan]] → [[:Kategorî:Peştûn]] *# [[:Kategorî:Pirtûk li ser îslamê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên li ser îslamê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên polon]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên walesî]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî dewletan]] → [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneya Wîkîpediyayê]] → [[:Kategorî:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Afrîkayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Afrîkayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Almanyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Almanyayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Amerîkaya Bakur]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Amerîkaya Bakur]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Asyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Misirê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Orşelîmê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Orşelîmê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên li Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Înglistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên bê bergê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên bê berg]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên li ser astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên zimanê azerî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên azerî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên îngilîzî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên inglîzî]] *# [[:Kategorî:Playmates]] → [[:Kategorî:Playmate]] *# [[:Kategorî:Polon li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Polonyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Polonên honakî]] → [[:Kategorî:Kesên polonyayî yên honakî]] *# [[:Kategorî:Popvanên polon]] → [[:Kategorî:Popvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Japon]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên japonî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên fransiz]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên fransî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên macar]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên mecar]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên marokanî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên marokan]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Ûkraynî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên ûkraynî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Porê mirovan]] → [[:Kategorî:Porê mirov]] *# [[:Kategorî:Psîkologî]] → [[:Kategorî:Derûnnasî]] *# [[:Kategorî:Psîkolojiya sepandî]] → [[:Kategorî:Derûnnasiya sepandî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha awistriyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha awistirî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kroatî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha xirwat]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kurd]] → [[:Kategorî:Pêjgeha kurdî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha macar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecarî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polon]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha serb]] → [[:Kategorî:Pêjgeha serbî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha şîleyê]] → [[:Kategorî:Pêjgeha Şîliyê]] *# [[:Kategorî:Pêvayoyên biyolojîk]] → [[:Kategorî:Pêvajoyên biyolojîk]] *# [[:Kategorî:Pîşesaziya çapemeniyê]] → [[:Kategorî:Pîşesaziya medyayê]] *# [[:Kategorî:Pîşeyê MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz work]] *# [[:Kategorî:Qehreman]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Qeyser]] → [[:Kategorî:Împerator]] *# [[:Kategorî:Qirtasî]] → [[:Kategorî:Nivîsemenî]] *# [[:Kategorî:Qubris]] → [[:Kategorî:Kîpros]] *# [[:Kategorî:Qûm (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Qum (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Rapvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Rapvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rejîsor]] → [[:Kategorî:Derhêner]] *# [[:Kategorî:Rejîsorên fransî]] → [[:Kategorî:Derhênerên fransî]] *# [[:Kategorî:Rewşa gîyanî]] → [[:Kategorî:Rewşa giyanî]] *# [[:Kategorî:Roja hefteyê]] → [[:Kategorî:Rojên hefteyê]] *# [[:Kategorî:Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Rojbûnî yên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojbûyînên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojhilatnasên polon]] → [[:Kategorî:Rojhilatnasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên hindî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên îtalî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Rojnameyên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên mûsewî]] → [[:Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî]] *# [[:Kategorî:Romaya Kevnare]] → [[:Kategorî:Romaya kevnare]] *# [[:Kategorî:Rêbaza civakî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya civakî]] *# [[:Kategorî:Rêbaza raya giştî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya raya giştî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî li Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Ermeniyên Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên ermeniyên Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên netewî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter bi merkeza li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter ên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî ji li gorî îdeolojiyan]] → [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî li gorî îdeolojiyan]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurd]] → [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurdan]] *# [[:Kategorî:Rêzimana xelet]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêzimana xelet]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank balafirgeh yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank balafirgeh bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank hunermend yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank hunermend bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank jînenîgarî (Wîkîdane) yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov/wîkîdane bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank mirov yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank model yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank model bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank nivîskar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank nivîskar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank xwedî meqam yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank xwedî meqam bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank zanyar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank zanyar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Taxobox yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Taxobox bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bêgirêdanên gotarên din]] → [[:Kategorî:Rûpelên bê dergeh]] *# [[:Kategorî:Rûpelên ku agahîdanka pirtûkê bi parametreyên nakokî bikar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdanka pirtûk bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên pîvanên bikaranîna kontrola otorîte]] → [[:Kategorî:Gotarên bi agahiyên kontrola otorîteyê]] *# [[:Kategorî:Rûsya Sipî]] → [[:Kategorî:Belarûs]] *# [[:Kategorî:Rûsî]] → [[:Kategorî:Rûs]] *# [[:Kategorî:SUDOC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera SUDOC]] *# [[:Kategorî:Sal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sala 1663an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:1663 li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Saziya Zimanê kurdî]] → [[:Kategorî:Saziya Zimanê Kurdî]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20.]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sefewiyan]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sefewî]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sehebayên Mihemed]] → [[:Kategorî:Sehebayên Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Selçûqî]] → [[:Kategorî:Selcûqî]] *# [[:Kategorî:Sembol]] → [[:Kategorî:Çeveng]] *# [[:Kategorî:Senarîst]] → [[:Kategorî:Senaryonivîs]] *# [[:Kategorî:Senifandina mijarên sereke]] → [[:Kategorî:Sinifandina mijarên sereke]] *# [[:Kategorî:Serdem]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Serdema Kevnare]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Serdema Navîn]] → [[:Kategorî:Serdema navîn]] *# [[:Kategorî:Serdema helenîstîk]] → [[:Kategorî:Serdema helenîstî]] *# [[:Kategorî:Serhildanan]] → [[:Kategorî:Serhildan]] *# [[:Kategorî:Serhildêrên êzîdî]] → [[:Kategorî:Serhildêrên êzdî]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên Bangladeşê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên Bengladeşê]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Serokkomarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Serokkomarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlandê]] → [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlendayê]] *# [[:Kategorî:Sinciq]] → [[:Kategorî:Sincik]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ekuadorê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ekwadorê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Walesê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguay]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê CDU]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê PDS]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê Tirkiyê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Lezbiyen]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên lezbiyen]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Marokan]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên marokan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên almanyayê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên kroatî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Îsraelê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên îsraêlî]] *# [[:Kategorî:Skot]] → [[:Kategorî:Skotlendî]] *# [[:Kategorî:Somaliya]] → [[:Kategorî:Somalya]] *# [[:Kategorî:Standardên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên Internetê]] → [[:Kategorî:Standardên Internetê]] *# [[:Kategorî:Standartên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên li ser bingeha XMLê]] → [[:Kategorî:Standardên li ser bingeha XMLê]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên ereb]] → [[:Kategorî:Hunermendên ereb]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên polon]] → [[:Kategorî:Stranbêjên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên walesî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên Îranê]] → [[:Kategorî:Stranbêjên îranî]] *# [[:Kategorî:Stêrnas DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fînî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenya]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenyayê]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî lî li Amerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Stêrzanên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Sultan]] → [[:Kategorî:Siltan]] *# [[:Kategorî:Superlehengên Marvel Comics yên mêr]] → [[:Kategorî:Superlehengên mêr ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Superlehengên polon]] → [[:Kategorî:Superlehengên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Supersirûştî]] → [[:Kategorî:Serxwezayî]] *# [[:Kategorî:Swisrî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Swêd (siyaset)]] → [[:Kategorî:Siyaseta Swêdê]] *# [[:Kategorî:Swîsreyî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Sîcîlya]] → [[:Kategorî:Sîsîlya]] *# [[:Kategorî:Sîstema hezmê]] → [[:Kategorî:Koendama herisê]] *# [[:Kategorî:Sîstema mîzê]] → [[:Kategorî:Koendama mîzê]] *# [[:Kategorî:Sîstema rehikan]] → [[:Kategorî:Koendama demarê]] *# [[:Kategorî:Sûcan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Talk message boxes]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotûbêjan]] *# [[:Kategorî:Tatar]] → [[:Kategorî:Teter]] *# [[:Kategorî:Tawan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Tawanên şerên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Teknîkên bangeşeyê]] → [[:Kategorî:Teknîkên propagandayê]] *# [[:Kategorî:Telebe]] → [[:Kategorî:Xwendekar]] *# [[:Kategorî:Template namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo şablonan]] *# [[:Kategorî:Templates generating COinS]] → [[:Kategorî:Şablonên ku COinS çêdikin]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Mecaristanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Misirê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Misirê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Tenduristî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Tennessee]] → [[:Kategorî:Tênêsî]] *# [[:Kategorî:Tevgera wêjeyî]] → [[:Kategorî:Tevgerên wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Tevgerên neteweperest li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Tevgerên neteweperwer li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tevinek]] → [[:Kategorî:Şane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girdikî]] → [[:Kategorî:Masûlkeşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girêdanê]] → [[:Kategorî:Bestereşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka rehikî]] → [[:Kategorî:Demareşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka serrûyî]] → [[:Kategorî:Rûkeşeşane]] *# [[:Kategorî:Tracking templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şopandinê]] *# [[:Kategorî:Tramvay]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Tramwey]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Trove]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera Trove]] *# [[:Kategorî:Turîzm li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têgeh]] → [[:Kategorî:Konsept]] *# [[:Kategorî:Têgehên siyasetê]] → [[:Kategorî:Konseptên siyasetê]] *# [[:Kategorî:Têgihnasî]] → [[:Kategorî:Termînolojî]] *# [[:Kategorî:Têgînên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Têgînên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têlî]] → [[:Kategorî:Tîl]] *# [[:Kategorî:Tîmên superlehengên Marvel]] → [[:Kategorî:Tîmên superlehengan ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Tûrabdîn]] → [[:Kategorî:Tor]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm]] → [[:Kategorî:Turîzm]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma çandî]] → [[:Kategorî:Turîzma çandî]] *# [[:Kategorî:UN]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:User en-2]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-2]] *# [[:Kategorî:User en-3]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-3]] *# [[:Kategorî:VIAF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera VIAF]] *# [[:Kategorî:Vîrûs]] → [[:Kategorî:Vîrus]] *# [[:Kategorî:Vîrûsnas]] → [[:Kategorî:Vîrusnas]] *# [[:Kategorî:WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Walaxîye]] → [[:Kategorî:Ûlaxya]] *# [[:Kategorî:Wales]] → [[:Kategorî:Wêls]] *# [[:Kategorî:Walesî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Wêlsî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Wargehên Hessen]] → [[:Kategorî:Wargehên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Welatên Katalanî]] → [[:Kategorî:Welatên Ketelanî]] *# [[:Kategorî:Welatên nordî]] → [[:Kategorî:Welatên nordîk]] *# [[:Kategorî:Wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Werziş li Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Werziş li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Werzişkar li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Werzişvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Werzişkar]] → [[:Kategorî:Werzişvan]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên alman]] → [[:Kategorî:Werzişvanên alman]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên amerîkî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên fransî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên fransî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên holendî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên holendî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên kurd]] → [[:Kategorî:Werzişvanên kurd]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên swêdî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên swêdî]] *# [[:Kategorî:Weşandin 2004]] → [[:Kategorî:Weşanên sala 2004an]] *# [[:Kategorî:Wikidata templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîdaneyê]] *# [[:Kategorî:Wikimedia]] → [[:Kategorî:Weqfa Wikimedia]] *# [[:Kategorî:Wikipedia maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Wikipedia template categories]] → [[:Kategorî:Kategoriyên Wîkîpediyayê yên şablonan]] *# [[:Kategorî:Wikipedia templates by namespace]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê li gorî valahiya nav]] *# [[:Kategorî:Wikipedia translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Wîkîpediya:Çavlêgerandin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendaya Bakurê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendaya Bakurê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendayê]] *# [[:Kategorî:Xanedaniyên kurdî]] → [[:Kategorî:Xanedanên kurdan]] *# [[:Kategorî:Xelata wêjeya honaka zanistî]] → [[:Kategorî:Xelatên wêjeya honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnamê]] → [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnameyê]] *# [[:Kategorî:Xelatên edebî yên spanî]] → [[:Kategorî:Xelatên edebî yên Spanyayê]] *# [[:Kategorî:Xizinde]] → [[:Kategorî:Xijende]] *# [[:Kategorî:Xristiyan]] → [[:Kategorî:Xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Xwedabanûyên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedabanûyên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedawendên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedawendên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedayan]] → [[:Kategorî:Xweda]] *# [[:Kategorî:Xwekujî]] → [[:Kategorî:Xwekuj]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Amedê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Amedê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Diyarbekirê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Diyarbekirê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Almanyayê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Macaristanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraelê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Îraqê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Yewnanistan (Wêje)]] → [[:Kategorî:Wêjeya Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Yewnanî]] → [[:Kategorî:Zimanê yewnanî]] *# [[:Kategorî:Zanayên Ola Êzîdîtiyê]] → [[:Kategorî:Zanayên dînê êzdîtiyê]] *# [[:Kategorî:Zanista dadweriyê]] → [[:Kategorî:Zanista dadê]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên ereb]] → [[:Kategorî:Zanyarên ereb]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên kurd]] → [[:Kategorî:Zanyarên kurd]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên misilman]] → [[:Kategorî:Zanyarên misilman]] *# [[:Kategorî:Zanistên mirovatiyê]] → [[:Kategorî:Lêkolînên mirovahiyê]] *# [[:Kategorî:Zanistên siruştê]] → [[:Kategorî:Zanistên siruştî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanyarên polon]] → [[:Kategorî:Zanyarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên Îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanyarên îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Chicagoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Şîkagoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Moskowê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Moskoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Almanyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Fransayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Fransayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Marokoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Misirê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Zelandaya Nû]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Zelendaya Nû]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Çekyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îranê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îranê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Zargotina walesî]] → [[:Kategorî:Zargotina wêlsî]] *# [[:Kategorî:Zaro]] → [[:Kategorî:Zarokatî]] *# [[:Kategorî:Zengan (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Zencan (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Zimanmalbat]] → [[:Kategorî:Malbatên zimanan]] *# [[:Kategorî:Zimanê napolî]] → [[:Kategorî:Zimanê napolîtanî]] *# [[:Kategorî:Zimanê programkirinê]] → [[:Kategorî:Zimanê bernamekirinê]] *# [[:Kategorî:Zimanê çêkirî]] → [[:Kategorî:Zimanên çêkirî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovînayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovîna]] *# [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Keltî]] → [[:Kategorî:Zimanên keltî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Slavî]] → [[:Kategorî:Zimanên slavî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Walesê]] → [[:Kategorî:Zimanên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Zimanên galloîtalî]] → [[:Kategorî:Zimanên galoîtalî]] *# [[:Kategorî:Zimanên karlûkî]] → [[:Kategorî:Zimanên qarlûqî]] *# [[:Kategorî:Zimanên laponî]] → [[:Kategorî:Zimanên sámî]] *# [[:Kategorî:Zoolocî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Zoologî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Çalakvan li gorî mijar û neteweyan]] → [[:Kategorî:Çalakvan li gorî pirsgirêk û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên bûrkînafasoyî]] → [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên burkînafasoyî]] *# [[:Kategorî:Çand li Cardiffê]] → [[:Kategorî:Çand li Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda Meksîkî]] → [[:Kategorî:Çanda Meksîkê]] *# [[:Kategorî:Çanda Portugalê]] → [[:Kategorî:Çanda Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Çanda Walesê]] → [[:Kategorî:Çanda Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Çanda almanî]] → [[:Kategorî:Çanda Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda farsî]] → [[:Kategorî:Çanda farisî]] *# [[:Kategorî:Çanda hindî]] → [[:Kategorî:Çanda Hindistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda japonî]] → [[:Kategorî:Çanda Japonê]] *# [[:Kategorî:Çanda li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Çand li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Çanda rojhilata navîn]] → [[:Kategorî:Hunera rojhilata navîn]] *# [[:Kategorî:Çanda Înternetê]] → [[:Kategorî:Çanda înternetê]] *# [[:Kategorî:Çanda Îtalyayê li gorî herêman]] → [[:Kategorî:Çanda îtalî li gorî herêman]] *# [[:Kategorî:Çax]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Çaxa Antîk]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Çaxa Nû]] → [[:Kategorî:Serdema Nû]] *# [[:Kategorî:Çek (gel) li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Çekyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Çek (gel)]] → [[:Kategorî:Çekyayî]] *# [[:Kategorî:Çemên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Çemên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navnetewî]] → [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navneteweyî]] *# [[:Kategorî:Çemên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Çemên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Çemên Sudanê]] → [[:Kategorî:Çemên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Çermnasî]] → [[:Kategorî:Dermatolojî]] *# [[:Kategorî:Çiyayên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Çiyayên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Çêkerên hind]] → [[:Kategorî:Çêkerên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Çêlikan]] → [[:Kategorî:Komîşîr]] *# [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romayê]] → [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romê]] *# [[:Kategorî:Êzîdîtî]] → [[:Kategorî:Êzdîtî]] *# [[:Kategorî:Êşkence]] → [[:Kategorî:Îşkence]] *# [[:Kategorî:Îcatker]] → [[:Kategorî:Dahêner]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Romê ya Pîroz]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Romayê ya Pîroz]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Selçûqiyan]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Selcûqiyan]] *# [[:Kategorî:Îngilistan]] → [[:Kategorî:Înglistan]] *# [[:Kategorî:Îrlandî]] → [[:Kategorî:Îrlendî]] *# [[:Kategorî:Îslam li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Îslam li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Îsraîl]] → [[:Kategorî:Îsraêl]] *# [[:Kategorî:Ûrûgûay]] → [[:Kategorî:Ûrûguay]] *# [[:Kategorî:Şablon (Brazîl)]] → [[:Kategorî:Şablon (Brezîl)]] *# [[:Kategorî:Şablon (Kosovo)]] → [[:Kategorî:Şablon (Kosova)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi zimanê)]] → [[:Kategorî:Şablon (sîmbol zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi-x)]] → [[:Kategorî:Şablon (bi-zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên erebî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya erebî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên kîrîlî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya kîrîlî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên latînî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya latînî)]] *# [[:Kategorî:Şablonên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Şablonên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên fîzyolojiyê]] → [[:Kategorî:Şablonên fizyolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên heşyarde]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo kategoriyan]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde yên bi parametreyên kêm]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotaran bi parametreyên kêm]] *# [[:Kategorî:Şablonên ji bo valahiya nav ya kategoriyê]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên navbera bikarhêner]] → [[:Kategorî:Şablonên valahiya nava bikarhêneran]] *# [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenigariyê]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şahên efsanewî]] → [[:Kategorî:Keyên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Şahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Şanezanist]] → [[:Kategorî:Biyolojiya xaneyî]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên Hessen]] → [[:Kategorî:Şaredariyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Palermoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Palermoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Torînoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Torînoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên metropola Napoliyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Napoliyê]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Azerbaycana Rojavayê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Hemedanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hemedanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kirmanşanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Îranê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Şaşiyên agahîdankan]] → [[:Kategorî:Xeletiyên agahîdankan]] *# [[:Kategorî:Şerê Rûs-Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Şerê Rûsyayê li ser Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Şerên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şerên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Kurdistan'ê]] → [[:Kategorî:Şitilên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbariyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbarîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Riha'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Rihayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojiyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Televîzyonê]] → [[:Kategorî:Şitilên televîzyonê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Wikimedia'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Wikimediayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên astronoman]] → [[:Kategorî:Şitilên stêrnasan]] *# [[:Kategorî:Şitilên bi şaşî û kêmasî]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilan ên bi şaşî û kêmasî]] *# [[:Kategorî:Şitilên dînî]] → [[:Kategorî:Şitilên dîn]] *# [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê yên 2010î]] *# [[:Kategorî:Şoreşa Pîşesaziyê]] → [[:Kategorî:Şoreşa pîşesaziyê]] *# [[:Kategorî:Şotê (navçe)]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] '''[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Bikarh%C3%AAner%3ABalyozbot%2Fkontrol%2Fberal%C3%AEkirin%C3%AAn_kategoriyan&oldid=1992913 Qeydên kevn]''' 7wpwfdcgiz9de9wgjjgekseov195ocm 1996001 1995707 2026-04-03T08:20:52Z Balyozbot 42414 Bota sererastkirina beralîkirinên kategoriyan 1996001 wikitext text/x-wiki == 2026-04-03T08:20:51Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 31 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-04-02T14:02:55Z == * Ne-beralîkirina nehêvîkirî: [[:Kategorî:Beralîkirinên kategoriyan yên ne vala ne]] * [[:Kategorî:Derûnnas]]: 1 hat(in) dîtin, 1 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 31 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: *# [[:Kategorî:1890î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1890î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1893 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1893 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1938 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1938 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1960î li Walesê]] → [[:Kategorî:1960î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1974 li Walesê]] → [[:Kategorî:1974 li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:1996 li Portugalê]] → [[:Kategorî:1996 li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:2010an şitlek drama fîlm]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] *# [[:Kategorî:Aboriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Aboriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Aboriya Walesê]] → [[:Kategorî:Aboriya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Aborîzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aborînas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aborîzan]] → [[:Kategorî:Aborînas]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên amerîkî]] → [[:Kategorî:Aborînasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Aborîzanên bengladeşî]] → [[:Kategorî:Aborînasên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Abxazya]] → [[:Kategorî:Ebxazya]] *# [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdûgel]] → [[:Kategorî:Agahîdank wargeh/wîkîdane bêdewlet]] *# [[:Kategorî:Ajalnasî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Ajalên difirin]] → [[:Kategorî:Heywanên difirin]] *# [[:Kategorî:Ajalên ku rewşa wan baş e]] → [[:Kategorî:Cureyên bi kêmtirîn metirsî]] *# [[:Kategorî:Ajalên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên netewî]] → [[:Kategorî:Akademiyên zanistî yên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokê Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî bajar an bajarokên Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Aktor li gotî neteweyan]] → [[:Kategorî:Aktor li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Aktorên Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktorên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktorên fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Aktorên filîpînî]] *# [[:Kategorî:Aktorên hindî]] → [[:Kategorî:Aktorên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktorên polon]] → [[:Kategorî:Aktorên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Aktorên walesî]] → [[:Kategorî:Aktorên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên awistralî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên brazîlî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên hindî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkê]] → [[:Kategorî:Aktrîsên ji Meksîkoyê]] *# [[:Kategorî:Aktrîsên walesî]] → [[:Kategorî:Aktrîsên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Alava avakirina avahiyan]] → [[:Kategorî:Keresteyên avakirinê]] *# [[:Kategorî:Alim dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Alîm li gorî binebeşê]] → [[:Kategorî:Alim li gorî binebeşê]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Alîm û akademisyen]] → [[:Kategorî:Alim û akademisyen]] *# [[:Kategorî:Alîmên dînî]] → [[:Kategorî:Alimên dînî]] *# [[:Kategorî:Anarşî]] → [[:Kategorî:Anarşîzm]] *# [[:Kategorî:Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên ketelan]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên ketelan]] *# [[:Kategorî:Ansîklopedîstên swîsrî]] → [[:Kategorî:Ensîklopedîstên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Antigûa û Berbûda]] → [[:Kategorî:Antîgua û Berbûda]] *# [[:Kategorî:Antropologên brîtanî]] → [[:Kategorî:Mirovnasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Antîkomûnîzm]] → [[:Kategorî:Antîkomunîzm]] *# [[:Kategorî:Apocynaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya kinfan]] *# [[:Kategorî:Apple Inc.]] → [[:Kategorî:Apple, Inc.]] *# [[:Kategorî:Apîyolojî]] → [[:Kategorî:Apiyolojî]] *# [[:Kategorî:Arizona (erdnîgarî)]] → [[:Kategorî:Arîzona (erdnîgarî)]] *# [[:Kategorî:Arjantîn]] → [[:Kategorî:Arjentîn]] *# [[:Kategorî:Arjantînî]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Article namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo gotaran]] *# [[:Kategorî:Articles which use infobox templates with no data rows]] → [[:Kategorî:Articles using infobox templates with no data rows]] *# [[:Kategorî:Articles with multiple maintenance issues]] → [[:Kategorî:Gotarên bi gelek probleman]] *# [[:Kategorî:Artuklu]] → [[:Kategorî:Ertuqî]] *# [[:Kategorî:Artêşa Parastina ên Şoreşa Îslamî]] → [[:Kategorî:Artêşa Pasdaran a Şoreşa Îslamî ya Îranê]] *# [[:Kategorî:Arşîvên li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Arşîvên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Asklipîos]] → [[:Kategorî:Asklêpios]] *# [[:Kategorî:Astrofizîk]] → [[:Kategorî:Stêrfizîk]] *# [[:Kategorî:Astrofîzîknas]] → [[:Kategorî:Stêrfîzîknas]] *# [[:Kategorî:Astronom]] → [[:Kategorî:Stêrnas]] *# [[:Kategorî:Astronomên DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Astronomên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Astronomên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Astronomên jin]] → [[:Kategorî:Stêrnasên jin]] *# [[:Kategorî:Astronomên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Astronomên misilman]] → [[:Kategorî:Stêrnasên misilman]] *# [[:Kategorî:Astronomên swêdî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Astronomên tirk]] → [[:Kategorî:Stêrnasên tirk]] *# [[:Kategorî:Astronomên yewnanî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Astronomî li Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Astronomî]] → [[:Kategorî:Stêrnasî]] *# [[:Kategorî:Astronot]] → [[:Kategorî:Esmanger]] *# [[:Kategorî:Asîd]] → [[:Kategorî:Tirşe]] *# [[:Kategorî:Asûrî]] → [[:Kategorî:Suryanî]] *# [[:Kategorî:Av li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Av li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Av li Walesê]] → [[:Kategorî:Av li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûn 1663 li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1663an li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalê]] → [[:Kategorî:Avabûn li gorî welat û hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1893an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1901an]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1930î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1938an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1961ê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1970î li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1990î li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 1996an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûrîyê]] → [[:Kategorî:Avabûnên 2012an li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 2an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî salan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî salan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê li gorî sedsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê li gorî sedsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî dehsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî dehsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê li gorî hezarsalan]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê li gorî hezarsalan]] *# [[:Kategorî:Avabûnên li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Avabûnên sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Avahiya dîrokî]] → [[:Kategorî:Avahiyên dîrokî]] *# [[:Kategorî:Avahî li Berlînê]] → [[:Kategorî:Avahiyên li Berlînê]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Mîmar li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Avahîsaz]] → [[:Kategorî:Mîmar]] *# [[:Kategorî:Avahîsazên kurd]] → [[:Kategorî:Mîmarên kurd]] *# [[:Kategorî:Avahîsazî]] → [[:Kategorî:Mîmarî]] *# [[:Kategorî:Avûstûrya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awayên rêvebirinan]] → [[:Kategorî:Şiklên birevêbirinê]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Awistralî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Awistralyayî]] → [[:Kategorî:Awistralî]] *# [[:Kategorî:Awistriya]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Awustralya]] → [[:Kategorî:Awistralya]] *# [[:Kategorî:Azerbeycan]] → [[:Kategorî:Azerbaycan]] *# [[:Kategorî:Aşik]] → [[:Kategorî:Gede]] *# [[:Kategorî:Aşîtî]] → [[:Kategorî:Aştî]] *# [[:Kategorî:BIBSYS]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BIBSYS]] *# [[:Kategorî:BNE]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNE]] *# [[:Kategorî:BNF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera BNF]] *# [[:Kategorî:Babel - Users by language]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Babîl - Bikarhênerên li gorî zimanê]] → [[:Kategorî:Bikarhêner ziman]] *# [[:Kategorî:Bahamas]] → [[:Kategorî:Bahama]] *# [[:Kategorî:Bajar û komûnên Basilicatayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Basilicatayê]] *# [[:Kategorî:Bajaren parêzgeha Xorasana Rezewî]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Xorasana Rezewî]] *# [[:Kategorî:Bajarokên Hessen]] → [[:Kategorî:Bajarokên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Almanî]] → [[:Kategorî:Bajarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Bajarên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkê]] → [[:Kategorî:Bajarên Danîmarkayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Bajarên parêzgeha Kirmaşanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Bajarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Bajarên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Nemsayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Polendayê]] → [[:Kategorî:Bajarên Polonyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên Walesê]] → [[:Kategorî:Bajarên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Emîliya Romanyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Emîliya Romanyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Friuli-Venezia Giulia]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Friuli-Venezia Giulia]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Kampaniyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Kampaniyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Lombardiyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Lombardiyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Markeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Markeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Molîzeyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Molîzeyê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Piemontê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Piemontê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Pugliayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Pugliayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Trentino-Alto Adige/Südtirolê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Umbriyayê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Umbriyayê]] *# [[:Kategorî:Bajarên herêma Venetoyê]] → [[:Kategorî:Bajar û bajarokên Venetoyê]] *# [[:Kategorî:Balindeyên wîçwîçokan]] → [[:Kategorî:Fîkar]] *# [[:Kategorî:Bandora civakî]] → [[:Kategorî:Tesîra civakî]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Propaganda li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Bangeşe li Îranê]] → [[:Kategorî:Propaganda li Îranê]] *# [[:Kategorî:Bangeşe]] → [[:Kategorî:Propaganda]] *# [[:Kategorî:Bangladeş]] → [[:Kategorî:Bengladeş]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Bengladeşî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Bangladeşî]] → [[:Kategorî:Bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Bedlîs (navend)]] → [[:Kategorî:Bidlîs (navend)]] *# [[:Kategorî:Bedlîs]] → [[:Kategorî:Bidlîs]] *# [[:Kategorî:Bees (bîrdozî)]] → [[:Kategorî:Be's (bîrdozî)]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên awistirî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên awistirî]] *# [[:Kategorî:Berhem li gorî nivîskarên swêdî]] → [[:Kategorî:Berhemên nivîskarên swêdî]] *# [[:Kategorî:Berhemên 2001an]] → [[:Kategorî:Berhemên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Berhemên japonan]] → [[:Kategorî:Berhemên japoniyan]] *# [[:Kategorî:Bernamenûsên kurd]] → [[:Kategorî:Bernamenivîsên kurd]] *# [[:Kategorî:Bestekarên kroatî]] → [[:Kategorî:Bestekarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Bexşên parêzgeha Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên parêzgeha Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Bexşên Îranê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Sineyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên navçeya Sineyê]] *# [[:Kategorî:Bexşên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Nahiyeyên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Beşên psîkolojiyê]] → [[:Kategorî:Beşên derûnnasiyê]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên fars]] → [[:Kategorî:Bijîşkên faris]] *# [[:Kategorî:Bijîşkên yewnanî]] → [[:Kategorî:Bijîşkên yewnan]] *# [[:Kategorî:Bikarhênerê kurd]] → [[:Kategorî:Bikarhênerên kurd]] *# [[:Kategorî:Binebeşên zanista siyasetê]] → [[:Kategorî:Binebeşên siyasetnasiyê]] *# [[:Kategorî:Blogerên polon]] → [[:Kategorî:Blogerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Blogerên walesî]] → [[:Kategorî:Blogerên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Bolîvîa]] → [[:Kategorî:Bolîvya]] *# [[:Kategorî:Bomhemya]] → [[:Kategorî:Bohemya]] *# [[:Kategorî:Bordèu]] → [[:Kategorî:Bordo]] *# [[:Kategorî:Brazîl]] → [[:Kategorî:Brezîl]] *# [[:Kategorî:Brazîlî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Brezîlî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Brazîlî]] → [[:Kategorî:Brezîlî]] *# [[:Kategorî:Burkîna Fazo]] → [[:Kategorî:Burkîna Faso]] *# [[:Kategorî:Bîrdozî]] → [[:Kategorî:Îdeolojî]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Bûyer li Walesê]] → [[:Kategorî:Bûyer li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portugalê]] → [[:Kategorî:Bûyerên dîrokî li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:CDU]] → [[:Kategorî:Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:CS1 American English-language sources (en-us)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:CS1 British English-language sources (en-gb)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya brîtanî-language sources (en-gb)]] *# [[:Kategorî:CS1 Canadian English-language sources (en-ca)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya kanadayî-language sources (en-ca)]] *# [[:Kategorî:CS1 English-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîzî-language sources (en)]] *# [[:Kategorî:CS1 European Spanish-language sources (es-es)]] → [[:Kategorî:CS1 spanî (Ewropa)-language sources (es-es)]] *# [[:Kategorî:CS1 indonezî-language sources (id)]] → [[:Kategorî:CS1 endonezî-language sources (id)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses Korean-language script (ko)]] → [[:Kategorî:CS1 uses koreyî-language script (ko)]] *# [[:Kategorî:CS1 uses rusî-language script (ru)]] → [[:Kategorî:CS1 uses rûsî-language script (ru)]] *# [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en)]] → [[:Kategorî:CS1 îngilîziya amerîkî-language sources (en-us)]] *# [[:Kategorî:Cardiff]] → [[:Kategorî:Kardîf]] *# [[:Kategorî:Cejnên êzîdiyan]] → [[:Kategorî:Cejnên êzdiyan]] *# [[:Kategorî:Ceng li gorî şêwazan]] → [[:Kategorî:Cureyên şer]] *# [[:Kategorî:Cihên arkeolojîkên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Şûnewarên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên dîrokî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên merkezî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên merkezî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk ên Ewropayê]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk ên Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Cihên tûrîstîk]] → [[:Kategorî:Cihên turîstîk]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1]] *# [[:Kategorî:Citation Style 1 translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Çavkaniyên Stîl 1 yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Citation and verifiability maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo çavkanî û teyîdkirinê]] *# [[:Kategorî:Citation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavkaniyan]] *# [[:Kategorî:Civaka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Civaka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Civaka Walesê]] → [[:Kategorî:Civaka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Classification templates]] → [[:Kategorî:Şablonên sinifandinê]] *# [[:Kategorî:Cleanup templates]] → [[:Kategorî:Şablonên paqijkirinê]] *# [[:Kategorî:Cureya wêjeyî]] → [[:Kategorî:Cureyê wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Cureyên tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Cureyên turîzmê]] *# [[:Kategorî:Cêwîyên yewnan]] → [[:Kategorî:Cêwiyên yewnan]] *# [[:Kategorî:Cîhadvan]] → [[:Kategorî:Micahîd]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirina îdarî ya asta duyem li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî yên asta duyem li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyayî yên DYAyê]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên siyasî yên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Dabeşkirinên îdarî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Dada leşkerî]] → [[:Kategorî:Dadweriya leşkerî]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Albanyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Albanyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Dadgehên li Kenya]] → [[:Kategorî:Dadgehên li Kenyayê]] *# [[:Kategorî:Dadweriya mafên telîfê]] → [[:Kategorî:Dadweriya mafê daneriyê]] *# [[:Kategorî:Daneya Komputerê]] → [[:Kategorî:Daneyên komputerê]] *# [[:Kategorî:Danserên kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Danserên kambocayî]] *# [[:Kategorî:Danserên skotlendî mêr]] → [[:Kategorî:Danserên skotlendî yên mêr]] *# [[:Kategorî:Danserên yewnan yên jin]] → [[:Kategorî:Danserên yewnan ên jin]] *# [[:Kategorî:Danserên îngilîz yên mêr]] → [[:Kategorî:Danserên îngilîz ên mêr]] *# [[:Kategorî:Daxwazên yekkirina dîrokê]] → [[:Kategorî:Yekkirina dîrokê]] *# [[:Kategorî:Dehsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Dehsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dem]] → [[:Kategorî:Zeman]] *# [[:Kategorî:Departement]] → [[:Kategorî:Departmen]] *# [[:Kategorî:Departmanên Fransayê]] → [[:Kategorî:Departementên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Deryaya Azov]] → [[:Kategorî:Deryaya Azovê]] *# [[:Kategorî:Derûnnas]] → [[:Kategorî:Psîkolog]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên 1901ê]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Destpêkirinên sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Dewletên DYA]] → [[:Kategorî:Dewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Dewletên berê li gorî şiklê birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dewletên dîrokî li gorî şiklê birêvebirinê]] *# [[:Kategorî:Dewletên biniqaş]] → [[:Kategorî:Herêmên binîqaş]] *# [[:Kategorî:Dewletên kurda]] → [[:Kategorî:Dewletên kurdan]] *# [[:Kategorî:Dewê Xinis]] → [[:Kategorî:Xinûs]] *# [[:Kategorî:Dezgehên birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Dezgehên hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Diana, prensesa Wales]] → [[:Kategorî:Diana, prensesa Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Documentation assistance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên alîkar ji bo belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Documentation see also templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê yên binêre herwiha]] *# [[:Kategorî:Documentation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên belgekirinê]] *# [[:Kategorî:Dotmîrên swîsreyî]] → [[:Kategorî:Dotmîrên swîsrî]] *# [[:Kategorî:Dozger]] → [[:Kategorî:Dozgêr]] *# [[:Kategorî:Dozgerên kurd]] → [[:Kategorî:Dozgêrên kurd]] *# [[:Kategorî:Doğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Drag queen]] → [[:Kategorî:Dragqueen]] *# [[:Kategorî:Dêrên Çiyayên Athosê]] → [[:Kategorî:Dêrên Çiyayê Athosê]] *# [[:Kategorî:Dîgor]] → [[:Kategorî:Dîxor]] *# [[:Kategorî:Dînnasî]] → [[:Kategorî:Îlahiyat]] *# [[:Kategorî:Dîroka Cihûyan li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Dîroka cihûyan li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Jenev ê]] → [[:Kategorî:Dîroka Jenevê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî mijaran]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî mijaran]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Portugalê]] → [[:Kategorî:Dîroka Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Dîroka Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Dîroka Walesê]] → [[:Kategorî:Dîroka Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dadweriyê]] → [[:Kategorî:Dîroka dadê]] *# [[:Kategorî:Dîroka dînê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Dîroka dîn li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Dîroka leşkerî ya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Dîroka Îsraelê]] → [[:Kategorî:Dîroka Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên fars]] → [[:Kategorî:Dîroknasên faris]] *# [[:Kategorî:Dîroknasên polon]] → [[:Kategorî:Dîroknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Dîrokzan]] → [[:Kategorî:Dîroknas]] *# [[:Kategorî:Dîzayner li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Sêwirîner li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Dîzayner]] → [[:Kategorî:Sêwirîner]] *# [[:Kategorî:Edalet]] → [[:Kategorî:Dadmendî]] *# [[:Kategorî:Edaleta tawanî]] → [[:Kategorî:Dadmendiya sizayî]] *# [[:Kategorî:Edebiyatvanên kurd]] → [[:Kategorî:Wêjevanên kurd]] *# [[:Kategorî:Efrîka]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqa]] → [[:Kategorî:Afrîka]] *# [[:Kategorî:Efrîqaya Başûr]] → [[:Kategorî:Afrîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Elbîstan]] → [[:Kategorî:Albistan]] *# [[:Kategorî:Elewiyên tirk]] → [[:Kategorî:Tirkên elewî]] *# [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyê]] → [[:Kategorî:Elewî li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Elmanya]] → [[:Kategorî:Almanya]] *# [[:Kategorî:Elî Xaminêyî]] → [[:Kategorî:Elî Xamineyî]] *# [[:Kategorî:Emerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Emerîkî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Amerîkî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Emerîkî]] → [[:Kategorî:Amerîkî]] *# [[:Kategorî:Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban]] *# [[:Kategorî:Endamê Konseya Ewropayê]] → [[:Kategorî:Endamên Konseya Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Endamên G20yê]] → [[:Kategorî:Endamên G20ê]] *# [[:Kategorî:Endamên akademiyên netewî]] → [[:Kategorî:Endamên akademiyên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Endazyar]] → [[:Kategorî:Endezyar]] *# [[:Kategorî:Endazyarên alman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endazyarên elman]] → [[:Kategorî:Endezyarên alman]] *# [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustriyên xizmetê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Endustrlî li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Endustrî li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Endustrî li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Endustrî li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Enerjî]] → [[:Kategorî:Wize]] *# [[:Kategorî:Ensîklopediyên serhêl]] → [[:Kategorî:Ensîklopediyên înternetê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên li DYA'yê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li DYAyê]] *# [[:Kategorî:Erdhejên Şîleyê]] → [[:Kategorî:Erdhejên li Şîleyê]] *# [[:Kategorî:Erdnasên fars]] → [[:Kategorî:Erdnîgarnasên faris]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Bulgaristanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Bulgaristanê]] *# [[:Kategorî:Erdnigariya Qirgizistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Qirgizistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Brazîlê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessen]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Hessenê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Holandayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Nemsayê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Sudanê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya Walesê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya tûrîzmê]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya turîzmê]] *# [[:Kategorî:Erdnîgariya yewnana kevnare]] → [[:Kategorî:Erdnîgariya Yewnanistana kevnare]] *# [[:Kategorî:Erdzanî]] → [[:Kategorî:Erdnasî]] *# [[:Kategorî:Erzirom]] → [[:Kategorî:Erzîrom]] *# [[:Kategorî:Escalloniaceae]] → [[:Kategorî:Famîleya eskalonyayan]] *# [[:Kategorî:Esmangerên polon]] → [[:Kategorî:Esmangerên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Estonî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Eston li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Estonî]] → [[:Kategorî:Eston]] *# [[:Kategorî:Eyûbiyan]] → [[:Kategorî:Eyûbî]] *# [[:Kategorî:Ezman]] → [[:Kategorî:Esman]] *# [[:Kategorî:Eşîrên Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Eşîrên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:FAST]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera FAST]] *# [[:Kategorî:Famîleya keweran]] → [[:Kategorî:Famîleya şêfeletan]] *# [[:Kategorî:Famîleya sosinên Înka]] → [[:Kategorî:Famîleya sosinên înka]] *# [[:Kategorî:Fas]] → [[:Kategorî:Maroko]] *# [[:Kategorî:Faunaya Okyanûsya]] → [[:Kategorî:Faunaya Okanûsiyayê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Dîcleyê]] → [[:Kategorî:Faunaya Dîcleyê]] *# [[:Kategorî:Faunaya Çemê Firatê]] → [[:Kategorî:Faunaya Firatê]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên kurd]] → [[:Kategorî:Fîlozofên kurd]] *# [[:Kategorî:Felsefevanên tirk]] → [[:Kategorî:Fîlozofên tirk]] *# [[:Kategorî:Felsefeya dadweriyê]] → [[:Kategorî:Felsefeya dadê]] *# [[:Kategorî:Femînîst]] → [[:Kategorî:Femînîzm]] *# [[:Kategorî:Fiqihzan]] → [[:Kategorî:Fiqihnas]] *# [[:Kategorî:Fiqihzanên kurd]] → [[:Kategorî:Fiqihnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Firaq]] → [[:Kategorî:Firax]] *# [[:Kategorî:Firmesun]] → [[:Kategorî:Fîlozof]] *# [[:Kategorî:Firokevan]] → [[:Kategorî:Pîlot]] *# [[:Kategorî:Firîşte di Pirtûka Henox de]] → [[:Kategorî:Firîşteyên di Pirtûka Henox de]] *# [[:Kategorî:Fizîknas ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên fars]] → [[:Kategorî:Fizîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Fizîknasên polon]] → [[:Kategorî:Fizîknasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Fizîkvanên kurd]] → [[:Kategorî:Fizîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Formata dosyayên]] → [[:Kategorî:Formata faylê]] *# [[:Kategorî:Fotokêş]] → [[:Kategorî:Wênegir]] *# [[:Kategorî:Fotokêşên îtalî]] → [[:Kategorî:Wênegirên îtalî]] *# [[:Kategorî:Futbol Amerîkî]] → [[:Kategorî:Futbola amerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2001]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2001ê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên 2005]] → [[:Kategorî:Fîlmên 2005an]] *# [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekujiyê]] → [[:Kategorî:Fîlmên li ser xwekuştinê]] *# [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkan]] → [[:Kategorî:Fîlmên superlehengên afroamerîkî]] *# [[:Kategorî:Fîlmên îranê]] → [[:Kategorî:Fîlmên îranî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên skotlandî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên skotlendî]] *# [[:Kategorî:Fîlozofên yewnanî]] → [[:Kategorî:Fîlozofên yewnan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Filîpînî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Fîlîpînî]] → [[:Kategorî:Filîpînî]] *# [[:Kategorî:Fîziyolojî]] → [[:Kategorî:Fizyolojî]] *# [[:Kategorî:Fîzîknasên brîtanî]] → [[:Kategorî:Fizîknasên brîtanî]] *# [[:Kategorî:Fîzîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Fizîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:GND]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera GND]] *# [[:Kategorî:Generic WikiProject templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîprojeyan]] *# [[:Kategorî:Gernas]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Gerîlayên Kurd di şer de hatin kuştin]] → [[:Kategorî:Gerîlayên kurd di şer de hatin kuştin]] *# [[:Kategorî:Girtîgehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Girtîgehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Giyanewer]] → [[:Kategorî:Jiyan]] *# [[:Kategorî:Globalîzasyona çandî]] → [[:Kategorî:Cîhanîbûna çandî]] *# [[:Kategorî:Golên Anatolya Navîn]] → [[:Kategorî:Golên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] → [[:Kategorî:Gotara bi Xwarîn]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûr]] → [[:Kategorî:Gotarên bi kurdiya başûr]] *# [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya navendî]] → [[:Kategorî:Gotara bi soranî]] *# [[:Kategorî:Gotara bi zaravayên kurdî]] → [[:Kategorî:Gotarên bi zaravayên din]] *# [[:Kategorî:Gotara bijartî]] → [[:Kategorî:Gotarên bijartî]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi muhîmiya Herî kêm]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi muhîmiya Herî kêm]] *# [[:Kategorî:Gotarên Fransayê yên bi sinifa NA]] → [[:Kategorî:Gotarên Fransayê bi sinifa NA]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank Bajar" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank bajar" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi "Infobox Navçe" û koordînatê]] → [[:Kategorî:Gotarên bi "Agahîdank navçe" û koordînatê]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Gotarên bi wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Gotarên bingehîn bi Nesinifandî]] → [[:Kategorî:Gotarên bingehîn ên nehatine sinifandin]] *# [[:Kategorî:Gotarên bê çavkanî]] → [[:Kategorî:Gotarên bêçavkanî]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku ne ensîklopedîk in]] → [[:Kategorî:Gotarên bi navdariya ne eşkere]] *# [[:Kategorî:Gotarên ku werin sererastkirin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin sererastkirin]] *# [[:Kategorî:Goştê berazê]] → [[:Kategorî:Goştê berazan]] *# [[:Kategorî:Gundistanên şaristana Ûrmiyeyê]] → [[:Kategorî:Gundistanên Ûrmiyeyê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên Depeyê]] → [[:Kategorî:Gundên Depê]] *# [[:Kategorî:Gundên Kuluyê]] → [[:Kategorî:Gundên Qulekê]] *# [[:Kategorî:Gundên Melkişîyê]] → [[:Kategorî:Gundên Melkişiyê]] *# [[:Kategorî:Gundên Pirsûsê]] → [[:Kategorî:Gundên Sirûcê]] *# [[:Kategorî:Gundên Silîvana]] → [[:Kategorî:Gundên Mirgewerê]] *# [[:Kategorî:Gundên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] → [[:Kategorî:Cihên noqavkirî bi sedema Projeya Başûrê Rojhilata Anatoliyayê (GAP)]] *# [[:Kategorî:Gundên parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Gundên Dêrsimê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Gundên Çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareyê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên çaypareê]] → [[:Kategorî:Gundên Çaypareyê]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gundên şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Gundên Şotê (navçe)]] *# [[:Kategorî:Gûatêmala]] → [[:Kategorî:Guatemala]] *# [[:Kategorî:Gûatêmalî]] → [[:Kategorî:Guatemalî]] *# [[:Kategorî:Güneydoğu Anadolu Bölgesi]] → [[:Kategorî:Herêma Başûrê Rojhilatê Anatolyayê]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanê fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Hedîsvanên fars]] → [[:Kategorî:Hedîsvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvan li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Helbestvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fars]] → [[:Kategorî:Helbestvanên faris]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên fînlandî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên polon]] → [[:Kategorî:Helbestvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên romantîkê]] → [[:Kategorî:Helbestvanên romantîk]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farsî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên zimanê farisî]] *# [[:Kategorî:Helbestvanên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Helbestvanên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Hemîd Kerzeî]] → [[:Kategorî:Hamid Kerzay]] *# [[:Kategorî:Hemû gotarên reklamî]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên wekî reklamê]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] → [[:Kategorî:Hemû gotarên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanên]] → [[:Kategorî:Hemû rûpelên bi kêm girêdanan]] *# [[:Kategorî:Hemû şirket]] → [[:Kategorî:Şirket]] *# [[:Kategorî:Herpetologî]] → [[:Kategorî:Herpetolojî]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holandayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Holendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Holendayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Herêmên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Herêmên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Herêmên dîrokî li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Herêmên dîrokî yên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Hewanasî]] → [[:Kategorî:Meteorolojî]] *# [[:Kategorî:Heywanên çîrokî]] → [[:Kategorî:Heywanên mîtolojîk]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsal li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsal li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 1ê li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Walesê]] → [[:Kategorî:Hezarsala 3an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hezzo]] → [[:Kategorî:Hezo]] *# [[:Kategorî:Hikûmdarên Asyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmdarên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Hikûmeta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Hikûmeta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Hilanok]] → [[:Kategorî:Asansor]] *# [[:Kategorî:Hochsauerland]] → [[:Kategorî:Hochsauerlandkreis]] *# [[:Kategorî:Homoseksuelî]] → [[:Kategorî:Hevzayendîtî]] *# [[:Kategorî:Huner li Walesê]] → [[:Kategorî:Huner li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê Operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendê operayê]] → [[:Kategorî:Hunermendên operayê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên hindî]] → [[:Kategorî:Hunermendên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Hunermendên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Hunermendên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Hunermendên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Hunermendên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Hunermendên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Hunermendên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Walesê]] → [[:Kategorî:Hunerên ahengê li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Hêzên Esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Keyaniyê]] → [[:Kategorî:Hêzên esmanî yên Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:ISNI]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera ISNI]] *# [[:Kategorî:Infobox]] → [[:Kategorî:Agahîdank]] *# [[:Kategorî:Japonya]] → [[:Kategorî:Japon]] *# [[:Kategorî:Jazz]] → [[:Kategorî:Caz]] *# [[:Kategorî:Jidayikbun 1970]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1970]] *# [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 0î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 0î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 10 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 10 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1000î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1000î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1004]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1004]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1005]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1005]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1008]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1008]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 100î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 100î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1010î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1010î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1013]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1013]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1014]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1014]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1015]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1015]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1016]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1016]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1017]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1017]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1018]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1018]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1019]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1019]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1020î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1020î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1021]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1021]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1022]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1022]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1023]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1023]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1024]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1024]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1025]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1025]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1026]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1026]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1027]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1027]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1028]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1028]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1029]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1029]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1030î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1030î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1031]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1031]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1032]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1032]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1033]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1033]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1034]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1034]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1035]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1035]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1036]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1036]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1037]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1037]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1038]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1038]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1039]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1039]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1040î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1040î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1041]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1041]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1042]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1042]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1043]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1043]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1044]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1044]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1045]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1045]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1046]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1046]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1047]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1047]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1048]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1048]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1049]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1049]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1050î]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1050î]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1051]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1051]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1052]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1052]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1053]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1053]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1054]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1054]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1055]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1055]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1056]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1056]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1057]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1057]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1058]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1058]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1059]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1059]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 106 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 106 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1060]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1060]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1061]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1061]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1062]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1062]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1063]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1063]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1064]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1064]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1065]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1065]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1066]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1066]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1067]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1067]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1068]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1068]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1069]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1069]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1070]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1070]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1071]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1071]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1072]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1072]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1073]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1073]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1074]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1074]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1075]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1075]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1076]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1076]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1077]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1077]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1078]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1078]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1079]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1079]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1080]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1080]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1081]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1081]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1082]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1082]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1083]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1083]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1084]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1084]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1085]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1085]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1086]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1086]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1087]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1087]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1088]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1088]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1089]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1089]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1090]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1090]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1091]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1091]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1092]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1092]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1093]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1093]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1094]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1094]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1095]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1095]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1096]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1096]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1097]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1097]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1098]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1098]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1099]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1099]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1100]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1100]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1101]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1101]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1102]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1102]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1103]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1103]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1104]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1104]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1105]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1105]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1106]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1106]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1107]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1107]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1108]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1108]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1109]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1109]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1110]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1110]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1111]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1111]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1112]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1112]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1113]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1113]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1114]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1114]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1115]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1115]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1116]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1116]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1117]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1117]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1118]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1118]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1119]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1119]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1120]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1120]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1122]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1122]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1125]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1125]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1127]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1127]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1128]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1128]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1131]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1131]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1132]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1132]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1133]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1133]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1134]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1134]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1135]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1135]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1136]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1136]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1137]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1137]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1138]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1138]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1139]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1139]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1140]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1140]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1141]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1141]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1142]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1142]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1143]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1143]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1144]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1144]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1146]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1146]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1147]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1147]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1148]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1148]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1149]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1149]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1150]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1150]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1151]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1151]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1152]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1152]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1153]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1153]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1154]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1154]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1155]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1155]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1156]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1156]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1157]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1157]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1158]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1158]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1159]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1159]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1160]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1160]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1162]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1162]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1163]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1163]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1164]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1164]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1166]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1166]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1167]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1167]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1168]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1168]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1169]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1169]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1170]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1170]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1171]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1171]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1172]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1172]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1173]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1173]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1174]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1174]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1175]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1175]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1176]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1176]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1177]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1177]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1178]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1178]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1179]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1179]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1181]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1181]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1182]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1182]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1183]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1183]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1184]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1184]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1185]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1185]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1186]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1186]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1187]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1187]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1190]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1190]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1191]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1191]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1193]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1193]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1194]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1194]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1195]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1195]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1196]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1196]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1197]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1197]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1198]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1198]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1199]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1199]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1200]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1200]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1201]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1201]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1202]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1202]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1203]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1203]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1206]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1206]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1207]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1207]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1209]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1209]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1210]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1210]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1211]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1211]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1212]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1212]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1213]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1213]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1214]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1214]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1215]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1215]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1217]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1217]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1218]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1218]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1219]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1219]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 121]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 121]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1220]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1220]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1221]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1221]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1222]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1222]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1223]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1223]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1224]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1224]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1226]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1226]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1227]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1227]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1229]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1229]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1230]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1230]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1231]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1231]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1232]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1232]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1233]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1233]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1234]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1234]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1235]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1235]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1236]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1236]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1237]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1237]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1238]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1238]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1239]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1239]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 123]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 123]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1241]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1241]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1242]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1242]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1243]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1243]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1244]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1244]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1245]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1245]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1246]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1246]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1247]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1247]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1248]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1248]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1249]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1249]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 124]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 124]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1250]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1250]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1251]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1251]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1252]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1252]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1253]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1253]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1254]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1254]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1255]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1255]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1256]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1256]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1257]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1257]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1258]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1258]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1259]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1259]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1260]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1260]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1261]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1261]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1262]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1262]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1263]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1263]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1264]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1264]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1265]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1265]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1266]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1266]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1267]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1267]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1268]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1268]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1269]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1269]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 126]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 126]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1270]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1270]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1271]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1271]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1273]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1273]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1274]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1274]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1275]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1275]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1276]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1276]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1277]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1277]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1278]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1278]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1279]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1279]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1280]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1280]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1281]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1281]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1282]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1282]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1283]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1283]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1284]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1284]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1285]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1285]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1286]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1286]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1287]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1287]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1288]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1288]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1289]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1289]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1290]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1290]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1291]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1291]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1292]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1292]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1293]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1293]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1294]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1294]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1295]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1295]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1296]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1296]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1297]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1297]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1299]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1299]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 129]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 129]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 12]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 12]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1301]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1301]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1302]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1302]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1303]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1303]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1304]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1304]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1305]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1305]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1306]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1306]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1307]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1307]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1308]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1308]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 130]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 130]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1310]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1310]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1312]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1312]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1313]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1313]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1314]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1314]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1315]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1315]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1316]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1316]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1317]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1317]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1318]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1318]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1319]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1319]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1320]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1320]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1322]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1322]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1323]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1323]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1324]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1324]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1325]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1325]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1326]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1326]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1327]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1327]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1329]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1329]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1330]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1330]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1331]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1331]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1332]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1332]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1333]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1333]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1334]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1334]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1335]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1335]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1336]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1336]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1337]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1337]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1338]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1338]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1339]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1339]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1340]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1340]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1341]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1341]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1342]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1342]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1343]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1343]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1344]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1344]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1345]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1345]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1346]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1346]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1348]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1348]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1349]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1349]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1350]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1350]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1351]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1351]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1352]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1352]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1353]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1353]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1355]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1355]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1356]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1356]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1357]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1357]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1358]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1358]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1359]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1359]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1361]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1361]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1362]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1362]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1363]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1363]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1364]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1364]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1365]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1365]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1366]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1366]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1367]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1367]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1368]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1368]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1369]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1369]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1370]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1370]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1371]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1371]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1372]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1372]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1373]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1373]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1374]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1374]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1375]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1375]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1376]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1376]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1377]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1377]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1378]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1378]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1379]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1379]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1380]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1380]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1381]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1381]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1382]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1382]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1383]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1383]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1385]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1385]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1386]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1386]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1387]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1387]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1388]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1388]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1389]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1389]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1390]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1390]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1391]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1391]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1392]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1392]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1393]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1393]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1394]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1394]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1395]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1395]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1396]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1396]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1397]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1397]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1398]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1398]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1399]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1399]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 140 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 140 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1401]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1401]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1402]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1402]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1403]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1403]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1404]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1404]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1405]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1405]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1406]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1406]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1407]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1407]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1408]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1408]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1409]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1409]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1410]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1410]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1412]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1412]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1413]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1413]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1414]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1414]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1415]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1415]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1416]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1416]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1417]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1417]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1418]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1418]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1419]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1419]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1420]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1420]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1421]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1421]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1422]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1422]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1423]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1423]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1424]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1424]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1425]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1425]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1426]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1426]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1427]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1427]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1428]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1428]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1429]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1429]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1430]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1430]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1431]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1431]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1432]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1432]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1433]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1433]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1434]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1434]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1435]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1435]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1436]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1436]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1437]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1437]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1438]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1438]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1439]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1439]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1440]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1440]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1441]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1441]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1442]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1442]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1443]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1443]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1444]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1444]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1445]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1445]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1446]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1446]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1447]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1447]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1448]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1448]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1450]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1450]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1451]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1451]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1452]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1452]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1453]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1453]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1454]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1454]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1455]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1455]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1456]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1456]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1457]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1457]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1458]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1458]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 145]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 145]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1460]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1460]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1461]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1461]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1462]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1462]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1463]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1463]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1464]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1464]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1465]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1465]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1466]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1466]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1467]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1467]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1468]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1468]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1469]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1469]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1470]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1470]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1471]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1471]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1472]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1472]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1474]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1474]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1475]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1475]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1477]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1477]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1478]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1478]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1479]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1479]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1480]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1480]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1481]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1481]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1482]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1482]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1483]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1483]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1484]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1484]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1485]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1485]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1486]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1486]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1487]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1487]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1488]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1488]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1489]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1489]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1490]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1490]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1491]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1491]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1492]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1492]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1493]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1493]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1494]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1494]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1495]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1495]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1496]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1496]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1498]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1498]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1499]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1499]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1500]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1500]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1501]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1501]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1502]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1502]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1503]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1503]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1504]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1504]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1505]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1505]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1506]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1506]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1507]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1507]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1508]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1508]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1509]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1509]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1510]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1510]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1511]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1511]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1512]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1512]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1513]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1513]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1514]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1514]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1515]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1515]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1516]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1516]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1517]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1517]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1518]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1518]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1519]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1519]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1520]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1520]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1521]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1521]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1522]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1522]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1523]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1523]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1524]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1524]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1525]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1525]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1526]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1526]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1527]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1527]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1528]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1528]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1529]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1529]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1530]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1530]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1531]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1531]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1532]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1532]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1533]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1533]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1534]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1534]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1535]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1535]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1536]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1536]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1537]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1537]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1538]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1538]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1540]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1540]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1541]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1541]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1542]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1542]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1543]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1543]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1544]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1544]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1545]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1545]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1547]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1547]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1548]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1548]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1550]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1550]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1551]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1551]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1552]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1552]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1553]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1553]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1554]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1554]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1557]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1557]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1558]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1558]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1559]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1559]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1560]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1560]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1561]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1561]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1562]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1562]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1563]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1563]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1564]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1564]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1566]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1566]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1571]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1571]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1572]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1572]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1577]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1577]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1578]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1578]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1582]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1582]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1586]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1586]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1587]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1587]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1589]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1589]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1597]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1597]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 15]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 15]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1602]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1602]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1604]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1604]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1607]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1607]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1609]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1609]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1613]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1613]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1616]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1616]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1617]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1617]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1618]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1618]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 161]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 161]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1620]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1620]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1621]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1621]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1622]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1622]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1623]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1623]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1627]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1627]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1628]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1628]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1629]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1629]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1630]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1630]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1631]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1631]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1632]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1632]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1633]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1633]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1634]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1634]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1635]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1635]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1636]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1636]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1637]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1637]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1638]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1638]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1639]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1639]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1640]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1640]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1641]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1641]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1642]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1642]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1643]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1643]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1644]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1644]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1645]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1645]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1647]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1647]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1648]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1648]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1649]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1649]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1650]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1650]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1651]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1651]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1652]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1652]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1653]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1653]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1654]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1654]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1655]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1655]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1656]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1656]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1657]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1657]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1658]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1658]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1659]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1659]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 165]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 165]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1660]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1660]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1661]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1661]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1662]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1662]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1663]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1663]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1664]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1664]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1665]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1665]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1666]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1666]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1667]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1667]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1669]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1669]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1670]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1670]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1671]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1671]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1672]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1672]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1673]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1673]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1674]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1674]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1676]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1676]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1678]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1678]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1679]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1679]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1680]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1680]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1681]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1681]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1682]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1682]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1683]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1683]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1684]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1684]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1685]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1685]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1686]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1686]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1687]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1687]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1688]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1688]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1689]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1689]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1690]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1690]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1691]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1691]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1692]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1692]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1693]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1693]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1694]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1694]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1695]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1695]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1696]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1696]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1697]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1697]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1698]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1698]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1701]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1701]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1702]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1702]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1703]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1703]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1704]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1704]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1705]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1705]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1706]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1706]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1707]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1707]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1708]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1708]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1709]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1709]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1710]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1710]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1712]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1712]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1713]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1713]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1715]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1715]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1716]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1716]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1717]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1717]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1719]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1719]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1720]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1720]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1722]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1722]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1723]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1723]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1725]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1725]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1726]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1726]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1727]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1727]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1728]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1728]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1729]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1729]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1730]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1730]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1731]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1731]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1732]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1732]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1733]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1733]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1734]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1734]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1735]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1735]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1736]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1736]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1737]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1737]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1738]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1738]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1739]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1739]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1741]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1741]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1743]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1743]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1744]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1744]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1745]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1745]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1746]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1746]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1747]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1747]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1748]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1748]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1749]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1749]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1751]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1751]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1752]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1752]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1753]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1753]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1754]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1754]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1755]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1755]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1756]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1756]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1757]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1757]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1758]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1758]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1759]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1759]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1760]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1760]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1761]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1761]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1762]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1762]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1763]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1763]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1764]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1764]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1765]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1765]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1769]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1769]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1770]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1770]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1771]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1771]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1772]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1772]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1773]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1773]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1774]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1774]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1775]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1775]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1777]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1777]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1778]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1778]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1779]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1779]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1782]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1782]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1783]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1783]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1784]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1784]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1785]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1785]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1788]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1788]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1791]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1791]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1792]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1792]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1793]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1793]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1794]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1794]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1795]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1795]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1797]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1797]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1799]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1799]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1803]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1803]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1806]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1806]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1807]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1807]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1808]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1808]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1809]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1809]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 180]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 180]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1811]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1811]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1812]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1812]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1813]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1813]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1814]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1814]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1816]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1816]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1817]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1817]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1818]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1818]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1819]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1819]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1822]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1822]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1823]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1823]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1825]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1825]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1826]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1826]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1829]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1829]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1831]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1831]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1832]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1832]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1833]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1833]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1834]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1834]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1836]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1836]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1837]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1837]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1838]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1838]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1840]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1840]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1841]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1841]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1842]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1842]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1843]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1843]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1844]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1844]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1845]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1845]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1846]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1846]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1847]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1847]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1848]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1848]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1849]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1849]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 185 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 185 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1851]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1851]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1852]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1852]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1854]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1854]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1855]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1855]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1856]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1856]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1857]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1857]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1859]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1859]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1860]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1860]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1861]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1861]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1862]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1862]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1863]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1863]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1866]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1866]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1867]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1867]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1868]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1868]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1869]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1869]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1870]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1870]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1871]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1871]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1872]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1872]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1874]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1874]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1875]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1875]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1876]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1876]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1877]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1877]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1878]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1878]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1879]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1879]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1881]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1881]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1882]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1882]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1883]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1883]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1884]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1884]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1885]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1885]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1886]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1886]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1887]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1887]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1888]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1888]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1889]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1889]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 188]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 188]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1890]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1890]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1891]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1891]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1892]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1892]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1894]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1894]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1897]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1897]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1898]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1898]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1899]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1899]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 189]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 189]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1904]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1904]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1905]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1905]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1906]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1906]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1907]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1907]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1909]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1909]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1911]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1911]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1912]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1912]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1913]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1913]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1914]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1914]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1915]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1915]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1916]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1916]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1917]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1917]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1918]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1918]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1919]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1919]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1921]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1921]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1922]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1922]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1923]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1923]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1924]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1924]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1925]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1925]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1926]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1926]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1927]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1927]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1928]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1928]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 192]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 192]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1930]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1930]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1931]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1931]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1933]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1933]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1934]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1934]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1937]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1937]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1938]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1938]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1939]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1939]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1941]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1941]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1942]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1942]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1943]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1943]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1944]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1944]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1948]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1948]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1949]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1949]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1952]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1952]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1955]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1955]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1958]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1958]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1959]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1959]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1961]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1961]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1962]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1962]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1963]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1963]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1964]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1964]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1967]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1967]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1976]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1976]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1979]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1979]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1981]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1981]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1982]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1982]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1983]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1983]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1984]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1984]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1985]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1986]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1986]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1987]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1987]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1988]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1988]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1989]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1989]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1990]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1990]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1991]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1991]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1992]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1992]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1993]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1993]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1994]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1994]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1995]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1995]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1996]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1996]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1997]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1997]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 1998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2000]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2000]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2001]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2001]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2002]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2002]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2003]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2003]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2006]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2006]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2007]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2007]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2009]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2009]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 2012]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 2012]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 204]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 204]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 205]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 205]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 208]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 208]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 216]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 216]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 225]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 225]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 229 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 229 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 240]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 240]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 247 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 247 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 260 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 260 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 265 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 265 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 272]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 272]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 27]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 27]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 284 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 284 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 286 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 286 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 298]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 298]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 3 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 3 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 309]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 309]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 30]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 30]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 321]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 321]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 328]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 328]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 32]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 32]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 347]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 347]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 354]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 354]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 356 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 356 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 360]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 360]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 37]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 37]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 384]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 384]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 39]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 39]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 40]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 40]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 42 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 42 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 428 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 428 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 43 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 43 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 473]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 473]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 476]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 476]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 497]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 497]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 51]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 51]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 539]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 539]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 53]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 53]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 544 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 544 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 546]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 546]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 549]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 549]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 551 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 551 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 555]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 555]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 556]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 556]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 565]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 565]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 567]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 567]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 568]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 568]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 569]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 569]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 570]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 570]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 573]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 573]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 574]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 574]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 575]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 575]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 576]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 576]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 579]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 579]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 580]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 580]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 581]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 581]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 583]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 583]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 584]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 584]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 585]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 585]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 588]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 588]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 590]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 590]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 591]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 591]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 592]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 592]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 593]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 593]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 594]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 594]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 595]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 595]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 596]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 596]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 598]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 598]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 599]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 599]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 601]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 601]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 603]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 603]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 605]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 605]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 606]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 606]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 608]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 608]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 610]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 610]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 611]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 611]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 612]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 612]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 614]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 614]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 615]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 615]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 619]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 619]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 61]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 61]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 624]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 624]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 625]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 625]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 626]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 626]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 63 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 63 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 646]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 646]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 65 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 65 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 668]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 668]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 675]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 675]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 677]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 677]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 69 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 69 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 699]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 699]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 70 b.z.]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 70 b.z.]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 700]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 700]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 711]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 711]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 714]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 714]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 718]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 718]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 721]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 721]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 724]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 724]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 740]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 740]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 742]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 742]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 750]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 750]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 766]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 766]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 767]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 767]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 768]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 768]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 76]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 76]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 776]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 776]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 780]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 780]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 781]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 781]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 786]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 786]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 787]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 787]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 789]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 789]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 790]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 790]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 796]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 796]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 798]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 798]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 800]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 800]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 801]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 801]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 802]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 802]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 804]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 804]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 805]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 805]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 810]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 810]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 815]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 815]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 820]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 820]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 821]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 821]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 824]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 824]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 827]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 827]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 828]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 828]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 830]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 830]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 835]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 835]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 839]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 839]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 850]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 850]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 853]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 853]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 858]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 858]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 864]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 864]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 865]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 865]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 86]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 86]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 873]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 873]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 880]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 880]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 893]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 893]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 895]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 895]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 896]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 896]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 900]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 900]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 901]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 901]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 903]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 903]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 908]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 908]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 910]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 910]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 920]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 920]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 932]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 932]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 935]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 935]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 936]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 936]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 940]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 940]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 945]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 945]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 950]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 950]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 953]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 953]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 960]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 960]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 965]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 965]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 966]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 966]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 971]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 971]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 972]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 972]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 973]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 973]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 974]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 974]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 978]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 978]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 980]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 980]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn 998]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 998]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn Dijon]] → [[:Kategorî:Kesên ji Dijonê]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jidayîkbûn sedsala 7an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Jin li Antarktîka]] → [[:Kategorî:Jin li Antarktîkayê]] *# [[:Kategorî:Jinên Azerî]] → [[:Kategorî:Jinên azerî]] *# [[:Kategorî:Jinên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Jinên awistralî]] *# [[:Kategorî:Jinên fînlandî]] → [[:Kategorî:Jinên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Jinên li Awistralyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Awistralyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên li Okyanûsyayê]] → [[:Kategorî:Jin li Okyanûsyayê]] *# [[:Kategorî:Jinên polon]] → [[:Kategorî:Jinên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Joanne K. Rowling]] → [[:Kategorî:J. K. Rowling]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Jîngeh li Walesê]] → [[:Kategorî:Jîngeh li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Kabilcevz]] → [[:Kategorî:Qabilcewz]] *# [[:Kategorî:Kafkasya]] → [[:Kategorî:Qefqasya]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kambocayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kamboçyayî]] → [[:Kategorî:Kambocayî]] *# [[:Kategorî:Kanalên Amerîkayê]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Amerîkayê]] *# [[:Kategorî:Kanalên pirzimanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên pirzimanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyona yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjantînî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Arjentînê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlya]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên inglîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê inglîzî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portekîzî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên portûgalî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê portûgalî]] *# [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên spanî]] → [[:Kategorî:Kanalên televîzyonê yên bi zimanê spanî]] *# [[:Kategorî:Karakterên honakî]] → [[:Kategorî:Kesayetên honakî]] *# [[:Kategorî:Kardiyolojî]] → [[:Kategorî:Dilnasî]] *# [[:Kategorî:Kareba]] → [[:Kategorî:Elektrîk]] *# [[:Kategorî:Karsazên walesî]] → [[:Kategorî:Karsazên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Karsazî li Walesê]] → [[:Kategorî:Karsazî li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Karta dayikî]] → [[:Kategorî:Makekart]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê ya Jinan a FIFA]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî ya Jinan a FIFA]] *# [[:Kategorî:Kasa Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kasa Cîhanî]] *# [[:Kategorî:Katalan]] → [[:Kategorî:Ketelan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên li gorî parzemîn û sedsalan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî parzemîn û sedsalan]] *# [[:Kategorî:Kategoriyên mirovan ên antropolojîk]] → [[:Kategorî:Kategoriyên antropolojîk ên mirovan]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên li Înglistanê]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî bajarên Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Kategorî li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Kategorî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kel]] → [[:Kategorî:Keleh]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îranê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îranê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Kelepora Cîhanê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê]] *# [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Kelepûra Cîhanê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên Wanê]] → [[:Kategorî:Kelehên Wanê]] *# [[:Kategorî:Kelheyên li Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Kelehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kembodja]] → [[:Kategorî:Kamboca]] *# [[:Kategorî:Keneda]] → [[:Kategorî:Kanada]] *# [[:Kategorî:Kentucky]] → [[:Kategorî:Kentakî]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî olan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî dînan]] *# [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe,sedsal û neteweyan]] → [[:Kategorî:Kes li gorî pîşe, sedsal û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Keseyetên di destanên kurdan de]] → [[:Kategorî:Kesayetên di destanên kurdan de]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 20an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên Asyayî yên sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Kesên asyayî yên sedsala 21an]] *# [[:Kategorî:Kesên Leşciwanî]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Kesên hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Almanya]] → [[:Kategorî:Kesên ji Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Arjentînê]] → [[:Kategorî:Arjentînî]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Awistriyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Kesên ji Awistiryayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Kinikan]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kinikanê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Kesên ji Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Seqiz]] → [[:Kategorî:Kesên ji Seqizê]] *# [[:Kategorî:Kesên ji Stenbolê]] → [[:Kategorî:Kesên ji Stembolê]] *# [[:Kategorî:Kesên leşciwan]] → [[:Kategorî:Leşciwanî]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Kesên sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Kesên sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Asturiasê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Astûryayê]] *# [[:Kategorî:Keyaniya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Keyaniya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Keyaniyên Walesê]] → [[:Kategorî:Keyaniyên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Keyên Markoyê]] → [[:Kategorî:Keyên Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Koandamêt heywanan]] → [[:Kategorî:Anatomiya guhandaran]] *# [[:Kategorî:Kobanê]] → [[:Kategorî:Kobanî]] *# [[:Kategorî:Kolonîtî]] → [[:Kategorî:Kolonyalîzm]] *# [[:Kategorî:Koma etnodînî]] → [[:Kategorî:Komên etnodînî]] *# [[:Kategorî:Komagene]] → [[:Kategorî:Komagênê]] *# [[:Kategorî:Komara Mehabadê]] → [[:Kategorî:Komara Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirk a Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Tirkî ya Bakurê Kîprosê]] → [[:Kategorî:Bakurê Kîprosê]] *# [[:Kategorî:Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Çekya]] *# [[:Kategorî:Komunên Aveyronê]] → [[:Kategorî:Komunên Avaironê]] *# [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departmanan]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê li gorî departementan]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Agrigentoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Agrigentoyê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Alessandriayê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Alessandriayê]] *# [[:Kategorî:Komunên parêzgeha Chieti]] → [[:Kategorî:Şaredariyên parêzgeha Chieti]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Asyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Asyayê]] *# [[:Kategorî:Komên avê li Pakistanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Pakistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Komên avê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Komên avê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîk li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî li Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navmiletî hatine parkirin]] → [[:Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]] *# [[:Kategorî:Komên etnîkî yên Çînê]] → [[:Kategorî:Komên etnîk li Çînê]] *# [[:Kategorî:Komûnên Fransayê]] → [[:Kategorî:Komunên Fransayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Girondeê]] → [[:Kategorî:Komunên Girondayê]] *# [[:Kategorî:Komûnên departementa Loire-Atlantique]] → [[:Kategorî:Komunên departementa Loire-Atlantique]] *# [[:Kategorî:Komûnîzm]] → [[:Kategorî:Komunîzm]] *# [[:Kategorî:Konfederalîzma Demokratîk]] → [[:Kategorî:Konfederalîzma demokratîk]] *# [[:Kategorî:Konfusyus]] → [[:Kategorî:Konfuçyus]] *# [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdatayê ye]] → [[:Kategorî:Koordînat li ser Wîkîdaneyê ye]] *# [[:Kategorî:Kosovo]] → [[:Kategorî:Kosova]] *# [[:Kategorî:Kroatya]] → [[:Kategorî:Xirwatistan]] *# [[:Kategorî:Kroatî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Xirwat li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Kroatî]] → [[:Kategorî:Xirwat]] *# [[:Kategorî:Krowatî]] → [[:Kategorî:Xirwatî]] *# [[:Kategorî:Krîmînolojî]] → [[:Kategorî:Tawannasî]] *# [[:Kategorî:Kulu]] → [[:Kategorî:Qulek]] *# [[:Kategorî:Kurdnas li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Kurdolog li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Kurdnas]] → [[:Kategorî:Kurdolog]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên awistirî]] → [[:Kategorî:Kurdologên awistirî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên fransî]] → [[:Kategorî:Kurdologên fransî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên kurd]] → [[:Kategorî:Kurdologên kurd]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên rûs]] → [[:Kategorî:Kurdologên rûs]] *# [[:Kategorî:Kurdnasên îtalî]] → [[:Kategorî:Kurdologên îtalî]] *# [[:Kategorî:Kurdnasî]] → [[:Kategorî:Kurdolojî]] *# [[:Kategorî:Kurdên Anatoliyaya Navîn]] → [[:Kategorî:Kurdên Anatolyaya Navîn]] *# [[:Kategorî:Kurdên Kafkasyayê]] → [[:Kategorî:Kurdên Qefqasyayê]] *# [[:Kategorî:Kurdên Osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên YKKS'ê]] → [[:Kategorî:Kurdên Sovyeta Berê]] *# [[:Kategorî:Kurdên ji Misirê]] → [[:Kategorî:Kurdên Misirê]] *# [[:Kategorî:Kurdên osmanî]] → [[:Kategorî:Kurdên Împeratoriya Osmanî]] *# [[:Kategorî:Kurdên rojhilat]] → [[:Kategorî:Kurdên Rojhilata Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Kurt]] → [[:Kategorî:Şitil]] *# [[:Kategorî:Kuv]] → [[:Kategorî:Karok]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîmyagerên çek]] → [[:Kategorî:Kîmyagerên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Kîvroşk]] → [[:Kategorî:Kerguh]] *# [[:Kategorî:LCCN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LCCN]] *# [[:Kategorî:LNB]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera LNB]] *# [[:Kategorî:Language maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên çavdêriyê ji bo zimên]] *# [[:Kategorî:Language templates]] → [[:Kategorî:Şablonên zimanan]] *# [[:Kategorî:Latînî]] → [[:Kategorî:Zimanê latînî]] *# [[:Kategorî:Lezbiyentî]] → [[:Kategorî:Lezbiyenî]] *# [[:Kategorî:Leşkeriya Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Leşkeriya Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Leşkerên Kurd]] → [[:Kategorî:Leşkerên kurd]] *# [[:Kategorî:Li gorî zayendê kes]] → [[:Kategorî:Kes li gorî zayendê]] *# [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFA'yê ya 2010/2011]] → [[:Kategorî:Lîga Şampiyonên UEFAyê 2010/2011]] *# [[:Kategorî:Lîsteya fîlmên kurdî]] → [[:Kategorî:Sînemaya kurdî]] *# [[:Kategorî:Lîsteya navên Xwedê li gorî îslamê]] → [[:Kategorî:Navên Xwedê di îslamê de]] *# [[:Kategorî:Lîstikvanên kurd]] → [[:Kategorî:Aktorên kurd]] *# [[:Kategorî:Macar]] → [[:Kategorî:Mecar]] *# [[:Kategorî:Malbata Mihemedê]] → [[:Kategorî:Malbata Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioê]] → [[:Kategorî:Malbatên ji Ohioyê]] *# [[:Kategorî:Malbatên kurd]] → [[:Kategorî:Malbatên kurdî]] *# [[:Kategorî:Malperên ku 2004'ê avabûne]] → [[:Kategorî:Malperên ku di 2004an de ava bûne]] *# [[:Kategorî:Mangavan]] → [[:Kategorî:Mangaka]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Matematîknas li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzan]] → [[:Kategorî:Matematîknas]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên ereb]] → [[:Kategorî:Matematîknasên ereb]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên faris]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fars]] → [[:Kategorî:Matematîknasên faris]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên fransî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên fransî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindistanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên hindî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên kurd]] → [[:Kategorî:Matematîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên swêdî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên swêdî]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên tirk]] → [[:Kategorî:Matematîknasên tirk]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnan]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Matematîkzanên yewnanî]] → [[:Kategorî:Matematîknasên yewnan]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Newengeran a Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Meclîsa Mezin ya Neteweyî ya Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Medya almanî]] → [[:Kategorî:Medyaya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Medya azerî]] → [[:Kategorî:Medyaya Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Medya fransî]] → [[:Kategorî:Medyaya Fransayê]] *# [[:Kategorî:Meksîka]] → [[:Kategorî:Meksîk]] *# [[:Kategorî:Mela Hisênê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Melayê Bateyî]] → [[:Kategorî:Mela Huseynê Bateyî]] *# [[:Kategorî:Meledî]] → [[:Kategorî:Meletî]] *# [[:Kategorî:Melek]] → [[:Kategorî:Firîşte]] *# [[:Kategorî:Merên kûbayî]] → [[:Kategorî:Mêrên kûbayî]] *# [[:Kategorî:Mexlûqên efsanevî]] → [[:Kategorî:Mexlûqên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Mezheba îslamî]] → [[:Kategorî:Mezhebên îslamê]] *# [[:Kategorî:Mihemed]] → [[:Kategorî:Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1em]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 1ê]] *# [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2yem]] → [[:Kategorî:Mirin hezarsala 2an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 8an b.z.]] → [[:Kategorî:Mirinên di sedsala 8an a b.z. de]] *# [[:Kategorî:Mirin sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Mirin sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Mirovnasiya çandî]] → [[:Kategorî:Antropolojiya çandî]] *# [[:Kategorî:Modelên jin ên arjentînî]] → [[:Kategorî:Modelên arjentînî yên jin]] *# [[:Kategorî:Modelên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modelên çek]] → [[:Kategorî:Modelên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihanên welatan]] → [[:Kategorî:Modulên nexşeya cihan ên welatan]] *# [[:Kategorî:Morarşiyên berê li gorî cureyan]] → [[:Kategorî:Monarşiyên berê li gorî cureyan]] *# [[:Kategorî:Moskow]] → [[:Kategorî:Mosko]] *# [[:Kategorî:Motorçerxe]] → [[:Kategorî:Motorsiklet]] *# [[:Kategorî:Muhemmed Reza Pehlewî]] → [[:Kategorî:Mohammad Reza Pehlewî]] *# [[:Kategorî:MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlí]] → [[:Kategorî:Muzîknasên brezîlî]] *# [[:Kategorî:Muzîknasên şîlîyî]] → [[:Kategorî:Muzîknasên şîliyî]] *# [[:Kategorî:Muzîkologên kurd]] → [[:Kategorî:Muzîknasên kurd]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Cardiffê]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên ji Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên polon]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Muzîkvanên walesî]] → [[:Kategorî:Muzîkvanên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mêmfis]] → [[:Kategorî:Memfîs]] *# [[:Kategorî:Mêrên awistralyayî]] → [[:Kategorî:Mêrên awistralî]] *# [[:Kategorî:Mîmarî li Taywanê]] → [[:Kategorî:Avahîsazî li Taywanê]] *# [[:Kategorî:Mîtolojiya walesî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya wêlsî]] *# [[:Kategorî:Mîtolojîya yewnanî]] → [[:Kategorî:Mîtolojiya yewnanî]] *# [[:Kategorî:NDL]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NDL]] *# [[:Kategorî:NKC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NKC]] *# [[:Kategorî:NLA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NLA]] *# [[:Kategorî:NTA]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera NTA]] *# [[:Kategorî:NY]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Nanjing]] → [[:Kategorî:Nankîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Avûstûrya jêr]] → [[:Kategorî:Navçeya Awistriya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Baden-Württemberg]] → [[:Kategorî:Baden-Württemberg]] *# [[:Kategorî:Navçeya Bayern]] → [[:Kategorî:Bavyera]] *# [[:Kategorî:Navçeya Hessen]] → [[:Kategorî:Hessen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Niedersachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya Jêrîn]] *# [[:Kategorî:Navçeya Nordrhein-Westfalen]] → [[:Kategorî:Nordrhein-Westfalen]] *# [[:Kategorî:Navçeya Overijsselê]] → [[:Kategorî:Overijssel]] *# [[:Kategorî:Navçeya Sachsen]] → [[:Kategorî:Saksonya]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Enqerê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Enqereyê]] *# [[:Kategorî:Navçeyên Hessen]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Navê gedan]] → [[:Kategorî:Navê gedeyan]] *# [[:Kategorî:Naxçivan]] → [[:Kategorî:Komara Xweser a Naxçivanê]] *# [[:Kategorî:Nebat]] → [[:Kategorî:Riwek]] *# [[:Kategorî:Nemsa]] → [[:Kategorî:Awistirya]] *# [[:Kategorî:Neurolog]] → [[:Kategorî:Norolog]] *# [[:Kategorî:Neurolojî]] → [[:Kategorî:Norolojî]] *# [[:Kategorî:Neuss (navçe)]] → [[:Kategorî:Rhein-Kreis Neuss]] *# [[:Kategorî:Nexweşiyên neurolojîk]] → [[:Kategorî:Nexweşiyên norolojîk]] *# [[:Kategorî:Nifûs]] → [[:Kategorî:Gelhe]] *# [[:Kategorî:Nijada Qefqasoîd]] → [[:Kategorî:Nijada spî]] *# [[:Kategorî:Niue]] → [[:Kategorî:Niûe]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên belarûs]] → [[:Kategorî:Nivîskarên belarûsî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fars]] → [[:Kategorî:Nivîskarên faris]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên fransayî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên fransî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistiyê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Nivîskarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên komûnîst]] → [[:Kategorî:Nivîskarên komunîst]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên kurd Xorasanê]] → [[:Kategorî:Nivîskarên kurdên Xorasanê]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên polon]] → [[:Kategorî:Nivîskarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Nivîskarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Nivîskarên çek]] → [[:Kategorî:Nivîskarên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Norway stub templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên Norwêcê]] *# [[:Kategorî:Norweg]] → [[:Kategorî:Norwêc]] *# [[:Kategorî:Nêrîna bêalî hewce ye]] → [[:Kategorî:Gotarên ku nêrîna bêalî hewce ye]] *# [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya yewnanî]] → [[:Kategorî:Nîvxwedayên mîtolojiya klasîk]] *# [[:Kategorî:Nû Înglistan]] → [[:Kategorî:New England]] *# [[:Kategorî:Olzan]] → [[:Kategorî:Teolog]] *# [[:Kategorî:Organ]] → [[:Kategorî:Endam (biyolojî)]] *# [[:Kategorî:Organel]] → [[:Kategorî:Endamok]] *# [[:Kategorî:PDK-Î]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îran]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê]] *# [[:Kategorî:PDK-Îraq]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Demokrat a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:PDS]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:PLWABN]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera PLWABN]] *# [[:Kategorî:PSK]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîst a Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Padîşahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Pages using citations with old-style implicit et al.]] → [[:Kategorî:CS1 errors: explicit use of et al.]] *# [[:Kategorî:Pages with citations having redundant parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: redundant parameter]] *# [[:Kategorî:Pages with citations using unsupported parameters]] → [[:Kategorî:CS1 errors: unsupported parameter]] *# [[:Kategorî:Pakrewan]] → [[:Kategorî:Şehîd]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên misilman]] → [[:Kategorî:Şehîdên misilman]] *# [[:Kategorî:Pakrewanên xiristiyan]] → [[:Kategorî:Şehîdên xiristiyan]] *# [[:Kategorî:Palatîna Jorîn]] → [[:Kategorî:Oberpfalz]] *# [[:Kategorî:Paqijkirina zimanî]] → [[:Kategorî:Purîzma zimanî]] *# [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Parastina xwezayê li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Parlamena Kîprosê]] → [[:Kategorî:Parlamena Qibrisê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Gel]] → [[:Kategorî:Partiya Gel a Awistriyayê]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyaldemokrat]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyaldemokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Partiya Xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiya sosyalîst]] → [[:Kategorî:Partiyên sosyalîst]] *# [[:Kategorî:Partiya xirîstiyanî]] → [[:Kategorî:Partiyên xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Partiyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Başûrê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Başûrê Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Iraq)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Partî (Rojavayê Kurdistanê)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Partî (Tirkiye)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Partî (Îran)]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Partî siyasî yên Îranê]] → [[:Kategorî:Partiyên siyasî yên Îranê]] *# [[:Kategorî:Parêzgeha Dêrsimê]] → [[:Kategorî:Dêrsim (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Parêzgeh û herêmên Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Pasîfîst]] → [[:Kategorî:Aştîxwaz]] *# [[:Kategorî:Paytextên DYA]] → [[:Kategorî:Paytextên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropeyê]] → [[:Kategorî:Paytextên dabeşkirinên îdarî li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Perwerde li Jenevre]] → [[:Kategorî:Perwerde li Jenevê]] *# [[:Kategorî:Perwerdehî li Nîkosyayê]] → [[:Kategorî:Perwerde li Nîkosyayê]] *# [[:Kategorî:Peykertiraş]] → [[:Kategorî:Peykervan]] *# [[:Kategorî:Peymana Versailles]] → [[:Kategorî:Peymana Versayê]] *# [[:Kategorî:Peştûnan]] → [[:Kategorî:Peştûn]] *# [[:Kategorî:Pirtûk li ser îslamê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên li ser îslamê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên polon]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkhezên walesî]] → [[:Kategorî:Pirtûkhezên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî dewletan]] → [[:Kategorî:Pirtûkxane li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneya Wîkîpediyayê]] → [[:Kategorî:Kitêbxaneya Wîkîpediyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Afrîkayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Afrîkayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Almanyayê li gorî bajaran]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Almanyayê li gorî bajaran]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Amerîkaya Bakur]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Amerîkaya Bakur]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Asyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Asyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Azerbaycanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Azerbaycanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Misirê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Orşelîmê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Orşelîmê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Yewnanistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên Brîtanyayê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên dîjîtal ên li Brîtanyayê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Înglistanê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Pirtûkxaneyên li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên Erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên bê bergê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên bê berg]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên li ser astronomiyê]] → [[:Kategorî:Pirtûkên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên zimanê azerî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên azerî]] *# [[:Kategorî:Pirtûkên îngilîzî]] → [[:Kategorî:Pirtûkên inglîzî]] *# [[:Kategorî:Playmates]] → [[:Kategorî:Playmate]] *# [[:Kategorî:Polon li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Polonyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Polonên honakî]] → [[:Kategorî:Kesên polonyayî yên honakî]] *# [[:Kategorî:Popvanên polon]] → [[:Kategorî:Popvanên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Japon]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên japonî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên fransiz]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên fransî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên macar]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên mecar]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên marokanî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên marokan]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên Ûkraynî]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên ûkraynî]] *# [[:Kategorî:Pornostêrkên çek (gel)]] → [[:Kategorî:Pornostêrkên çekyayî]] *# [[:Kategorî:Porê mirovan]] → [[:Kategorî:Porê mirov]] *# [[:Kategorî:Psîkologî]] → [[:Kategorî:Derûnnasî]] *# [[:Kategorî:Psîkolojiya sepandî]] → [[:Kategorî:Derûnnasiya sepandî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha awistriyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha awistirî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kroatî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha xirwat]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha kurd]] → [[:Kategorî:Pêjgeha kurdî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha macar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha mecar]] → [[:Kategorî:Pêjgeha mecarî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polon]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha polonyayî]] → [[:Kategorî:Pêjgeha polonî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha serb]] → [[:Kategorî:Pêjgeha serbî]] *# [[:Kategorî:Pêjgeha şîleyê]] → [[:Kategorî:Pêjgeha Şîliyê]] *# [[:Kategorî:Pêvayoyên biyolojîk]] → [[:Kategorî:Pêvajoyên biyolojîk]] *# [[:Kategorî:Pîşesaziya çapemeniyê]] → [[:Kategorî:Pîşesaziya medyayê]] *# [[:Kategorî:Pîşeyê MusicBrainz]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera MusicBrainz work]] *# [[:Kategorî:Qehreman]] → [[:Kategorî:Leheng]] *# [[:Kategorî:Qeyser]] → [[:Kategorî:Împerator]] *# [[:Kategorî:Qirtasî]] → [[:Kategorî:Nivîsemenî]] *# [[:Kategorî:Qubris]] → [[:Kategorî:Kîpros]] *# [[:Kategorî:Qûm (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Qum (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Rapvanên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Rapvanên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rejîsor]] → [[:Kategorî:Derhêner]] *# [[:Kategorî:Rejîsorên fransî]] → [[:Kategorî:Derhênerên fransî]] *# [[:Kategorî:Rewşa gîyanî]] → [[:Kategorî:Rewşa giyanî]] *# [[:Kategorî:Roja hefteyê]] → [[:Kategorî:Rojên hefteyê]] *# [[:Kategorî:Rojavayê Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Rojavaya Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Rojbûnî yên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojbûyînên 1985'an]] → [[:Kategorî:Jidayikbûn 1985]] *# [[:Kategorî:Rojhilatnasên polon]] → [[:Kategorî:Rojhilatnasên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Rojnamegerên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên hindî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Rojnamevanên jin ên îtalî]] → [[:Kategorî:Rojnamevanên îtalî yên jin]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Rojnameyên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Rojnameyên mûsewî]] → [[:Kategorî:Rojnamegeriya mûsewî]] *# [[:Kategorî:Romaya Kevnare]] → [[:Kategorî:Romaya kevnare]] *# [[:Kategorî:Rêbaza civakî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya civakî]] *# [[:Kategorî:Rêbaza raya giştî]] → [[:Kategorî:Polîtîkaya raya giştî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî li Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî li Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Apoyî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên apoyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên Ermeniyên Sûriyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên ermeniyên Sûriyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên netewî]] → [[:Kategorî:Rêxistinên neteweyî]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter bi merkeza li Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên paramilîter ên li Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî ji li gorî îdeolojiyan]] → [[:Kategorî:Rêxistinên siyasî li gorî îdeolojiyan]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî birêvebirinê]] → [[:Kategorî:Rêxistinên têkildarî hikûmetê]] *# [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurd]] → [[:Kategorî:Rêxistinên îslamî yên kurdan]] *# [[:Kategorî:Rêzimana xelet]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêzimana xelet]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank balafirgeh yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank balafirgeh bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank hunermend yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank hunermend bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank jînenîgarî (Wîkîdane) yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov/wîkîdane bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank mirov yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank mirov bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank model yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank model bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank nivîskar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank nivîskar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank xwedî meqam yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank xwedî meqam bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Agahîdank zanyar yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdank zanyar bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bi Şablon:Taxobox yên parametreyên şaş bi kar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Taxobox bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên bêgirêdanên gotarên din]] → [[:Kategorî:Rûpelên bê dergeh]] *# [[:Kategorî:Rûpelên ku agahîdanka pirtûkê bi parametreyên nakokî bikar tînin]] → [[:Kategorî:Rûpelên ku Şablon:Agahîdanka pirtûk bi parametreyên xelet bi kar tînin]] *# [[:Kategorî:Rûpelên pîvanên bikaranîna kontrola otorîte]] → [[:Kategorî:Gotarên bi agahiyên kontrola otorîteyê]] *# [[:Kategorî:Rûsya Sipî]] → [[:Kategorî:Belarûs]] *# [[:Kategorî:Rûsî]] → [[:Kategorî:Rûs]] *# [[:Kategorî:SUDOC]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera SUDOC]] *# [[:Kategorî:Sal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sala 1663an li gorî welatan]] → [[:Kategorî:1663 li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Salên sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Saziya Zimanê kurdî]] → [[:Kategorî:Saziya Zimanê Kurdî]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsal li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsal li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 10an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 10an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 11an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 11an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 12an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 12an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 13an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 13an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 14'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 14an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 15'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 15an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 16'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 16an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 17'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 17an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 18'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 18an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 19an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20.]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 20an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 20an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 21an]] → [[:Kategorî:Sedsala 21ê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 4'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 4an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 5an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 5an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 6an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 6an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 7'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 7an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portugalê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 8an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 8an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9'an]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an]] *# [[:Kategorî:Sedsala 9an li Walesê]] → [[:Kategorî:Sedsala 9an li Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Sefewiyan]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sefewî]] → [[:Kategorî:Dewleta Sefewiyan]] *# [[:Kategorî:Sehebayên Mihemed]] → [[:Kategorî:Sehebayên Muhemmed]] *# [[:Kategorî:Selçûqî]] → [[:Kategorî:Selcûqî]] *# [[:Kategorî:Sembol]] → [[:Kategorî:Çeveng]] *# [[:Kategorî:Senarîst]] → [[:Kategorî:Senaryonivîs]] *# [[:Kategorî:Senifandina mijarên sereke]] → [[:Kategorî:Sinifandina mijarên sereke]] *# [[:Kategorî:Serdem]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Serdema Kevnare]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Serdema Navîn]] → [[:Kategorî:Serdema navîn]] *# [[:Kategorî:Serdema helenîstîk]] → [[:Kategorî:Serdema helenîstî]] *# [[:Kategorî:Serhildanan]] → [[:Kategorî:Serhildan]] *# [[:Kategorî:Serhildêrên êzîdî]] → [[:Kategorî:Serhildêrên êzdî]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên Bangladeşê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên Bengladeşê]] *# [[:Kategorî:Serokdewletên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Serokdewletên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Serokkomarên Komara Çekî]] → [[:Kategorî:Serokkomarên Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlandê]] → [[:Kategorî:Serokwezîrên Fînlendayê]] *# [[:Kategorî:Sinciq]] → [[:Kategorî:Sincik]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ekuadorê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ekwadorê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Walesê]] → [[:Kategorî:Siyaseta Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguay]] → [[:Kategorî:Siyaseta Ûrûguayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê CDU]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Yekîtiya Demokratên Xiristiyan a Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê PDS]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarê Tirkiyê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Lezbiyen]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên lezbiyen]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Marokan]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên marokan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalizma Demokrat]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Partiya Sosyalîzma Demokrat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên almanyayê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên bangladeşî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bengladeşî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên jin ên bîseksuel]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên bîseksuel ên jin]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên kroatî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên xirwat]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnanî]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên yewnan]] *# [[:Kategorî:Siyasetmedarên Îsraelê]] → [[:Kategorî:Siyasetmedarên îsraêlî]] *# [[:Kategorî:Skot]] → [[:Kategorî:Skotlendî]] *# [[:Kategorî:Somaliya]] → [[:Kategorî:Somalya]] *# [[:Kategorî:Standardên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên Internetê]] → [[:Kategorî:Standardên Internetê]] *# [[:Kategorî:Standartên Telekomunîkasyon û Komputerê]] → [[:Kategorî:Standardên telekomunîkasyon û komputerê]] *# [[:Kategorî:Standartên li ser bingeha XMLê]] → [[:Kategorî:Standardên li ser bingeha XMLê]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên ereb]] → [[:Kategorî:Hunermendên ereb]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên jin ên amerîkî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên amerîkî yên jin]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên polon]] → [[:Kategorî:Stranbêjên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên walesî]] → [[:Kategorî:Stranbêjên wêlsî]] *# [[:Kategorî:Stranbêjên Îranê]] → [[:Kategorî:Stranbêjên îranî]] *# [[:Kategorî:Stêrnas DYAyê]] → [[:Kategorî:Stêrnasên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fars]] → [[:Kategorî:Stêrnasên faris]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên fînî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên fînlendî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasên hindî]] → [[:Kategorî:Stêrnasên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenya]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Slovenyayê]] *# [[:Kategorî:Stêrnasî lî li Amerîkaya Başûr]] → [[:Kategorî:Stêrnasî li Amerîkaya Başûr]] *# [[:Kategorî:Stêrzanên kurd]] → [[:Kategorî:Stêrnasên kurd]] *# [[:Kategorî:Sultan]] → [[:Kategorî:Siltan]] *# [[:Kategorî:Superlehengên Marvel Comics yên mêr]] → [[:Kategorî:Superlehengên mêr ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Superlehengên polon]] → [[:Kategorî:Superlehengên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Supersirûştî]] → [[:Kategorî:Serxwezayî]] *# [[:Kategorî:Swisrî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Swêd (siyaset)]] → [[:Kategorî:Siyaseta Swêdê]] *# [[:Kategorî:Swîsreyî]] → [[:Kategorî:Swîsrî]] *# [[:Kategorî:Sîcîlya]] → [[:Kategorî:Sîsîlya]] *# [[:Kategorî:Sîstema hezmê]] → [[:Kategorî:Koendama herisê]] *# [[:Kategorî:Sîstema mîzê]] → [[:Kategorî:Koendama mîzê]] *# [[:Kategorî:Sîstema rehikan]] → [[:Kategorî:Koendama demarê]] *# [[:Kategorî:Sûcan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Talk message boxes]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotûbêjan]] *# [[:Kategorî:Tatar]] → [[:Kategorî:Teter]] *# [[:Kategorî:Tawan]] → [[:Kategorî:Sûc]] *# [[:Kategorî:Tawanên şerên Tirkiyeyê]] → [[:Kategorî:Tawanên şer ên Tirkiyeyê]] *# [[:Kategorî:Teknîkên bangeşeyê]] → [[:Kategorî:Teknîkên propagandayê]] *# [[:Kategorî:Telebe]] → [[:Kategorî:Xwendekar]] *# [[:Kategorî:Template namespace templates]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo şablonan]] *# [[:Kategorî:Templates generating COinS]] → [[:Kategorî:Şablonên ku COinS çêdikin]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Efxanistanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Efxanistanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Mecaristanê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Misirê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Misirê]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Tenduristî li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tendurustî li Îsraêlê]] → [[:Kategorî:Tenduristî li Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Tennessee]] → [[:Kategorî:Tênêsî]] *# [[:Kategorî:Tevgera wêjeyî]] → [[:Kategorî:Tevgerên wêjeyî]] *# [[:Kategorî:Tevgerên neteweperest li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Tevgerên neteweperwer li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tevinek]] → [[:Kategorî:Şane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girdikî]] → [[:Kategorî:Masûlkeşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka girêdanê]] → [[:Kategorî:Bestereşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka rehikî]] → [[:Kategorî:Demareşane]] *# [[:Kategorî:Tevineka serrûyî]] → [[:Kategorî:Rûkeşeşane]] *# [[:Kategorî:Tracking templates]] → [[:Kategorî:Şablonên şopandinê]] *# [[:Kategorî:Tramvay]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Tramwey]] → [[:Kategorî:Tramway]] *# [[:Kategorî:Translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Trove]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera Trove]] *# [[:Kategorî:Turîzm li Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têgeh]] → [[:Kategorî:Konsept]] *# [[:Kategorî:Têgehên siyasetê]] → [[:Kategorî:Konseptên siyasetê]] *# [[:Kategorî:Têgihnasî]] → [[:Kategorî:Termînolojî]] *# [[:Kategorî:Têgînên astronomiyê]] → [[:Kategorî:Têgînên stêrnasiyê]] *# [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Têkiliyên derve yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Têlî]] → [[:Kategorî:Tîl]] *# [[:Kategorî:Tîmên superlehengên Marvel]] → [[:Kategorî:Tîmên superlehengan ên Marvel Comics]] *# [[:Kategorî:Tûrabdîn]] → [[:Kategorî:Tor]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî parzemînan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî parzemînan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm li Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzm]] → [[:Kategorî:Turîzm]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê li gorî welatan]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma li Ewropayê]] → [[:Kategorî:Turîzm li Ewropayê]] *# [[:Kategorî:Tûrîzma çandî]] → [[:Kategorî:Turîzma çandî]] *# [[:Kategorî:UN]] → [[:Kategorî:Neteweyên Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:User en-2]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-2]] *# [[:Kategorî:User en-3]] → [[:Kategorî:Bikarhêner en-3]] *# [[:Kategorî:VIAF]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera VIAF]] *# [[:Kategorî:Vîrûs]] → [[:Kategorî:Vîrus]] *# [[:Kategorî:Vîrûsnas]] → [[:Kategorî:Vîrusnas]] *# [[:Kategorî:WORLDCATID]] → [[:Kategorî:Gotarên bi rêbera WorldCat Entities]] *# [[:Kategorî:Walaxîye]] → [[:Kategorî:Ûlaxya]] *# [[:Kategorî:Wales]] → [[:Kategorî:Wêls]] *# [[:Kategorî:Walesî li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Wêlsî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Wargehên Hessen]] → [[:Kategorî:Wargehên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Welatên Katalanî]] → [[:Kategorî:Welatên Ketelanî]] *# [[:Kategorî:Welatên nordî]] → [[:Kategorî:Welatên nordîk]] *# [[:Kategorî:Wergerandina xirab]] → [[:Kategorî:Rûpelên bi wergerandina xirab]] *# [[:Kategorî:Werziş li Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Werziş li Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Werzişkar li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Werzişvan li gorî neteweyan]] *# [[:Kategorî:Werzişkar]] → [[:Kategorî:Werzişvan]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên alman]] → [[:Kategorî:Werzişvanên alman]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên amerîkî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên amerîkî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên fransî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên fransî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên holendî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên holendî]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên kurd]] → [[:Kategorî:Werzişvanên kurd]] *# [[:Kategorî:Werzişkarên swêdî]] → [[:Kategorî:Werzişvanên swêdî]] *# [[:Kategorî:Weşandin 2004]] → [[:Kategorî:Weşanên sala 2004an]] *# [[:Kategorî:Wikidata templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîdaneyê]] *# [[:Kategorî:Wikimedia]] → [[:Kategorî:Weqfa Wikimedia]] *# [[:Kategorî:Wikipedia maintenance templates]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Wikipedia template categories]] → [[:Kategorî:Kategoriyên Wîkîpediyayê yên şablonan]] *# [[:Kategorî:Wikipedia templates by namespace]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê li gorî valahiya nav]] *# [[:Kategorî:Wikipedia translation templates]] → [[:Kategorî:Şablonên Wîkîpediyayê yên tercimekirinê]] *# [[:Kategorî:Wîkîpediya:Çavlêgerandin]] → [[:Kategorî:Gotarên ku divê werin paqijkirin]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Walesê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Walesê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendaya Bakurê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendaya Bakurê]] *# [[:Kategorî:Wîlayetên Îrlendayê]] → [[:Kategorî:Parêzgehên Îrlendayê]] *# [[:Kategorî:Xanedaniyên kurdî]] → [[:Kategorî:Xanedanên kurdan]] *# [[:Kategorî:Xelata wêjeya honaka zanistî]] → [[:Kategorî:Xelatên wêjeya honaka zanistî]] *# [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnamê]] → [[:Kategorî:Xelatgirên Xelata Şerefnameyê]] *# [[:Kategorî:Xelatên edebî yên spanî]] → [[:Kategorî:Xelatên edebî yên Spanyayê]] *# [[:Kategorî:Xizinde]] → [[:Kategorî:Xijende]] *# [[:Kategorî:Xristiyan]] → [[:Kategorî:Xirîstiyanî]] *# [[:Kategorî:Xwedabanûyên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedabanûyên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedawendên şerê]] → [[:Kategorî:Xwedawendên şer]] *# [[:Kategorî:Xwedayan]] → [[:Kategorî:Xweda]] *# [[:Kategorî:Xwekujî]] → [[:Kategorî:Xwekuj]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Amedê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Amedê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ji Diyarbekirê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ji Diyarbekirê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Almanyayê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê ya Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Holendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Macaristanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlandê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlendayê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îngilistanê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Înglistanê]] *# [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraelê]] → [[:Kategorî:Yaneya futbolê ya Îsraêlê]] *# [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Îraqê]] → [[:Kategorî:Yaneyên futbolê yên Iraqê]] *# [[:Kategorî:Yewnanistan (Wêje)]] → [[:Kategorî:Wêjeya Yewnanistanê]] *# [[:Kategorî:Yewnanî]] → [[:Kategorî:Zimanê yewnanî]] *# [[:Kategorî:Zanayên Ola Êzîdîtiyê]] → [[:Kategorî:Zanayên dînê êzdîtiyê]] *# [[:Kategorî:Zanista dadweriyê]] → [[:Kategorî:Zanista dadê]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên ereb]] → [[:Kategorî:Zanyarên ereb]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên kurd]] → [[:Kategorî:Zanyarên kurd]] *# [[:Kategorî:Zanistvanên misilman]] → [[:Kategorî:Zanyarên misilman]] *# [[:Kategorî:Zanistên mirovatiyê]] → [[:Kategorî:Lêkolînên mirovahiyê]] *# [[:Kategorî:Zanistên siruştê]] → [[:Kategorî:Zanistên siruştî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên fars]] → [[:Kategorî:Zanyarên faris]] *# [[:Kategorî:Zanyarên polon]] → [[:Kategorî:Zanyarên polonyayî]] *# [[:Kategorî:Zanyarên Îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanyarên îngîlîz]] → [[:Kategorî:Zanyarên îngilîz]] *# [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî dûgelan]] → [[:Kategorî:Zanîngeh li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Chicagoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Şîkagoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngeha Moskowê]] → [[:Kategorî:Zanîngeha Moskoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Almanyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Awistiryayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Belçîkayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Belçîkayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brazîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Brezîlê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Brezîlê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Fransayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Fransayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Iraqê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Iraqê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kanadayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kanadayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Keyaniya Yekbûyî]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Keyaniya Yekbûyî]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Kurdistanê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Marokoyê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Marokoyê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Misirê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Misirê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Zelandaya Nû]] → [[:Kategorî:Zanîngehên Zelendaya Nû]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Çekyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Çekyayê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îranê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îranê]] *# [[:Kategorî:Zanîngehên Îtalyayê]] → [[:Kategorî:Zanîngehên li Îtalyayê]] *# [[:Kategorî:Zargotina walesî]] → [[:Kategorî:Zargotina wêlsî]] *# [[:Kategorî:Zaro]] → [[:Kategorî:Zarokatî]] *# [[:Kategorî:Zengan (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Zencan (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Zimanmalbat]] → [[:Kategorî:Malbatên zimanan]] *# [[:Kategorî:Zimanê napolî]] → [[:Kategorî:Zimanê napolîtanî]] *# [[:Kategorî:Zimanê programkirinê]] → [[:Kategorî:Zimanê bernamekirinê]] *# [[:Kategorî:Zimanê çêkirî]] → [[:Kategorî:Zimanên çêkirî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Asyayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovînayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Bosniya û Herzegovîna]] *# [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welat]] → [[:Kategorî:Zimanên Ewropayê li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Zimanên Keltî]] → [[:Kategorî:Zimanên keltî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Zimanên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Zimanên Slavî]] → [[:Kategorî:Zimanên slavî]] *# [[:Kategorî:Zimanên Walesê]] → [[:Kategorî:Zimanên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Zimanên galloîtalî]] → [[:Kategorî:Zimanên galoîtalî]] *# [[:Kategorî:Zimanên karlûkî]] → [[:Kategorî:Zimanên qarlûqî]] *# [[:Kategorî:Zimanên laponî]] → [[:Kategorî:Zimanên sámî]] *# [[:Kategorî:Zoolocî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Zoologî]] → [[:Kategorî:Zoolojî]] *# [[:Kategorî:Çalakvan li gorî mijar û neteweyan]] → [[:Kategorî:Çalakvan li gorî pirsgirêk û neteweyan]] *# [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên bûrkînafasoyî]] → [[:Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên burkînafasoyî]] *# [[:Kategorî:Çand li Cardiffê]] → [[:Kategorî:Çand li Kardîfê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kolumbiyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Kolombiyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Çanda Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda Meksîkî]] → [[:Kategorî:Çanda Meksîkê]] *# [[:Kategorî:Çanda Portugalê]] → [[:Kategorî:Çanda Portûgalê]] *# [[:Kategorî:Çanda Walesê]] → [[:Kategorî:Çanda Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Çanda almanî]] → [[:Kategorî:Çanda Almanyayê]] *# [[:Kategorî:Çanda farsî]] → [[:Kategorî:Çanda farisî]] *# [[:Kategorî:Çanda hindî]] → [[:Kategorî:Çanda Hindistanê]] *# [[:Kategorî:Çanda japonî]] → [[:Kategorî:Çanda Japonê]] *# [[:Kategorî:Çanda li gorî serdeman]] → [[:Kategorî:Çand li gorî serdeman]] *# [[:Kategorî:Çanda rojhilata navîn]] → [[:Kategorî:Hunera rojhilata navîn]] *# [[:Kategorî:Çanda Înternetê]] → [[:Kategorî:Çanda înternetê]] *# [[:Kategorî:Çanda Îtalyayê li gorî herêman]] → [[:Kategorî:Çanda îtalî li gorî herêman]] *# [[:Kategorî:Çax]] → [[:Kategorî:Serdemên dîrokê]] *# [[:Kategorî:Çaxa Antîk]] → [[:Kategorî:Serdema kevnare]] *# [[:Kategorî:Çaxa Nû]] → [[:Kategorî:Serdema Nû]] *# [[:Kategorî:Çek (gel) li gorî pîşeyan]] → [[:Kategorî:Çekyayî li gorî pîşeyan]] *# [[:Kategorî:Çek (gel)]] → [[:Kategorî:Çekyayî]] *# [[:Kategorî:Çemên Awistriyayê]] → [[:Kategorî:Çemên Awistiryayê]] *# [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navnetewî]] → [[:Kategorî:Çemên Ewropayê yên navneteweyî]] *# [[:Kategorî:Çemên Macaristanê]] → [[:Kategorî:Çemên Mecaristanê]] *# [[:Kategorî:Çemên Sudanê]] → [[:Kategorî:Çemên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Çermnasî]] → [[:Kategorî:Dermatolojî]] *# [[:Kategorî:Çiyayên DYA'yê]] → [[:Kategorî:Çiyayên DYAyê]] *# [[:Kategorî:Çêkerên hind]] → [[:Kategorî:Çêkerên hindistanî]] *# [[:Kategorî:Çêlikan]] → [[:Kategorî:Komîşîr]] *# [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romayê]] → [[:Kategorî:Çînên civakî li împeratoriya Romê]] *# [[:Kategorî:Êzîdîtî]] → [[:Kategorî:Êzdîtî]] *# [[:Kategorî:Êşkence]] → [[:Kategorî:Îşkence]] *# [[:Kategorî:Îcatker]] → [[:Kategorî:Dahêner]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Romê ya Pîroz]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Romayê ya Pîroz]] *# [[:Kategorî:Împeratoriya Selçûqiyan]] → [[:Kategorî:Împeratoriya Selcûqiyan]] *# [[:Kategorî:Îngilistan]] → [[:Kategorî:Înglistan]] *# [[:Kategorî:Îrlandî]] → [[:Kategorî:Îrlendî]] *# [[:Kategorî:Îslam li gorî neteweyan]] → [[:Kategorî:Îslam li gorî welatan]] *# [[:Kategorî:Îsraîl]] → [[:Kategorî:Îsraêl]] *# [[:Kategorî:Ûrûgûay]] → [[:Kategorî:Ûrûguay]] *# [[:Kategorî:Şablon (Brazîl)]] → [[:Kategorî:Şablon (Brezîl)]] *# [[:Kategorî:Şablon (Kosovo)]] → [[:Kategorî:Şablon (Kosova)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi zimanê)]] → [[:Kategorî:Şablon (sîmbol zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (bi-x)]] → [[:Kategorî:Şablon (bi-zimanê)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên erebî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya erebî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên kîrîlî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya kîrîlî)]] *# [[:Kategorî:Şablon (tipên latînî)]] → [[:Kategorî:Şablon (tîpguhêziya latînî)]] *# [[:Kategorî:Şablonên erdnîgarî]] → [[:Kategorî:Şablonên erdnîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên fîzyolojiyê]] → [[:Kategorî:Şablonên fizyolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şablonên heşyarde]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo kategoriyan]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên hişyarde yên bi parametreyên kêm]] → [[:Kategorî:Şablonên hişyarde ji bo gotaran bi parametreyên kêm]] *# [[:Kategorî:Şablonên ji bo valahiya nav ya kategoriyê]] → [[:Kategorî:Şablonên ji bo kategoriyan]] *# [[:Kategorî:Şablonên navbera bikarhêner]] → [[:Kategorî:Şablonên valahiya nava bikarhêneran]] *# [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenigariyê]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilên jînenîgariyê]] *# [[:Kategorî:Şahên efsanewî]] → [[:Kategorî:Keyên efsanewî]] *# [[:Kategorî:Şahên seleukîd]] → [[:Kategorî:Şahên seleukî]] *# [[:Kategorî:Şanezanist]] → [[:Kategorî:Biyolojiya xaneyî]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên Hessen]] → [[:Kategorî:Şaredariyên Hessenê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Palermoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Palermoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan a Torînoyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Torînoyê]] *# [[:Kategorî:Şaredariyên metropola Napoliyê]] → [[:Kategorî:Şaredariyên bajarê metropolîtan ê Napoliyê]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şot]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristana Şotê]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Azerbaycana Rojavayê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Azerbaycana Rojavayê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Hemedanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Hemedanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kirmanşanê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kirmanşanê]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Kurdistanê (parêzgeh)]] → [[:Kategorî:Navçeyên Kurdistanê (parêzgeh)]] *# [[:Kategorî:Şaristanên Îranê]] → [[:Kategorî:Navçeyên Îranê]] *# [[:Kategorî:Şaşiyên agahîdankan]] → [[:Kategorî:Xeletiyên agahîdankan]] *# [[:Kategorî:Şerê Rûs-Ûkraynayê]] → [[:Kategorî:Şerê Rûsyayê li ser Ûkraynayê]] *# [[:Kategorî:Şerên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şerên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Kroatyayê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Xirwatistanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sudanê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Sûdanê]] *# [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Walesê]] → [[:Kategorî:Şiklên erdê yên Wêlsê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Kurdistan'ê]] → [[:Kategorî:Şitilên Kurdistanê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbariyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Nivîsbarîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên nivîsbariyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Riha'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Rihayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojiyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Teknolojîyê]] → [[:Kategorî:Şitilên teknolojiyê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Televîzyonê]] → [[:Kategorî:Şitilên televîzyonê]] *# [[:Kategorî:Şitilên Wikimedia'yê]] → [[:Kategorî:Şitilên Wikimediayê]] *# [[:Kategorî:Şitilên astronoman]] → [[:Kategorî:Şitilên stêrnasan]] *# [[:Kategorî:Şitilên bi şaşî û kêmasî]] → [[:Kategorî:Şablonên şitilan ên bi şaşî û kêmasî]] *# [[:Kategorî:Şitilên dînî]] → [[:Kategorî:Şitilên dîn]] *# [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê 2010an]] → [[:Kategorî:Şitilên fîlmên dramayê yên 2010î]] *# [[:Kategorî:Şoreşa Pîşesaziyê]] → [[:Kategorî:Şoreşa pîşesaziyê]] *# [[:Kategorî:Şotê (navçe)]] → [[:Kategorî:Şot (navçe)]] == 2026-04-02T08:21:04Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 32 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-04-01T08:20:40Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 31 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-03-29T08:20:49Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 32 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-03-28T08:20:51Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 30 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: == 2026-03-27T08:20:50Z == * [[:Kategorî:Kîpros]]: 1 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * [[:Kategorî:Redirects connected to a Wikidata item]]: 30 hat(in) dîtin, 0 hat(in) barkirin * Çerxa beralîkirinê ji [[:Kategorî:Gotara bi kurdiya başûrî]] * Beralîkirinên nû ji rapora dawî ve: '''[//ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Bikarh%C3%AAner%3ABalyozbot%2Fkontrol%2Fberal%C3%AEkirin%C3%AAn_kategoriyan&oldid=1993060 Qeydên kevn]''' f31lnqeeuk04mo1ysf1h86kx77k1acl 1 181867 1995849 1876999 2026-04-02T21:30:41Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kuştina Benaz Mehmûd]] weke [[Gotûbêj:Kuştina Benaz Mehmûd 2006]] guhart 1442377 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=destpêkî|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} 1hgsxo63jxolpsj3z3avw4yq8vhp2v8 1 181944 1995862 1876968 2026-04-02T21:33:44Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kuştina Hatun Sürücü]] weke [[Gotûbêj:Kuştina Hatun Sürücü 2005]] guhart 1590572 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} {{Wîkîproje Almanya|muhîmî=Navîn}} }} fd40iv7slvjwoiqmw2js2f0y63mfv2q 1 182106 1995866 1910853 2026-04-02T21:35:25Z MikaelF 935 MikaelF navê [[Gotûbêj:Kuştina Ceylan Önkol]] guhart û kir [[Gotûbêj:Kuştina Ceylan Önkol 2009]] 1459279 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=kêm}} }} 3gif6aym3izfditoazbm2f505h4gq33 1 209326 1995565 1628090 2026-04-02T12:15:02Z Avestaboy 34898 /* Rastnivîs */ beşeke nû 1995565 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|bingehîn=erê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Rastnivîs == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] Ji bo navê welatê çend rastnivîs hene. Ferhengkurdi.org '''Sîngapûr''' dinivîs e. Ferhenga min a [[D. Îzolî]] wek [[Portable Document Format|PDF]] heye . Di çapa yekem de '''Singapûr''' tê nivîsandin. Gelo kîjan rastnivîs fermî ye an jî zêde tê bi kar anîn ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:15, 2 nîsan 2026 (UTC) r9j73tiyr9uxdc0l5bp3s1hrvk5nmmw 1995734 1995565 2026-04-02T14:58:19Z Avestaboy 34898 /* Rastnivîs */ 1995734 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|bingehîn=erê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Rastnivîs == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] Ji bo navê welatê çend rastnivîs hene. Ferhengkurdi.org '''Sîngapûr''' dinivîs e. Ferhenga min a [[D. Îzolî]] wek [[Portable Document Format|PDF]] heye . Di çapa yekem de '''Singapûr''' tê nivîsandin. Gelo kîjan rastnivîs fermî ye an jî zêde tê bi kar anîn ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 12:15, 2 nîsan 2026 (UTC) juwxhf0uk4zcuu3sdgd80davvugf1j1 2 211750 1995835 1994168 2026-04-02T20:05:39Z Balyozbot 42414 Problemek hat qeydkirin 1995835 wikitext text/x-wiki * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Hilbijartin]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Election]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Êtenazî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Euthanasia]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Neptûn (gerstêrk)]] tine ye * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Otenazî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Euthanasia]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Cografya]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Kuweyt (bajar)]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Kuwait City]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Alfabetîzm]] tine ye * [[Gotûbêj:Germahî (fizîk)]] tine ye * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Rûpela [[OECD]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Koma Bankeya Dinyayê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[World Bank Group]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Muhemmed Reza Pehlewî]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Kujî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Murder]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Ortografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Orthography]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Fatimî]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fêkî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Fruit]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fêkî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Fruit]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Tim Berners-Lee]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Deryaya Mermereyê]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dengnasî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Leonhard Euler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Leonhard Euler]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[David Hilbert]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Ernest Rutherford]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dmîtrî Mendeleyev]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Dmitri Mendeleev]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dmîtrî Mendeleyev]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Dmitri Mendeleev]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Carl Friedrich Gauss]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Antoine Lavoisier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sun Yat-sen]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Jiyana rojane]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zewac]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Marriage]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Fonolojî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Phonology]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zewac]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Marriage]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Carl Friedrich Gauss]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Rûpela [[Antoine Lavoisier]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Jawaharlal Nehru]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Ebû Nuwas]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Abu Nuwas]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Wêjeya fransî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[French literature]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Jîriya çêkirî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Artificial intelligence]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Jîriya çêkirî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Artificial intelligence]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Sima Qian]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Ludwig Wittgenstein]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Joseph Haydn]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[John Maynard Keynes]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Çanakya]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Chanakya]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Martin Heidegger]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Pirxwedayî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Polytheism]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Nexweşiya Alzheimer]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Alzheimer's disease]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Germahî (fizîk)]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Neptûn (gerstêrk)]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Alfabetîzm]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Cardiff]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Zanistên fizîkî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Stêrka nûtronê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Neutron star]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Perîn]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Pollination]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Cografya]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Ûlan Bator]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ulaanbaatar]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Zanîngeha Chicagoyê]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Êrîvan]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Chicago]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Kalîforniya]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[Stoma]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Bombebarana atomî ya Hîroşîma û Nagazakî]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Qed]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Plant stem]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Konfusyus]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Bordèu]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Deryaya Azov]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Nanjing]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Çiyayê Etna]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Syracuse, Sîsîlya]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Napoli]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Réunion]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Trablûs]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Reh]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Hannibal]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Cografya]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Rêzeçiyayên Dabeşkirina ya Mezin]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Great Dividing Range]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Fîjî]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Filîpîn]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Cografya]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Rêzeçiyayên Transantarktîk]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Transantarctic Mountains]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:La Manche]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[David Ben-Gurion]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Komediya Xwedayî]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Ehmed Şahê Abdali]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ahmad Shah Durrani]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Joan Miró]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Golda Meir]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Pau Casals]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Pablo Casals]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Şaneya lûleyî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Vascular tissue]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Poz (endam)]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Nose]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Şaneya binçîne]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Ground tissue]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Bakurê Kîprosê]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Felsefe û dîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Xwedabanû]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Goddess]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Şaneya merîstemî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Meristem]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Enqere]] tine ye * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Şaneya rûpoşî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Epidermis (botany)]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Prîmat]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Primate]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Prîmat]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Primate]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Mirov]]: Rûpela [[Jane Goodall]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Zanistên fizîkî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Çavdêrî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Observation]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Xaneya riwekan]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Plant cell]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Serxes]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Fern]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Kaviyayê berazî]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Berazê avê]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Zanistên fizîkî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Bûyera nemanê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Extinction event]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Kevz]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Bryophyte]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Yûzpiling]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zimanê pencabî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Punjabi language]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Spor (biyolojî)]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Spore]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Enstîtuya Teknolojiyê ya Massachusetts]] tine ye * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Zanistên fizîkî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Îyod]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Iodine]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Şîle]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Cografya]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Çemê Missouriyê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Missouri River]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Okalîptûs]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Cografya]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Parka Neteweyî ya Yellowstonê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Yellowstone National Park]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Koreografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Choreography]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Kareografî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Choreography]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Huner]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Çîxulk]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Flute]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Pagend]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Eukariyot]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Zanistên fizîkî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Paleozoyî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Paleozoic]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Zanistên fizîkî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dîroka Erdê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[History of Earth]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dîroka Erdê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[History of Earth]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Jîriya destkarî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Artificial intelligence]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Jîriya destkarî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Artificial intelligence]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Antalya (parêzgeh)]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Sîdney]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Tarîx]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Torinî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Nobility]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Zanistên fizîkî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dîroka erdê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[History of Earth]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Dîroka erdê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[History of Earth]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zekaya sûnî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Artificial intelligence]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Zekaya sûnî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Artificial intelligence]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Wales]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Walesa Başûr a Nû]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Karkirina zaroyan]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Ga (tuxm)]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Cattle]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Ga (tuxm)]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Cattle]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Mêmfis]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Iskî]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Cografya]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Parka neteweyî ya Yosemiteyê]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Yosemite National Park]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Deryaya Egeyî]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Futbol Awistralya]] tine ye * [[Gotûbêj:Yûropa (mang)]] tine ye * [[Gotûbêj:Tenochtitlán]] tine ye * [[Gotûbêj:UEFA Champions League]] tine ye * [[Gotûbêj:Zimanê burmayî]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Rûpela [[HIV]] heye lê belê {{ş|lgb}} param {{param|en}} bêyî param {{param|1}} bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Giraneta]] tine ye * [[Gotûbêj:Şîraz (Îran)]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Rêyahesinî ya veguhastinê]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Gotûbêj:Komûnîzm]] şablona Kalika wîkîprojeyê bi kar nayîne * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Teknolojî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Şidandin]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Encryption]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Liyon]] tine ye * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Serwerî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Sovereignty]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Mîkrop]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Archaea]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Civak û zanistên civakî]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Kantonezî]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Yue Chinese]] bi kar tîne. * [[Gotûbêj:Cihû]] tine ye * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn/Level/4/Biyolojî û zanistên sihetê]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Mîkrop]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Archaea]] bi kar tîne. * [[Wîkîpediya:Gotarên bingehîn]]: Li gorî wîkîdaneyê rûpela [[Mîkrop]] heye lê belê param {{param|en}} ya şablona {{ş|lgb}} şûnda vî navî [[Archaea]] bi kar tîne. 60xfwuwhsebkiqbzh74j2ica822zdyl 0 213883 1995976 1993151 2026-04-03T01:27:14Z Stephan1000000 37929 464 1995976 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Agahîdanka giştî | hejmara_beşan = 464 }} '''Grey's Anatomy''' rêzefîlmeke televîzyonê ya [[DYA|amerîkî]] ye ku ji hêla [[Shonda Rhimes]] ve hatiye afirandin. Di rola sereke de [[Ellen Pompeo]] dileyize. Rêzefîlm di 27ê adarê, 2005an de li ser [[American Broadcasting Company|ABCê]] hate pêşandan. Ew di dîroka televîzyona amerîkî de drama bijîjkî ya herî dirêj e.<ref>{{Jêder-malper |url=https://people.com/tv/greys-anatomy-longest-primetime-medical-drama/ |sernav='Grey's Anatomy' Set to Become the Longest-Running Primetime Medical Drama on TV — Surpassing 'ER'! |paşnav= |tarîx=2019-02-28 |malper=People |ziman=en |roja-gihiştinê=2024-02-23 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.wisn.com/article/greys-anatomy-reaches-a-historic-milestone-with-400th-episode/43444826 |sernav=Grey’s Anatomy reaches a historic milestone with 400th episode |paşnav= |tarîx=2023-03-28 |malper=WISN |ziman=en |roja-gihiştinê=2024-02-23 }}</ref> == Aktorên sereke == * [[Ellen Pompeo]] - Meredith Grey == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * {{Malpera fermî|https://www.abc.com/shows/greys-anatomy}} * {{IMDb fîlm|0413573}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Rêzefîlmên amerîkî]] lx2w25pqrdxcxl10s09wtpbrucra1q3 0 248886 1995702 1967873 2026-04-02T13:55:46Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995702 wikitext text/x-wiki Ev lîsteyeke [[Kurd|'''kurdên''']] navdar e. Lîste li gorî kronolojiyê hatiye rêzkirin: == Sedsala 6-15an == {{div col|colwidth=20em}} * [[Cabanê Kurdî]] (sedsala 6an) * [[Behlûlê Mahî]] (sedsala 9an) * [[Mîr Ceferê Dasnî]] (m. {{Nêzîkî}} 841)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Bois |pêşnav=Thomas |sernav=The Kurds |weşanger=Khayats |sal=1966 |cih=[[Bêrût]] |rr=87 }}</ref> * [[Îbnûdehak]] (m. 927)<ref>{{Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit|volume=online}}</ref> * [[Muhemmedê Rewadî]] (m. {{Nêzîkî}} 953–956)<ref name="Peacock2017">{{Jêder-kovar|paşnav=Peacock |pêşnav=Andrew |tarîx=2017 |sernav=Rawwadids |url=https://iranicaonline.org/articles/rawwadids |kovar={{girêdan|Encyclopedia Iranica|en|Encyclopedia Iranica}} }}</ref> * [[Muhemmedê Şedad]] (m. 955)<ref name="Peacock2000" /> * [[Deysem Kurê Ibrahîmê Kurdî]] (m. {{Nêzîkî}} 957)<ref>{{Encyclopædia Iranica | volume = 7 | fascicle = 2 | title = Daysam | last = Bosworth | first = C. Edmund | authorlink = Clifford Edmund Bosworth | url = https://www.iranicaonline.org/articles/daysam | pages = 172–173 }}</ref> * [[Ebdulsemedê Babek]] (972–1019)<ref name=":0">{{Jêder-nûçe|tarîx=11 sibat 2017 |sernav=Navdarên Kurd: Evdilsemedê Babek |xebat={{girêdan|Kurdistan24|en|Kurdistan24}} |url=https://www.kurdistan24.net/kmr/story/23728-Navdarên-Kurd:--Evdilsemedê-Babek |roja-gihiştinê=27 nîsan 2021 }}</ref> * [[Leşkerî kurê Mihemed|Lashkari ibn Muhammad]] (m. 978)<ref name="Peacock2000" /> * [[Hesenweyhê kurê Huseyn]] (m. 979)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |sernav=Historical Dictionary of the Kurds |rûpel=117 |sal=2010 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=9780810875074 }}</ref> * [[Mawerdî]]<ref>Abul-Fazl Ezzati, The Spread of Islam: The Contributing Factors, ICAS Press (2002), p. 384</ref> (974-1058) * [[Xanedana Hesnewiyan|Badr ibn Hasanwayh]] ({{Serwerî|979|1013}}) * [[Merzûban kurê Mihemed|Marzuban ibn Muhammad ibn Shaddad]] (m. 985)<ref name="Peacock2000" /> * [[Mîrektiya Gêlê|Pîr Mansûr]] (m. 989)<ref>{{Jêder|paşnav=Gördük |pêşnav=Yunus Emre |tarîx=2014 |sernav=Eğil Emirliği'nin Kısa Tarihçesi ve Eğil Emirlerine Ait Şecere Metninin Tercümesi |url=http://isamveri.org/pdfdrg/D00477/2014_35/2014_35_GORDUKYE.pdf |kovar=OTAM |ziman=tr |cild=35 |rûpel=91 }}</ref> * {{girêdan|Abu Nasr Husayn II|en|Abu Nasr Husayn II}} ({{Serwerî|1001|1025}})<ref name="Peacock2017" /> * [[Eliyê Herîrî]] (1009–1079/80)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Mccarus |pêşnav=Ernest Nasseph |sernav=A Kurdish Grammar: Descriptive Analysis of the Kurdish of Sulaimaniya, Iraq |weşanger=American Council of Learned Societies |sal=1958 |rr=6 }}</ref> * [[Xanedana Enaziyan|Abu’l-Fatḥ Moḥammad b. ʿAnnāz]] (m. 1010/1) * [[Xanedana Hesnewiyan|Zahir ibn Hilal ibn Badr]] ({{Serwerî|1013|1015}}) * [[Xanedana Hesnewiyan|Hilal ibn Badr]] ({{Serwerî|single=1014}}) * {{girêdan|Fadluya|en|Fadluya}} ({{Serwerî|1030|1078}})<ref name="Büchner">{{Jêder|paşnav=Büchner |pêşnav=V. F. |sernav=S̲h̲abānkāra |tarîx=2012 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/shabankara-SIM_5253?s.num=4&s.rows=50 |kovar={{girêdan|Encyclopaedia of Islam|en|Encyclopaedia of Islam}} |cild= |rr= |weşanger={{girêdan|Brill Publishers|en|Brill Publishers}} |doi=10.1163/2214-871X_ei1_SIM_5253 |isbn=9789004082656 |via= }}</ref> * {{girêdan|Fadl ibn Muhammad|en|Fadl ibn Muhammad}} (m. 1031)<ref name="Peacock2000">{{Jêder-malper|paşnav=Peacock |pêşnav=Andrew |tarîx=2000 |sernav=Shaddadids |url=https://iranicaonline.org/articles/shaddadids#pt1 |roja-gihiştinê=11 tîrmeh 2021 |malper={{girêdan|Encyclopedia Iranica|en|Encyclopedia Iranica}} }}</ref> * {{girêdan|Abu'l-Fath Musa|en|Abu'l-Fath Musa}} ({{Serwerî|1031|1034}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Lashkari ibn Musa|en|Lashkari ibn Musa}} ({{Serwerî|1034|1049}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Abu Nasr Mamlan II|en|Abu Nasr Mamlan II}} ({{Serwerî|1058/9|1070}})<ref name="Peacock2017" /> * {{girêdan|Abu Mansur Wahsudan|en|Abu Mansur Wahsudan}} (m. 1059)<ref name="Peacock2017" /> * [[Ebûeswar Şewur|Abu'l-Aswar Shavur ibn Fadl]] (m. 1067)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Minorsky |pêşnav=Vladimir |lînka-nivîskar=Vladimir Minorsky |sernav=Studies in Caucasian History |cih=Cambridge |weşanger=Cambridge University Press |sal=1977 |sala-orîjînal=1953 |isbn=0-521-05735-3 |url=https://books.google.com/books?id=Pzg8AAAAIAAJ |rûpel=22, 59 }}</ref> * {{girêdan|Anushirvan ibn Lashkari|en|Anushirvan ibn Lashkari}} (m. {{Nêzîkî}} 1067)<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Ashot ibn Shavur|en|Ashot ibn Shavur}} ({{Serwerî|1068|1069}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Manuchihr ibn Shavur|en|Manuchihr ibn Shavur}} ({{Serwerî|1072|1118}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Fadl ibn Shavur|en|Fadl ibn Shavur}} (m. 1073)<ref>{{The Cambridge History of Iran|volume=5|last=Bosworth|first=C. E.|authorlink=C. E. Bosworth|chapter=The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=16yHq5v3QZAC&pg=PA1|page=51}}</ref> * {{girêdan|Fadlun ibn Fadl|en|Fadlun ibn Fadl}} ({{Serwerî|1073|1075}})<ref name="Bosworth95">''The Political and Dynastic History of the Iranic World'', C.E. Bosworth, ''The Cambridge History of Iran:The Saljuq and Mongol Period'', Vol. 5, ed. J.A. Boyle, (Cambridge University Press, 1968), 95.</ref> * [[Bazê Dostikî]] (m. 1093/6)<ref name="Jwaideh2006">{{Jêder-kitêb|paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |sernav=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development |weşanger={{girêdan|Syracuse University Press|en|Syracuse University Press}} |sal=2006 |isbn=9780815630937 |rr=15 }}</ref> * [[Fexrûlnîsa Dîneweriye]] (sedsala 11an) * [[Pîroz Şah Zêrînkuleh]] (sedsala 11an)<ref name="Daftary">F. Daftary, "Intellectual Traditions in Islam", I.B.Tauris, 2001. pg 147: "But the origins of the family of Shaykh Safi al-Din go back not to Hijaz but to {{girêdan|Kurdistan Province|en|Kurdistan Province}}, from where, seven generations before him, Firuz Shah Zarin-kulah had migrated to Azerbaijan"</ref> * [[Îbn Ezraq|Ibn al-Azraq al-Fariqi]] (1116–1176)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav1=Hillenbrand |pêşnav1=Carole |url=https://books.google.com/books?id=lKBtAAAAMAAJ |sernav=A Muslim principality in crusader times: the early Artuqid state |paşnav2=al-Fāriqī |pêşnav2=Aḥmad ibn Yūsuf ibn ʻAlī Ibn al-Azraq |paşnav3=İstanbul |pêşnav3=Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut te |tarîx=1990 |weşanger=Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut te Istanbul |isbn=978-90-6258-066-8 |ziman=en }}</ref> * {{girêdan|Abu'l-Aswar Shavur ibn Manuchihr|en|Abu'l-Aswar Shavur ibn Manuchihr}} ({{Serwerî|1118|1124}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Fadl ibn Shavur ibn Manuchihr|en|Fadl ibn Shavur ibn Manuchihr}} ({{Serwerî|1125|1130}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Fakr al-Din Shaddad ibn Mahmud|en|Fakr al-Din Shaddad ibn Mahmud}} ({{Serwerî|1131|1155}})<ref name="Peacock2000" /> * [[Selahedînê Eyûbî]] (1137–1193) * {{girêdan|Al-Adil I|en|Al-Adil I}} (1145–1218) * {{girêdan|Fadl ibn Mahmud|en|Fadl ibn Mahmud}} ({{Serwerî|1155|1161}})<ref name="Peacock2000" /> * [[Amîdî]] (1156–1233)<ref name="WDL">{{Jêder-malper |url=http://www.wdl.org/en/item/2985/ |sernav=A Treatise on the Division of Theoretical Scholarship |malper={{girêdan|World Digital Library|en|World Digital Library}} |tarîx=1805 |roja-gihiştinê=2013-07-14 }}{{Mirin girêdan|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Şahinşahê kurê Mehmûd]] ({{Serwerî|1164|1174}})<ref name="Peacock2000" /> * [[Efdal kurê Selahedîn]] ({{Nêzîkî}} 1169–1225)<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Hawting |pêşnav1=Gerald |sernav=Al-Afḍal the Son of Saladin and His Reputation |kovar=Journal of the Royal Asiatic Society |tarîx=2016 |cild=26 |hejmar=1–2 |rr=19–32 |doi=10.1017/S1356186315000826 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/alafdal-the-son-of-saladin-and-his-reputation/3BCE737472CC90E52D604BE19BEA7627 |roja-gihiştinê=11 tîrmeh 2021 |weşanger={{girêdan|Cambridge University Press|en|Cambridge University Press}} |s2cid=163317407 }}</ref> * [[Şêrko]] (m. 1169) * [[Zahir Xezî]] (1172–1216) * {{girêdan|Najm ad-Din Ayyub|en|Najm ad-Din Ayyub}} (m. 1173) * {{girêdan|Sultan ibn Mahmud|en|Sultan ibn Mahmud}} ({{Serwerî|1174|1199}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Al-Ashraf Musa, Emir of Damascus|en|Al-Ashraf Musa, Emir of Damascus}} (1178–1237)<ref name="Lewis2014">{{Jêder-kitêb|nivîskar=Franklin D. Lewis |sernav=Rumi - Past and Present, East and West: The Life, Teachings, and Poetry of Jal l al-Din Rumi |url=https://books.google.com/books?id=PFsQBwAAQBAJ&pg=PT69 |tarîx=18 çiriya pêşîn 2014 |weşanger=Oneworld Publications |isbn=978-1-78074-737-8 |rûpel=69 }}</ref> * {{girêdan|Al-Mu'azzam Isa|en|Al-Mu'azzam Isa}} (1176–1227) * {{girêdan|Al-Kamil|en|Al-Kamil}} (1117–1238) * Cakir al-Kurdi (m. 1155) <ref>Câmiu Kerâmât-il-Evliyâ; c.1, s.378</ref> * {{girêdan|Turan-Shah|en|Turan-Shah}} (m. 1180)<ref>Houtsma, Martijn Theodoor and Wensinck, A.J. ''[https://books.google.com/books?id=ro--tXw_hxMC&pg=PA884&dq=Turanshah+brother+Saladin&lr= E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936]''. page 884, BRILL, 1993.</ref> * [[Îbn Selahê Kurdî]] (1181–1245)<ref>{{Jêder-kovar|paşnav=Robson |pêşnav=J. |tarîx= |sernav=Ibn al- Ṣalāḥ |url= |kovar={{girêdan|Encyclopedia of Islam|en|Encyclopedia of Islam}} |cild=Second Edition |rr= |doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3353 }}</ref> * {{girêdan|Al-Mu'azzam Turanshah ibn Salah al-Din|en|Al-Mu'azzam Turanshah ibn Salah al-Din}} ({{Nêzîkî}} 1181 – 1260) * {{girêdan|Bahramshah|en|Bahramshah}} ({{Serwerî|1182|1230}}) * {{girêdan|Farrukh Shah|en|Farrukh Shah}} (m. 1182)<ref>Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols, SUNY Press 1977 p.52</ref> * {{girêdan|Muhammad ibn Shirkuh|en|Muhammad ibn Shirkuh}} (m. 1186)<ref name="ref">Necipoğlu G. (ed.) Muqarnas: An Annual on Islamic Art and Architecture vol. XI E>J> Brill, Leiden 1994 p. 47</ref> * {{girêdan|Al-Mansur Nasir al-Din Muhammad|en|Al-Mansur Nasir al-Din Muhammad}} (1189– {{Nêzîkî}} 1216) * {{girêdan|Al-Muzaffar I Umar|en|Al-Muzaffar I Umar}} (m. 1191) * {{girêdan|Tughtakin ibn Ayyub|en|Tughtakin ibn Ayyub}} (m. 1197)<ref>{{Jêder|paşnav1=Richards |pêşnav1=Donald S. |url=https://books.google.com/books?id=ANzVlFRFt24C&pg=PA31 |sernav=The Chronicle of Ibn al-Athir for the Crusading Period from al-Kamil fi'l-Ta'rikh. Part 3 |weşanger=Ashgate Publishing |sal=2010 |isbn=9780754669524 |rûpel=31 }}</ref> * [[Ezîz Osman]] (m. 1198) * {{girêdan|Al-Mansur I Muhammad|en|Al-Mansur I Muhammad}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Fakhraddin (şêxê êzîdî)|en|Fakhraddin (Yazidi saint)}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Izz al-Din Usama|en|Izz al-Din Usama}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Masud ibn Namdar|en|Masud ibn Namdar}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Mehmed Reshan|en|Mehmed Reshan}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Nasirdin (şêxê êzîdî)|en|Nasirdin (Yazidi saint)}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Sejadin|en|Sejadin}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Al-Awhad Ayyub|en|Al-Awhad Ayyub}} (m. 1210)<ref>{{Jêder-malper |sernav=al-Awhad Najm al-Din |url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG103196 |weşanger=British Museum |roja-gihiştinê=11 tîrmeh 2021 }}</ref> * {{girêdan|Al-Adil II|en|Al-Adil II}} (1221–1248) * {{girêdan|An-Nasir Yusuf|en|An-Nasir Yusuf}} (1228–1260) * {{girêdan|Al-Mujahid|en|Al-Mujahid}} (m. 1240)<ref>Runciman S. Hunyadi Z., Laszlovszky J., The Crusades and the Military Orders: Expanding the Frontier of Medieval Latin Christianity, CEU Medievalia, 2001,p.72</ref> * {{girêdan|As-Salih Ayyub|en|As-Salih Ayyub}} (1205–1249) * {{girêdan|An-Nasir Dawud|en|An-Nasir Dawud}} (1206–1261) * {{girêdan|Al-Aziz Muhammad|en|Al-Aziz Muhammad}} ({{Nêzîkî}} 1213–1236) * {{girêdan|Sitt al-Sham|en|Sitt al-Sham}} (m. 1220) * {{girêdan|Al-Ashraf Musa, Emir of Homs|en|Al-Ashraf Musa, Emir of Homs}} (1229–1263) * [[Deyfe Xatûn|Dayfa Khatun]] (m. 1242) * {{girêdan|As-Salih Ismail, Emir of Damascus|en|As-Salih Ismail, Emir of Damascus}} (m. 1245) * {{girêdan|Al-Mansur Ibrahim|en|Al-Mansur Ibrahim}} (m. 1246) * {{girêdan|Al-Muzaffar Ghazi|en|Al-Muzaffar Ghazi}} (m. 1247) * {{girêdan|Ibn al-Hadjib|en|Ibn al-Hadjib}} (m. 1249) * {{girêdan|Al-Ashraf Musa, Sultan of Egypt|en|Al-Ashraf Musa, Sultan of Egypt}} ({{Serwerî|1250|1254}}) * {{girêdan|Al-Muazzam Turanshah|en|Al-Muazzam Turanshah}} (m. 1250) * [[Fexredînê Exlatî]] (m. 1260) <ref>Adak, Abdurrahman (2022-09-18). Destpêka Edebiyata Kurdî ya Klasîk (in Kurdish). Pak Ajans Yayincilik Turizm Ve Diş Ticaret Limited şirketi. ISBN 978-605-5053-04-8.</ref> * {{girêdan|Safi-ad-din Ardabili|en|Safi-ad-din Ardabili}} (1252/3–1334) * [[Ebûlfida]] (1273–1332)<ref>{{Jêder-kovar |sernav=Abū al-Fidāʾ |kovar={{girêdan|Encyclopedia Islamica|en|Encyclopedia Islamica}} |tarîx=2008 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/abu-al-fida-COM_0065 |roja-gihiştinê=11 tîrmeh 2021 |weşanger={{girêdan|Brill Publishers|en|Brill Publishers}} }}</ref> * {{girêdan|Al-Kamil Muhammad|en|Al-Kamil Muhammad}} (m. 1260) * {{girêdan|Shabankara'i|en|Shabankara'i}} (1298–1358) * [[Şemsedînê Şehrezûrî]] (sedsala 13an) * {{girêdan|Amadin|en|Amadin}} (sedsala 13an) * [[Hisamedînê Çelebî]] (sedsala 13an) * {{girêdan|Khatuna Fekhra|en|Khatuna Fekhra}} (sedsala 13an) * {{girêdan|Saʿd al-Din al-Humaidi|en|Saʿd al-Din al-Humaidi}} (sedsala 13an) * {{girêdan|Sheikh Mand|en|Sheikh Mand}} (sedsala 13an) * {{girêdan|Sheikh Obekr|en|Sheikh Obekr}} (sedsala 13an) * {{girêdan|Sadr al-Din Musa|en|Sadr al-Din Musa}} (1305–1391) * [[Zeynûdînê Iraqî]] (1325–1404) * {{girêdan|Nusrat al-Din Ahmad|en|Nusrat al-Din Ahmad}} (m. 1330) * {{girêdan|Al-Afdal Muhammad|en|Al-Afdal Muhammad}} (m. 1341) * [[Mele Perîşan]] (1356–1431) * {{girêdan|Sayyid Husayn Ahlati|en|Sayyid Husayn Ahlati}} (m. 1397) * [[Mela Huseynê Bateyî]] (1417–1495) * {{girêdan|Izz al-Din Shir|en|Izz al-Din Shir}} (m. 1423) * {{girêdan|Khvajeh Ali Safavi|en|Khvajeh Ali Safavi}} (m. 1427) * [[Îdrîsê Bidlîsî]] (1457–1520) * {{girêdan|Shaykh Junayd|en|Shaykh Junayd}} (m. 1460) * {{girêdan|Hosam al-Din Ali Bitlisi|en|Hosam al-Din Ali Bitlisi}} (m. 1494/5) * [[Mehmûdê Kurdî]] (sedsala 15an) * [[Siltan Sahak]] (late 14th century to early 15th century)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Hamzeh'ee |pêşnav=M. Reza |sernav=The Yaresan: a sociological, historical, and religio-historical study of a Kurdish community |weşanger=K. Schwarz |cihê-weşandinê=Berlin |sal=1990 |isbn=3-922968-83-X |oclc=23438701 |url=http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/iud/content/structure/1330754 |rûpel=57 |roja-gihiştinê=2024-04-08 |roja-arşîvê=2023-10-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231013042354/https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/iud/content/structure/1330754 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> {{div col end}} == Sedsala 16-19an == {{Beşa bêçavkanî|tarîx=sibat 2024}} {{div col|colwidth=20em}} * [[Şerefxanê Bidlîsî]] (1543–1603) * [[Şêx Şemsedînê Exlatî]] (1558–1674) * [[Ebdulbaqî Nihawendî]] (1570–1632) * [[Melayê Cizîrî]] (1570–1640) * [[Asenat Barzanî]] (1590–1670) * [[Feqiyê Teyran]] (1590–1660) * {{girêdan|Halo Khan Ardalan|en|Halo Khan Ardalan}} ({{Serwerî|1590|1616}}) * {{girêdan|Yusuf Yaska|en|Yusuf Yaska}} (1592–1636) * {{girêdan|Shir Sarim|en|Shir Sarim}} (sedsala 16an) * {{girêdan|Ezidi Mirza|en|Ezidi Mirza}} (1600–1651) * {{girêdan|Ali Janbulad|en|Ali Janbulad}} (m. 1610) * {{girêdan|Ibrahim al-Kurani|en|Ibrahim al-Kurani}} (1615–1690) * {{girêdan|Ganj Ali Khan|en|Ganj Ali Khan}} (m. 1624/5) * {{girêdan|Soleyman Khan Ardalan|en|Soleyman Khan Ardalan}} ({{Serwerî|1637|1657}}) * {{girêdan|Shahrokh Sultan Zanganeh|en|Shahrokh Sultan Zanganeh}} (m. 1639) * [[Mistefa Bêsaranî]] (1642–1701) * {{girêdan|Ahmad Khani|en|Ahmad Khani}} (1650–1707) * {{girêdan|Ali Mardan Khan|en|Ali Mardan Khan}} (m. 1657) * {{girêdan|Shaykh Ali Khan Zanganeh|en|Shaykh Ali Khan Zanganeh}} (m. 1689) * {{girêdan|Ali Beg Zanganeh|en|Ali Beg Zanganeh}} (sedsala 17an) * {{girêdan|Mir Xanzad|en|Mir Xanzad}} (sedsala 17an) * {{girêdan|Sarı Süleyman Bey|en|Sarı Süleyman Bey}} (sedsala 17an) * [[Xanayê Qubadî]] (1700–1759) * [[Mîrza Elmas Xan]] (1706–1777) * [[Mihemed Paşa Caf]] (b. 1714) * {{girêdan|Shahqoli Khan Zanganeh|en|Shahqoli Khan Zanganeh}} (m. 1716) * [[Merûfê Nûdhî]] (1753–1838/9) * [[Mele Xelîlê Sêrtî]] (1754–1843) * [[Zaro Axa]] (1764–1934) * {{girêdan|Al-Barzanjī|en|Al-Barzanjī}} (m. 1764) * {{girêdan|Khulam Rada Khan Arkawazi|en|Khulam Rada Khan Arkawazi}} (1765–1834) * [[Silêman Helebî]] (1777–1800) * [[Mewlana Xalidê Kurdî]] (1779–1827) * {{girêdan|Uthman Sirâj-ud-Dîn Naqshbandi|en|Uthman Sirâj-ud-Dîn Naqshbandi}} (1781–1867) * [[Mîr Muhemmed]] (1783–1838) * [[Şeyda Hewramî]] (1784–1852) * {{girêdan|Allahqoli Khan Zanganeh|en|Allahqoli Khan Zanganeh}} (m. 1785) * {{girêdan|Aziz Khan Mokri|en|Aziz Khan Mokri}} (1792–1871) * {{girêdan|Ahmad Bag Komasi|en|Ahmad Bag Komasi}} (1796–1877) * [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] (1797–1859) * {{girêdan|Yaqub Maydashti|en|Yaqub Maydashti}} (1799–1871) * {{girêdan|Abdullah Pasha Bajalan|en|Abdullah Pasha Bajalan}} (sedsala 18an) * [[Eliyê Teremaxî]] (17th century or 18th century) * {{girêdan|Haydar Khan Zanganeh|en|Haydar Khan Zanganeh}} (sedsala 18an) * {{girêdan|Ibrahim Pasha al-Dalati|en|Ibrahim Pasha al-Dalati}} (sedsala 18an) * [[Nalî]] (1800–1856) * [[Salim]] (1800–1866) * [[Bedirxan Beg]] (1803–1869) * [[Mestûre Erdelanî]] (1805–1848) * [[Mewlewiyê Kurd]] (1806–1882/3) * {{girêdan|Kurdî (şaîr)|en|Kurdî (poet)}} (1806/12–1850) * {{girêdan|Jafar Qoli Khan Donboli|en|Jafar Qoli Khan Donboli}} (m. 1814) * [[Hecî Qadirê Koyî]] (1817–1897) * {{girêdan|Kurt İsmail Hakkı Pasha|en|Kurt İsmail Hakkı Pasha}} (1818-1897) * {{girêdan|Hasan Ali Khan Garrusi|en|Hasan Ali Khan Garrusi}} (1820-1900) * {{girêdan|Wali Dewane|en|Wali Dewane}} (1826–1881) * [[Mîrze Riza Kelhûr]] (1829–1892) * [[Mehwî]] (1830–1906) * {{girêdan|Said Pasha Kurd|en|Said Pasha Kurd}} (1834–1907) * [[Şêx Rizayê Talebanî]] (1835–1910) * [[Mistefa Zihnî Paşayê Babanî]] (1838–1929) * {{girêdan|Ibrahim Pasha Milli|en|Ibrahim Pasha Milli}} (1843–1908) * [[Wefayî]] (1844–1902) * {{girêdan|Bedri Pasha Bedir Khan|en|Bedri Pasha Bedir Khan}} (1847–1911) * [[Adile Xanim]] (1847–1924) * [[Mîrza Ebdulqedirê Paweyî]] (1850–1910) * [[Seyîd Ebdulqadir]] (1851–1925) * [[Emîn Alî Bedirxan]] (1851–1926) * [[Diyap Yildirim]] (1852–1932) * [[Usman Efendiyê Babij]] (1852–1929) * {{girêdan|Saeb (şaîr)|en|Saeb (poet)}} (1854–1910) * [[Herîq]] (1856–1909) * [[Miqdad Midhet Bedirxan]] (1858–1915) * [[Edeb]] (1860–1918) * [[Sebat Îslambûlî]] (b. 1860s–1941) * {{girêdan|Shamdin Agha|en|Shamdin Agha}} (m. 1860) * {{girêdan|Sheikh Ali Hisam-ad-Din Naqshbandi|en|Sheikh Ali Hisam-ad-Din Naqshbandi}} (1861–1939) * [[Seyîd Riza]] (1863–1937) * [[Ebdulrezaq Bedirxanî]] (1864–1918) * {{girêdan|Cheragh-Ali Khan Zanganeh|en|Cheragh-Ali Khan Zanganeh}} (m. 1864) * [[Ebdulhekîmê Arwasî]] (1865–1943) * [[Mewlanzade Rifat Beg]] (1865–1930) * [[Şêx Seîd]] (1865–1925) * [[Mihemed Şerîf Paşayê Babanî]] (1865–1951) * [[Ehmedê Xasî]] (1866/7–1951) * {{girêdan|Haji Mala Saeed Kirkukli Zada|en|Haji Mala Saeed Kirkukli Zada}} (1866–1937) * [[Mistefa Paşayê Yamûlkî]] (1866–1936) * [[Xan Mehmûd]] (m. 1866) * [[Pîremêrd]] (1867–1950) * {{girêdan|İshak Sükuti|en|İshak Sükuti}} (1868–1902) * [[Ebdullah Cewdetê Daskûzayî]] (1869–1932) * {{girêdan|Faramarz Asadi|en|Faramarz Asadi}} (1869–1969) * {{girêdan|Ibrahim Hananu|en|Ibrahim Hananu}} (1869–1935) * [[Hecî Nemet]] (1871–1920) * {{girêdan|Kurd Fuad Pasha|en|Kurd Fuad Pasha}} * {{girêdan|Kurd Ahmet Izzet Pasha|en|Kurd Ahmet Izzet Pasha}} (1871–1920) * [[Meyan Xatûn]] (1873/4–1957/8) * [[Cîhangîr Axa]] (1874–1943) * [[Narî Kekê Hemê]] (1874–1944) * [[Muhemmed Kurd Elî]] (1876–1953) * [[Seîdê Nûrsî]] (1877–1960) * {{girêdan|Aziz Feyzi Pirinççizâde|en|Aziz Feyzi Pirinççizâde}} (1878–1933) * [[Şêx Mehmûdê Berzencî]] (1878–1956) * {{girêdan|Ahmed Uthman|en|Ahmed Uthman}} (1879–1946) * [[Kâzım İnanç]] (1880-1938) * {{girêdan|Abdullah Beg Benari|en|Abdullah Beg Benari}} (1880–1939) * [[Mihemed Emîn Zekî]] (1880–1948) * [[Hesen Xeyrî Beg]] (1881–1925) * {{girêdan|Mufti Penjweni|en|Mufti Penjweni}} (1881–1952) * [[Xalîd Begê Cibirî]] (1882–1925) * [[Hecî Baba Şêx]] (1882–1947) * {{girêdan|Sayed Ali Asghar Kurdistani|en|Sayed Ali Asghar Kurdistani}} (1882–1936) * [[Sureya Bedirxan]] (1883–1938) * [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] (m. 1883) * {{girêdan|Celal İbrahim|en|Celal İbrahim}} (1884–1917) * [[İsmet İnönü]] (1884–1973) * [[Ali Saip Ursavaş Beg]] (1885–1939) * [[Simkoyê Şikak]] (1887–1930) * [[Xalis Begê Sipkî]] (1889–1977) * {{girêdan|Abdul Aziz Yamulki|en|Abdul Aziz Yamulki}} (1890–1981) * [[Bekir Sidqî]] (1890–1937) * [[Ekrem Cemîl Paşa]] (1891–1973) * [[Tewfîq Wehbî]] (1891–1984) * [[Hapsa Xan]] (1891–1953) * [[Îhsan Nûrî Paşa]] (1892/3–1976) * [[Celadet Alî Bedirxan]] (1893–1951) * [[Nûrî Dêrsimî]] (1893–1973) * [[Qazî Mihemed]] (1893–1947) * {{girêdan|Mohammad Hosni|en|Mohammad Hosni}} (1894–1969) * {{girêdan|Gholamreza Rashid-Yasemi|en|Gholamreza Rashid-Yasemi}} (1895–1951) * [[Kamiran Alî Bedirxan]] (1895–1978) * [[Nûr Elî Îlahî]] (1895–1974) * [[Şêx Ehmedê Barzanî]] (1896–1969) * {{girêdan|Sheikh Nuri Sheikh Salih Sheikh Ghani Barzinji|en|Sheikh Nuri Sheikh Salih Sheikh Ghani Barzinji}} (b. 1896) * [[Erebê Şemo]] (1897–1978) * [[Husnî Zeîm]] (1897–1949) * {{girêdan|Ahmed Mukhtar Jaff|en|Ahmed Mukhtar Jaff}} (1898–1934) * [[Qanî]] (1898–1965) * [[Refîq Hilmî]] (1898–1960) * [[Fata Reş]] (sedsala 19an) * {{girêdan|Kunj Yusuf Pasha|en|Kunj Yusuf Pasha}} (sedsala 19an) * {{girêdan|Osman Pasha Jaff|en|Osman Pasha Jaff}} (sedsala 19an) * {{girêdan|Yezdanşêr|en|Yezdanşêr}} (sedsala 19an) {{div col end}} == Sedsala 20an == === 1900î–1940î === {{Beşa bêçavkanî|tarîx=sibat 2024}} {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebdulkerîmê Muderîs]] (1901–2005) * {{girêdan|Muhammad Wali Kermashani|en|Muhammad Wali Kermashani}} (1901–?) * [[Cegerxwîn]] (1903–1984) * [[Leyla Bedirxan]] (1903–1986) * [[Mistefa Barzanî]] (1903–1979) * [[Ebdulla Goran]] (1904–1962) * [[Elî Merdan]] (1904–1981) * {{girêdan|Karim Sanjabi|en|Karim Sanjabi}} (1905–1995) * [[Osman Sebrî]] (1905–1993) * [[Emînê Evdal]] (1906–1964) * {{girêdan|Abdolqader Zahedi|en|Abdolqader Zahedi}} (1907–2005) * [[Eladîn Secadî]] (1907–1984) * [[Nadoyê Xudo Maxmedov]] (1907–1990) * [[Heciyê Cindî]] (1908–1990) * [[Qanatê Kurdo]] (1909–1985) * [[Semendê Siyabendov]] (1909–1989) * [[Qedrîcan]] (1911–1972) * {{girêdan|Khalid Bakdash|en|Khalid Bakdash}} (1912–1995) * {{girêdan|Mohammad Ghazi (translator)|en|Mohammad Ghazi (translator)}} (1913–1998) * [[Îbrahîm Ehmed]] (1914–2000) * [[Ehmed Kuftaro|Ahmed Kuftaro]] (1915–2004) * {{girêdan|Wansa|en|Wansa}} (1917–2015) * [[Dildar]] (1918–1948) * [[Salih Yusivî]] (1918–1981) * {{girêdan|Nûredin Zaza|en|Nûredin Zaza}} (1919–1988) * {{girêdan|Ibrahim Amin Baldar|en|Ibrahim Amin Baldar}} (1920–1998) * [[Musa Anter]] (1920–1992) * [[Hejar]] (1921–1991) * {{girêdan|Daham Miro|en|Daham Miro}} (1921–2010) * {{girêdan|Ezaddin Husseini|en|Ezaddin Husseini}} (1921–2011) * [[Hesen Zîrek]] (1921–1973) * [[Hêmin Mukriyanî]] (1921–1986) * {{girêdan|Mustafa Pasha Bajalan|en|Mustafa Pasha Bajalan}} (m. 1921) * [[Ehmed Herdî]] (1922–2006) * {{girêdan|Tahir Tewfiq|en|Tahir Tewfiq}} (1922–1987) * [[Baba Merdûxê Rûhanî]] (1923–1989) * [[Yaşar Kemal]] (1923–2015) * {{girêdan|Karim Zand|en|Karim Zand}} (1924–2017) * {{girêdan|Taha Muhie-eldin Marouf|en|Taha Muhie-eldin Marouf}} (1924–2009) * [[Xelîlê Çaçan Mûradov]] (1924–1981) * {{girêdan|Abdel Hamid al-Sarraj|en|Abdel Hamid al-Sarraj}} (1925–2013) * {{girêdan|Ghader Abdollahzadeh|en|Ghader Abdollahzadeh}} (1925–2009) * [[Mamlê]] (1925–1999) * {{girêdan|Siamak Yasemi|en|Siamak Yasemi}} (1925–1994) * {{girêdan|Karim Hisami|en|Karim Hisami}} (1926–2001) * [[Moşe Barazanî]] (1926–1947) * [[Ahmed Arîf]] (1927–1991) * [[Cemşîd Bender]] (1927–2008) * {{girêdan|Muhamad Salih Dilan|en|Muhamad Salih Dilan}} (1927–1990) * {{girêdan|Shami Kermashani|en|Shami Kermashani}} (1927–1984) * [[Turgut Özal]] (1927–1993) * {{girêdan|Akram Hamid Begzadeh Jaff|en|Akram Hamid Begzadeh Jaff}} (1929–2010) * [[Kamran İnan]] (1929–2015) * [[Muhemmed Seîd Remezan Elbûtî]] (1929–2013) * [[Nusrat Bhutto]] (1929–2011) * [[Ebdurehman Qasimlo]] (1930–1989) * [[Cemal Sureya]] (1931–1990) * [[Medet Serhat]] (1931–1994) * [[Biroyê Heskî Têlî]] (m. 1931) * [[Nadir Nadirov]] (1932–2021) * [[Ordîxanê Celîl]] (1932–2007) * {{girêdan|Shahab Sheikh Nuri|en|Shahab Sheikh Nuri}} (1932–1976) * {{girêdan|Hemoye Shero|en|Hemoye Shero}} (m. 1932) * [[Ehmedê Miftîzade]] (1933–1993) * [[Celal Talebanî]] (1933–2017) * [[Cemal Nebez]] (1933–2018) * {{girêdan|Khurto Hajji Ismail|en|Khurto Hajji Ismail}} (1933–2020) * [[Tehsîn Beg]] (1933–2019) * {{girêdan|Efat Ghazi|en|Efat Ghazi}} (1935–1990) * [[Abdulmelik Fırat]] (1934–2009) * {{girêdan|Usuv Beg|en|Usuv Beg}} (–1934) * {{girêdan|Emerîkê Serdar|en|Emerîkê Serdar}} (1935–2018) * [[Mehmed Emîn Bozarslan]] (1935–) * {{girêdan|Adel Karasholi|en|Adel Karasholi}} (1936–) * {{girêdan|Ahmad Ghazi|en|Ahmad Ghazi}} (1936–2015) * {{girêdan|Ali Askari|en|Ali Askari}} (1936–1978) * [[Celîlê Celîl]] (1936–) * [[Siware Îlxanîzade]] (1937–) * [[Yılmaz Güney]] (1937–1984) * [[Eyşe Şan]] (1938–1996) * [[Fuad Mesûm]] (1938–) * [[Mehmûd Usman]] (1938–) * [[Mezher Xaliqî]] (1938–) * [[Mihemed Sadiq Şerefkendî]] (1938–1992) * [[Şerafettin Elçi]] (1938–2012) * [[Yaşar Kaya]] (1938–2016) * [[Celal Debax]] (1939–) * [[Ferzende Beg]] (m. 1939) * {{girêdan|Zakia Hakki|en|Zakia Hakki}} (1939–) * [[Mehdî Zana]] (1940–) * [[Şêrko Bêkes]] (1940–2013) * [[Hecî Ehmedî]] (1941–) * {{girêdan|Ali Ashraf Darvishian|en|Ali Ashraf Darvishian}} (1941–2017) * [[Eskerê Boyîk]] (1941–) * [[Mehmet Ali Birand]] (1941–2013) * [[Tosinê Reşîd]] (1941–) * [[Ahmet Türk]] (1942–) * [[Emre Taner]] (1942–) * {{girêdan|Yusuf Ekinci|en|Yusuf Ekinci}} (1942–1994) * [[Emîr Hesenpûr]] (1943–2017) * [[Dengir Mir Mehmet Fırat]] (1943–2019) * [[Necmettin Büyükkaya]] (1943–1984) * {{girêdan|Soad Hosny|en|Soad Hosny}} (1943–2001) * {{girêdan|Tofy Mussivand|en|Tofy Mussivand}} (1943–2024) * [[Idrîs Barzanî]] (1944–1987) * {{girêdan|Latif Rashid|en|Latif Rashid}} (1944–) * {{girêdan|Mahmoud Ezidi|en|Mahmoud Ezidi}} (1944-1979) * [[Mehmûd Baksî]] (1944–2000) * [[Newşîrwan Mistefa]] (1944–2017) * [[Îzhak Mordexay]] (1944–) * {{girêdan|Aref Tayfour|en|Aref Tayfour}} (1945–) * {{girêdan|Bahaedin Adab|en|Bahaedin Adab}} (1945–2007) * [[Munzur Çem]] (1945–2022) * [[Mistefa Hîcrî]] (1945–) * {{girêdan|Rahmi Saltuk|en|Rahmi Saltuk}} (1945–) * {{girêdan|Rauf Hassan|en|Rauf Hassan}} (1945–) * [[Rojen Barnas]] (1945–) * [[Ebdulla Peşêw]] (1946–) * [[Fûad Huseyîn]] (1946–) * {{girêdan|Jawhar Namiq|en|Jawhar Namiq}} (1946–2011) * {{girêdan|Khalil al-Zahawi|en|Khalil al-Zahawi}} (1946–2007) * [[Mesûd Barzanî]] (1946–) * [[Mucteba Mîrzade]] (1946–2005) * {{girêdan|Sedigh Kamangar|en|Sedigh Kamangar}} (1946–1989) * [[Şahînê Bekirê Soreklî]] (1946–) * [[Dilşad Merîwanî]] (1947–1989) * {{girêdan|Latif Halmat|en|Latif Halmat}} (1947–) * [[Mehmet Sîrac Bîlgîn|Mehmet Sıraç Bilgin]] (1944–2015) * {{girêdan|Mohammad Saber Ismail|en|Mohammad Saber Ismail}} (1947–) * [[Reşo Zîlan]] (1947–) * {{girêdan|Rowsch Shaways|en|Rowsch Shaways}} (1947–2021) * [[Cankurd]] (1948–) * {{girêdan|Foad Mostafa Soltani|en|Foad Mostafa Soltani}} (1948–1979) * {{girêdan|Hero Ibrahim Ahmed|en|Hero Ibrahim Ahmed}} (1948–) * {{girêdan|İhsan Arslan|en|İhsan Arslan}} (1948–) * [[Keça Kurd]] (1948–) * [[Mihemed Şêxo]] (1948–1989) * {{girêdan|Narmin Othman|en|Narmin Othman}} (1948–) * {{girêdan|Omer Fattah Hussain|en|Omer Fattah Hussain}} (1948–) * [[Ebas Welî|Abbas Vali]] (1949–) * {{girêdan|Abdulla Mohtadi|en|Abdulla Mohtadi}} (1949–) * [[Abdullah Öcalan]] (1949–) * {{girêdan|Adel Murad|en|Adel Murad}} (1949–2018) * [[Hüseyin Erdem]] (1949–) * {{girêdan|Kamran Hedayati|en|Kamran Hedayati}} (1949–1996) * {{girêdan|Mohammad Hossein Karimi|en|Mohammad Hossein Karimi}} (1949–1979) * {{girêdan|Najmiddin Karim|en|Najmiddin Karim}} (1949–2020) * [[Têmûrê Xelîl]] (1949–) * [[Remzî Nafî]] (1917–1949) {{div col end}} === 1950î-1970î === {{div col|colwidth=20em}} * {{girêdan|Arsalan Baiz|en|Arsalan Baiz}} (1950–) * {{girêdan|Behrouz Gharibpour|en|Behrouz Gharibpour}} (1950–)<ref>{{Jêder-malper|sernav=Biography of Behrouz Gharibpour |url=http://www.behroozgharibpour.com/Biography.aspx |weşanger=Behrouz Gharibpour |roja-gihiştinê=25 kanûna pêşîn 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101117041740/http://www.behroozgharibpour.com/Biography.aspx |roja-arşîvê=17 çiriya paşîn 2010 }}</ref> * [[Haci Karay]] (1950–) * {{girêdan|Homayoun Ardalan|en|Homayoun Ardalan}} (1950–1992) * {{girêdan|Hüseyin Kalkan|en|Hüseyin Kalkan}} (1950–) * [[Refîq Sabir]] (1950–) * {{girêdan|Salaheddine Bahaaeddin|en|Salaheddine Bahaaeddin}} (1950–) * [[Şaram Nazirî]] (1950–) * [[Ebdulrehman Mistefa]] (1951–) * [[Cemîl Bayik]] (1951–) * [[Ferhad Shakely]] (1951–) * {{girêdan|Pouran Derakhshandeh|en|Pouran Derakhshandeh}} (1951–) * [[Salih Muslim]] (1951–) * [[Selîm Berekat]] (1951–) * [[Ebas Kemendî]] (1952–2012) * [[Alî Haydar Kaytan]] (1952–) * [[Hüseyin Velioğlu]] (1952–2000) * [[İbrahim Tatlıses]] (1952–) * {{girêdan|İsmail Özden|en|İsmail Özden}} (1952–2018) * {{girêdan|Khalil Rashow|en|Khalil Rashow}} (1952–) * [[Kosret Resûl]] (1952–) * [[Leyla Qasim]] (1952–1974) * [[Mahmut Alinak]] (1952–) * {{girêdan|Mala Bakhtiyar|en|Mala Bakhtiyar}} (1952–) * [[Malmîsanij]] (1952–) * [[Murat Bozlak]] (1952–2010) * [[Omer Hemdî]] (1952–2015) * {{girêdan|Pîr Xidir Silêman|en|Pîr Xidir Silêman}} (1952–2021) * {{girêdan|Ali Haydar Yıldız|en|Ali Haydar Yıldız}} (1953–1973) * [[Fawaz Husên]] (1953–) * [[Hişyar Zêbarî]] (1953–) * {{girêdan|Jalal Barzanji|en|Jalal Barzanji}} (1953–) * {{girêdan|Mohammad Tofiq Rahim|en|Mohammad Tofiq Rahim}} (1953–) * [[Mehmed Uzun]] (1953–2007) * [[Orhan Miroğlu]] (1953–) * [[Yekta Geylanî]] (1953–) * [[Murat Karayılan]] (1954–) * [[Necîbe Ehmed]] (1954–) * [[Selîm Sadak]] (1954–) * [[Beytocan]] (1955–2023) * {{girêdan|Fadıl Öztürk|en|Fadıl Öztürk}} (1955–) * [[Hatîb Dicle]] (1955–) * [[Hikmet Fidan]] (1955?–2005) * [[Îlana Eliya]] (1955–) * {{girêdan|Imad Ahmad Sayfour|en|Imad Ahmad Sayfour}} (1955–) * {{girêdan|Mohammed Haji Mahmoud|en|Mohammed Haji Mahmoud}} (1955–) * [[Nasir Rezazî]] (1955–) * [[Orhan Dogan]] (1955–2007) * [[Perwîz Cîhanî]] (1955–) * [[Rohat Alakom]] (1955–) * [[Şivan Perwer]] (1955–) * {{girêdan|Abdulbaset Sieda|en|Abdulbaset Sieda}} (1956–) * [[Arjen Arî]] (1956–2012) * {{girêdan|Cuneyd Zapsu|en|Cuneyd Zapsu}} (1956–) * [[Lokman Polat]] (1956–) * [[Mahsum Korkmaz]] (1956–1986) * [[Mazlum Doğan]] (1956–1982) * [[Mele Krêkar]] (1956–) * [[Nizamettin Ariç]] (1956–) * {{girêdan|Musa Farisoğulları|en|Musa Farisoğulları}} (1956–) * [[Ahmet Kaya]] (1957–2000) * [[Elî Ekber Muradî]] (1957–) * [[Ciwan Haco]] (1957–) * {{girêdan|Dana Ahmed Majid|en|Dana Ahmed Majid}} (1957–) * [[Edip Yüksel]] (1957–) * [[Hesenê Metê]] (1957–) * [[Mistefa Aydogan]] (1957–) * {{girêdan|Najmadin Shukr Rauf|en|Najmadin Shukr Rauf}} (1957–1985) * [[Sırrı Sakık]] (1957–) * {{girêdan|Zafer Çağlayan|en|Zafer Çağlayan}} (1957–) * {{girêdan|Dilshad Said|en|Dilshad Said}} (1958–) * {{girêdan|Kamal Qadir|en|Kamal Qadir}} (1958–) * [[Mişel Temo]] (1958–) * [[Merziye Ferîqî]] (1958–2005) * [[Mistefa Mewlûdî]] (1958–) * [[Nursel Aydoğan]] (1958–) * [[Osman Öcalan]] (1958–) * [[Serdar Roşan]] (1958–) * {{girêdan|Seyed Khalil Alinezhad|en|Seyed Khalil Alinezhad}} (1958–2001) * {{girêdan|Sherzad Hafiz|en|Sherzad Hafiz}} (1958–) * [[Tara Caf]] (1958–) * {{girêdan|Bakhtiar Amin|en|Bakhtiar Amin}} (1959–) * [[Firat Cewerî]] (1959–) * [[İmam Taşçıer]] (1959–) * [[Müslüm Doğan]] (1959–) * {{girêdan|Ata Nahai|en|Ata Nahai}} (1960–) * [[Berhem Salih]] (1960–) * {{girêdan|Bayan Nouri|en|Bayan Nouri}} (1960–) * {{girêdan|Edibe Şahin|en|Edibe Şahin}} (1960–) * [[Eyaz Zaxoyî]] (1960–1986) * {{girêdan|Jalal Jalalizadeh|en|Jalal Jalalizadeh}} (1960–) * {{girêdan|Salih Fırat|en|Salih Fırat}} (1960–) * {{girêdan|Soraya Serajeddini|en|Soraya Serajeddini}} (1960–2006) * [[Elî Bapîr]] (1961–) * {{girêdan|Amirkhan Mori|en|Amirkhan Mori}} (1961–) * {{girêdan|Derwich Ferho|en|Derwich Ferho}} (1961–) * [[Ferhad Pîrbal]] (1961–) * [[Guram Zaxarovîç Acoyev]] (1961–) * [[Gültan Kışanak]] (1961–) * {{girêdan|Hassan Rahmanpanah|en|Hassan Rahmanpanah}} (1961–) * {{girêdan|Jano Rosebiani|en|Jano Rosebiani}} (1961–) * [[Leyla Zana]] (1961–) * [[Nizamettin Taş]] (1961–) * {{girêdan|Saeed Farajpouri|en|Saeed Farajpouri}} (1961–) * [[Savaş Buldan]] (1961–) * [[Zübeyir Aydar]] (1961–) * {{girêdan|Abderrahman Sadik Karim|en|Abderrahman Sadik Karim}} (1962–) * {{girêdan|Abdolreza Rajabi|en|Abdolreza Rajabi}} (1962–) * [[Edhem Barzanî|Adham Barzani]] (1962–) * {{girêdan|Ardeshir Kamkar|en|Ardeshir Kamkar}} (1962–) * {{girêdan|Hüseyin Kenan Aydın|en|Hüseyin Kenan Aydın}} (1962–) * [[Ednan Kerîm]] (1963–) * {{girêdan|Adnan Selçuk Mizrakli|en|Adnan Selçuk Mizrakli}} (1963–) * {{girêdan|Azad Bonni|en|Azad Bonni}} (1963–) * {{girêdan|Gülser Yıldırım|en|Gülser Yıldırım}} (1963–) * [[Hülya Avşar]] (1963–) * {{girêdan|Karim Mohammedzadeh|en|Karim Mohammedzadeh}} (1963–1990) * [[Keyhan Kelhur]] (1963–) * {{girêdan|Kemal Bülbül|en|Kemal Bülbül}} (1963–) * [[Merîwan Helebceyî]] (1963–) * {{girêdan|Mohammad Seddigh Kaboudvand|en|Mohammad Seddigh Kaboudvand}} (1963–) * [[Seyran Ateş]] (1963–) * {{girêdan|Mahir Hassan|en|Mahir Hassan}} (1963-) * [[Fatma Kurtulan]] (1964–) * {{girêdan|Hasan Saltık|en|Hasan Saltık}} (1964–2021) * [[Huner Selîm]] (1964–) * {{girêdan|Latif Yahia|en|Latif Yahia}} (1964–) * [[Leyla Güven]] (1964–) * [[Mano Xelîl]] (1964–) * {{girêdan|Nazand Begikhani|en|Nazand Begikhani}} (1964–) * [[Şeyhmus Dağtekin]] (1964–) * [[Yüksel Yavuz]] (1964–) * [[Aysel Tugluk]] (1965–) * {{girêdan|Ayşe Gökkan|en|Ayşe Gökkan}} (1965–) * [[Bekir Bozdağ]] (1965–) * [[Bengi Yıldız]] (1965–) * {{girêdan|Gurbetelli Ersöz|en|Gurbetelli Ersöz}} (1965–1997) * [[Jan Dost]] (1965–) * [[Abdullah Demirbaş]] (1966–) * [[Bextiyar Elî]] (1966–) * [[Diyar]] (1966–) * [[İshak Sağlam]] (1966–) * [[Mehabad Qeredaxî]] (1966–2020) * [[Nêçîrvan Barzanî]] (1966–) * [[Roya Tûloyî]] (1966–) * [[Tahir Elçi]] (1966–2015) * [[Yıldız Tilbe]] (1966–) * [[Zekeriya Yapıcıoğlu]] (1966–) * [[Alican Önlü]] (1967–) * [[Helîm Yûsiv]] (1967–) * [[Kejal Ehmed]] (1967–) * [[Mehmet Şimşek]] (1967–) * [[Meral Danış Beştaş]] (1967–) * [[Nadim Zehawî]] (1967–) * [[Nalîn Pekgul]] (1967–) * [[Pervin Buldan]] (1967–) * [[Yılmaz Erdoğan]] (1967–) * [[Ali Atalan]] (1968–) * [[Bejan Matur]] (1968–) * [[Ganî Mîrzo]] (1968–) * [[Fatih Mehmet Maçoğlu]] (1968–) * [[Îbrahîm Ayhan]] (1968–2018) * [[Metin Göktepe]] (1968–1996) * {{girêdan|Xalîd Reşîd|en|Xalîd Reşîd}} (1968–) * [[Behmen Qubadî]] (1969–) * [[Bahoz Erdal]] (1969–) * {{girêdan|Çağlar Demirel|en|Çağlar Demirel}} (1969–) * [[Dilşa Demirbag Sten]] (1969–) * [[Mesrûr Barzanî]] (1969–) * [[Mihemed Ewraz]] (1969–2003) * {{girêdan|Mustafa Atici|en|Mustafa Atici}} (1969–) * [[Sevahir Bayindir]] (1969–) * [[Wîdad Akreyî]] (1969–) * [[Amîne Kakebawe]] (1970–) * [[Ayhan Bilgen]] (1970–) * [[Ayşe Polat]] (1970–) * {{girêdan|Besime Konca|en|Besime Konca}} (1970–) * {{girêdan|Sara Kaya|en|Sara Kaya}} (1970–) * {{girêdan|Sirwan Barzani|en|Sirwan Barzani}} (1970–) * [[Tuncer Bakırhan]] (1970–) * [[Ahmet Aslan]] (1971–) * {{girêdan|Ahmet Aydın|en|Ahmet Aydın}} (1971–) * {{girêdan|Asya Abdullah|en|Asya Abdullah}} (1971–) * [[Dilba]] (1971–) * [[Bêrîtan]] (1971–1992) * [[Hasret Gültekin]] (1971–1993) * [[Hozan Canê]] (1971–) * {{girêdan|Jamil Rostami|en|Jamil Rostami}} (1971–) * [[Mehmet Rüştü Tiryaki]] (1971–) * [[Osman Baydemir]] (1971–) * [[Selma Irmak]] (1971–) * {{girêdan|Shahram Alidi|en|Shahram Alidi}} (1971–) * {{girêdan|Sibel Yiğitalp|en|Sibel Yiğitalp}} (1971–) * [[Viyan Dexîl]] (1971–) * [[Abdullah Zeydan]] (1972–) * [[Azad Zal]] (1972–) * {{girêdan|Eros Kurdi|en|Eros Kurdi}} (1972–) * [[Hamdi Ulukaya]] (1972–) * {{girêdan|Juwan Fuad Masum|en|Juwan Fuad Masum}} (1972–) * [[Nurettin Demirtaş]] (1972–) * [[Azad (rapvan)]] (1973–) * [[Bafil Talebanî]] (1973–) * [[Hêro Mistefa]] (1973–) * {{girêdan|Houzan Mahmoud|en|Houzan Mahmoud}} (1973–) * [[Kazım Öz]] (1973–) * [[Mehmet Yavuz]] (1973–2019) * {{girêdan|Saliha Aydeniz|en|Saliha Aydeniz}} (1973–) * [[Selahattin Demirtaş]] (1973–) * [[Servet Kocakaya]] (1973–) * [[Şehrîbana Kurdî]] (1973–) * [[Şevval Sam]] (1973–)<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2007-12-24 |sernav=Şeval Sam'dan İlginç Açıklama! |url=https://www.haberler.com/seval-sam-dan-ilginc-aciklama-haberi/ |roja-gihiştinê=2021-02-14 |malper=Haberler.com |ziman=tr |roja-arşîvê=2009-12-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20091201025703/http://www.haberler.com/seval-sam-dan-ilginc-aciklama-haberi |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * [[Çoman Herdî]] (1974–) * {{girêdan|Leyla Birlik|en|Leyla Birlik}} (1974–) * [[Ali Serhat Baran]] (1974–) * {{girêdan|Seyed Ali Jaberi|en|Seyed Ali Jaberi}} (1974–) * [[Aynur Doğan]] (1975–) * {{girêdan|Bedia Özgökçe Ertan|en|Bedia Özgökçe Ertan}} (1975–) * {{girêdan|Celal Başkale|en|Celal Başkale}} (1975–2012) * {{girêdan|Farzad Kamangar|en|Farzad Kamangar}} ({{Nêzîkî}} 1975–2010) * [[Faysal Sarıyıldız]] (1975–) * [[Hişam Zeman]] (1975–) * {{girêdan|Mehmet Ali Aslan|en|Mehmet Ali Aslan}} (1975–) * {{girêdan|Sadet Karabulut|en|Sadet Karabulut}} (1975–) * [[Mehmet Ali Arslan]] (1975-) * [[Sabahat Tuncel]] (1975–) * [[Sevim Dağdelen]] (1975–) * {{girêdan|Vala Fareed|en|Vala Fareed}} (1975–) * [[Ayla Akat Ata]] (1976–) * {{girêdan|Evrim Alataş|en|Evrim Alataş}} (1976–2010) * [[Feleknas Uca]] (1976–) * {{girêdan|Hemin Hawrami|en|Hemin Hawrami}} (1976–) * [[İdris Baluken]] (1976–) * {{girêdan|Lahur Talabany|en|Lahur Talabany}} (1976–) * {{girêdan|Özlem Cekic|en|Özlem Cekic}} (1976–) * [[Zara (Neşe Yılmaz)]] (1976–) * [[Bekir Kaya]] (1977–) * {{girêdan|Dilan Yeşilgöz-Zegerius|en|Dilan Yeşilgöz-Zegerius}} (1977–) * [[Gulan Avci]] (1977–) * {{girêdan|Hişyar Özsoy|en|Hişyar Özsoy}} (1977–) * [[Nîstî Stêrk]] (1977–) * [[Omêd Xoşnaw]] (1977–) * [[Qubad Talebanî]] (1977–) * {{girêdan|Shibal Ibrahim|en|Shibal Ibrahim}} ({{Nêzîkî}} 1977–) * {{girêdan|Rojda Felat|en|Rojda Felat}} (1977–) * {{girêdan|Birzo Majeed|en|Birzo Majeed}} (1978–) * [[Bilind Salih]] (1978–) * [[Koçer Bîrkar]] (1978–) * [[Düzen Tekkal]] (1978–) * [[Firset Sofî]] (1978–2020) * [[Kurd Maverick]] (1978–) * [[Rojda]] (1978–) * {{girêdan|Shahram Mokri|en|Shahram Mokri}} (1978–) * {{girêdan|Shaswar Abdulwahid|en|Shaswar Abdulwahid}} (1978–) * {{girêdan|Yousif Muhammed Sadiq|en|Yousif Muhammed Sadiq}} (1978–) * [[Feryal Demirci Clark|Feryal Clark]] (1979–) * {{girêdan|Mohsen Chavoshi|en|Mohsen Chavoshi}} (1979–) * [[Şêx Elî Elyas]] (1979–) * {{girêdan|Zeynel Doğan|en|Zeynel Doğan}} (1979–) {{div col end}} === 1980î-2000î === {{div col|colwidth=20em}} * [[Rojda Demîrer]] (1980–) * [[Rewşan Çeliker]] (1980–) * {{girêdan|Sherko Moarefi|en|Sherko Moarefi}} (1980–2013) * {{girêdan|Mustafa Sarp|en|Mustafa Sarp}} (1980–)<ref>{{Jêder-malper|url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=286&ftxtID=8075 |sernav=Mustafa Sarp: "Babamın hayalini gerçekleştirdim" - TamSaha Detay Sayfası TFF |malper=Tff.org |roja-gihiştinê=2017-02-26 }}</ref> * [[Zuhal Demir]] (1980–) * [[Pervîn Çakar]] (1981–) * [[Gulrîz Qahreman]] (1981–) * [[Hawar Mela Mihemed]] (1981–) * {{girêdan|Khalid Mushir|en|Khalid Mushir}} (1981–) * [[Xana Omerxalî]] (1981–) * {{girêdan|Remziye Tosun|en|Remziye Tosun}} (1981–) * {{girêdan|Selçuk Şahin (futbolvan, 1981)|en|Selçuk Şahin (footballer born 1981)}}<ref>{{Jêder-malper|url=http://www.radikal.com.tr/spor/selcuk-sahin-dersimin-her-yeri-ayri-guzel-1152355/ |sernav=Selçuk Şahin: 'Dersim'in her yeri ayrı güzel' - Spor Haberleri |weşanger=Radikal |tarîx=2013-09-24 |roja-gihiştinê=2017-02-26 }}</ref> * {{girêdan|Sinan Kaloğlu|en|Sinan Kaloğlu}} (1981–)<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.haberdiyarbakir.net/kurd-oldugu-bilinmeyen-unluler-5-dersim-2bolum-2223yy/ |sernav=Kürd Olduğu Bilinmeyen Ünlüler -5- (Dersim) 2.Bölüm - Yaşar Gülen - Haber Diyarbakır |malper=Haberdiyarbakir.net |tarîx=2015-04-24 |roja-gihiştinê=2017-02-26 |roja-arşîvê=2016-08-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160815082930/http://www.haberdiyarbakir.net/kurd-oldugu-bilinmeyen-unluler-5-dersim-2bolum-2223yy/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * [[Xatar]] (1981–) * [[Ebru Günay]] (1982–) * [[Îhsan Fetahiyan]] (1982–) * [[Fidan Doğan]] (1982–2013) * [[Gökay Akbulut]] (1982–) * {{girêdan|Jwan Hesso|en|Jwan Hesso}} (1982–) * {{girêdan|Majid Kavian|en|Majid Kavian}} (1982–2011) * {{girêdan|Zeynab Jalalian|en|Zeynab Jalalian}} (1982–) * [[Bêhrûz Boçanî]] (1983–) * [[Belçim Bilgin]] (1983–) * {{girêdan|Burhan G|en|Burhan G}} (1983–) * [[Çopî]] (1983–) * {{girêdan|Mohammedali Yaseen Taha|en|Mohammedali Yaseen Taha}} (1983–) * [[Nusret Gökçe]] (1983–) * {{girêdan|Selçuk Şahin (footballer born 1983)|en|Selçuk Şahin (footballer born 1983)}} * {{girêdan|Shwan Jalal|en|Shwan Jalal}} (1983–) * [[Sohrab Pournazerî]] (1983–) * [[Taban Şoreş|Taban Shoresh]] (1983–) * [[Zara (hunermend)]] (1983–) * {{girêdan|Ali Hama Saleh|en|Ali Hama Saleh}} (1984–) * [[Bovar Karim]] (1984–) * {{girêdan|Dilo Doxan|en|Dilo Doxan}} (1984–) * {{girêdan|Hevrin Khalaf|en|Hevrin Khalaf}} (1984–) * {{girêdan|Jassim Mohammed Haji|en|Jassim Mohammed Haji}} (1984–) * {{girêdan|Kawa Hesso|en|Kawa Hesso}} (1984–) * {{girêdan|Sherwan Haji|en|Sherwan Haji}} (1985–) * [[Haftbefehl]] (1985–) * {{girêdan|Isaac Tutumlu|en|Isaac Tutumlu}} (1985–) * {{girêdan|Sane Jaleh|en|Sane Jaleh}} (1985–2011) * {{girêdan|Bengin Ahmad|en|Bengin Ahmad}} (1986–) * [[Deşnê Mûrad]] (1986–) * [[Hanna Jaff]] (1986–) * {{girêdan|Kadir Talabani|en|Kadir Talabani}} (1986–) * {{girêdan|Navid Mohammadzadeh|en|Navid Mohammadzadeh}} (1986–) * {{girêdan|Rang Shawkat|en|Rang Shawkat}} (1986–) * {{girêdan|Ziaeddin Niknafs|en|Ziaeddin Niknafs}} (1986–) * {{girêdan|Brwa Nouri|en|Brwa Nouri}} (1987–) * {{girêdan|Dara Mohammed|en|Dara Mohammed}} (1987–) * [[Darîn Zanyar]] (1987–) * [[Leyla Îmret]] (1987–) * [[Ömer Öcalan]] (1987–) * {{girêdan|Rawez Lawan|en|Rawez Lawan}} (1987–) * {{girêdan|Voria Ghafouri|en|Voria Ghafouri}} (1987–) * [[Eren Derdiyok]] (1988–) * {{girêdan|Halgurd Mulla Mohammed|en|Halgurd Mulla Mohammed}} (1988–) * [[Helly Luv]] (1988–) * [[KC Rebell]] (1988–) * [[Kurdo]] (1988–) * {{girêdan|Leila Mustafa|en|Leila Mustafa}} (1988–) * [[Lilla Namo]] (1988–) * {{girêdan|Makwan Amirkhani|en|Makwan Amirkhani}} (1988–) * [[Nûdem Durak]] (1988–) * {{girêdan|Aziz Shavershian|en|Aziz Shavershian}} (1989–2011) * [[Bahara Alavi]] (1989–2011) * {{girêdan|Rezan Zuğurlu|en|Rezan Zuğurlu}} (1988/9–) * {{girêdan|Ahmad Al Saleh|en|Ahmad Al Saleh}} (1989–) * [[Aram Xelîlî]] (1989–) * [[Deniz Naki]] (1989–) * {{girêdan|Tuğba Hezer Öztürk|en|Tuğba Hezer Öztürk}} (1989–) * [[Capo]] (1990–) * [[Jiloan Hamad]] (1990–) * [[Mervan Çelik]] (1990–) * {{girêdan|Kianoush Rostami|en|Kianoush Rostami}} (1991–) * [[Helin Bölek]] (1992–2020) * {{girêdan|Kaveh Rezaei|en|Kaveh Rezaei}} (1992–) * {{girêdan|Newroz Uysal Aslan|en|Newroz Uysal Aslan}} (1992–) * {{girêdan|Nur Tatar|en|Nur Tatar}} (1992–) * [[Lanja Khawe]] (1993–) * [[Nadiye Murad]] (1993–) * {{girêdan|Ramin Hossein-Panahi|en|Ramin Hossein-Panahi}} (1995–2018) * {{girêdan|Reynmen|en|Reynmen}} (1995–) * {{girêdan|Mahmoud Dahoud|en|Mahmoud Dahoud}} (1996–) * {{girêdan|Zeki Majed|en|Zeki Majed}} (1996–) * {{girêdan|Dersim Dağ|en|Dersim Dağ}} (1996–) * [[Berkîn Elvan]] (1999–2014) * [[Eno]] (1998–) * [[Fero47]] (1998–) * [[Dadvan Yûsif|Dadvan Yousuf]] (2000-) {{div col end}} == Yên din == {{Beşa bêçavkanî|tarîx=sibat 2024}} {{div col|colwidth=20em}} * {{girêdan|Ahmet Dağtekin|en|Ahmet Dağtekin}} * [[Ala Talebanî|Ala Talabani]] * {{girêdan|Dindar Najman|en|Dindar Najman}} * {{girêdan|Fadhil Omer|en|Fadhil Omer}} * [[Hebîbullah Letîfî]] * {{girêdan|Howar Ziad|en|Howar Ziad}} * {{girêdan|Ibrahim Alizade|en|Ibrahim Alizade}} * [[Îlham Ehmed]] * {{girêdan|Nuriye Kesbir|en|Nuriye Kesbir}} * [[Rebwar Fatah]] * {{girêdan|Riya Qahtan|en|Riya Qahtan}} * [[Nusret Gökçe]] * {{girêdan|Taha Baban|en|Taha Baban}} {{div col end}} == Binêre herwiha == * [[Lîsteya fîlozofên kurd]] * [[Lîsteya helbestvanên kurd]] * [[Lîsteya muzîkarên kurd]] * [[Lîsteya nivîskarên kurd]] * [[Lîsteya pêşengên kurd]] * [[Lîsteya wênesazên kurd]] * [[Lîsteya zanyarên kurd]] * [[Lîsteya zimannasên kurdî]] == Çavkanî == {{Werger çavkanî|en|List of Kurds|oldid=1217801472}} {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kurd]] n7aora1kg5zmuvolr7g4letgnri3pu5 1995717 1995702 2026-04-02T14:22:50Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Tarîx hat sererastkirin: {{[[Şablon:Mirin girêdan|Mirin girêdan]]}} 1995717 wikitext text/x-wiki Ev lîsteyeke [[Kurd|'''kurdên''']] navdar e. Lîste li gorî kronolojiyê hatiye rêzkirin: == Sedsala 6-15an == {{div col|colwidth=20em}} * [[Cabanê Kurdî]] (sedsala 6an) * [[Behlûlê Mahî]] (sedsala 9an) * [[Mîr Ceferê Dasnî]] (m. {{Nêzîkî}} 841)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Bois |pêşnav=Thomas |sernav=The Kurds |weşanger=Khayats |sal=1966 |cih=[[Bêrût]] |rr=87 }}</ref> * [[Îbnûdehak]] (m. 927)<ref>{{Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit|volume=online}}</ref> * [[Muhemmedê Rewadî]] (m. {{Nêzîkî}} 953–956)<ref name="Peacock2017">{{Jêder-kovar|paşnav=Peacock |pêşnav=Andrew |tarîx=2017 |sernav=Rawwadids |url=https://iranicaonline.org/articles/rawwadids |kovar={{girêdan|Encyclopedia Iranica|en|Encyclopedia Iranica}} }}</ref> * [[Muhemmedê Şedad]] (m. 955)<ref name="Peacock2000" /> * [[Deysem Kurê Ibrahîmê Kurdî]] (m. {{Nêzîkî}} 957)<ref>{{Encyclopædia Iranica | volume = 7 | fascicle = 2 | title = Daysam | last = Bosworth | first = C. Edmund | authorlink = Clifford Edmund Bosworth | url = https://www.iranicaonline.org/articles/daysam | pages = 172–173 }}</ref> * [[Ebdulsemedê Babek]] (972–1019)<ref name=":0">{{Jêder-nûçe|tarîx=11 sibat 2017 |sernav=Navdarên Kurd: Evdilsemedê Babek |xebat={{girêdan|Kurdistan24|en|Kurdistan24}} |url=https://www.kurdistan24.net/kmr/story/23728-Navdarên-Kurd:--Evdilsemedê-Babek |roja-gihiştinê=27 nîsan 2021 }}</ref> * [[Leşkerî kurê Mihemed|Lashkari ibn Muhammad]] (m. 978)<ref name="Peacock2000" /> * [[Hesenweyhê kurê Huseyn]] (m. 979)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Gunter |pêşnav=Michael M. |sernav=Historical Dictionary of the Kurds |rûpel=117 |sal=2010 |weşanger=Scarecrow Press |isbn=9780810875074 }}</ref> * [[Mawerdî]]<ref>Abul-Fazl Ezzati, The Spread of Islam: The Contributing Factors, ICAS Press (2002), p. 384</ref> (974-1058) * [[Xanedana Hesnewiyan|Badr ibn Hasanwayh]] ({{Serwerî|979|1013}}) * [[Merzûban kurê Mihemed|Marzuban ibn Muhammad ibn Shaddad]] (m. 985)<ref name="Peacock2000" /> * [[Mîrektiya Gêlê|Pîr Mansûr]] (m. 989)<ref>{{Jêder|paşnav=Gördük |pêşnav=Yunus Emre |tarîx=2014 |sernav=Eğil Emirliği'nin Kısa Tarihçesi ve Eğil Emirlerine Ait Şecere Metninin Tercümesi |url=http://isamveri.org/pdfdrg/D00477/2014_35/2014_35_GORDUKYE.pdf |kovar=OTAM |ziman=tr |cild=35 |rûpel=91 }}</ref> * {{girêdan|Abu Nasr Husayn II|en|Abu Nasr Husayn II}} ({{Serwerî|1001|1025}})<ref name="Peacock2017" /> * [[Eliyê Herîrî]] (1009–1079/80)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Mccarus |pêşnav=Ernest Nasseph |sernav=A Kurdish Grammar: Descriptive Analysis of the Kurdish of Sulaimaniya, Iraq |weşanger=American Council of Learned Societies |sal=1958 |rr=6 }}</ref> * [[Xanedana Enaziyan|Abu’l-Fatḥ Moḥammad b. ʿAnnāz]] (m. 1010/1) * [[Xanedana Hesnewiyan|Zahir ibn Hilal ibn Badr]] ({{Serwerî|1013|1015}}) * [[Xanedana Hesnewiyan|Hilal ibn Badr]] ({{Serwerî|single=1014}}) * {{girêdan|Fadluya|en|Fadluya}} ({{Serwerî|1030|1078}})<ref name="Büchner">{{Jêder|paşnav=Büchner |pêşnav=V. F. |sernav=S̲h̲abānkāra |tarîx=2012 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/shabankara-SIM_5253?s.num=4&s.rows=50 |kovar={{girêdan|Encyclopaedia of Islam|en|Encyclopaedia of Islam}} |cild= |rr= |weşanger={{girêdan|Brill Publishers|en|Brill Publishers}} |doi=10.1163/2214-871X_ei1_SIM_5253 |isbn=9789004082656 |via= }}</ref> * {{girêdan|Fadl ibn Muhammad|en|Fadl ibn Muhammad}} (m. 1031)<ref name="Peacock2000">{{Jêder-malper|paşnav=Peacock |pêşnav=Andrew |tarîx=2000 |sernav=Shaddadids |url=https://iranicaonline.org/articles/shaddadids#pt1 |roja-gihiştinê=11 tîrmeh 2021 |malper={{girêdan|Encyclopedia Iranica|en|Encyclopedia Iranica}} }}</ref> * {{girêdan|Abu'l-Fath Musa|en|Abu'l-Fath Musa}} ({{Serwerî|1031|1034}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Lashkari ibn Musa|en|Lashkari ibn Musa}} ({{Serwerî|1034|1049}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Abu Nasr Mamlan II|en|Abu Nasr Mamlan II}} ({{Serwerî|1058/9|1070}})<ref name="Peacock2017" /> * {{girêdan|Abu Mansur Wahsudan|en|Abu Mansur Wahsudan}} (m. 1059)<ref name="Peacock2017" /> * [[Ebûeswar Şewur|Abu'l-Aswar Shavur ibn Fadl]] (m. 1067)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav=Minorsky |pêşnav=Vladimir |lînka-nivîskar=Vladimir Minorsky |sernav=Studies in Caucasian History |cih=Cambridge |weşanger=Cambridge University Press |sal=1977 |sala-orîjînal=1953 |isbn=0-521-05735-3 |url=https://books.google.com/books?id=Pzg8AAAAIAAJ |rûpel=22, 59 }}</ref> * {{girêdan|Anushirvan ibn Lashkari|en|Anushirvan ibn Lashkari}} (m. {{Nêzîkî}} 1067)<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Ashot ibn Shavur|en|Ashot ibn Shavur}} ({{Serwerî|1068|1069}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Manuchihr ibn Shavur|en|Manuchihr ibn Shavur}} ({{Serwerî|1072|1118}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Fadl ibn Shavur|en|Fadl ibn Shavur}} (m. 1073)<ref>{{The Cambridge History of Iran|volume=5|last=Bosworth|first=C. E.|authorlink=C. E. Bosworth|chapter=The Political and Dynastic History of the Iranian World (A.D. 1000–1217)|chapter-url=https://books.google.com/books?id=16yHq5v3QZAC&pg=PA1|page=51}}</ref> * {{girêdan|Fadlun ibn Fadl|en|Fadlun ibn Fadl}} ({{Serwerî|1073|1075}})<ref name="Bosworth95">''The Political and Dynastic History of the Iranic World'', C.E. Bosworth, ''The Cambridge History of Iran:The Saljuq and Mongol Period'', Vol. 5, ed. J.A. Boyle, (Cambridge University Press, 1968), 95.</ref> * [[Bazê Dostikî]] (m. 1093/6)<ref name="Jwaideh2006">{{Jêder-kitêb|paşnav=Jwaideh |pêşnav=Wadie |sernav=The Kurdish National Movement: Its Origins and Development |weşanger={{girêdan|Syracuse University Press|en|Syracuse University Press}} |sal=2006 |isbn=9780815630937 |rr=15 }}</ref> * [[Fexrûlnîsa Dîneweriye]] (sedsala 11an) * [[Pîroz Şah Zêrînkuleh]] (sedsala 11an)<ref name="Daftary">F. Daftary, "Intellectual Traditions in Islam", I.B.Tauris, 2001. pg 147: "But the origins of the family of Shaykh Safi al-Din go back not to Hijaz but to {{girêdan|Kurdistan Province|en|Kurdistan Province}}, from where, seven generations before him, Firuz Shah Zarin-kulah had migrated to Azerbaijan"</ref> * [[Îbn Ezraq|Ibn al-Azraq al-Fariqi]] (1116–1176)<ref>{{Jêder-kitêb|paşnav1=Hillenbrand |pêşnav1=Carole |url=https://books.google.com/books?id=lKBtAAAAMAAJ |sernav=A Muslim principality in crusader times: the early Artuqid state |paşnav2=al-Fāriqī |pêşnav2=Aḥmad ibn Yūsuf ibn ʻAlī Ibn al-Azraq |paşnav3=İstanbul |pêşnav3=Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut te |tarîx=1990 |weşanger=Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut te Istanbul |isbn=978-90-6258-066-8 |ziman=en }}</ref> * {{girêdan|Abu'l-Aswar Shavur ibn Manuchihr|en|Abu'l-Aswar Shavur ibn Manuchihr}} ({{Serwerî|1118|1124}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Fadl ibn Shavur ibn Manuchihr|en|Fadl ibn Shavur ibn Manuchihr}} ({{Serwerî|1125|1130}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Fakr al-Din Shaddad ibn Mahmud|en|Fakr al-Din Shaddad ibn Mahmud}} ({{Serwerî|1131|1155}})<ref name="Peacock2000" /> * [[Selahedînê Eyûbî]] (1137–1193) * {{girêdan|Al-Adil I|en|Al-Adil I}} (1145–1218) * {{girêdan|Fadl ibn Mahmud|en|Fadl ibn Mahmud}} ({{Serwerî|1155|1161}})<ref name="Peacock2000" /> * [[Amîdî]] (1156–1233)<ref name="WDL">{{Jêder-malper |url=http://www.wdl.org/en/item/2985/ |sernav=A Treatise on the Division of Theoretical Scholarship |malper={{girêdan|World Digital Library|en|World Digital Library}} |tarîx=1805 |roja-gihiştinê=2013-07-14 }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=nîsan 2026 }}</ref> * [[Şahinşahê kurê Mehmûd]] ({{Serwerî|1164|1174}})<ref name="Peacock2000" /> * [[Efdal kurê Selahedîn]] ({{Nêzîkî}} 1169–1225)<ref>{{Jêder-kovar |paşnav1=Hawting |pêşnav1=Gerald |sernav=Al-Afḍal the Son of Saladin and His Reputation |kovar=Journal of the Royal Asiatic Society |tarîx=2016 |cild=26 |hejmar=1–2 |rr=19–32 |doi=10.1017/S1356186315000826 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/alafdal-the-son-of-saladin-and-his-reputation/3BCE737472CC90E52D604BE19BEA7627 |roja-gihiştinê=11 tîrmeh 2021 |weşanger={{girêdan|Cambridge University Press|en|Cambridge University Press}} |s2cid=163317407 }}</ref> * [[Şêrko]] (m. 1169) * [[Zahir Xezî]] (1172–1216) * {{girêdan|Najm ad-Din Ayyub|en|Najm ad-Din Ayyub}} (m. 1173) * {{girêdan|Sultan ibn Mahmud|en|Sultan ibn Mahmud}} ({{Serwerî|1174|1199}})<ref name="Peacock2000" /> * {{girêdan|Al-Ashraf Musa, Emir of Damascus|en|Al-Ashraf Musa, Emir of Damascus}} (1178–1237)<ref name="Lewis2014">{{Jêder-kitêb|nivîskar=Franklin D. Lewis |sernav=Rumi - Past and Present, East and West: The Life, Teachings, and Poetry of Jal l al-Din Rumi |url=https://books.google.com/books?id=PFsQBwAAQBAJ&pg=PT69 |tarîx=18 çiriya pêşîn 2014 |weşanger=Oneworld Publications |isbn=978-1-78074-737-8 |rûpel=69 }}</ref> * {{girêdan|Al-Mu'azzam Isa|en|Al-Mu'azzam Isa}} (1176–1227) * {{girêdan|Al-Kamil|en|Al-Kamil}} (1117–1238) * Cakir al-Kurdi (m. 1155) <ref>Câmiu Kerâmât-il-Evliyâ; c.1, s.378</ref> * {{girêdan|Turan-Shah|en|Turan-Shah}} (m. 1180)<ref>Houtsma, Martijn Theodoor and Wensinck, A.J. ''[https://books.google.com/books?id=ro--tXw_hxMC&pg=PA884&dq=Turanshah+brother+Saladin&lr= E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936]''. page 884, BRILL, 1993.</ref> * [[Îbn Selahê Kurdî]] (1181–1245)<ref>{{Jêder-kovar|paşnav=Robson |pêşnav=J. |tarîx= |sernav=Ibn al- Ṣalāḥ |url= |kovar={{girêdan|Encyclopedia of Islam|en|Encyclopedia of Islam}} |cild=Second Edition |rr= |doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_3353 }}</ref> * {{girêdan|Al-Mu'azzam Turanshah ibn Salah al-Din|en|Al-Mu'azzam Turanshah ibn Salah al-Din}} ({{Nêzîkî}} 1181 – 1260) * {{girêdan|Bahramshah|en|Bahramshah}} ({{Serwerî|1182|1230}}) * {{girêdan|Farrukh Shah|en|Farrukh Shah}} (m. 1182)<ref>Humphreys, R. Stephen, From Saladin to the Mongols, SUNY Press 1977 p.52</ref> * {{girêdan|Muhammad ibn Shirkuh|en|Muhammad ibn Shirkuh}} (m. 1186)<ref name="ref">Necipoğlu G. (ed.) Muqarnas: An Annual on Islamic Art and Architecture vol. XI E>J> Brill, Leiden 1994 p. 47</ref> * {{girêdan|Al-Mansur Nasir al-Din Muhammad|en|Al-Mansur Nasir al-Din Muhammad}} (1189– {{Nêzîkî}} 1216) * {{girêdan|Al-Muzaffar I Umar|en|Al-Muzaffar I Umar}} (m. 1191) * {{girêdan|Tughtakin ibn Ayyub|en|Tughtakin ibn Ayyub}} (m. 1197)<ref>{{Jêder|paşnav1=Richards |pêşnav1=Donald S. |url=https://books.google.com/books?id=ANzVlFRFt24C&pg=PA31 |sernav=The Chronicle of Ibn al-Athir for the Crusading Period from al-Kamil fi'l-Ta'rikh. Part 3 |weşanger=Ashgate Publishing |sal=2010 |isbn=9780754669524 |rûpel=31 }}</ref> * [[Ezîz Osman]] (m. 1198) * {{girêdan|Al-Mansur I Muhammad|en|Al-Mansur I Muhammad}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Fakhraddin (şêxê êzîdî)|en|Fakhraddin (Yazidi saint)}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Izz al-Din Usama|en|Izz al-Din Usama}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Masud ibn Namdar|en|Masud ibn Namdar}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Mehmed Reshan|en|Mehmed Reshan}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Nasirdin (şêxê êzîdî)|en|Nasirdin (Yazidi saint)}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Sejadin|en|Sejadin}} (sedsala 12an) * {{girêdan|Al-Awhad Ayyub|en|Al-Awhad Ayyub}} (m. 1210)<ref>{{Jêder-malper |sernav=al-Awhad Najm al-Din |url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG103196 |weşanger=British Museum |roja-gihiştinê=11 tîrmeh 2021 }}</ref> * {{girêdan|Al-Adil II|en|Al-Adil II}} (1221–1248) * {{girêdan|An-Nasir Yusuf|en|An-Nasir Yusuf}} (1228–1260) * {{girêdan|Al-Mujahid|en|Al-Mujahid}} (m. 1240)<ref>Runciman S. Hunyadi Z., Laszlovszky J., The Crusades and the Military Orders: Expanding the Frontier of Medieval Latin Christianity, CEU Medievalia, 2001,p.72</ref> * {{girêdan|As-Salih Ayyub|en|As-Salih Ayyub}} (1205–1249) * {{girêdan|An-Nasir Dawud|en|An-Nasir Dawud}} (1206–1261) * {{girêdan|Al-Aziz Muhammad|en|Al-Aziz Muhammad}} ({{Nêzîkî}} 1213–1236) * {{girêdan|Sitt al-Sham|en|Sitt al-Sham}} (m. 1220) * {{girêdan|Al-Ashraf Musa, Emir of Homs|en|Al-Ashraf Musa, Emir of Homs}} (1229–1263) * [[Deyfe Xatûn|Dayfa Khatun]] (m. 1242) * {{girêdan|As-Salih Ismail, Emir of Damascus|en|As-Salih Ismail, Emir of Damascus}} (m. 1245) * {{girêdan|Al-Mansur Ibrahim|en|Al-Mansur Ibrahim}} (m. 1246) * {{girêdan|Al-Muzaffar Ghazi|en|Al-Muzaffar Ghazi}} (m. 1247) * {{girêdan|Ibn al-Hadjib|en|Ibn al-Hadjib}} (m. 1249) * {{girêdan|Al-Ashraf Musa, Sultan of Egypt|en|Al-Ashraf Musa, Sultan of Egypt}} ({{Serwerî|1250|1254}}) * {{girêdan|Al-Muazzam Turanshah|en|Al-Muazzam Turanshah}} (m. 1250) * [[Fexredînê Exlatî]] (m. 1260) <ref>Adak, Abdurrahman (2022-09-18). Destpêka Edebiyata Kurdî ya Klasîk (in Kurdish). Pak Ajans Yayincilik Turizm Ve Diş Ticaret Limited şirketi. ISBN 978-605-5053-04-8.</ref> * {{girêdan|Safi-ad-din Ardabili|en|Safi-ad-din Ardabili}} (1252/3–1334) * [[Ebûlfida]] (1273–1332)<ref>{{Jêder-kovar |sernav=Abū al-Fidāʾ |kovar={{girêdan|Encyclopedia Islamica|en|Encyclopedia Islamica}} |tarîx=2008 |url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-islamica/abu-al-fida-COM_0065 |roja-gihiştinê=11 tîrmeh 2021 |weşanger={{girêdan|Brill Publishers|en|Brill Publishers}} }}</ref> * {{girêdan|Al-Kamil Muhammad|en|Al-Kamil Muhammad}} (m. 1260) * {{girêdan|Shabankara'i|en|Shabankara'i}} (1298–1358) * [[Şemsedînê Şehrezûrî]] (sedsala 13an) * {{girêdan|Amadin|en|Amadin}} (sedsala 13an) * [[Hisamedînê Çelebî]] (sedsala 13an) * {{girêdan|Khatuna Fekhra|en|Khatuna Fekhra}} (sedsala 13an) * {{girêdan|Saʿd al-Din al-Humaidi|en|Saʿd al-Din al-Humaidi}} (sedsala 13an) * {{girêdan|Sheikh Mand|en|Sheikh Mand}} (sedsala 13an) * {{girêdan|Sheikh Obekr|en|Sheikh Obekr}} (sedsala 13an) * {{girêdan|Sadr al-Din Musa|en|Sadr al-Din Musa}} (1305–1391) * [[Zeynûdînê Iraqî]] (1325–1404) * {{girêdan|Nusrat al-Din Ahmad|en|Nusrat al-Din Ahmad}} (m. 1330) * {{girêdan|Al-Afdal Muhammad|en|Al-Afdal Muhammad}} (m. 1341) * [[Mele Perîşan]] (1356–1431) * {{girêdan|Sayyid Husayn Ahlati|en|Sayyid Husayn Ahlati}} (m. 1397) * [[Mela Huseynê Bateyî]] (1417–1495) * {{girêdan|Izz al-Din Shir|en|Izz al-Din Shir}} (m. 1423) * {{girêdan|Khvajeh Ali Safavi|en|Khvajeh Ali Safavi}} (m. 1427) * [[Îdrîsê Bidlîsî]] (1457–1520) * {{girêdan|Shaykh Junayd|en|Shaykh Junayd}} (m. 1460) * {{girêdan|Hosam al-Din Ali Bitlisi|en|Hosam al-Din Ali Bitlisi}} (m. 1494/5) * [[Mehmûdê Kurdî]] (sedsala 15an) * [[Siltan Sahak]] (late 14th century to early 15th century)<ref>{{Jêder-kitêb |paşnav=Hamzeh'ee |pêşnav=M. Reza |sernav=The Yaresan: a sociological, historical, and religio-historical study of a Kurdish community |weşanger=K. Schwarz |cihê-weşandinê=Berlin |sal=1990 |isbn=3-922968-83-X |oclc=23438701 |url=http://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/iud/content/structure/1330754 |rûpel=57 |roja-gihiştinê=2024-04-08 |roja-arşîvê=2023-10-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20231013042354/https://menadoc.bibliothek.uni-halle.de/iud/content/structure/1330754 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> {{div col end}} == Sedsala 16-19an == {{Beşa bêçavkanî|tarîx=sibat 2024}} {{div col|colwidth=20em}} * [[Şerefxanê Bidlîsî]] (1543–1603) * [[Şêx Şemsedînê Exlatî]] (1558–1674) * [[Ebdulbaqî Nihawendî]] (1570–1632) * [[Melayê Cizîrî]] (1570–1640) * [[Asenat Barzanî]] (1590–1670) * [[Feqiyê Teyran]] (1590–1660) * {{girêdan|Halo Khan Ardalan|en|Halo Khan Ardalan}} ({{Serwerî|1590|1616}}) * {{girêdan|Yusuf Yaska|en|Yusuf Yaska}} (1592–1636) * {{girêdan|Shir Sarim|en|Shir Sarim}} (sedsala 16an) * {{girêdan|Ezidi Mirza|en|Ezidi Mirza}} (1600–1651) * {{girêdan|Ali Janbulad|en|Ali Janbulad}} (m. 1610) * {{girêdan|Ibrahim al-Kurani|en|Ibrahim al-Kurani}} (1615–1690) * {{girêdan|Ganj Ali Khan|en|Ganj Ali Khan}} (m. 1624/5) * {{girêdan|Soleyman Khan Ardalan|en|Soleyman Khan Ardalan}} ({{Serwerî|1637|1657}}) * {{girêdan|Shahrokh Sultan Zanganeh|en|Shahrokh Sultan Zanganeh}} (m. 1639) * [[Mistefa Bêsaranî]] (1642–1701) * {{girêdan|Ahmad Khani|en|Ahmad Khani}} (1650–1707) * {{girêdan|Ali Mardan Khan|en|Ali Mardan Khan}} (m. 1657) * {{girêdan|Shaykh Ali Khan Zanganeh|en|Shaykh Ali Khan Zanganeh}} (m. 1689) * {{girêdan|Ali Beg Zanganeh|en|Ali Beg Zanganeh}} (sedsala 17an) * {{girêdan|Mir Xanzad|en|Mir Xanzad}} (sedsala 17an) * {{girêdan|Sarı Süleyman Bey|en|Sarı Süleyman Bey}} (sedsala 17an) * [[Xanayê Qubadî]] (1700–1759) * [[Mîrza Elmas Xan]] (1706–1777) * [[Mihemed Paşa Caf]] (b. 1714) * {{girêdan|Shahqoli Khan Zanganeh|en|Shahqoli Khan Zanganeh}} (m. 1716) * [[Merûfê Nûdhî]] (1753–1838/9) * [[Mele Xelîlê Sêrtî]] (1754–1843) * [[Zaro Axa]] (1764–1934) * {{girêdan|Al-Barzanjī|en|Al-Barzanjī}} (m. 1764) * {{girêdan|Khulam Rada Khan Arkawazi|en|Khulam Rada Khan Arkawazi}} (1765–1834) * [[Silêman Helebî]] (1777–1800) * [[Mewlana Xalidê Kurdî]] (1779–1827) * {{girêdan|Uthman Sirâj-ud-Dîn Naqshbandi|en|Uthman Sirâj-ud-Dîn Naqshbandi}} (1781–1867) * [[Mîr Muhemmed]] (1783–1838) * [[Şeyda Hewramî]] (1784–1852) * {{girêdan|Allahqoli Khan Zanganeh|en|Allahqoli Khan Zanganeh}} (m. 1785) * {{girêdan|Aziz Khan Mokri|en|Aziz Khan Mokri}} (1792–1871) * {{girêdan|Ahmad Bag Komasi|en|Ahmad Bag Komasi}} (1796–1877) * [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] (1797–1859) * {{girêdan|Yaqub Maydashti|en|Yaqub Maydashti}} (1799–1871) * {{girêdan|Abdullah Pasha Bajalan|en|Abdullah Pasha Bajalan}} (sedsala 18an) * [[Eliyê Teremaxî]] (17th century or 18th century) * {{girêdan|Haydar Khan Zanganeh|en|Haydar Khan Zanganeh}} (sedsala 18an) * {{girêdan|Ibrahim Pasha al-Dalati|en|Ibrahim Pasha al-Dalati}} (sedsala 18an) * [[Nalî]] (1800–1856) * [[Salim]] (1800–1866) * [[Bedirxan Beg]] (1803–1869) * [[Mestûre Erdelanî]] (1805–1848) * [[Mewlewiyê Kurd]] (1806–1882/3) * {{girêdan|Kurdî (şaîr)|en|Kurdî (poet)}} (1806/12–1850) * {{girêdan|Jafar Qoli Khan Donboli|en|Jafar Qoli Khan Donboli}} (m. 1814) * [[Hecî Qadirê Koyî]] (1817–1897) * {{girêdan|Kurt İsmail Hakkı Pasha|en|Kurt İsmail Hakkı Pasha}} (1818-1897) * {{girêdan|Hasan Ali Khan Garrusi|en|Hasan Ali Khan Garrusi}} (1820-1900) * {{girêdan|Wali Dewane|en|Wali Dewane}} (1826–1881) * [[Mîrze Riza Kelhûr]] (1829–1892) * [[Mehwî]] (1830–1906) * {{girêdan|Said Pasha Kurd|en|Said Pasha Kurd}} (1834–1907) * [[Şêx Rizayê Talebanî]] (1835–1910) * [[Mistefa Zihnî Paşayê Babanî]] (1838–1929) * {{girêdan|Ibrahim Pasha Milli|en|Ibrahim Pasha Milli}} (1843–1908) * [[Wefayî]] (1844–1902) * {{girêdan|Bedri Pasha Bedir Khan|en|Bedri Pasha Bedir Khan}} (1847–1911) * [[Adile Xanim]] (1847–1924) * [[Mîrza Ebdulqedirê Paweyî]] (1850–1910) * [[Seyîd Ebdulqadir]] (1851–1925) * [[Emîn Alî Bedirxan]] (1851–1926) * [[Diyap Yildirim]] (1852–1932) * [[Usman Efendiyê Babij]] (1852–1929) * {{girêdan|Saeb (şaîr)|en|Saeb (poet)}} (1854–1910) * [[Herîq]] (1856–1909) * [[Miqdad Midhet Bedirxan]] (1858–1915) * [[Edeb]] (1860–1918) * [[Sebat Îslambûlî]] (b. 1860s–1941) * {{girêdan|Shamdin Agha|en|Shamdin Agha}} (m. 1860) * {{girêdan|Sheikh Ali Hisam-ad-Din Naqshbandi|en|Sheikh Ali Hisam-ad-Din Naqshbandi}} (1861–1939) * [[Seyîd Riza]] (1863–1937) * [[Ebdulrezaq Bedirxanî]] (1864–1918) * {{girêdan|Cheragh-Ali Khan Zanganeh|en|Cheragh-Ali Khan Zanganeh}} (m. 1864) * [[Ebdulhekîmê Arwasî]] (1865–1943) * [[Mewlanzade Rifat Beg]] (1865–1930) * [[Şêx Seîd]] (1865–1925) * [[Mihemed Şerîf Paşayê Babanî]] (1865–1951) * [[Ehmedê Xasî]] (1866/7–1951) * {{girêdan|Haji Mala Saeed Kirkukli Zada|en|Haji Mala Saeed Kirkukli Zada}} (1866–1937) * [[Mistefa Paşayê Yamûlkî]] (1866–1936) * [[Xan Mehmûd]] (m. 1866) * [[Pîremêrd]] (1867–1950) * {{girêdan|İshak Sükuti|en|İshak Sükuti}} (1868–1902) * [[Ebdullah Cewdetê Daskûzayî]] (1869–1932) * {{girêdan|Faramarz Asadi|en|Faramarz Asadi}} (1869–1969) * {{girêdan|Ibrahim Hananu|en|Ibrahim Hananu}} (1869–1935) * [[Hecî Nemet]] (1871–1920) * {{girêdan|Kurd Fuad Pasha|en|Kurd Fuad Pasha}} * {{girêdan|Kurd Ahmet Izzet Pasha|en|Kurd Ahmet Izzet Pasha}} (1871–1920) * [[Meyan Xatûn]] (1873/4–1957/8) * [[Cîhangîr Axa]] (1874–1943) * [[Narî Kekê Hemê]] (1874–1944) * [[Muhemmed Kurd Elî]] (1876–1953) * [[Seîdê Nûrsî]] (1877–1960) * {{girêdan|Aziz Feyzi Pirinççizâde|en|Aziz Feyzi Pirinççizâde}} (1878–1933) * [[Şêx Mehmûdê Berzencî]] (1878–1956) * {{girêdan|Ahmed Uthman|en|Ahmed Uthman}} (1879–1946) * [[Kâzım İnanç]] (1880-1938) * {{girêdan|Abdullah Beg Benari|en|Abdullah Beg Benari}} (1880–1939) * [[Mihemed Emîn Zekî]] (1880–1948) * [[Hesen Xeyrî Beg]] (1881–1925) * {{girêdan|Mufti Penjweni|en|Mufti Penjweni}} (1881–1952) * [[Xalîd Begê Cibirî]] (1882–1925) * [[Hecî Baba Şêx]] (1882–1947) * {{girêdan|Sayed Ali Asghar Kurdistani|en|Sayed Ali Asghar Kurdistani}} (1882–1936) * [[Sureya Bedirxan]] (1883–1938) * [[Şêx Ubeydullahê Nehrî]] (m. 1883) * {{girêdan|Celal İbrahim|en|Celal İbrahim}} (1884–1917) * [[İsmet İnönü]] (1884–1973) * [[Ali Saip Ursavaş Beg]] (1885–1939) * [[Simkoyê Şikak]] (1887–1930) * [[Xalis Begê Sipkî]] (1889–1977) * {{girêdan|Abdul Aziz Yamulki|en|Abdul Aziz Yamulki}} (1890–1981) * [[Bekir Sidqî]] (1890–1937) * [[Ekrem Cemîl Paşa]] (1891–1973) * [[Tewfîq Wehbî]] (1891–1984) * [[Hapsa Xan]] (1891–1953) * [[Îhsan Nûrî Paşa]] (1892/3–1976) * [[Celadet Alî Bedirxan]] (1893–1951) * [[Nûrî Dêrsimî]] (1893–1973) * [[Qazî Mihemed]] (1893–1947) * {{girêdan|Mohammad Hosni|en|Mohammad Hosni}} (1894–1969) * {{girêdan|Gholamreza Rashid-Yasemi|en|Gholamreza Rashid-Yasemi}} (1895–1951) * [[Kamiran Alî Bedirxan]] (1895–1978) * [[Nûr Elî Îlahî]] (1895–1974) * [[Şêx Ehmedê Barzanî]] (1896–1969) * {{girêdan|Sheikh Nuri Sheikh Salih Sheikh Ghani Barzinji|en|Sheikh Nuri Sheikh Salih Sheikh Ghani Barzinji}} (b. 1896) * [[Erebê Şemo]] (1897–1978) * [[Husnî Zeîm]] (1897–1949) * {{girêdan|Ahmed Mukhtar Jaff|en|Ahmed Mukhtar Jaff}} (1898–1934) * [[Qanî]] (1898–1965) * [[Refîq Hilmî]] (1898–1960) * [[Fata Reş]] (sedsala 19an) * {{girêdan|Kunj Yusuf Pasha|en|Kunj Yusuf Pasha}} (sedsala 19an) * {{girêdan|Osman Pasha Jaff|en|Osman Pasha Jaff}} (sedsala 19an) * {{girêdan|Yezdanşêr|en|Yezdanşêr}} (sedsala 19an) {{div col end}} == Sedsala 20an == === 1900î–1940î === {{Beşa bêçavkanî|tarîx=sibat 2024}} {{div col|colwidth=20em}} * [[Ebdulkerîmê Muderîs]] (1901–2005) * {{girêdan|Muhammad Wali Kermashani|en|Muhammad Wali Kermashani}} (1901–?) * [[Cegerxwîn]] (1903–1984) * [[Leyla Bedirxan]] (1903–1986) * [[Mistefa Barzanî]] (1903–1979) * [[Ebdulla Goran]] (1904–1962) * [[Elî Merdan]] (1904–1981) * {{girêdan|Karim Sanjabi|en|Karim Sanjabi}} (1905–1995) * [[Osman Sebrî]] (1905–1993) * [[Emînê Evdal]] (1906–1964) * {{girêdan|Abdolqader Zahedi|en|Abdolqader Zahedi}} (1907–2005) * [[Eladîn Secadî]] (1907–1984) * [[Nadoyê Xudo Maxmedov]] (1907–1990) * [[Heciyê Cindî]] (1908–1990) * [[Qanatê Kurdo]] (1909–1985) * [[Semendê Siyabendov]] (1909–1989) * [[Qedrîcan]] (1911–1972) * {{girêdan|Khalid Bakdash|en|Khalid Bakdash}} (1912–1995) * {{girêdan|Mohammad Ghazi (translator)|en|Mohammad Ghazi (translator)}} (1913–1998) * [[Îbrahîm Ehmed]] (1914–2000) * [[Ehmed Kuftaro|Ahmed Kuftaro]] (1915–2004) * {{girêdan|Wansa|en|Wansa}} (1917–2015) * [[Dildar]] (1918–1948) * [[Salih Yusivî]] (1918–1981) * {{girêdan|Nûredin Zaza|en|Nûredin Zaza}} (1919–1988) * {{girêdan|Ibrahim Amin Baldar|en|Ibrahim Amin Baldar}} (1920–1998) * [[Musa Anter]] (1920–1992) * [[Hejar]] (1921–1991) * {{girêdan|Daham Miro|en|Daham Miro}} (1921–2010) * {{girêdan|Ezaddin Husseini|en|Ezaddin Husseini}} (1921–2011) * [[Hesen Zîrek]] (1921–1973) * [[Hêmin Mukriyanî]] (1921–1986) * {{girêdan|Mustafa Pasha Bajalan|en|Mustafa Pasha Bajalan}} (m. 1921) * [[Ehmed Herdî]] (1922–2006) * {{girêdan|Tahir Tewfiq|en|Tahir Tewfiq}} (1922–1987) * [[Baba Merdûxê Rûhanî]] (1923–1989) * [[Yaşar Kemal]] (1923–2015) * {{girêdan|Karim Zand|en|Karim Zand}} (1924–2017) * {{girêdan|Taha Muhie-eldin Marouf|en|Taha Muhie-eldin Marouf}} (1924–2009) * [[Xelîlê Çaçan Mûradov]] (1924–1981) * {{girêdan|Abdel Hamid al-Sarraj|en|Abdel Hamid al-Sarraj}} (1925–2013) * {{girêdan|Ghader Abdollahzadeh|en|Ghader Abdollahzadeh}} (1925–2009) * [[Mamlê]] (1925–1999) * {{girêdan|Siamak Yasemi|en|Siamak Yasemi}} (1925–1994) * {{girêdan|Karim Hisami|en|Karim Hisami}} (1926–2001) * [[Moşe Barazanî]] (1926–1947) * [[Ahmed Arîf]] (1927–1991) * [[Cemşîd Bender]] (1927–2008) * {{girêdan|Muhamad Salih Dilan|en|Muhamad Salih Dilan}} (1927–1990) * {{girêdan|Shami Kermashani|en|Shami Kermashani}} (1927–1984) * [[Turgut Özal]] (1927–1993) * {{girêdan|Akram Hamid Begzadeh Jaff|en|Akram Hamid Begzadeh Jaff}} (1929–2010) * [[Kamran İnan]] (1929–2015) * [[Muhemmed Seîd Remezan Elbûtî]] (1929–2013) * [[Nusrat Bhutto]] (1929–2011) * [[Ebdurehman Qasimlo]] (1930–1989) * [[Cemal Sureya]] (1931–1990) * [[Medet Serhat]] (1931–1994) * [[Biroyê Heskî Têlî]] (m. 1931) * [[Nadir Nadirov]] (1932–2021) * [[Ordîxanê Celîl]] (1932–2007) * {{girêdan|Shahab Sheikh Nuri|en|Shahab Sheikh Nuri}} (1932–1976) * {{girêdan|Hemoye Shero|en|Hemoye Shero}} (m. 1932) * [[Ehmedê Miftîzade]] (1933–1993) * [[Celal Talebanî]] (1933–2017) * [[Cemal Nebez]] (1933–2018) * {{girêdan|Khurto Hajji Ismail|en|Khurto Hajji Ismail}} (1933–2020) * [[Tehsîn Beg]] (1933–2019) * {{girêdan|Efat Ghazi|en|Efat Ghazi}} (1935–1990) * [[Abdulmelik Fırat]] (1934–2009) * {{girêdan|Usuv Beg|en|Usuv Beg}} (–1934) * {{girêdan|Emerîkê Serdar|en|Emerîkê Serdar}} (1935–2018) * [[Mehmed Emîn Bozarslan]] (1935–) * {{girêdan|Adel Karasholi|en|Adel Karasholi}} (1936–) * {{girêdan|Ahmad Ghazi|en|Ahmad Ghazi}} (1936–2015) * {{girêdan|Ali Askari|en|Ali Askari}} (1936–1978) * [[Celîlê Celîl]] (1936–) * [[Siware Îlxanîzade]] (1937–) * [[Yılmaz Güney]] (1937–1984) * [[Eyşe Şan]] (1938–1996) * [[Fuad Mesûm]] (1938–) * [[Mehmûd Usman]] (1938–) * [[Mezher Xaliqî]] (1938–) * [[Mihemed Sadiq Şerefkendî]] (1938–1992) * [[Şerafettin Elçi]] (1938–2012) * [[Yaşar Kaya]] (1938–2016) * [[Celal Debax]] (1939–) * [[Ferzende Beg]] (m. 1939) * {{girêdan|Zakia Hakki|en|Zakia Hakki}} (1939–) * [[Mehdî Zana]] (1940–) * [[Şêrko Bêkes]] (1940–2013) * [[Hecî Ehmedî]] (1941–) * {{girêdan|Ali Ashraf Darvishian|en|Ali Ashraf Darvishian}} (1941–2017) * [[Eskerê Boyîk]] (1941–) * [[Mehmet Ali Birand]] (1941–2013) * [[Tosinê Reşîd]] (1941–) * [[Ahmet Türk]] (1942–) * [[Emre Taner]] (1942–) * {{girêdan|Yusuf Ekinci|en|Yusuf Ekinci}} (1942–1994) * [[Emîr Hesenpûr]] (1943–2017) * [[Dengir Mir Mehmet Fırat]] (1943–2019) * [[Necmettin Büyükkaya]] (1943–1984) * {{girêdan|Soad Hosny|en|Soad Hosny}} (1943–2001) * {{girêdan|Tofy Mussivand|en|Tofy Mussivand}} (1943–2024) * [[Idrîs Barzanî]] (1944–1987) * {{girêdan|Latif Rashid|en|Latif Rashid}} (1944–) * {{girêdan|Mahmoud Ezidi|en|Mahmoud Ezidi}} (1944-1979) * [[Mehmûd Baksî]] (1944–2000) * [[Newşîrwan Mistefa]] (1944–2017) * [[Îzhak Mordexay]] (1944–) * {{girêdan|Aref Tayfour|en|Aref Tayfour}} (1945–) * {{girêdan|Bahaedin Adab|en|Bahaedin Adab}} (1945–2007) * [[Munzur Çem]] (1945–2022) * [[Mistefa Hîcrî]] (1945–) * {{girêdan|Rahmi Saltuk|en|Rahmi Saltuk}} (1945–) * {{girêdan|Rauf Hassan|en|Rauf Hassan}} (1945–) * [[Rojen Barnas]] (1945–) * [[Ebdulla Peşêw]] (1946–) * [[Fûad Huseyîn]] (1946–) * {{girêdan|Jawhar Namiq|en|Jawhar Namiq}} (1946–2011) * {{girêdan|Khalil al-Zahawi|en|Khalil al-Zahawi}} (1946–2007) * [[Mesûd Barzanî]] (1946–) * [[Mucteba Mîrzade]] (1946–2005) * {{girêdan|Sedigh Kamangar|en|Sedigh Kamangar}} (1946–1989) * [[Şahînê Bekirê Soreklî]] (1946–) * [[Dilşad Merîwanî]] (1947–1989) * {{girêdan|Latif Halmat|en|Latif Halmat}} (1947–) * [[Mehmet Sîrac Bîlgîn|Mehmet Sıraç Bilgin]] (1944–2015) * {{girêdan|Mohammad Saber Ismail|en|Mohammad Saber Ismail}} (1947–) * [[Reşo Zîlan]] (1947–) * {{girêdan|Rowsch Shaways|en|Rowsch Shaways}} (1947–2021) * [[Cankurd]] (1948–) * {{girêdan|Foad Mostafa Soltani|en|Foad Mostafa Soltani}} (1948–1979) * {{girêdan|Hero Ibrahim Ahmed|en|Hero Ibrahim Ahmed}} (1948–) * {{girêdan|İhsan Arslan|en|İhsan Arslan}} (1948–) * [[Keça Kurd]] (1948–) * [[Mihemed Şêxo]] (1948–1989) * {{girêdan|Narmin Othman|en|Narmin Othman}} (1948–) * {{girêdan|Omer Fattah Hussain|en|Omer Fattah Hussain}} (1948–) * [[Ebas Welî|Abbas Vali]] (1949–) * {{girêdan|Abdulla Mohtadi|en|Abdulla Mohtadi}} (1949–) * [[Abdullah Öcalan]] (1949–) * {{girêdan|Adel Murad|en|Adel Murad}} (1949–2018) * [[Hüseyin Erdem]] (1949–) * {{girêdan|Kamran Hedayati|en|Kamran Hedayati}} (1949–1996) * {{girêdan|Mohammad Hossein Karimi|en|Mohammad Hossein Karimi}} (1949–1979) * {{girêdan|Najmiddin Karim|en|Najmiddin Karim}} (1949–2020) * [[Têmûrê Xelîl]] (1949–) * [[Remzî Nafî]] (1917–1949) {{div col end}} === 1950î-1970î === {{div col|colwidth=20em}} * {{girêdan|Arsalan Baiz|en|Arsalan Baiz}} (1950–) * {{girêdan|Behrouz Gharibpour|en|Behrouz Gharibpour}} (1950–)<ref>{{Jêder-malper|sernav=Biography of Behrouz Gharibpour |url=http://www.behroozgharibpour.com/Biography.aspx |weşanger=Behrouz Gharibpour |roja-gihiştinê=25 kanûna pêşîn 2012 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101117041740/http://www.behroozgharibpour.com/Biography.aspx |roja-arşîvê=17 çiriya paşîn 2010 }}</ref> * [[Haci Karay]] (1950–) * {{girêdan|Homayoun Ardalan|en|Homayoun Ardalan}} (1950–1992) * {{girêdan|Hüseyin Kalkan|en|Hüseyin Kalkan}} (1950–) * [[Refîq Sabir]] (1950–) * {{girêdan|Salaheddine Bahaaeddin|en|Salaheddine Bahaaeddin}} (1950–) * [[Şaram Nazirî]] (1950–) * [[Ebdulrehman Mistefa]] (1951–) * [[Cemîl Bayik]] (1951–) * [[Ferhad Shakely]] (1951–) * {{girêdan|Pouran Derakhshandeh|en|Pouran Derakhshandeh}} (1951–) * [[Salih Muslim]] (1951–) * [[Selîm Berekat]] (1951–) * [[Ebas Kemendî]] (1952–2012) * [[Alî Haydar Kaytan]] (1952–) * [[Hüseyin Velioğlu]] (1952–2000) * [[İbrahim Tatlıses]] (1952–) * {{girêdan|İsmail Özden|en|İsmail Özden}} (1952–2018) * {{girêdan|Khalil Rashow|en|Khalil Rashow}} (1952–) * [[Kosret Resûl]] (1952–) * [[Leyla Qasim]] (1952–1974) * [[Mahmut Alinak]] (1952–) * {{girêdan|Mala Bakhtiyar|en|Mala Bakhtiyar}} (1952–) * [[Malmîsanij]] (1952–) * [[Murat Bozlak]] (1952–2010) * [[Omer Hemdî]] (1952–2015) * {{girêdan|Pîr Xidir Silêman|en|Pîr Xidir Silêman}} (1952–2021) * {{girêdan|Ali Haydar Yıldız|en|Ali Haydar Yıldız}} (1953–1973) * [[Fawaz Husên]] (1953–) * [[Hişyar Zêbarî]] (1953–) * {{girêdan|Jalal Barzanji|en|Jalal Barzanji}} (1953–) * {{girêdan|Mohammad Tofiq Rahim|en|Mohammad Tofiq Rahim}} (1953–) * [[Mehmed Uzun]] (1953–2007) * [[Orhan Miroğlu]] (1953–) * [[Yekta Geylanî]] (1953–) * [[Murat Karayılan]] (1954–) * [[Necîbe Ehmed]] (1954–) * [[Selîm Sadak]] (1954–) * [[Beytocan]] (1955–2023) * {{girêdan|Fadıl Öztürk|en|Fadıl Öztürk}} (1955–) * [[Hatîb Dicle]] (1955–) * [[Hikmet Fidan]] (1955?–2005) * [[Îlana Eliya]] (1955–) * {{girêdan|Imad Ahmad Sayfour|en|Imad Ahmad Sayfour}} (1955–) * {{girêdan|Mohammed Haji Mahmoud|en|Mohammed Haji Mahmoud}} (1955–) * [[Nasir Rezazî]] (1955–) * [[Orhan Dogan]] (1955–2007) * [[Perwîz Cîhanî]] (1955–) * [[Rohat Alakom]] (1955–) * [[Şivan Perwer]] (1955–) * {{girêdan|Abdulbaset Sieda|en|Abdulbaset Sieda}} (1956–) * [[Arjen Arî]] (1956–2012) * {{girêdan|Cuneyd Zapsu|en|Cuneyd Zapsu}} (1956–) * [[Lokman Polat]] (1956–) * [[Mahsum Korkmaz]] (1956–1986) * [[Mazlum Doğan]] (1956–1982) * [[Mele Krêkar]] (1956–) * [[Nizamettin Ariç]] (1956–) * {{girêdan|Musa Farisoğulları|en|Musa Farisoğulları}} (1956–) * [[Ahmet Kaya]] (1957–2000) * [[Elî Ekber Muradî]] (1957–) * [[Ciwan Haco]] (1957–) * {{girêdan|Dana Ahmed Majid|en|Dana Ahmed Majid}} (1957–) * [[Edip Yüksel]] (1957–) * [[Hesenê Metê]] (1957–) * [[Mistefa Aydogan]] (1957–) * {{girêdan|Najmadin Shukr Rauf|en|Najmadin Shukr Rauf}} (1957–1985) * [[Sırrı Sakık]] (1957–) * {{girêdan|Zafer Çağlayan|en|Zafer Çağlayan}} (1957–) * {{girêdan|Dilshad Said|en|Dilshad Said}} (1958–) * {{girêdan|Kamal Qadir|en|Kamal Qadir}} (1958–) * [[Mişel Temo]] (1958–) * [[Merziye Ferîqî]] (1958–2005) * [[Mistefa Mewlûdî]] (1958–) * [[Nursel Aydoğan]] (1958–) * [[Osman Öcalan]] (1958–) * [[Serdar Roşan]] (1958–) * {{girêdan|Seyed Khalil Alinezhad|en|Seyed Khalil Alinezhad}} (1958–2001) * {{girêdan|Sherzad Hafiz|en|Sherzad Hafiz}} (1958–) * [[Tara Caf]] (1958–) * {{girêdan|Bakhtiar Amin|en|Bakhtiar Amin}} (1959–) * [[Firat Cewerî]] (1959–) * [[İmam Taşçıer]] (1959–) * [[Müslüm Doğan]] (1959–) * {{girêdan|Ata Nahai|en|Ata Nahai}} (1960–) * [[Berhem Salih]] (1960–) * {{girêdan|Bayan Nouri|en|Bayan Nouri}} (1960–) * {{girêdan|Edibe Şahin|en|Edibe Şahin}} (1960–) * [[Eyaz Zaxoyî]] (1960–1986) * {{girêdan|Jalal Jalalizadeh|en|Jalal Jalalizadeh}} (1960–) * {{girêdan|Salih Fırat|en|Salih Fırat}} (1960–) * {{girêdan|Soraya Serajeddini|en|Soraya Serajeddini}} (1960–2006) * [[Elî Bapîr]] (1961–) * {{girêdan|Amirkhan Mori|en|Amirkhan Mori}} (1961–) * {{girêdan|Derwich Ferho|en|Derwich Ferho}} (1961–) * [[Ferhad Pîrbal]] (1961–) * [[Guram Zaxarovîç Acoyev]] (1961–) * [[Gültan Kışanak]] (1961–) * {{girêdan|Hassan Rahmanpanah|en|Hassan Rahmanpanah}} (1961–) * {{girêdan|Jano Rosebiani|en|Jano Rosebiani}} (1961–) * [[Leyla Zana]] (1961–) * [[Nizamettin Taş]] (1961–) * {{girêdan|Saeed Farajpouri|en|Saeed Farajpouri}} (1961–) * [[Savaş Buldan]] (1961–) * [[Zübeyir Aydar]] (1961–) * {{girêdan|Abderrahman Sadik Karim|en|Abderrahman Sadik Karim}} (1962–) * {{girêdan|Abdolreza Rajabi|en|Abdolreza Rajabi}} (1962–) * [[Edhem Barzanî|Adham Barzani]] (1962–) * {{girêdan|Ardeshir Kamkar|en|Ardeshir Kamkar}} (1962–) * {{girêdan|Hüseyin Kenan Aydın|en|Hüseyin Kenan Aydın}} (1962–) * [[Ednan Kerîm]] (1963–) * {{girêdan|Adnan Selçuk Mizrakli|en|Adnan Selçuk Mizrakli}} (1963–) * {{girêdan|Azad Bonni|en|Azad Bonni}} (1963–) * {{girêdan|Gülser Yıldırım|en|Gülser Yıldırım}} (1963–) * [[Hülya Avşar]] (1963–) * {{girêdan|Karim Mohammedzadeh|en|Karim Mohammedzadeh}} (1963–1990) * [[Keyhan Kelhur]] (1963–) * {{girêdan|Kemal Bülbül|en|Kemal Bülbül}} (1963–) * [[Merîwan Helebceyî]] (1963–) * {{girêdan|Mohammad Seddigh Kaboudvand|en|Mohammad Seddigh Kaboudvand}} (1963–) * [[Seyran Ateş]] (1963–) * {{girêdan|Mahir Hassan|en|Mahir Hassan}} (1963-) * [[Fatma Kurtulan]] (1964–) * {{girêdan|Hasan Saltık|en|Hasan Saltık}} (1964–2021) * [[Huner Selîm]] (1964–) * {{girêdan|Latif Yahia|en|Latif Yahia}} (1964–) * [[Leyla Güven]] (1964–) * [[Mano Xelîl]] (1964–) * {{girêdan|Nazand Begikhani|en|Nazand Begikhani}} (1964–) * [[Şeyhmus Dağtekin]] (1964–) * [[Yüksel Yavuz]] (1964–) * [[Aysel Tugluk]] (1965–) * {{girêdan|Ayşe Gökkan|en|Ayşe Gökkan}} (1965–) * [[Bekir Bozdağ]] (1965–) * [[Bengi Yıldız]] (1965–) * {{girêdan|Gurbetelli Ersöz|en|Gurbetelli Ersöz}} (1965–1997) * [[Jan Dost]] (1965–) * [[Abdullah Demirbaş]] (1966–) * [[Bextiyar Elî]] (1966–) * [[Diyar]] (1966–) * [[İshak Sağlam]] (1966–) * [[Mehabad Qeredaxî]] (1966–2020) * [[Nêçîrvan Barzanî]] (1966–) * [[Roya Tûloyî]] (1966–) * [[Tahir Elçi]] (1966–2015) * [[Yıldız Tilbe]] (1966–) * [[Zekeriya Yapıcıoğlu]] (1966–) * [[Alican Önlü]] (1967–) * [[Helîm Yûsiv]] (1967–) * [[Kejal Ehmed]] (1967–) * [[Mehmet Şimşek]] (1967–) * [[Meral Danış Beştaş]] (1967–) * [[Nadim Zehawî]] (1967–) * [[Nalîn Pekgul]] (1967–) * [[Pervin Buldan]] (1967–) * [[Yılmaz Erdoğan]] (1967–) * [[Ali Atalan]] (1968–) * [[Bejan Matur]] (1968–) * [[Ganî Mîrzo]] (1968–) * [[Fatih Mehmet Maçoğlu]] (1968–) * [[Îbrahîm Ayhan]] (1968–2018) * [[Metin Göktepe]] (1968–1996) * {{girêdan|Xalîd Reşîd|en|Xalîd Reşîd}} (1968–) * [[Behmen Qubadî]] (1969–) * [[Bahoz Erdal]] (1969–) * {{girêdan|Çağlar Demirel|en|Çağlar Demirel}} (1969–) * [[Dilşa Demirbag Sten]] (1969–) * [[Mesrûr Barzanî]] (1969–) * [[Mihemed Ewraz]] (1969–2003) * {{girêdan|Mustafa Atici|en|Mustafa Atici}} (1969–) * [[Sevahir Bayindir]] (1969–) * [[Wîdad Akreyî]] (1969–) * [[Amîne Kakebawe]] (1970–) * [[Ayhan Bilgen]] (1970–) * [[Ayşe Polat]] (1970–) * {{girêdan|Besime Konca|en|Besime Konca}} (1970–) * {{girêdan|Sara Kaya|en|Sara Kaya}} (1970–) * {{girêdan|Sirwan Barzani|en|Sirwan Barzani}} (1970–) * [[Tuncer Bakırhan]] (1970–) * [[Ahmet Aslan]] (1971–) * {{girêdan|Ahmet Aydın|en|Ahmet Aydın}} (1971–) * {{girêdan|Asya Abdullah|en|Asya Abdullah}} (1971–) * [[Dilba]] (1971–) * [[Bêrîtan]] (1971–1992) * [[Hasret Gültekin]] (1971–1993) * [[Hozan Canê]] (1971–) * {{girêdan|Jamil Rostami|en|Jamil Rostami}} (1971–) * [[Mehmet Rüştü Tiryaki]] (1971–) * [[Osman Baydemir]] (1971–) * [[Selma Irmak]] (1971–) * {{girêdan|Shahram Alidi|en|Shahram Alidi}} (1971–) * {{girêdan|Sibel Yiğitalp|en|Sibel Yiğitalp}} (1971–) * [[Viyan Dexîl]] (1971–) * [[Abdullah Zeydan]] (1972–) * [[Azad Zal]] (1972–) * {{girêdan|Eros Kurdi|en|Eros Kurdi}} (1972–) * [[Hamdi Ulukaya]] (1972–) * {{girêdan|Juwan Fuad Masum|en|Juwan Fuad Masum}} (1972–) * [[Nurettin Demirtaş]] (1972–) * [[Azad (rapvan)]] (1973–) * [[Bafil Talebanî]] (1973–) * [[Hêro Mistefa]] (1973–) * {{girêdan|Houzan Mahmoud|en|Houzan Mahmoud}} (1973–) * [[Kazım Öz]] (1973–) * [[Mehmet Yavuz]] (1973–2019) * {{girêdan|Saliha Aydeniz|en|Saliha Aydeniz}} (1973–) * [[Selahattin Demirtaş]] (1973–) * [[Servet Kocakaya]] (1973–) * [[Şehrîbana Kurdî]] (1973–) * [[Şevval Sam]] (1973–)<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2007-12-24 |sernav=Şeval Sam'dan İlginç Açıklama! |url=https://www.haberler.com/seval-sam-dan-ilginc-aciklama-haberi/ |roja-gihiştinê=2021-02-14 |malper=Haberler.com |ziman=tr |roja-arşîvê=2009-12-01 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20091201025703/http://www.haberler.com/seval-sam-dan-ilginc-aciklama-haberi |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * [[Çoman Herdî]] (1974–) * {{girêdan|Leyla Birlik|en|Leyla Birlik}} (1974–) * [[Ali Serhat Baran]] (1974–) * {{girêdan|Seyed Ali Jaberi|en|Seyed Ali Jaberi}} (1974–) * [[Aynur Doğan]] (1975–) * {{girêdan|Bedia Özgökçe Ertan|en|Bedia Özgökçe Ertan}} (1975–) * {{girêdan|Celal Başkale|en|Celal Başkale}} (1975–2012) * {{girêdan|Farzad Kamangar|en|Farzad Kamangar}} ({{Nêzîkî}} 1975–2010) * [[Faysal Sarıyıldız]] (1975–) * [[Hişam Zeman]] (1975–) * {{girêdan|Mehmet Ali Aslan|en|Mehmet Ali Aslan}} (1975–) * {{girêdan|Sadet Karabulut|en|Sadet Karabulut}} (1975–) * [[Mehmet Ali Arslan]] (1975-) * [[Sabahat Tuncel]] (1975–) * [[Sevim Dağdelen]] (1975–) * {{girêdan|Vala Fareed|en|Vala Fareed}} (1975–) * [[Ayla Akat Ata]] (1976–) * {{girêdan|Evrim Alataş|en|Evrim Alataş}} (1976–2010) * [[Feleknas Uca]] (1976–) * {{girêdan|Hemin Hawrami|en|Hemin Hawrami}} (1976–) * [[İdris Baluken]] (1976–) * {{girêdan|Lahur Talabany|en|Lahur Talabany}} (1976–) * {{girêdan|Özlem Cekic|en|Özlem Cekic}} (1976–) * [[Zara (Neşe Yılmaz)]] (1976–) * [[Bekir Kaya]] (1977–) * {{girêdan|Dilan Yeşilgöz-Zegerius|en|Dilan Yeşilgöz-Zegerius}} (1977–) * [[Gulan Avci]] (1977–) * {{girêdan|Hişyar Özsoy|en|Hişyar Özsoy}} (1977–) * [[Nîstî Stêrk]] (1977–) * [[Omêd Xoşnaw]] (1977–) * [[Qubad Talebanî]] (1977–) * {{girêdan|Shibal Ibrahim|en|Shibal Ibrahim}} ({{Nêzîkî}} 1977–) * {{girêdan|Rojda Felat|en|Rojda Felat}} (1977–) * {{girêdan|Birzo Majeed|en|Birzo Majeed}} (1978–) * [[Bilind Salih]] (1978–) * [[Koçer Bîrkar]] (1978–) * [[Düzen Tekkal]] (1978–) * [[Firset Sofî]] (1978–2020) * [[Kurd Maverick]] (1978–) * [[Rojda]] (1978–) * {{girêdan|Shahram Mokri|en|Shahram Mokri}} (1978–) * {{girêdan|Shaswar Abdulwahid|en|Shaswar Abdulwahid}} (1978–) * {{girêdan|Yousif Muhammed Sadiq|en|Yousif Muhammed Sadiq}} (1978–) * [[Feryal Demirci Clark|Feryal Clark]] (1979–) * {{girêdan|Mohsen Chavoshi|en|Mohsen Chavoshi}} (1979–) * [[Şêx Elî Elyas]] (1979–) * {{girêdan|Zeynel Doğan|en|Zeynel Doğan}} (1979–) {{div col end}} === 1980î-2000î === {{div col|colwidth=20em}} * [[Rojda Demîrer]] (1980–) * [[Rewşan Çeliker]] (1980–) * {{girêdan|Sherko Moarefi|en|Sherko Moarefi}} (1980–2013) * {{girêdan|Mustafa Sarp|en|Mustafa Sarp}} (1980–)<ref>{{Jêder-malper|url=http://www.tff.org/default.aspx?pageID=286&ftxtID=8075 |sernav=Mustafa Sarp: "Babamın hayalini gerçekleştirdim" - TamSaha Detay Sayfası TFF |malper=Tff.org |roja-gihiştinê=2017-02-26 }}</ref> * [[Zuhal Demir]] (1980–) * [[Pervîn Çakar]] (1981–) * [[Gulrîz Qahreman]] (1981–) * [[Hawar Mela Mihemed]] (1981–) * {{girêdan|Khalid Mushir|en|Khalid Mushir}} (1981–) * [[Xana Omerxalî]] (1981–) * {{girêdan|Remziye Tosun|en|Remziye Tosun}} (1981–) * {{girêdan|Selçuk Şahin (futbolvan, 1981)|en|Selçuk Şahin (footballer born 1981)}}<ref>{{Jêder-malper|url=http://www.radikal.com.tr/spor/selcuk-sahin-dersimin-her-yeri-ayri-guzel-1152355/ |sernav=Selçuk Şahin: 'Dersim'in her yeri ayrı güzel' - Spor Haberleri |weşanger=Radikal |tarîx=2013-09-24 |roja-gihiştinê=2017-02-26 }}</ref> * {{girêdan|Sinan Kaloğlu|en|Sinan Kaloğlu}} (1981–)<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.haberdiyarbakir.net/kurd-oldugu-bilinmeyen-unluler-5-dersim-2bolum-2223yy/ |sernav=Kürd Olduğu Bilinmeyen Ünlüler -5- (Dersim) 2.Bölüm - Yaşar Gülen - Haber Diyarbakır |malper=Haberdiyarbakir.net |tarîx=2015-04-24 |roja-gihiştinê=2017-02-26 |roja-arşîvê=2016-08-15 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160815082930/http://www.haberdiyarbakir.net/kurd-oldugu-bilinmeyen-unluler-5-dersim-2bolum-2223yy/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> * [[Xatar]] (1981–) * [[Ebru Günay]] (1982–) * [[Îhsan Fetahiyan]] (1982–) * [[Fidan Doğan]] (1982–2013) * [[Gökay Akbulut]] (1982–) * {{girêdan|Jwan Hesso|en|Jwan Hesso}} (1982–) * {{girêdan|Majid Kavian|en|Majid Kavian}} (1982–2011) * {{girêdan|Zeynab Jalalian|en|Zeynab Jalalian}} (1982–) * [[Bêhrûz Boçanî]] (1983–) * [[Belçim Bilgin]] (1983–) * {{girêdan|Burhan G|en|Burhan G}} (1983–) * [[Çopî]] (1983–) * {{girêdan|Mohammedali Yaseen Taha|en|Mohammedali Yaseen Taha}} (1983–) * [[Nusret Gökçe]] (1983–) * {{girêdan|Selçuk Şahin (footballer born 1983)|en|Selçuk Şahin (footballer born 1983)}} * {{girêdan|Shwan Jalal|en|Shwan Jalal}} (1983–) * [[Sohrab Pournazerî]] (1983–) * [[Taban Şoreş|Taban Shoresh]] (1983–) * [[Zara (hunermend)]] (1983–) * {{girêdan|Ali Hama Saleh|en|Ali Hama Saleh}} (1984–) * [[Bovar Karim]] (1984–) * {{girêdan|Dilo Doxan|en|Dilo Doxan}} (1984–) * {{girêdan|Hevrin Khalaf|en|Hevrin Khalaf}} (1984–) * {{girêdan|Jassim Mohammed Haji|en|Jassim Mohammed Haji}} (1984–) * {{girêdan|Kawa Hesso|en|Kawa Hesso}} (1984–) * {{girêdan|Sherwan Haji|en|Sherwan Haji}} (1985–) * [[Haftbefehl]] (1985–) * {{girêdan|Isaac Tutumlu|en|Isaac Tutumlu}} (1985–) * {{girêdan|Sane Jaleh|en|Sane Jaleh}} (1985–2011) * {{girêdan|Bengin Ahmad|en|Bengin Ahmad}} (1986–) * [[Deşnê Mûrad]] (1986–) * [[Hanna Jaff]] (1986–) * {{girêdan|Kadir Talabani|en|Kadir Talabani}} (1986–) * {{girêdan|Navid Mohammadzadeh|en|Navid Mohammadzadeh}} (1986–) * {{girêdan|Rang Shawkat|en|Rang Shawkat}} (1986–) * {{girêdan|Ziaeddin Niknafs|en|Ziaeddin Niknafs}} (1986–) * {{girêdan|Brwa Nouri|en|Brwa Nouri}} (1987–) * {{girêdan|Dara Mohammed|en|Dara Mohammed}} (1987–) * [[Darîn Zanyar]] (1987–) * [[Leyla Îmret]] (1987–) * [[Ömer Öcalan]] (1987–) * {{girêdan|Rawez Lawan|en|Rawez Lawan}} (1987–) * {{girêdan|Voria Ghafouri|en|Voria Ghafouri}} (1987–) * [[Eren Derdiyok]] (1988–) * {{girêdan|Halgurd Mulla Mohammed|en|Halgurd Mulla Mohammed}} (1988–) * [[Helly Luv]] (1988–) * [[KC Rebell]] (1988–) * [[Kurdo]] (1988–) * {{girêdan|Leila Mustafa|en|Leila Mustafa}} (1988–) * [[Lilla Namo]] (1988–) * {{girêdan|Makwan Amirkhani|en|Makwan Amirkhani}} (1988–) * [[Nûdem Durak]] (1988–) * {{girêdan|Aziz Shavershian|en|Aziz Shavershian}} (1989–2011) * [[Bahara Alavi]] (1989–2011) * {{girêdan|Rezan Zuğurlu|en|Rezan Zuğurlu}} (1988/9–) * {{girêdan|Ahmad Al Saleh|en|Ahmad Al Saleh}} (1989–) * [[Aram Xelîlî]] (1989–) * [[Deniz Naki]] (1989–) * {{girêdan|Tuğba Hezer Öztürk|en|Tuğba Hezer Öztürk}} (1989–) * [[Capo]] (1990–) * [[Jiloan Hamad]] (1990–) * [[Mervan Çelik]] (1990–) * {{girêdan|Kianoush Rostami|en|Kianoush Rostami}} (1991–) * [[Helin Bölek]] (1992–2020) * {{girêdan|Kaveh Rezaei|en|Kaveh Rezaei}} (1992–) * {{girêdan|Newroz Uysal Aslan|en|Newroz Uysal Aslan}} (1992–) * {{girêdan|Nur Tatar|en|Nur Tatar}} (1992–) * [[Lanja Khawe]] (1993–) * [[Nadiye Murad]] (1993–) * {{girêdan|Ramin Hossein-Panahi|en|Ramin Hossein-Panahi}} (1995–2018) * {{girêdan|Reynmen|en|Reynmen}} (1995–) * {{girêdan|Mahmoud Dahoud|en|Mahmoud Dahoud}} (1996–) * {{girêdan|Zeki Majed|en|Zeki Majed}} (1996–) * {{girêdan|Dersim Dağ|en|Dersim Dağ}} (1996–) * [[Berkîn Elvan]] (1999–2014) * [[Eno]] (1998–) * [[Fero47]] (1998–) * [[Dadvan Yûsif|Dadvan Yousuf]] (2000-) {{div col end}} == Yên din == {{Beşa bêçavkanî|tarîx=sibat 2024}} {{div col|colwidth=20em}} * {{girêdan|Ahmet Dağtekin|en|Ahmet Dağtekin}} * [[Ala Talebanî|Ala Talabani]] * {{girêdan|Dindar Najman|en|Dindar Najman}} * {{girêdan|Fadhil Omer|en|Fadhil Omer}} * [[Hebîbullah Letîfî]] * {{girêdan|Howar Ziad|en|Howar Ziad}} * {{girêdan|Ibrahim Alizade|en|Ibrahim Alizade}} * [[Îlham Ehmed]] * {{girêdan|Nuriye Kesbir|en|Nuriye Kesbir}} * [[Rebwar Fatah]] * {{girêdan|Riya Qahtan|en|Riya Qahtan}} * [[Nusret Gökçe]] * {{girêdan|Taha Baban|en|Taha Baban}} {{div col end}} == Binêre herwiha == * [[Lîsteya fîlozofên kurd]] * [[Lîsteya helbestvanên kurd]] * [[Lîsteya muzîkarên kurd]] * [[Lîsteya nivîskarên kurd]] * [[Lîsteya pêşengên kurd]] * [[Lîsteya wênesazên kurd]] * [[Lîsteya zanyarên kurd]] * [[Lîsteya zimannasên kurdî]] == Çavkanî == {{Werger çavkanî|en|List of Kurds|oldid=1217801472}} {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kurd]] mpyck2zdyctj0070beq1wixtyem93qb 0 266611 1996000 1994813 2026-04-03T07:28:55Z Ziv 59628 ([[c:GR|GR]]) [[File:The Inspiration of Saint Matthew by Caravaggio.jpg]] → [[File:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg]] → File replacement: update from a old and low quality version to a newer one with better quality ([[c:c:GR]]) 1996000 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tîrmeh 2024}} Eve lîsteya tabloyên hunermendê îtalyayî [[Michelangelo Merisi da Caravaggio]] (wek [[Caravaggio]] tê naskirin, jdb. 1571 - m. 1610) ye, li gorî rêza kronolojîk.<ref>Spike, John T. ''Caravaggio''. New York : Abbeville Press, 2001: p. 253–54</ref> == Lîsteya tabloyan == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! class="sortable" | Tablo ! Sala çêkirinê û<br>navê tabloyê ! Bajar û<br> galerî ! Mezinahiya tabloyê û<br>teknîk ! class="unsortable" |Not |- | [[Wêne:CARAVAGGIO, A boy peeling fruit (1593).jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} [[1592]]-[[1593]]:<br>[[Kurê ku mêweyekê spî dike]] (''Ragazzo che monda un frutto'') | [[Firenze]], [[Fondazione Roberto Longhi]] | 75,5 × 64,4&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Yek ji versiyonên cuda yên tabloya pêşîn a Caravaggio<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Caravaggio |url=https://books.google.com/books?id=SwLpTgpjAVYC |paşnav=Hibbard |pêşnav=Howard |sal=1983 |weşanger=Westview Press |cih=Boulder, Colorado |isbn=978-0-06-430128-2 |rr=15–17 }}{{Mirin girêdan|tarîx=tîrmeh 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | [[Wêne:Caravaggio - A boy peeling fruit (Royal Collection).jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1592-1593:<br>Kurê ku mêweyekê spî dike (''Ragazzo che monda un frutto'') | [[London]], [[Hampton Court Palace]] – [[Royal Collection]] | 63 × 53&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Yek ji versiyonên cuda yên tabloya pêşîn a Caravaggio<ref name="Peeling">{{Jêder-malper |url=https://www.royalcollection.org.uk/collection/402612/boy-peeling-fruit |sernav=Michelangelo Merisi da Caravaggio (Milan 1571-Port Ercole 1610) – Boy Peeling Fruit }}</ref> |- | [[Wêne:CARAVAGGIO, A boy peeling fruit (1592).jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1592–1593:<br>Kurê ku mêweyekê spî dike (''Ragazzo che monda un frutto'') | [[Swîsre]], Koleksiyona taybet (berê [[Koleksiyona Ishizuka]], [[Tokyo]]) | 65 × 52&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Yek ji versiyonên cuda yên tabloya pêşîn a Caravaggio<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=The Genius of Rome, 1592–1623 |paşnavê-edîtor=Brown |pêşnavê-edîtor=Beverley Louise |sal=2001 |weşanger=Royal Academy of Arts |cih=London }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://hubbychu.tumblr.com/post/14565554895 |sernav=Caravaggio, Young Boy Peeling Fruit, c. 1592 }}</ref><ref name="Peeling" /><ref>{{Jêder-malper |url=http://news-art.it/news/caravaggio-tra-originali-e-copie.htm |sernav=Caravaggio tra originali e copie }}</ref> |- | | {{Nêzîkî}} 1592–1593:<br>Kurê ku mêweyekê spî dike (''Ragazzo che monda un frutto'') | [[London]], The Dickinson Group | 64,2 × 51,4&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Yek ji versiyonên cuda yên tabloya pêşîn a Caravaggio<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Caravaggio, 2nd revised edition |paşnav=Spike |pêşnav=John T. |sal=2010 |weşanger=Abbeville Press |cih=London }}</ref> |- |[[Wêne:Michelangelo Merisi da Caravaggio, Portrait of a Prelate.jpg|frameless|upright]] |{{Nêzîkî}} 1592–[[1599]]:<br>''Portreya [[prelat]]ekî''<ref name="Pilo2017">{{Jêder-kitêb |paşnav=Pilo |pêşnav=Giuseppe Maria |url=https://www.worldcat.org/oclc/1010736069 |sernav=Arte {{!}} Documento n. 33, Arte a Venezia, Arte a Europa |kesên-din=Giuseppe Maria Pilo, Centro per lo Studio e la Tutela dei Beni Culturali Venice |sal=2017 |isbn=978-88-6512-576-2 |cih=Venezia |rr=156–161 |ziman=it |oclc=1010736069 }}</ref> |[[Italy]], Koleksiyona taybet |68 × 53&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] |<ref name="Pilo2017" /> |- | [[Wêne:Young Sick Bacchus-Caravaggio (1593).jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1593:<br>[[Bakxosê Nexweş]] (''Bacchino malato'') | [[Rome]], [[Galleria Borghese]] | 67 × 53&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Boy with a Basket of Fruit by Caravaggio.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1593:<br>[[Kurê bi selikeke mêweyê (Caravaggio)|Kurê bi selikeke mêweyê]] (''Fanciullo con canestro di frutta'') | [[Rome]], [[Galleria Borghese]] | 70 × 67&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio (Michelangelo Merisi) - Good Luck - Google Art Project.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} [[1594]]:<br>[[Falavêj (Caravaggio)|Falavêj]] (''Buona ventura'') | [[Rome]], [[Muzeyên Capitoline]] | 115 × 150&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio (Michelangelo Merisi) - The Cardsharps - Google Art Project.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1594:<br>''[[Cardsharps (Caravaggio)|Cardsharps]]'' | [[Fort Worth]], [[Kimbell Art Museum]] | 94.2 × 131.2&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - I Musici.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1595:<br>''[[The Musicians (Caravaggio)|Musicians]]'' | [[New York City]], [[Metropolitan Museum of Art]] | 87.9 × 115.9&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Saint Francis of Assisi in Ecstasy-Caravaggio (c.1595).jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} [[1595]]:<br>''[[Saint Francis of Assisi in Ecstasy (Caravaggio)|Saint Francis of Assisi in Ecstasy]]'' | [[Hartford, Connecticut]], [[Wadsworth Atheneum]] | 93.9 × 129.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - Boy Bitten by a Lizard.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} [[1596]]:<br>''[[Boy Bitten by a Lizard (Caravaggio)|Boy Bitten by a Lizard]]'' | [[London]], [[National Gallery, London]] | 66 × 49.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- |[[Wêne:Caravaggioapollo.jpg|frameless|upright]] |{{Nêzîkî}} 1596: ''[[Ûdjen (Caravaggio)|Ûdjen]]'' |Koleksiyona taybet |96 × 121 cm [[Tabloya zeytî]] |Wek versiyona pêşîn a tabloya ''Ûdjen'' tê dîtin. |- | [[Wêne:Michelangelo Caravaggio 020.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1596:<br>''[[Ûdjen (Caravaggio)|Ûdjen]]'' | [[Sankt Petersburg]], [[Muzeya Hermitage]] | 94 × 119&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Lutniarz.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1596:<br>''[[Ûdjen (Caravaggio)|Ûdjen]]'' | [[New York City]], [[Metropolitan Museum of Art]] (bideyndan e) | 100 × 126,5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Canestra di frutta (Caravaggio).jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1596:<br>''[[Basket of Fruit (Caravaggio)|Basket of Fruit]]'' | [[Mîlan]], [[Biblioteca Ambrosiana]] | 46 × 64&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Baco, por Caravaggio.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1596:<br>''[[Bakxos (Caravaggio)|Bakxos]]'' | [[Firenze]], [[Uffizi]] | 95 × 85&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] |<ref name="M:">{{Jêder-kitêb |sernav=M: The Man who Became Caravaggio |paşnav=Robb |pêşnav=Peter |lînka-nivîskar=Peter Robb (author) |sal=1998 |weşanger=Picador |cih=New York City |isbn=0-312-27474-2 |rûpel=501 |url=https://books.google.com/books?id=vEUr_dEE9tAC }}</ref> |- | [[Wêne:Michelangelo Caravaggio 063.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} [[1597]]:<br>''[[Penitent Magdalene (Caravaggio)|Penitent Magdalene]]'' | [[Rome]], [[Galleria Doria Pamphilj]] | 122.5 × 98.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] |<ref name="M:" /> |- | [[Wêne:Michelangelo Caravaggio 025.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1597:<br>''[[Rest on the Flight into Egypt (Caravaggio)|Rest on the Flight into Egypt]]'' | [[Rome]], [[Galleria Doria Pamphilj]] | 133.5 × 166.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] |<ref name="M:"/> |- | [[Wêne:Caravaggio - Medusa - Google Art Project.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1597:<br>''[[Medusa (Caravaggio)|Medusa]]'' | [[Florence]], [[Uffizi]] | 60 × 55&nbsp;cm<br> [[Tabloya zeytî|Tabloya zeytî li ser [[mertalekî]] [[qopikî]] yê ji [[spindar]]]] |<ref name="M:" /> |- | [[Wêne:Portrait of a Courtesan by Caravaggio.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1597]]:<br>''[[Portreya kurtezanekê]]'' | [[Berlin]], [[Bode Museum|Muzeya Kaiser Friedrich]] | 66 × 53&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Di sala 1945an de hat xerakirin |- | [[Wêne:Jupiter, Neptune and Pluto-Caravaggio (c.1597-1600).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1597}}|c. [[1597 in art|1597]]}}:<br>''[[Jupiter, Neptune and Pluto]]'' | [[Rome]], [[Casino di Villa Boncompagni Ludovisi]] | 300 × 180&nbsp;cm<br>Ceiling [[fresco]] in oil | |- | [[Wêne:La Diseuse de bonne aventure, Caravaggio (Louvre INV 55) 02.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1597}}|c. [[1597 in art|1597]]}}:<br>''[[The Fortune Teller (Caravaggio)|Fortune Teller]]'' | [[Paris]], [[Muzeya Louvre|Musée du Louvre]] | 99 × 131&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - Saint Catherine of Alexandria (post-restoration image).jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} [[1598]]:<br>''[[Saint Catherine (Caravaggio)|Saint Catherine of Alexandria]]'' | [[Madrîd]], [[Muzeya Thyssen-Bornemisza]] | 173 × 133&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Michelangelo Merisi da Caravaggio - The Sacrifice of Isaac - WGA04202.jpg|frameless|upright]] | {{{Nêzîkî}} [[1598]]:<br>''[[Îshaq li ser gorîgehê (Caravaggio)|Îshaq li ser gorîgehê]]'' | [[Princeton, New Jersey|Princeton]], [[Koleksiyona Barbara Piasecka-Johnson]] | 116 × 173&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio-Baptist-Toledo.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} [[1598]]:<br>''[[Yûhenayê Noqkar (Caravaggio)|Yûhenayê Noqkar]]'' | [[Toledo, Spanya|Toledo]], [[Katedrala Toledoyê|Muzeya [[Katedrala Toledoyê]]]] | 169 × 112&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | [[John the Baptist (Caravaggio)#John the Baptist, Toledo|Li ser vê nayê lihevkirin]] |- | [[Wêne:Michelangelo Merisi da Caravaggio - Martha and Mary Magdalene - WGA04101.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} [[1598]]:<br>''[[Merta û Meryema Mejdelanî (Caravaggio)|Merta û Meryema Mejdelanî]]'' | [[Detroit]], [[Detroit Institute of Arts]] | 97,8 × 132,7&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio Maffeo Barberini.jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} [[1598]]:<br>''[[Portreya Maffeo Barberini]]'' | [[Los Angeles]], Koleksiyona taybet | 124 × 99&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - Giuditta e Oloferne (ca. 1599).jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1598:<br>''[[Judith Beheading Holofernes (Caravaggio)|Judith Beheading Holofernes]]'' | [[Roma]], [[Galleria Nazionale d'Arte Antica]], [[Palazzo Barberini]] | 145 × 195&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:David con la cabeza de Goliat (Caravaggio).jpg|frameless|upright]] | {{Nêzîkî}} 1599:<br>''[[David and Goliath (Caravaggio)|David and Goliath]]'' | [[Madrîd]], [[Museo del Prado]] | 110 × 91&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Narcissus-Caravaggio (1594-96) edited.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1599}}|c. [[1599 in art|1599]]}}:<br>''[[Narcissus (Caravaggio)|Narcissus]]'' | [[Rome]], [[Galleria Nazionale d'Arte Antica]], [[Palazzo Barberini]] | 110 × 92&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Disputed |- | [[Wêne:Boy Bitten by a Lizard-Caravaggio (Longhi).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1600}}|c. [[1600 in art|1600]]}}:<br>''[[Boy Bitten by a Lizard (Caravaggio)|Boy Bitten by a Lizard]]'' | [[Florence]], [[Fondazione Roberto Longhi]] | 65.8 × 52.3&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:BaptistBasle.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1600}}|c. [[1600 in art|1600]]}}:<br>''[[Paintings attributed to Caravaggio|John the Baptist]]'' | [[Basel]], [[Kunstmuseum Basel|Öffentliche Kunstsammlung]] | 102.5 × 83&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Attributed to Juan Bautista Maino |- | [[Wêne:Caravaggio - La vocazione di San Matteo.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1600}}|c. [[1599 in art|1600]]}}:<br>''[[The Calling of Saint Matthew (Caravaggio)|Calling of Saint Matthew]]'' | [[Rome]], [[Contarelli Chapel]] | 323 × 343&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- |[[Wêne:The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1600}}|[[1600 in art|1600]]}}:<br>''[[The Martyrdom of Saint Matthew (Caravaggio)|Martyrdom of Saint Matthew]]'' | [[Rome]], [[Contarelli Chapel]] | 323 × 343&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- |[[Wêne:Caravaggio 005.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1600}}|[[1600 in art|1600]]}}? {{Birêzkirin|{{nts|1609}}|[[1609 in art|1609]]}}?:<br>''[[Nativity with Saint Francis and Saint Lawrence]]'' | [[Palermo]], [[Church of San Lorenzo]] | 268 × 197&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Stolen in 1969 |- |[[Wêne:The Conversion of Saint Paul-Caravaggio (c. 1600-1).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1600}}|[[1600 in art|1600]]}}:<br>''[[The Conversion of Saint Paul (Caravaggio)|Conversion of Saint Paul]]'' | [[Rome]], [[Odescalchi Balbi Collection]] | 237 × 189&nbsp;cm<br>[[Oil on wood|Oil on cypress wood]] | |- | [[Wêne:Crucifixion of Saint Peter-Caravaggio (c.1600).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1601}}|[[1601 in art|1601]]}}:<br>''[[Crucifixion of Saint Peter (Caravaggio)|Crucifixion of Saint Peter]]'' | [[Rome]], [[Cerasi Chapel]] | 230 × 175&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio-The Conversion on the Way to Damascus.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1601}}|[[1601 in art|1601]]}}:<br>''[[Conversion on the Way to Damascus|Conversion of Saint Paul on the Road to Damascus]]'' | [[Rome]], [[Cerasi Chapel]] | 230 × 175&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Flowersandfruit.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1601}}|[[1601 in art|1601]]}}:<br>''[[Paintings attributed to Caravaggio|Still Life with Flowers and Fruit]]'' | [[Rome]], [[Galleria Borghese|Borghese]] | 105 × 184&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Attributed to Painter of the Hartford Still Life |- |[[Wêne:The Incredulity of Saint Thomas.jpg|center|frameless|upright]] |1601:<br>''[[The Incredulity of Saint Thomas (Caravaggio)|The Incredulity of Saint Thomas]] (Ecclesiastical Version)'' |[[Florence]], Private Collection |118 × 156.5 cm<br>[[Oil painting|Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:1602-3 Caravaggio,Supper at Emmaus National Gallery, London.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1602}}|[[1602 in art|1602]]}}:<br>''[[Supper at Emmaus (London) (Caravaggio)|Supper at Emmaus]]'' | [[London]], [[National Gallery, London|National Gallery]] | 139 × 195&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1602}}|[[1602 in art|1602]]}}:<br>''[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|Amor Victorious]]'' | [[Berlin]], [[Gemäldegalerie (Berlin)|Gemäldegalerie]] | 156 × 113&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio MatthewAndTheAngel byMikeyAngels.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1602}}|[[1602 in art|1602]]}}:<br>''[[Saint Matthew and the Angel (Caravaggio)|Saint Matthew and the Angel]]'' | [[Berlin]], [[Bode Museum|Kaiser Friedrich Museum]] | 232 × 183&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Destroyed in 1945 |- | [[Wêne:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1602}}|[[1602 in art|1602]]}}:<br>''[[The Inspiration of Saint Matthew|Inspiration of Saint Matthew]]'' | [[Rome]], [[Contarelli Chapel]] | 292 × 186&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio (Michelangelo Merisi) - Saint John the Baptist - Google Art Project.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1602}}|[[1602 in art|1602]]}}:<br>''[[John the Baptist (Caravaggio)|John the Baptist]]'' | [[Rome]], [[Musei Capitolini|Capitoline Museums]] | 129 × 94&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Michelangelo Merisi da Caravaggio, Saint John the Baptist (Youth with a Ram) (c. 1602, WGA04112).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1602}}|c. [[1602 in art|1602]]}}:<br>''[[John the Baptist (Caravaggio)|John the Baptist]]'' | [[Rome]], [[Doria Pamphilj Gallery]] | 129 × 94&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - The Incredulity of Saint Thomas.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1602}}|c. [[1602 in art|1602]]}}:<br>''[[The Incredulity of Saint Thomas (Caravaggio)|Incredulity of Saint Thomas]]'' (Secular version) | [[Potsdam]], [[Sanssouci]] | 107 × 146&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - Taking of Christ - Dublin.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1602}}|[[1602 in art|1602]]}}:<br>''[[The Taking of Christ|Taking of Christ]]'' | [[Dublin]], [[National Gallery of Ireland]] | 133 × 169&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1603}}|[[1603 in art|1603]]}}:<br>''[[Sacrifice of Isaac (Caravaggio)|Sacrifice of Isaac]]'' | [[Florence]], [[Uffizi]] | 104 × 135&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - Holy Family with St. John the Baptist (Met).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1603}}|c. [[1603 in art|1603]]}}:<br>''[[Holy Family with Saint John the Baptist]]'' | [[New York City]], [[Metropolitan Museum of Art]] (on loan) | 118 × 96&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Disputed |- | [[Wêne:Michelangelo Caravaggio 052.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1603}}|c. [[1603 in art|1603]]}}:<br>''[[The Entombment of Christ or Deposition from the Cross (Caravaggio)|Entombment]]'' | [[Vatican City]], [[Vatican Museums]] | 300 × 203&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:CaravaggioCrowning01.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1603}}|[[1603 in art|1603]]}}:<br>''[[The Crowning with Thorns (Caravaggio, Prato)|Crowning with Thorns]]'' | [[Prato]], [[Cariprato Bank]] | 125 × 178&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- |[[Wêne:Madonna di Loreto-Caravaggio (c.1604-6).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1604}}|c. [[1604 in art|1604]]}}:<br>''[[Madonna di Loreto (Caravaggio)|Madonna of Loreto]]'' | [[Rome]], [[Basilica of Sant'Agostino|Sant'Agostino]] | 260 × 150&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Michelangelo Merisi, called Caravaggio - Saint John the Baptist in the Wilderness - Google Art Project.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1604}}|[[1604 in art|1604]]}}:<br>''[[John the Baptist (Caravaggio)|John the Baptist]]'' | [[Kansas City, Missouri|Kansas City]], [[Nelson-Atkins Museum of Art]] | 172.5 × 104.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Michelangelo Merisi da Caravaggio - St John the Baptist - WGA04154.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1604}}|c. [[1604 in art|1604]]}}:<br>''[[John the Baptist (Caravaggio)|John the Baptist]]'' | [[Rome]], [[Galleria Nazionale d'Arte Antica]], [[Palazzo Corsini, Rome|Palazzo Corsini]] | 94 × 131&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Michelangelo Merisi da Caravaggio (Milan 1571-Port' Ercole 1610) - The Calling of Saints Peter and Andrew - RCIN 402824 - Hampton Court Palace.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1604}}|c. [[1604 in art|1604]]}}:<br>''[[The Calling of Saints Peter and Andrew]]'' | [[London]], [[Hampton Court Palace]] – [[Royal Collection]] | 140 × 176&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio_-_Christ_in_the_Garden_-_Colourised_by_Mikey_Angels.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1605}}|[[1605 in art|1605]]}}:<br>''[[Christ on the Mount of Olives (Caravaggio)|Christ on the Mount of Olives]]'' | [[Berlin]], [[Bode Museum|Kaiser Friedrich Museum]] | 154 × 222&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Destroyed in 1945 |- | [[Wêne:Caravaggio (Michelangelo Merisi) - Ecce Homo - Google Art Project.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1605}}|c. [[1605 in art|1605]]}}:<br>''[[Ecce Homo (Caravaggio, Genoa)|Ecce Homo]]'' | [[Genoa]], [[Palazzo Bianco (Genoa)|Palazzo Bianco]] | 128 × 103&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Disputed, perhaps a Flemish Caravaggesco operating in Sicily |- |[[Wêne:Caravaggio - Saint Jerome - Montserrat.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1605}}|c. [[1605 in art|1605]]}}:<br>''[[Saint Jerome in Meditation (Caravaggio)|Saint Jerome in Meditation]]'' | [[Montserrat (mountain)|Montserrat]], [[Museum of Montserrat]] | 118 × 81&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Saint Jerome Writing-Caravaggio (1605-6).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1605}}|c. [[1605 in art|1605]]}}:<br>''[[Saint Jerome Writing]]'' | [[Rome]], [[Galleria Borghese|Borghese]] | 112 × 157&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Pope Paul V.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1605}}|[[1605 in art|1605]]}}:<br>''[[Portrait of Pope Paul V (Caravaggio)|Portrait of Pope Paul V]]'' | [[Rome]], Private Collection of the Prince Borghese | 203 × 119&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Disputed |- | [[Wêne:Still life carvaggio.png|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1605}}|[[1605 in art|1605]]}}:<br>''[[Still Life with Fruit (Caravaggio)|Still Life with Fruit on a Stone Ledge]]'' | [[Rome]], [[Galleria Borghese|Borghese]] | 87 × 135&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Disputed |- | [[Wêne:Madonna and Child with St. Anne-Caravaggio (c. 1605-6).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1606}}|[[1606 in art|1606]]}}:<br>''[[Madonna and Child with Saint Anne (Dei Palafrenieri)]]'' | [[Rome]], [[Galleria Borghese|Borghese]] | 292 × 211&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] |<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.galleriaborghese.it/borghese/en/epalafren.htm |sernav=Madonna of the Palafrenieri |weşanger=Borghese Gallery |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20051025113325/http://www.galleriaborghese.it/borghese/en/epalafren.htm |roja-arşîvê=2005-10-25 }}</ref> |- | [[Wêne:Caravaggio - La Morte della Vergine.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1606}}|[[1606 in art|1601–1606]]}}:<br>''[[Death of the Virgin (Caravaggio)|Death of the Virgin]]'' | [[Paris]], [[Louvre|Musée du Louvre]] | 369 × 245&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | |[[1605/1606]]:<br>''[[Mejdelaniya Şînî]]'' |[[Rome]], Koleksiyona taybet |112 × 92&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Mary magdalene caravaggio.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1606}}|[[1606 in art|1606]]}}:<br>''[[Mary Magdalen in Ecstasy (Caravaggio)|Mary Magdalen in Ecstasy]]'' | [[Rome]], Private collection | 106.5 × 91&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:CaravaggioFrancisContemplation.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1606}}|c. [[1606 in art|1606]]}}:<br>''[[Saint Francis in Meditation (Caravaggio)|Saint Francis in Meditation]]'' | [[Cremona]], [[Museo Civico Ala Ponzone, Cremona|Museo Civico Ala Ponzone]] | 130 × 90&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Supper at Emmaus-Caravaggio (1606).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1606}}|[[1606 in art|1606]]}}:<br>''[[Supper at Emmaus (Caravaggio, Milan)|Supper at Emmaus]]'' | [[Milan]], [[Brera Art Academy|Brera Fine Arts Academy]] | 141 × 175&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - Judith and Holophernes Toulouse - High Definition.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|[[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[Judith Beheading Holofernes (Caravaggio)|Judith Beheading Holofernes]]'' | [[New York City|New York]], [[J. Tomilson Hill]] collection | [[Tabloya zeytî]] | Disputed attribution. Also attributed to [[Louis Finson]].<ref name="judith">{{Jêder-nûçe |paşnav1=McGivern |pêşnav1=Hannah |sernav='Caravaggio' found in French attic unveiled in Milan |url=http://theartnewspaper.com/news/caravaggio-found-in-french-attic-unveiled-in-milan/ |roja-gihiştinê=26 kanûna paşîn 2017 |weşanger=Art Newspaper }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Gignoux |pêşnav1=Sabine |sernav=New leads in the Toulouse Caravaggio enigma |url=https://international.la-croix.com/news/new-leads-in-the-toulouse-caravaggio-enigma/4653/ |roja-gihiştinê=23 nîsan 2018 |rojname=[[La Croix International]] |roja-arşîvê=2020-06-27 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200627132043/https://international.la-croix.com/news/new-leads-in-the-toulouse-caravaggio-enigma/4653 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |paşnav1=Christiansen |pêşnav1=Keith |sernav=Study day at Brera |url=http://pinacotecabrera.org/wp-content/uploads/2017/02/Study-Day-at-Brera-Keith-Christiansen-1.pdf/ |roja-gihiştinê=23 nîsan 2018 |roja-arşîvê=2020-10-19 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201019063327/https://pinacotecabrera.org/wp-content/uploads/2017/02/Study-Day-at-Brera-Keith-Christiansen-1.pdf |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |[[Wêne:Caravaggio - Sette opere di Misericordia.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|[[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[The Seven Works of Mercy (Caravaggio)|Seven Works of Mercy]]'' | [[Naples]], [[Pio Monte della Misericordia]] | 390 × 260&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - The Crucifixion of Saint Andrew - Post-Restoration.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|[[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[The Crucifixion of Saint Andrew (Caravaggio)|Crucifixion of Saint Andrew]]'' | [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], [[Cleveland Museum of Art]] | 202.5 × 152.7&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - David with the Head of Goliath - Vienna.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|[[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[David with the Head of Goliath (Vienna) (Caravaggio)|David with the Head of Goliath]]'' | [[Vienna]], [[Kunsthistorisches Museum]] | 90.5 × 116&nbsp;cm<br>[[Oil on wood]] | |- | [[Wêne:Michelangelo Merisi, called Caravaggio - Madonna of the Rosary - Google Art Project.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|[[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[Madonna of the Rosary (Caravaggio)|Madonna of the Rosary ''(Madonna del Rosario)'']]'' | [[Vienna]], [[Kunsthistorisches Museum]] | 364.5 × 249.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Michelangelo Merisi, called Caravaggio - The Crowning with Thorns - Google Art Project.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|[[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[The Crowning with Thorns (Caravaggio, Vienna)|Crowning with Thorns]]'' | [[Vienna]], [[Kunsthistorisches Museum]] | 127 × 165.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - La Flagellazione di Cristo.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|c. [[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[The Flagellation of Christ(Caravaggio)|Flagellation of Christ]]'' | [[Naples]], [[Museo di Capodimonte]] | 390 × 260&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Christ at the Column-Caravaggio (c. 1607).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|c. [[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[Christ at the Column (Caravaggio)|Christ at the Column]]'' | [[Rouen]], [[Musée des Beaux-Arts de Rouen|Musée des Beaux-Arts]] | 134.5 × 175.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:CaravaggioSalomeLondon.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|c. [[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[Salome with the Head of John the Baptist (Caravaggio, London)|Salome with the Head of John the Baptist]]'' | [[London]], [[National Gallery, London|National Gallery]] | 90.5 × 167&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:CaravaggioJeromeValletta.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|[[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[Saint Jerome Writing (Valletta) (Caravaggio)|Saint Jerome Writing]]'' | [[Valletta]], [[St. John's Co-Cathedral]] | 117 × 157&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] |- | [[Wêne:Ecce homo(Caravaggio).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1607}}|[[1607 in art|1607]]}}:<br>''[[Ecce Homo (Caravaggio, Madrid)|Ecce Homo]]'' | [[Madrid]], [[Museo del Prado]] | 111 × 86&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Portrait of Alof de Wignacourt and his Page-Caravaggio (1607-1608).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1608}}|[[1608 in art|1608]]}}:<br>''[[Portrait of Alof de Wignacourt and his Page (Caravaggio)|Portrait of Alof de Wignacourt and his Page]]'' | [[Paris]], [[Louvre|Musée du Louvre]] | 195 × 134&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- |[[Wêne:Portrait of Fra Antonio Martelli-Caravaggio (1610).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1608}}|[[1608 in art|1608]]}}:<br>''[[Portrait of Fra Antonio Martelli (Caravaggio)|Portrait of Fra Antonio Martelli]]'' | [[Florence]], [[Pitti Palace]] | 118.5 × 95.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:The Beheading of Saint John-Caravaggio (1608).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1608}}|[[1608 in art|1608]]}}:<br>''[[The Beheading of Saint John the Baptist (Caravaggio)|Beheading of Saint John the Baptist]]'' | [[Valletta]], [[St. John's Co-Cathedral]] | 361 × 520&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio sleeping cupid.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1608}}|[[1608 in art|1608]]}}:<br>''[[Sleeping Cupid (Caravaggio)|Sleeping Cupid]]'' | [[Florence]], [[Pitti Palace]] | 71 × 105&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Michelangelo Merisi da Caravaggio - St John the Baptist at the Well - WGA04201.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1608}}|[[1608 in art|1608]]}}:<br>''[[John the Baptist (Caravaggio)|John the Baptist]]'' | [[Valletta]], [https://muza.mt/ MUZA, The Malta National Community Art Museum] | 100 × 73&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Disputed<ref>{{Jêder-malper |paşnav=Heritage Malta |sernav=A painting historically attributed to Caravaggio displayed at MUŻA |url=https://heritagemalta.mt/news/a-painting-historically-attributed-to-caravaggio-displayed-at-muza/ |sal=2022 }}</ref> |- | [[Wêne:Caravaggio - The Annunciation.JPG|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1608}}|[[1608 in art|1608]]}}:<br>''[[Annunciation (Caravaggio)|Annunciation]]'' | [[Nancy, France|Nancy]], [[Museum of Fine Arts of Nancy|Musée des Beaux-Arts]] | 285 × 205&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- |[[Wêne:Burial of Saint Lucy-Caravaggio (1608).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1608}}|[[1608 in art|1608]]}}:<br>''[[The Burial of Saint Lucy]]'' | [[Syracuse, Italy|Syracuse]], [[Santuario di Santa Lucia al Sepolcro]] | 408 × 300&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Michelangelo Caravaggio 006.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1609}}|[[1609 in art|1609]]}}:<br>''[[The Raising of Lazarus (Caravaggio)|Raising of Lazarus]]'' | [[Messina]], [[Museo Regionale]] | 380 × 275&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Caravaggio - Adorazione dei pastori.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1609}}|[[1609 in art|1609]]}}:<br>''[[Adoration of the Shepherds (Caravaggio)|Adoration of the Shepherds]]'' | [[Messina]], [[Museo Regionale]] | 314 × 211&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:CaravaggioSalomeMadrid.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1609}}|[[1609 in art|1609]]}}:<br>''[[Salome with the Head of John the Baptist (Madrid) (Caravaggio)|Salome with the Head of John the Baptist]]'' | [[Madrid]], [[Royal Collections Gallery]] | 116 × 140&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Toothpuller.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1609}}|[[1609 in art|1609]]}}:<br>''[[Paintings attributed to Caravaggio|Tooth Puller]]'' | [[Florence]], [[Pitti Palace]] | 139.5 × 194.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Disputed |- | [[Wêne:The Denial of Saint Peter-Caravaggio (1610).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1610}}|[[1610 in art|1610]]}}:<br>''[[The Denial of Saint Peter (Caravaggio)|Denial of Saint Peter]]'' | [[New York City]], [[Metropolitan Museum of Art]] | 94 × 125&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:Saint Francis in Prayer-Caravaggio (c.1606).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1610}}|c. [[1610 in art|1610]]}}:<br>''[[Saint Francis in Prayer (Caravaggio)|Saint Francis in Prayer]]'' | [[Rome]], Church of San Pietro in [[Carpineto Romano]]<br /> currently in deposit at <br />[[Il Museo E La Cripta dei Frati Cappuccini]], [[Palazzo Barberini]] | 130 × 90&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:John the Baptist (Galleria Borghese)-Caravaggio (1610).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1610}}|c. [[1610 in art|1610]]}}:<br>''[[John the Baptist (Caravaggio)|John the Baptist]]'' | [[Rome]], [[Galleria Borghese|Borghese]] | 159 × 124&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:David holding the head of Goliath by Caravaggio (Rome).jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1610}}|[[1610 in art|1610]]}}:<br>''[[David with the Head of Goliath (Caravaggio, Rome)|David with the Head of Goliath]]'' | [[Rome]], [[Galleria Borghese|Borghese]] | 125 × 101&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] |<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.galleriaborghese.it/borghese/en/edavicara.htm |sernav=David with the Head of Goliath |weşanger=Borghese Gallery |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20051124000602/http://www.galleriaborghese.it/borghese/en/edavicara.htm |roja-arşîvê=2005-11-24 }}</ref> |- | [[Wêne:Caravaggio-Baptist-reclining.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1610}}|[[1610 in art|1610]]}}:<br>''[[John the Baptist (Caravaggio)|John the Baptist]]'' | [[Munich]], Private collection | 159 × 124&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | |- | [[Wêne:CaravaggioUrsula.jpg|frameless|upright]] | {{Birêzkirin|{{nts|1610}}|[[1610 in art|1610]]}}:<br>''[[The Martyrdom of Saint Ursula (Caravaggio)|Martyrdom of Saint Ursula]]'' | [[Naples]], [[Palazzo Zevallos Stigliano, Naples|Galleria di Palazzo Zevallos Stigliano]] | 106 × 179.5&nbsp;cm<br>[[Tabloya zeytî]] | Last known work |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Bîbliyografî == * {{Jêder-kitêb |paşnav=Gash |pêşnav=John |sernav=Caravaggio |url=https://books.google.com/books?id=kUE3AQAAIAAJ |weşanger=University of California |sal=2003 |isbn=978-1-904449-22-5 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Gilbert |pêşnav=Creighton E. |sernav=Caravaggio and His Two Cardinals |url=https://books.google.com/books?id=HXc2MNp7ffIC |weşanger=Pennsylvania State University Press |sal=1995 |isbn=978-0-271-01312-1 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Hibbard |pêşnav=Howard |sernav=Caravaggio |url=https://books.google.com/books?id=SwLpTgpjAVYC |weşanger=Westview Press |sal=1985 |isbn=0-06-433322-1 }}{{Mirin girêdan|tarîx=tîrmeh 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Longhi |pêşnav=Roberto |kesên-din=translated by Karen Craig |sernav=Caravaggio |url=https://books.google.com/books?id=8CxDZReIK4cC |weşanger=Giunti |sal=1968 |isbn=88-09-21445-5 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Moir |pêşnav=Alfred |sernav=Caravaggio |weşanger=Harry N Abrams |sal=1989 |isbn=978-0-8109-3150-3 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Puglisi |pêşnav=Catherine |sernav=Caravaggio |url=https://books.google.com/books?id=lr3qAAAAMAAJ |weşanger=Phaidon |sal=1998 |isbn=9780714839660 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Robb |pêşnav=Peter |sernav=M : The Man Who Became Caravaggio |url=https://books.google.com/books?id=ONojNh1lqW8C |weşanger=Henry Holt & Company, Inc. |sal=2000 |isbn=0-312-27474-2 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Schütze |pêşnav=Sebastian |sernav=Caravaggio: The Complete Works |url=https://books.google.com/books?id=GJkIMQAACAAJ |weşanger=Taschen |sal=2017 |isbn=9783836562867 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Spike |pêşnav=John T |sernav=Caravaggio |url=https://books.google.com/books?id=dOpGAQAAIAAJ |weşanger=Abbeville Press |sal=2010 |isbn=978-0-7892-1059-3 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Vodret |pêşnav=Rossella |sernav=Caravaggio: The Complete Works |url=https://books.google.com/books?id=loVSSAAACAAJ |weşanger=Silvana Editoriale |sal=2010 |isbn=9788836616626 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Zuffi |pêşnav=Stefano |sernav=Caravaggio : Quadrifolio |weşanger=Rizzoli (Rizzoli Quadrifolio) |sal=2001 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Caravaggio]] [[Kategorî:Lîste]] mbqr0fg5ylbw9te98azd29txy9lv9eb 0 269848 1995813 1983187 2026-04-02T17:39:45Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995813 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=tebax 2024}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2024}} {{Agahîdank nivîskar | nav = Mihyedîn Nahrîn | navê_din = Mela Mihyedîn<sup><ref>[[Mela Mihyedîn]]</ref> | roja_jidayikbûnê = 10.09.1992 | cihê_jidayikbûnê = Kerboran | pîşe = Mamoste û Nivîskar | salên_çalak = 1914-... | berhem = Perwerdeya Zarokan Bi Çîrokan, Meseleyên Evînê | ziman = Kurdî | malper = https://twitter.com/MihyedinNahrin | mijar = Perwerde, Sînema, Folklor, Ceribîn... }} '''Mihyedîn Nahrîn''' [[Nivîskar]], û [[mamoste]]yê ziman û wêjeya kurdî ye. == Jiyana wî == Mihyedîn Nahrîn^{<ref>[https://www.nubihar.com/niviskar/6300-mihyedin-nahrin]</ref> <big>sala 1992an li gundê Hecî Hemze yê li ser [[Kerboran]]ê hatiye dinê. Zaroktiya wî li gundekî Hezexê derbas dibe.</big>} Perwerdeya xwe ya sereke; ji elîfbayê ta Mewlûdê li ber destê dayîka xwe xwendiye. Perwerdeya xwe ya mektebê jî ji dibistanê ta zanîngehê li van derana xwendiye: Gundê Zergûza Xwarê, Hezex, Batman, Stenbol û Amed. Li Zanîngeha Dîcleyê ji beşa Mamosetiya Zanistên Civakî mezûn bûye. Bi salan li dibistana navîn mamostetî û rêvebertî kiriye. == Xebat == Demeke dirêj li Kurdî-Dera Amedê dersên ziman û wêjeya Kurdî daye. Nivîs û meqaleyên wî di van kovaran de weşiyane: Nûbihar, Temaşe<ref>[https://www.kovaratemase.com/author/melamihyedin/]</ref>, Dilop<ref>[https://www.kovaradilop.net/?s=mela+mihyed%C3%AEn]</ref>, Bar, Wêje û Rexne<ref>[https://www.pirtukakurdi.com/urun/weje-u-rexne-8]</ref>, Sînemaya Serbixwe, The Hall Kurdî<ref>{{Jêder-malper |url=http://thehallkurdi.com/?s=mihyed%C3%AEn+nahr%C3%AEn |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2024-08-06 |roja-arşîvê=2024-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240305005357/http://thehallkurdi.com/?s=mihyed%C3%AEn+nahr%C3%AEn |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>], Bernamegeh<ref>[https://www.bernamegeh.org/2022-04-30-hejmara-heftemin-ya-kovara-bernamegeh-derket/]</ref>, Gazete Duvar<ref>[https://www.gazeteduvar.com.tr/arama?q=mela+mihyed%C3%AEn]</ref>, Nêrîna Azad<ref>[https://m.nerinaazad2.com/kr/tags/mela-mihyedin]</ref> û Le Monde Diplomatique Kurdî<ref>[https://ku.mondediplo.com/le-monde-diplomatique-kurdi-hejmar-51-derket.html]</ref>. Li ser hin malperên hunerî û aktuelî hîn jî qunciknivîsiyê dike, herwekî: Ria Taza, Çandname<ref>[https://candname.com/author/melamihyedin/]</ref>, Sînemaya Serbixwe<ref>{{Jêder-malper |url=https://sinemayaserbixwe.com/category/nivis-gotar/2/ |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2024-08-06 |roja-arşîvê=2024-09-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240913041644/https://sinemayaserbixwe.com/category/nivis-gotar/2/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>, Netewe<ref>[https://portal.netewe.com/author/mihyedin-nahrin/]</ref>, Rûpela Nû<ref>[https://www.rupelanu.com/mihyedin-nahrin-26y.htm]</ref> û Nûpel <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nupel.tv/author/mela-mihyedin |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2024-08-06 |roja-arşîvê=2024-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240305011358/https://www.nupel.tv/author/mela-mihyedin |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>. == Berhem == Pirtûka wî ya ewil '''Perwerdeya Zarokan Bi Çîrokan'''<ref>[https://www.nubihar.com/detail/11646-perwerdeya-zarokan-bi-cirokan]</ref> e. Pirtûk ji alîyê Weşanxaneya Nûbiharê ve hatiye çapkirin. Mebest û armanca pirtûkê di bergê paş de wisa hatiye neqilkirin: "Çîrok, tenê tiştên xeyalî nînin. Di eslê xwe de û bi peyama xwe alavake perwerdeyê ne. Perwerdekarên zarokan dikarin ji bo her rewşê ji wan re çirokan bibêjin yan jî bixwinin. Em hin caran ji zarokan re çîrokan dibêjin yan dixwinin, lê bêyî ku em hay ji peyam û tesîra wan hebin. Çîrok rê nîşanî zarokan didin û wan perwerde dikin. Bandora çîrokan li ser zarokan pir e, lewma divê em mezin hay ji çîrokên xwe hebin. Çîrokên me ji zarokan re gotî, bi awayekî pozîtîf yan negatîf tesîre li wan dikin. Ji ber vê sedemê divê em çîrokên xwe baş hilbijêrin. Çîrok dê hertim ji zarokan re rêbertiyê bikin. Emanet, hay ji rêberê zarokên xwe hebin!''"'' Pirtûka wî ya din '''Meseleyên Evînê'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.pirtukakurdi.com/urun/meseleyen-evine-li-ser-rewsa-dilber-u-dildaran |malper=www.pirtukakurdi.com |roja-gihiştinê=2026-02-19}}</ref> ye. Pirtûk ji alîyê Weşanxaneya Nameyê ve hatiye çapkirin. Nivîskar ji destpêka evînê heta dawîya wê behsa her guhertin û rewşa evînê dike. Nivîskar li ser her şekil û her cureyê evînê disekine. Nivîskar dema behsa evînê dike ji çîrok, mîtolojî, sînema, muzîk û wêjeyê jî mînakan dide.<ref>{{Jêder-malper |url=https://nupel.tv/meseleyen-evine-cap-bu/ |sernav="Meseleyên Evînê" çap bû |malper=Nupel |tarîx=2026-02-18 |roja-gihiştinê=2026-02-19 |ziman=tr |paşnav=Nahrîn |pêşnav=Mihyedîn }}{{Mirin girêdan|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} dwvtiutwm97tw2wnfjda5pjq7ts58u5 1995821 1995813 2026-04-02T18:22:48Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Tarîx hat sererastkirin: {{[[Şablon:Mirin girêdan|Mirin girêdan]]}} 1995821 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=tebax 2024}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2024}} {{Agahîdank nivîskar | nav = Mihyedîn Nahrîn | navê_din = Mela Mihyedîn<sup><ref>[[Mela Mihyedîn]]</ref> | roja_jidayikbûnê = 10.09.1992 | cihê_jidayikbûnê = Kerboran | pîşe = Mamoste û Nivîskar | salên_çalak = 1914-... | berhem = Perwerdeya Zarokan Bi Çîrokan, Meseleyên Evînê | ziman = Kurdî | malper = https://twitter.com/MihyedinNahrin | mijar = Perwerde, Sînema, Folklor, Ceribîn... }} '''Mihyedîn Nahrîn''' [[Nivîskar]], û [[mamoste]]yê ziman û wêjeya kurdî ye. == Jiyana wî == Mihyedîn Nahrîn^{<ref>[https://www.nubihar.com/niviskar/6300-mihyedin-nahrin]</ref> <big>sala 1992an li gundê Hecî Hemze yê li ser [[Kerboran]]ê hatiye dinê. Zaroktiya wî li gundekî Hezexê derbas dibe.</big>} Perwerdeya xwe ya sereke; ji elîfbayê ta Mewlûdê li ber destê dayîka xwe xwendiye. Perwerdeya xwe ya mektebê jî ji dibistanê ta zanîngehê li van derana xwendiye: Gundê Zergûza Xwarê, Hezex, Batman, Stenbol û Amed. Li Zanîngeha Dîcleyê ji beşa Mamosetiya Zanistên Civakî mezûn bûye. Bi salan li dibistana navîn mamostetî û rêvebertî kiriye. == Xebat == Demeke dirêj li Kurdî-Dera Amedê dersên ziman û wêjeya Kurdî daye. Nivîs û meqaleyên wî di van kovaran de weşiyane: Nûbihar, Temaşe<ref>[https://www.kovaratemase.com/author/melamihyedin/]</ref>, Dilop<ref>[https://www.kovaradilop.net/?s=mela+mihyed%C3%AEn]</ref>, Bar, Wêje û Rexne<ref>[https://www.pirtukakurdi.com/urun/weje-u-rexne-8]</ref>, Sînemaya Serbixwe, The Hall Kurdî<ref>{{Jêder-malper |url=http://thehallkurdi.com/?s=mihyed%C3%AEn+nahr%C3%AEn |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2024-08-06 |roja-arşîvê=2024-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240305005357/http://thehallkurdi.com/?s=mihyed%C3%AEn+nahr%C3%AEn |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>], Bernamegeh<ref>[https://www.bernamegeh.org/2022-04-30-hejmara-heftemin-ya-kovara-bernamegeh-derket/]</ref>, Gazete Duvar<ref>[https://www.gazeteduvar.com.tr/arama?q=mela+mihyed%C3%AEn]</ref>, Nêrîna Azad<ref>[https://m.nerinaazad2.com/kr/tags/mela-mihyedin]</ref> û Le Monde Diplomatique Kurdî<ref>[https://ku.mondediplo.com/le-monde-diplomatique-kurdi-hejmar-51-derket.html]</ref>. Li ser hin malperên hunerî û aktuelî hîn jî qunciknivîsiyê dike, herwekî: Ria Taza, Çandname<ref>[https://candname.com/author/melamihyedin/]</ref>, Sînemaya Serbixwe<ref>{{Jêder-malper |url=https://sinemayaserbixwe.com/category/nivis-gotar/2/ |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2024-08-06 |roja-arşîvê=2024-09-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240913041644/https://sinemayaserbixwe.com/category/nivis-gotar/2/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>, Netewe<ref>[https://portal.netewe.com/author/mihyedin-nahrin/]</ref>, Rûpela Nû<ref>[https://www.rupelanu.com/mihyedin-nahrin-26y.htm]</ref> û Nûpel <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nupel.tv/author/mela-mihyedin |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2024-08-06 |roja-arşîvê=2024-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240305011358/https://www.nupel.tv/author/mela-mihyedin |rewşa-urlyê=mirî }}</ref>. == Berhem == Pirtûka wî ya ewil '''Perwerdeya Zarokan Bi Çîrokan'''<ref>[https://www.nubihar.com/detail/11646-perwerdeya-zarokan-bi-cirokan]</ref> e. Pirtûk ji alîyê Weşanxaneya Nûbiharê ve hatiye çapkirin. Mebest û armanca pirtûkê di bergê paş de wisa hatiye neqilkirin: "Çîrok, tenê tiştên xeyalî nînin. Di eslê xwe de û bi peyama xwe alavake perwerdeyê ne. Perwerdekarên zarokan dikarin ji bo her rewşê ji wan re çirokan bibêjin yan jî bixwinin. Em hin caran ji zarokan re çîrokan dibêjin yan dixwinin, lê bêyî ku em hay ji peyam û tesîra wan hebin. Çîrok rê nîşanî zarokan didin û wan perwerde dikin. Bandora çîrokan li ser zarokan pir e, lewma divê em mezin hay ji çîrokên xwe hebin. Çîrokên me ji zarokan re gotî, bi awayekî pozîtîf yan negatîf tesîre li wan dikin. Ji ber vê sedemê divê em çîrokên xwe baş hilbijêrin. Çîrok dê hertim ji zarokan re rêbertiyê bikin. Emanet, hay ji rêberê zarokên xwe hebin!''"'' Pirtûka wî ya din '''Meseleyên Evînê'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.pirtukakurdi.com/urun/meseleyen-evine-li-ser-rewsa-dilber-u-dildaran |malper=www.pirtukakurdi.com |roja-gihiştinê=2026-02-19}}</ref> ye. Pirtûk ji alîyê Weşanxaneya Nameyê ve hatiye çapkirin. Nivîskar ji destpêka evînê heta dawîya wê behsa her guhertin û rewşa evînê dike. Nivîskar li ser her şekil û her cureyê evînê disekine. Nivîskar dema behsa evînê dike ji çîrok, mîtolojî, sînema, muzîk û wêjeyê jî mînakan dide.<ref>{{Jêder-malper |url=https://nupel.tv/meseleyen-evine-cap-bu/ |sernav="Meseleyên Evînê" çap bû |malper=Nupel |tarîx=2026-02-18 |roja-gihiştinê=2026-02-19 |ziman=tr |paşnav=Nahrîn |pêşnav=Mihyedîn }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=nîsan 2026 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} 7wgrgr0metfpi7hdvljwflsmx136fvb 0 274741 1995845 1973073 2026-04-02T21:29:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Narîn Guran]] weke [[Kuştina Narîn Guran 2024]] guhart 1973073 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank êrîşa sivîlan | sernav = Kuştina Narîn Guran | parçeyekî = | wêne = | mezinahiya_wêne = | alt_wêne = | sernavê_wêne = | nexşe = | mezinahiya_nexşeyê = | alt_nexşe = | binsernav = | cih = Gundê Culî, [[Rezik]], [[Amed]] | hedef = Narîn Guran (Narin Güran) | koordînat = | dîrok = 21ê tebaxa 2024an | dem = | saet = | cure = Xeniqandin | kuştî = | birîndar = | qurbanî = 1 | fail = | êrîşkar = Salim Guran (bi cezayê muebettê hatiye ceza kirin) | sûcdarên gumanker = | çek = | hj_beşdaran = | parêzvan = | sedem = Ne diyar e | lêpirsîn = Bi dawî bû | fermanberê_kelişînê = | hj_bertawan = | hj_sizakirî = | biryara_dadgehê = Cezayê muebbetê | mehkûmî = | îtham = | doza_medenî = | malper = | modul = }} '''Kuştina Narîn Guran''' bûyera kuştina zarokeke keç a 8 salî ye.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.dengeamerika.com/a/narin-guran/7775878.html |sernav=Narîna 8 Salî di Newalekê de Kuştî Hate Dîtin |malper=Voice of America |tarîx=2024-09-08 |roja-gihiştinê=2024-09-22 |ziman=ku }}</ref> Bûyer li gundê [[Culî]] yê bi ser navçeya [[Rezik]]a [[Amed]]ê (Bakurê Kurdistanê) di 21ê tebaxa sala 2024an de qewimiye.<ref name=":0" /> Di 21ê tebaxa sala 2024an de ji aliyê malbata wê ve windabûna bi rayedarên bajêr hatiye parvekirin. Piştê lêgerîn û lêpirsîna 19 rojan bi lixwe mikurhatina yek ji gumanbarên kuştina Narîn Guran laşê wê di 8ê îlona sala 2024an de di cihê ku lê hatiye veşartin di nav çemê ku nêzîkî du kîlometre dûrî gund e hatiye dîtin. Berpirsiyarên kuştina Narîn Guran hê jî nehatine eşkerekirin. 24 gumanbarên ku ji bo kuştin Narîn Guran hatibûn girtin ku di nav wan de dayik, bira, mamojin û mamê wê hebû, ji xeynî mamê wê hemî kes ên din hatine di 2ê çirîya paşîn 2025an de hatine berdan.<ref>{{Jêder-malper |url=https://tr.euronews.com/2024/09/08/kayip-narinin-cansiz-bedeni-19-gun-suren-arama-calismalarinin-ardindan-bulundu |sernav=Di çarçoveya lêpirsîna Narîn Gûran de 21 şikbar hatin binçavkirin |malper=euronews |tarîx=2024-09-08 |roja-gihiştinê=2024-09-21 |ziman=tr }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.indyturk.com/node/765800/haber/tahliye-edilen-g%C3%BCran-ailesi-narin-g%C3%BCran%E2%80%99%C4%B1n-kabrini-ziyaret-etti |sernav=Malbata Guran a ku ji girtîgehê derketin çûn serdana gora Narîn Gûran |malper=Independent |tarîx=2025-10-02 |roja-gihiştinê=2025-10-03 |ziman=tr}}</ref> Heya niha di lêpirsînê de tu kes li xwe nehatiye mikur ku kê Narîn Guran kuştiye. Di nav gumanbaran de kesê bi navê Nevzat Bahtiyar li sûcê xwe mukir hatiye ku wî îdîa kiriye ku wî tenê laşê Narîn Guran di nav ava çem de veşartiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/narin-guran-cinayeti-itirafci-nevzat-bahtiyarin-evinde-arama-317673h |sernav=Kuştina Narîn Gûran: Li mala îtîrafkar Nevzat Bahtiyar lêgerîn hate kirin. |malper=Artı Gerçek |tarîx=2024-09-17 |roja-gihiştinê=2024-09-22 |ziman=tr }}</ref> Di 29ê kanûna pêşîn sala 2025an se Dadgeha Bilind cezayê muebbetê ya girankirî ya ku di doza Narîn Güran de hatibû birîn, li ap, birayê wê yê mezin û dayikê wê, pejirandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://ajansawelat.com/doza-narin-guran-dadgeha-bilind-ceza-ere-kir/ |sernav=Doza Narîn Guran: Dadgeha Bilind ceza erê kir |malper=Ajansa Welat |tarîx=2025-12-29 |roja-gihiştinê=2025-12-30 |ziman=ku-KU}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/cj383rdzkyro |sernav=Dadgeha Bilind der barê doza Nevzat Bahtiyar a di doza Narîn Gûran de biryara xwe da. |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2025-12-30 |roja-gihiştinê=2025-12-30 |ziman=tr}}</ref> == Pêşveçûyîna lêpirsînê == === Tebaxa sala 2024an === ==== 21-22ê tebaxê ==== Piştê ku Narîn Guran ji [[kursa Quranê]] vedigere li ser navê windabûna Narîn Guran malbata wê serî li rayedarên bajêr dide. Li gundê Narîn Guran ji aliyê hêzên ewlekariya bajêr, [[AFAD]] (saziyeke sivîl a rewşa awarte) û tîmên tenduristiyê ve lêgerîn hatiye destpêkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dha.com.tr/gundem/kayip-8-yasindaki-narin-icin-arama-calismasi-baslatildi-2493796 |sernav=Ji bo Narîn a 8 salî lêgerîn hat destpêkirin |malper=DHA {{!}} Demirören Haber Ajansı |tarîx=2024-08-22 |roja-gihiştinê=2024-09-21 |ziman=tr }}</ref> Bavê wê Arif Guran diyar dike ku şik û gumana wî heye ku keça wî were revandin û ger keça wî were revandin çi pere hewce bike dê ji bo ku keça wî bidine wî ew ê bide. [[Şimik]]eke zarokan ku îhtîmal hebû şimika Narîn be sê kîlometre dûrî gund hate dîtin (piştê ku laşê wê hatiye dîtin şimikê wê di tûrika ku laşê wê di nav de bû hatiye dîtin). ==== 24-25ê tebaxê ==== Dîmenên kamerayan ku Narîn û bi sê dotmamên xwe re ji qursê berê xwe didin mal hatine parvekirin ku tê de dîmenek tê dîtin ku Narîn ji dotmamên xwe cûda dibe û berê xwe dide ber bi mala xwe ve.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/8-yasindaki-narin-kacirildi-mi-kaybolmadan-onceki-songoruntusu-ortaya-cikti,aFeb0YzZmk-4HkL118bZgw/s1-NrQdR006dydU9pGjlCw |sernav=Gelo Narîn a 8 salî hatiye revandin? Dîmenên wî yên dawî beriya wendabûnê derkete holê. |malper=www.ntv.com.tr |roja-gihiştinê=2024-09-21 |ziman=tr }}</ref> Malbata wê dide zanîn şimika zarokan ku di 22ê tebaxê de hatiye dîtin ku şimika Narînê nîne û hejmara şimikê hêjmara piyê wê nîne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/diyarbakirda-narin-gurani-arama-calismalarinin-ucuncu-gununde-icisleri-bakani-ali-yerlikaya-devreye-girdi-haber-1715375 |sernav=Wezîrê navxweyî bi bavê Narîn Guran re axivî |malper= |tarîx=2024-08-24 |roja-gihiştinê=2024-09-21 |ziman=tr-TR |paşnav=Duvar |pêşnav=Gazete }}</ref> Parêzgeriya Amedê li ser malpera xwe ya înternetê di derbarê Narînê de daxuyaniyeke belav dike. Di daxuyaniyê de hatiye diyarkirin ku lekeya xwînê ya ku li ser kevirên gund hatiye dîtin lekeya xwîna zarokeke din e ne ya Narînê ye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.diyarbakir.gov.tr/25082024-basin-aciklamasi-kayip-cocuk--narin-guran-hk |sernav=25.08.2024 BASIN AÇIKLAMASI (Kayıp Çocuk Narin Güran Hk.) |malper=www.diyarbakir.gov.tr |roja-gihiştinê=2024-09-21 }}</ref> ==== 27-28ê tebaxê ==== Di çarçoveya lêpirsînê de Salim Guran [[ap]]ê Narînê yê ku [[muxtar]]ê gund e hatiye girtin. Ji aliyê rayedarên bajêr ve di derbarê sedema girtina Salim Guran de tu agahî nehatin parvekirin. Piştê sê rojan di 30ê tebaxê de di derbarê girtina Salim Guran de agahî hatin parvekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.bbc.com/turkce/articles/c7v5m0zjer6o |sernav=Di derbarê Narîn Guran a 8 salî ku li Amedê winda bûye çi tê zanîn? |malper=BBC News Türkçe |tarîx=2024-08-27 |roja-gihiştinê=2024-09-21 |ziman=tr }}</ref> Li ser milê birayê Narînê Enes Guran şopên gezkirinan hatiye dîtin û birayê wê hatiye binçavkirin. Enes Guran ji bo tehlîlkirina gezkirina li ser milê wî sewqî [[Saziya Tiba Edlî ya Stembolê]] hate kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/narinin-agabeyi-gozaltinda-kolunda-isirik-izi-var-315890h |sernav=Birayê Narîn di binçavan de ye: Li milê wî şopa gezkirinê heye |malper=Artı Gerçek |tarîx=2024-08-28 |roja-gihiştinê=2024-09-21 |ziman=tr }}</ref> ==== 29-30 tebaxê ==== Hate ragihandin ku [[DNA]]ya Narîn Guran di şopa gezkirina li ser milê Enes Guran de nehatiye tesbîtkirin û nehate diyarkirin ka şopa diranê kî ye. Hat ragihandin ku dibe sedema ku şopa DNAyê neyê bidestxistin ji ber ku Enes piştî bûyerê sê caran serê xwe şûştiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.sabah.com.tr/galeri/yasam/son-dakika-diyarbakirda-10-gundur-narin-guran-sorusturmasinda-yeni-detaylar-savcilik-aile-fertlerine-flas-talimat/15 |sernav=Nûçeyên kêliyên dawî: Narîn Guran a li Amedê winda bibû hat dîtin? Serdozgeriyê talîmat da! Mamê Narînê yê winda hat binçavkirin. |malper=Sabah |roja-gihiştinê=2024-09-22 |ziman=tr }}</ref> Bavê wî Arif Guran û mamê wê Alî Riza Guran di derbarê şopên gezkirinên li milê Enes Guran wiha gotin: “Roja ku Narîn winda bû û lê geriyan, Enes Guran dilgiraniya wî ket, telefona xwe avête erdê, şikand û milê xwe gez kiriye."<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/diyarbakir-barosu-baskani-eren-narin-guranin-agabeyinin-adli-tip-raporunda-dis-315958h |sernav=Serokê Baroya Diyarbekirê Eren: Di rapora Tiba Edlî ya birayê Narîn Guran de diyar nebû ku gezkirin şopa diranê kî ye. |malper=Artı Gerçek |tarîx=2024-08-29 |roja-gihiştinê=2024-09-22 |ziman=tr }}</ref> Hatiye ragihandin ku di wesayîta girtiyê bi navê Salim Guran de lekeyên xwînê hene û li gorî analîzan ev lekeyê xwîna Narîn Guran e û ji ber vê sedemê Salim Guran di 27ê tebaxê de hatiye girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.msn.com/tr-tr/haber/gundem/kay%C4%B1p-narin-g%C3%BCran-soru%C5%9Fturmas%C4%B1nda-amca-hakk%C4%B1nda-karar/ar-AA1pQkw7 |sernav=MSN |malper=www.msn.com |roja-gihiştinê=2024-09-22 }}</ref> Di 30ê tebaxê ji aliyê wezareta navxweyê di derheqê belavkirina nûçeyên kuştina Narîn Guran qedexeya weşanê hate ragihandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/526856/narin-gurani-arama-calismalari-suruyor-agabeyi-serbest-birakildi |sernav=Di derbarê belavkirin nuçeyên Narîn Guran de qedexe hate ragihandin. }}</ref> ==== 31ê tebaxê ==== Tevahiya malbatê ji bo îfadeya wan hatin vexwendin. Piştî îfadeyê dê û bav serbest hatin berdan û ferdên malbatê ku hatine binçavkirin man di bin binçavkirinê de.<ref>{{Jêder-malper |url=https://artigercek.com/guncel/narin-guran-10-gundur-kayip-tum-aile-uyeleri-capraz-sorguya-alindi-316133h |sernav=Narîn Guran 10 roj e winda ye: Hemî endamên malbata wê hatin binçavkirin. |malper=Artı Gerçek |tarîx=2024-08-31 |roja-gihiştinê=2024-09-22 |ziman=tr }}</ref> === Îlona sala 2024an === ==== 1-2ê îlonê ==== Agahiyên di derbarê Salim Guran a girtî de di çapemeniyê de cih girtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.gazeteduvar.com.tr/amca-salim-guran-ile-iscisi-arasindaki-telefon-konusmasi-cozuldu-galeri-1721872 |sernav=Axaftina telefonê ya di navbera Salim Guran û karkerê wî de hate deşîfrekirin. |malper= |tarîx=2024-09-20 |roja-gihiştinê=2024-09-22 |ziman=tr-TR |paşnav=Duvar |pêşnav=Gazete }}</ref> Hatiye ragihandin ku Salim Guran hemî tomarên name û axaftinên telefona xwe jê biriye. Serokê [[RTUK]]ê (saziyeke dewleta tirk e ku saziyên medyayê kontrol dike) hişyarî da hemî çapemeniyan gotiye çapamenî ku li dijî qedexeya weşanê tevbigerin dê bi cezayên giran re rûbirû bimînin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.aa.com.tr/tr/gundem/rtuk-baskani-sahinden-narin-guranin-kaybolmasina-iliskin-yayin-yasagina-uyulmasi-cagrisi/3318543 |sernav=Serokê RTUKê ji bo windabûna Narîn Guran bang ji bo qedexeya weşanê bang kir. |malper=www.aa.com.tr |roja-gihiştinê=2024-09-22 }}</ref> Di çapemeniyê de hatiye ragihandin ku, Salim Guran ê di binçavkirinê de îfadeyên bi nakok daye û 15 xulek piştê ku Narîn hatiye dîtin winda bûye, wesayîta xwe bilez ajotiye û telefona wî seatek hatiye girtin. Derbarê Salim Guran de ji ber şopên DNA yên Narîn di wesayîta wî de û qeydên telefonê û peyamên li ser telefona wî hatine jêbirin, biryara girtinê hatiye dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.diken.com.tr/narin-guranin-amcasina-tutuklama-talebi/ |sernav=Mamê Narîn Guran hat girtin |malper=www.diken.com.tr |roja-gihiştinê=2024-09-22 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://tr.euronews.com/2024/09/02/narin-guran-sorusturmasi-amcasi-sg-tutuklama-talebiyle-mahkemeye-sevk-edildi |sernav=Apê Narîn Gûran Salim Guran ji ber sûcê 'kuştina bi zanebûn' hat girtin. |malper=euronews |tarîx=2024-09-02 |roja-gihiştinê=2024-09-22 |ziman=tr }}</ref> ==== 7-8ê îlonê ==== Di çapemeniyê de hatiye ragihandin ku xeberek ji aliyê rayedarên bajêr ve hatiye girtin û di nav çemekî ku du kîlometre dûrî gund e lêgerîneke berfireh hatiye destpêkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/kayip-narin-bulundumu-narin-gurani-arayan-ekipler-ihbar-uzerine-harekete-gecti-calismalarderede-yogunlasti,vUEKxRYiu0245Ycw2YQieA/m2EQK58GB0O_krYGt06w1Q |sernav=Narîna winda hat dîtin? Tîmên ku li Narîn digeriyan, li ser xebera ku hildane ketin tevgerê: Lêgerînên li ser çem zêde bû. |malper=www.ntv.com.tr |roja-gihiştinê=2024-09-23 |ziman=tr }}</ref> Roja 8ê îlonê serê sibê saet di 08:45an de cinazeyê Narînê du kîlometre dûrî gund di nav çem de ku bi kevir û gulûgiyayê hatiye veşartin, hate dîtin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cnnturk.com/video/turkiye/son-dakika-haberi-diyarbakirda-kaybolan-narin-guranin-cansiz-bedeni-bulundu-2150665 |sernav=Cenazeyê Narîn hat dîtin! {{!}} Video |malper= |tarîx=2024-09-09 |roja-gihiştinê=2024-09-23 |ziman=tr }}</ref> Di heman rojê de 24 kesên ku di nav wan de dayik, bav, bira, mam û melayê gund jî hene hatin binçavkirin. Di rapora destpêkê ya [[otopsî|otopsiyê]] de hatiye diyarkirin ku di laşê Narîn de rizandineke pêşketî heye, dîrok û sedema mirina wê di despêkê de nehatiye tespîtkirin û ti nîşaneyên birîndariyê nehatin nehatiye tespîtkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/527721/narin-guran-katledildigi-mahallede-defnedildi |sernav=Narîn Gûran li gundê ku lê hatiye qetilkirin hat veşartin - Evrensel |malper=web.archive.org |tarîx=2024-09-09 |roja-gihiştinê=2024-09-23 |roja-arşîvê=2024-09-09 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20240909095942/https://www.evrensel.net/haber/527721/narin-guran-katledildigi-mahallede-defnedildi |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Rûniştvaneke gund bi navê Nevzat Bahtiyar di 8ê îlonê de li xwe mikur hatibû ku laşê Narîn wî di nav çem de veşartiye. ==== 19-23ê îlonê ==== Tiba Edlî ya Stembolê rapora kuştina Narînê temam kir. Di raporê de hat diyarkirin ku roja Narîn (21ê tebaxa sala 2024an) winda bûye hatiye kuştin. Di raporê de hatiye diyarkirin ku travmaya ku lingê wê yê çep ji binê çoka wê qut kiriye ji ber êrîşên heywanên avî ye ku di binê avê de pêk hatiye û di raporê de wiha hatiye diyarkirin: “Bi yekdengî hatiye destnîşankirin ku mirina zarokê ji ber bê oksîjenê pêk hatiye ji ber girtina dev û poz û ji ber pêçandina stûyê wê pêk hatiye."<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.diken.com.tr/adli-tip-narin-guran-cinayetine-iliskin-raporu-tamamladi-mevcut-verilerle-cinsel-saldiri-degerlendirmesi-yapilamadi/ |sernav=Tiba Edlî rapora kuştina Narîn temam kir — Diken |malper=www.diken.com.tr |roja-gihiştinê=2024-09-23 }}</ref> Di 23ê îlonê de hatiye ragihandin ku hinek dîmenên nû yê kamerayan û tomarên dengan hatine berdestkirin. Ev dîmenên kamerayan ji bo bê lêkolînkirin ji [[TÜBİTAK]]ê re hatiye şandin. Di daxuyaniyê hatiye diyarkirin ku hem dîmen û hem jî deng hatine tespîtkirin ku ev deng û dîmen ji hinek malên gundiyan hatine hilanîn û di asta lêkolînê de ne.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.birgun.net/haber/narin-guran-cinayeti-bakan-tunc-sorusturmadaki-son-durumu-acikladi-561092 |sernav=Daxuyaniya Wezîr Tunç a der barê lêpirsîna kuştina Narînê de: Dîmenên kamerayan hatin dîtin |malper=birgun.net |roja-gihiştinê=2024-09-23 |ziman=tr }}</ref> == Bertekên li dijî kuştina wê == === Amed === Piştî ku cinazeyê Narînê hate dîtin di roja 9ê îlonê de li Amedê ji aliyê komelên mafê zarokan û DEM Partiyê ji ber kuştina zaroka kurd Narîn xwepeşandaneke girseyî hatiye lidarxistin. Beşdaran ji rayedaran xwest ku bûyera kuştina Narîn were ronîkirin.<ref>{{Jêder |sernav=Kuştina Narîn Guran li Amedê bi Girseyî Hate Şermezar Kirin |tarîx=2024-09-09 |url=https://www.dengeamerika.com/a/natin-protesto/7776972.html |roja-gihiştinê=2024-09-23 |ziman=ku }}</ref> === Stembol === Li [[Stembol]]ê li [[Qada Galatasarayê]] [[Dayikên Şemiyê]] û ji bo Narîn û kesên ku winda bûne kom dibin û kulîlk datînin nav hewşa Galatasarayê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dengeamerika.com/a/narin-guran/7784200.html |sernav=Dayikên Şemî Jibo Narîn Guran Kulîlk Danîn Hewşa Galatasarayê |malper=Voice of America |tarîx=2024-09-14 |roja-gihiştinê=2024-09-23 |ziman=ku }}</ref> === Enqere === Li [[Enqere]]yê li [[Taxa Kolejê]] bi pêşengiya [[Platforma Jinan]] li Enqereyê ji ber kuştina Narînê xwepêşandaneke girseyî hatiye lidarxistin.<ref>{{Jêder |sernav=Jinan li Enqerê Kuştina Narîn Guran Protesto Kir |tarîx=2024-09-10 |url=https://www.dengeamerika.com/a/narin-guran/7778824.html |roja-gihiştinê=2024-09-23 |ziman=ku }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Tawanên li dijî zarokan]] lzbjvhf20xnx6rv8dzua3qujqeckdfa 0 276743 1995841 1851132 2026-04-02T21:28:38Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Samuel Paty]] weke [[Kuştina Samuel Paty 2020]] guhart 1851132 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Samuel Paty''' [[mamoste]]yê [[dîrok]]ê yê dibistana navîn bû li [[Fransa]]yê û ji aliyê [[ciwan]]ekî [[Tundraw|radîkal]]-[[Îslamîzm|îslamîst]] ê [[çeçen]] ve li ser kolanan hat serjêkirin. Kuştina wî û bersivên li ser bûyerê nîqaşên tund li ser qanûna kufrê û [[laîsîzm]]ê da destpêkirin. Kujêrê Paty [[penaber]]ekî 18 salî yê [[misilman]] ê [[çeçen]] bû. Wî Paty bi kêrê kuşt û serê wî jê kir û gava ku polîsê xwest wî bigire ji aliyê polîsan ve hat gulebarankirin û kuştin. == Bingeha bûyerê == Berî kuştina Paty, kampanyayek qirêj a [[medyaya civakî]] li dijî wî hatibû kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2020-10-22 |sernav=France teacher attack: Seven charged over Samuel Paty's killing |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-54632353 |roja-gihiştinê=2024-10-17 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}</ref> Yek ji şagirdên Paty, Brahim Chnina, îdia kiribû ku di dersa [[Azadiya derbirinê|azadiya derbirînê]] de, wî [[karîkatur]]ên [[Charlie Hebdo]] yên sala [[2012]]an nîşanî xwendekarên xwe daye, ku [[pêxember]]ê [[îslam]]ê [[Muhemmed]] teswîr dike. Xwendekara ku ev îdia derxistibû wê rojê ne li dersê bû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/france-security-school-parents-idINKBN27201Z |sernav=For a teacher in France, a civics class was followed by a gruesome death {{!}} Reuters |malper=web.archive.org |tarîx=2020-10-17 |roja-gihiştinê=2024-10-17 |roja-arşîvê=2020-10-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201017220940/https://www.reuters.com/article/france-security-school-parents-idINKBN27201Z |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://apnews.com/article/france-teacher-decapitated-eragny-f1ecd575344d171ff8fc8c33c5320f0c |sernav=French leader decries terrorist beheading of teacher |malper=AP News |tarîx=2020-10-16 |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/17/teacher-decapitated-in-paris-named-as-samuel-paty-47 |sernav=Teacher decapitated in Paris named as Samuel Paty, 47 {{!}} World news {{!}} The Guardian |malper=web.archive.org |tarîx=2020-10-17 |roja-gihiştinê=2024-10-17 |roja-arşîvê=2020-10-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20201017221709/https://www.theguardian.com/world/2020/oct/17/teacher-decapitated-in-paris-named-as-samuel-paty-47 |rewşa-urlyê=bot: unknown }}</ref> Wê îddîa kiribû ku yek ji karîkaturan wêneyê Mihemed tazî û bi organên wî yên zayendî nîşan daye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/samuel-paty-beheading-france-girl-lied/ |sernav=13-year-old girl lied about French teacher who was later beheaded, her lawyer says - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2021-03-09 |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=en-US }}</ref> Ji wê demê ve, deh kes bi komplo û alîkarîkirina kujer hatin tawanbar kirin, di nav wan de îmamek, bavê xwendekarê û du xwendekarên dibistana Paty.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.france24.com/en/live-news/20201106-three-teens-charged-in-french-teacher-s-beheading |sernav=Three teens charged in French teacher's beheading |malper=France 24 |tarîx=2020-11-06 |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=en }}</ref> Serokomarê Fransayê [[Emmanuel Macron]] got ku ev bûyer "êrîşeke [[Terorîzm|terorîstî]] ya îslamîst e" û diyar kir ku "hevwelatiyê me ji ber ku zarokan hînî azadiya derbirînê kiriye hat kuştin". Ev kuştin yek ji gelek êrîşên salên dawîn ên li Fransayê bû, û êrîşa terorîstî ya duyem li Fransayê di sala 2020ê de piştî [[êrîşa li ser Charlie Hebdo]] ya sala [[2015]]ê.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.france24.com/en/live-news/20201022-france-teacher-s-killer-had-contact-with-jihadist-in-syria |sernav=France teacher's killer had 'contact' with jihadist in Syria |malper=France 24 |tarîx=2020-10-22 |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=en }}</ref> Bûyera Paty di civak û siyaseta Fransayê de bû sedema nîqaşên mezin. Gelek mislimanan, li şûna ku êrîşa terorîstî şermezar bikin, aciziya xwe li hember karîkaturan nîşan dan.<ref name=":0">{{Jêder-nûçe |tarîx=2020-10-19 |sernav=Après l’attentat de Conflans, de nombreux imams condamnent l’assassinat de Samuel Paty |url=https://www.lemonde.fr/societe/article/2020/10/19/apres-l-attentat-de-conflans-de-nombreux-imams-condamnent-l-assassinat-de-samuel-paty_6056566_3224.html |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=fr }}</ref> Di heman demê de serokê [[Encumena Fransî ya Bawermendên Misilman]] ev kuştin şermezar kir, îmamên çend mizgeftan jî pê re.<ref name=":0"/> Çend welatên ku piraniya wan misilman in, di nav wan de [[Tirkiye]], [[Îran]], [[Urdun]], [[Kuweyt]] û herwiha [[Rêxistina Hevkariya Îslamî]], hem êrîş û hem jî weşandina karîkaturan şermezar kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Willsher |pêşnav=Kim |tarîx=2020-10-26 |sernav=Anger spreads in Islamic world after Macron's backing for Muhammad cartoons |url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/26/france-islamic-end-boycott-french-goods-macron-muhammad-cartoons |roja-gihiştinê=2024-10-17 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077 }}</ref> Şermezarkirina êrîşê ji aliyê hukûmeta fransî ve rastî rexneyên siyasetmedarên misilman hat,<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Willsher |pêşnav=Kim |tarîx=2020-10-27 |sernav=Muslim backlash against Macron gathers pace after police raids |url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/27/muslim-backlash-against-macron-gathers-pace-after-police-raids |roja-gihiştinê=2024-10-17 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/11/1/muslim-group-calls-on-macron-to-end-assault-on-islam-muslims |sernav=Muslim groups urge Macron end ‘divisive rhetoric, reject hatred’ |malper=Al Jazeera |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.dw.com/en/frances-emmanuel-macron-seeks-to-calm-tensions-with-muslims/a-55461749 |sernav=Macron seeks to calm tensions with Muslims – DW – 11/01/2020 |malper=dw.com |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=en }}</ref> û hin ji wan banga boykotkirina kelûpelên fransî jî kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2020-10-25 |sernav=France recalls Turkey envoy after Erdogan says Macron needs 'mental check' |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-54678826 |roja-gihiştinê=2024-10-17 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}</ref> Di [[çiriya paşîn]] a [[2023]]an de, şeş ciwan ji ber sûcên têkildarî kuştinê derketin dadgehê.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Chrisafis |pêşnav=Angelique |tarîx=2023-11-27 |sernav=Samuel Paty: six teenagers to go on trial in connection with French teacher’s beheading |url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/27/samuel-paty-six-teenagers-to-go-on-trial-in-connection-with-french-teachers-beheading |roja-gihiştinê=2024-10-17 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/27/six-teens-in-court-in-connection-with-beheading-of-french-teacher |sernav=French court opens case against teens over beheading of teacher |malper=Al Jazeera |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=en }}</ref> Ew di kanûna 2023an de sûcdar hatin dîtin û cezayên hepsê yên kin li wan hatin dayîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://news.sky.com/story/six-teenagers-found-guilty-in-connection-with-the-beheading-of-teacher-samuel-paty-13018121 |sernav=Six teenagers found guilty in connection with the beheading of teacher Samuel Paty |malper=Sky News |roja-gihiştinê=2024-10-17 |ziman=en }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Conflans-Sainte-Honorine]] [[Kategorî:Mirin 2020]] l9g1f801p1ljsp2n31tkvbzepm2sxps 1 276797 1995843 1850932 2026-04-02T21:28:39Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kuştina Samuel Paty]] weke [[Gotûbêj:Kuştina Samuel Paty 2020]] guhart 1850932 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Fransa|muhîmî=Kêm}} }} 550ees6bvy1ockl1i8j4hm3dq6p22k9 0 285483 1995946 1876967 2026-04-03T01:09:17Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Kuştina Hatun Sürücü 2005]] hat sererastkirin 1995946 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Hatun Sürücü 2005]] p9lyrdydw400oatgd7owtirxvgmpixz 1 285484 1995945 1876969 2026-04-03T01:09:12Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Gotûbêj:Kuştina Hatun Sürücü 2005]] hat sererastkirin 1995945 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kuştina Hatun Sürücü 2005]] ewcn44wty84ziu5zrxpxqvzrpt7c0pk 0 285485 1995948 1876971 2026-04-03T01:09:27Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Kuştina Fadime Şahindal 2002]] hat sererastkirin 1995948 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Fadime Şahindal 2002]] n2sdme136b4094hjfrfqltmuoq7z97u 1 285486 1995947 1876973 2026-04-03T01:09:22Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Gotûbêj:Kuştina Fadime Şahindal 2002]] hat sererastkirin 1995947 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kuştina Fadime Şahindal 2002]] 7q4zytznfh43bqkbs20nem85j11m52z 1 285490 1995950 1877000 2026-04-03T01:09:37Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Gotûbêj:Kuştina Benaz Mehmûd 2006]] hat sererastkirin 1995950 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kuştina Benaz Mehmûd 2006]] gmmk1joj6qx4t88f1lahomos7vv2owu 4 309472 1995997 1976712 2026-04-03T06:01:09Z Balyozbot 42414 Bot: 1 gotûbêj ji Wîkîpediya:Dîwan (peyamên MediaWiki) hat arşîvkirin 1995997 wikitext text/x-wiki {{Arşîvkirin}} == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 16:11, 16 nîsan 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:34, 17 nîsan 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 15:03, 28 nîsan 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 03:41, 29 nîsan 2025 (UTC)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|gotûbêj]])</bdi> 22:07, 15 gulan 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 15:26, 22 gulan 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Bikarhêner:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MediaWiki message delivery|gotûbêj]]) 03:07, 28 gulan 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|gotûbêj]]) 16:47, 29 gulan 2025 (UTC)</bdi> <!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 23:00, 13 hezîran 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Bikarhêner:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MediaWiki message delivery|gotûbêj]]) 17:44, 17 hezîran 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 20:56, 27 hezîran 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 21:36, 26 tebax 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Bikarhêner:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MediaWiki message delivery|gotûbêj]]) 04:48, 9 çiriya pêşîn 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> kuyxqdz6a2krzmh20sor9qv23z9e4kv 0 311538 1995772 1974167 2026-04-02T15:19:00Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995772 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = | wêne = | cihê_jidayikbûnê = | sernavê wêne = | mezinahiya wêne = 220px }} '''Maria Corina Machado''' (jdb. 7ê cotmeha 1967an) [[siyasetmedar]] û [[Endezyarî|endezyarekî]] pîşesaziyê ya venezuelayî ye. Maria Corina serokeke girîng a opozîsyona [[Venezuela]]yê ye ku ji sala 2011an heta sala 2014an endama [[Parlamena Neteweyî ya Venezuelayê]] bû. Di cotmeha sala 2025an de, [[Xelata Nobelê ya Aştiyê]] "ji bo xebata wê ya bêwestan a pêşxistina mafên demokratîk ji bo gelê Venezuelayê û ji bo têkoşîna wê ya ji bo bidestxistina veguherîneke dadperwer û aştiyane ya ji dîktatoriyê ber bi demokrasiyê" ve wergirtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/ |sernav=Nobel Peace Prize 2025 |malper=NobelPrize.org |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en-US }}</ref> Machado di sala 2002an de wekê damezrînerê rêxistina çavdêriya dengan ''Súmate'' ket siyasetê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/2010/02/12/pol_esp_comunicado-de-sumate_12A3426731.shtml |sernav=Comunicado de Súmate sobre renuncia de María Corina Machado - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-10 }}</ref> Ew Koordînatora Neteweyî ya partiya siyasî ya [[Vente Venezuela]] ye. Di sala 2012an de, ew di hilbijartinên serokatiyê yên opozîsyonê de namzed bû lê li hember [[Henrique Capriles]] winda kiriye. Di xwepêşandanên Venezuelayê ya 2014an de, ew kesayetiyek pêşeng bû ku xwepêşandanên li dijî hikûmeta serok Nicolás Maduro organîze dikir.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Anatoly Kurmanaev and Corina Pons |sernav=Middle Class Protesting Venezuela Shortages Drive Poor to Maduro |url=http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro |roja-gihiştinê=2025-10-10 |xebat=Businessweek.com |ziman=en }}</ref> Di sala 2023an de Machado di hilbijartinên seretayî yên opozisyonê de bi ser ket û ji bo hilbijartinên serokatiya Venezuelayê ya sala 2024an de bûye namzedê yekîtiyê. Lêbelê di hezîrana sala 2023an de ji aliyê Kontrolkerê Giştî yê Venezuelayê ji wezîfeya wê ya giştî hatibû dûrxistin ku bi biryarek di çileya sala 2024an de ji aliyê Dadgeha Bilind a Edaletê ya Venezuelayê ve hatibû pejirandin.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Venezuela bars leading opposition candidate Machado from holding office |url=https://www.reuters.com/world/americas/venezuela-opposition-candidate-machado-barred-holding-office-govt-2023-06-30/ |roja-gihiştinê=2025-10-10 |xebat=Reuters |ziman=en-US }}</ref> Di encamê de, pêşî [[Corina Yoris]] û paşê jî [[Edmundo González Urrutia]] ji namzediye vekişiyabûn. Di tebaxa sala 2024an de, Machado ragihandibû ku ew xwe veşartiye û diyar kiriye ku ew ji bo jiyan û azadiya xwe yê di bin serweriya hikûmeta Maduro de ditirse.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2024-01-27 |sernav=Venezuela's Supreme Court disqualifies opposition leader from running for president |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/01/27/venezuela-s-supreme-court-disqualifies-opposition-leader-from-running-for-president_6469941_4.html |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en }}</ref> Machado ji ber aktîvîzma xwe navdariyeke navneteweyî wergirtiye.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2018-11-19 |sernav=BBC 100 Women 2018: Who is on the list? |url=https://www.bbc.com/news/world-46225037 |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en-GB }}</ref> Ew di sala 2018an de di nav 100 Jinên BBCyê de wekî yek ji wan hatiye hilbijartin û di sala 2025an de di nav 100 kesên herî bi bandor ên kovara ''Time'' de hatiye navnîş kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=María Corina Machado: The 100 Most Influential People of 2025 |url=https://time.com/collections/100-most-influential-people-2025/7273783/maria-corina-machado/ |roja-gihiştinê=2025-10-10 |xebat=TIME |ziman=en |roja-arşîvê=2025-10-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20251012231711/https://time.com/collections/100-most-influential-people-2025/7273783/maria-corina-machado/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Machado di 7ê cotmeha sala 1967an de li [[Karakas]], Venezuelayê ji dayik bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |sernav=Es Ahora = Maria Corina Machado |malper=www.mariacorina2010.com |roja-gihiştinê=2025-10-10 |roja-arşîvê=2010-03-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20100322195217/http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Ew ji dûndana Marquis 3ê Toro, Sebastián José Antonio Rodríguez del Toro y Ascanio (1739–1787) ye û keça herî mezin ji çar keçên derûnnas Corina Parisca (1940) û karsazê pola Henrique Machado Zuloaga (1930–2023) ye ku biraziyê Armando Zuloaga bû ku di serhildana li dijî dîktatorê Venezuelayê Juan Vicente Gómez de hatibû kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ventevenezuela.org/mariacorina/ |sernav=María Corina |malper=Vente Venezuela |tarîx=2016-09-14 |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=es }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A37649-2004Jul8.html |sernav=Signing On To Challenge Hugo Chavez (washingtonpost.com) |malper=www.washingtonpost.com |roja-gihiştinê=2025-10-10 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2005-11-19 |sernav=The Rose That Is a Thorn in Chávez's Side (Published 2005) |url=https://www.nytimes.com/2005/11/19/world/the-rose-that-is-a-thorn-in-chavezs-side.html |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en }}</ref> Machado xwediyê dîplomaya endezyariya pîşesaziyê ya Zanîngeha Katolîk a Andrés Bello û dîplomeya masterê di warê darayî de ye ku ji Instituto de Estudios Superiores de Administración (IESA) li Karakasê wergirtiye. Di heman demê de di sala 2009an de beşdarî bernameya bûrsvanên Cîhanê ya Zanîngeha Yaleyê bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://worldfellows.yale.edu/person/maria-corina-machado/ |sernav=Maria Corina Machado – Maurice R. Greenberg World Fellows Program |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://www.proquest.com/docview/398979963 |sernav=Preview unavailable - ProQuest |malper=www.proquest.com |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en }}</ref> Di sala 1992an de dema ku Machado dayika sê zarokan bû weqfa ''Fundación Atenea'' (Weqfa Atenea) damezirandîye ku weqf ji bo lênêrîna zarokên bê dê û bav ên ku li kolanên Karakasê dimînin dixebitî. Machado di heman demê de wekê seroka Weqfa Opportunitasê xebitiye.<ref name=":1" /> Piştî ku li Valenciayê di sektora otomobîlan de dixebitî, di sala 1993an de koçî Karakasê dibe. Ji ber rola xwe yê di ''Súmate'' de, Machado ji bo ku weqf neyê siyasîkirin, weqfê terikandiye.<ref name=":1" /> == Kariyera wê == === Namzediya serokatiyê ya 2011an === Machado di sala 2011an de ji bo hilbijartinên serokatiyê ya sala 2012an namzediya xwe dabû ragihandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://politica.eluniversal.com/2011/07/11/diputada-machado-anunciara-su-precandidatura-el-proximo-domingo.shtml |sernav=Diputada Machado anunciará su precandidatura el próximo domingo - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=politica.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |roja-arşîvê=2011-07-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110712234113/http://politica.eluniversal.com/2011/07/11/diputada-machado-anunciara-su-precandidatura-el-proximo-domingo.shtml |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Rojnameya ''Los Angeles Times'' diyar kiribû ku navê wê wekî namzedeke potansiyel hatiye bilindkirin û Michael Shifter diyar kiriye ku ew namzedek serokatiyê ya pêşerojê ye "ku dikare bi bandor vîzyonek ji bo Venezuelayek piştê Chávez ragihîne ku dikare têra xwe alîgirên Chávez bikişîne".<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-sep-28-la-fg-venezuela-election-20100928-story.html |sernav=Venezuela elections weaken Chavez's hold |malper=Los Angeles Times |tarîx=2010-09-28 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.washingtontimes.com/news/2010/sep/27/chavez-opponents-make-gains/ |sernav=Chavez opponents make gains |malper=The Washington Times |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US |paşnav=The Washington Times |pêşnav=The Washington Times }}</ref> Li gorî ''Financial Times'', Machado "wekê rûyê nû yê opozîsyonê hatiye binavkirin. Heta Serok Hugo Chávez jî behsa rûbirûbûna wê di hilbijartinên serokatiya sala 2012an de kiriye."<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=https://www.ft.com/content/064cc06a-cb30-11df-95c0-00144feab49a |sernav=Client Challenge |malper=www.ft.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Di 13ê çileya sala 2012an de, di gotara rewşa neteweyî ya salane ya Chávez de ku ji bo meclîsa neteweyî pêşkêş kiriye, Machado li derbarê kêmbûna kelûpelên bingehîn, sûc û netewekirina pîşesaziyên bingehîn de bi Chávez re dikeve nav nîqaşan. Machado di nîqaşên bi Chávez re wiha dibêje: "Hûn çawa dikarin bibêjin ku hûn milkê taybet diparêzin dema ku hûn karsaziyên piçûk desteser dikin; desteserkirin û nedana pereyan diziya mal û milkên xelkê ye."<ref>{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.64628/aa.mx55pdfwe |sernav=Amid the spoils of oil, challenges await post-Chavez Venezuela |malper=doi.org |tarîx=2013-04-11 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |paşnav=Esposto |pêşnav=Alexis }}</ref> Di hilbijartinên serokatiya cotmeha sala 2012an de, namzedê opozîsyonê ya li dijî Chávez Henrique Capriles Radonski serketî bûye; li gorî Associated Press, Machado "berî ku encam werin ragihandin, têkçûna xwe qebûl kiribû û gotibû ku ew ê bi awayekî çalak piştgiriyê bide Capriles".<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Venezuela's opposition picks Chavez's challenger |url=https://www.usatoday.com/news/world/story/2012-02-12/venezuela-chavez-challenger/53065674/1/ |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=USATODAY.COM }}</ref> === Parlemena neteweyî === ==== Namzedî ==== [[Wêne:Mariacorinamachado2.jpg|thumb| Machado li Foruma Aborî ya Cîhanî ya li ser Amerîkaya Latîn a 2011an li Rio de Janeiro, Brezîl.]] Di sibata sala 2010an de, Machado dest ji karê xwe yê Súmateyê berdide û namzediya xwe ji bo Meclîsa Neteweyî ya Venezuelayê ragihandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/2010/02/12/pol_esp_comunicado-de-sumate_12A3426731.shtml |sernav=Comunicado de Súmate sobre renuncia de María Corina Machado - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref><ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.el-nacional.com/www/site/p_contenido.php?q=nodo/123441/Nacional/Mar%C3%ADa-Corina-Machado-lanz%C3%B3-su-precandidatura-a-la-AN |sernav=El-Nacional.com |malper=www.el-nacional.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref> Wê ji bo şaredariyên Chacao, Baruta, El Hatillo û Parroquia Leoncio Martínez de Sucre nûnertî ya Mirandayê kiriye.<ref name=":0" /> Ew endama partiya Yekemîn Dadmendî, (Primero Justicia) Maseya Dor ya Yekîtiya Demokrat (Mesa de la Unidad Democrática - MUD) bû ku li dijî partiya Chávez, Partiya Sosyalîst a Yekbûyî ya Venezuelayê (Partido Socialista Unido de Venezuela - PSUV) siyasetên xwe dimeşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cne.gob.ve/divulgacion_parlamentarias_2010/index.php?e=13&m=00&p=00&c=00&t=00&ca=00&v=02 |sernav=Divulgación Elecciones Parlamentarias - 26 de Septiembre de 2010 |malper=www.cne.gob.ve |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Di dema ragihandina namzediya xwe de, wê diyar kiriye ku venezuelayî mirovên baş, bi ehlaq û azad in ku naxwazin bi tundûtûjî an nefretê re bijîn; wê soz dabû ku mafê venezuelayîyan ê ramana azad û jiyana bê tirs biparêze.<ref>{{Jêder-malper |url=http://politica.eluniversal.com/2010/02/22/pol_art_hay-que-transformar_1770187.shtml |sernav="Hay que transformar las instituciones públicas" - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=politica.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |roja-arşîvê=2011-07-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110710185417/http://politica.eluniversal.com/2010/02/22/pol_art_hay-que-transformar_1770187.shtml |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://deportes.eluniversal.com/2010/02/18/pol_ava_maria-corina-machado_18A3449931.shtml |sernav=eluniversal |malper=deportes.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |roja-arşîvê=2012-07-08 |urlya-arşîvê=https://archive.today/20120708104455/http://deportes.eluniversal.com/2010/02/18/pol_ava_maria-corina-machado_18A3449931.shtml |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di nîsana sala 2010an de, Machado di hilbijartinên pêşdem de bi ser ketiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/2010/04/25/pol_ava_comision-tecnica-anu_25A3803051.shtml |sernav=Comisión Técnica anuncia resultados de primarias con 98% de votos escrutados - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Wê bi awayekî çalak li "taxên xizan ên ku berê wekê deverên xurt a alîgirê Chávez dihatin dîtin" dest bi xebatên xwe kiribû û hewl dabû ku "ji pirsgirêkên navxweyî ku di nav de sûcên tundûtûjiyê yên berbelav, qutbûna elektrîkê li hinek herêman, kêmbûna giran a xanîyan û enflasyona ji sedî 30, sûdê werbigire".<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2012941607_apltvenezuelaoppositionsobstacles.html |sernav=Chavez foes face obstacles ahead of crucial vote |malper=The Seattle Times |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Machado gazinan kiriye ku namzedên MUD bi "tiştê ku wê bi makîneyeke propagandayê ya ji aliyê hikûmetê ve hatiye organîzekirin ku reklamên ku rexnegirên Chávez henekan dikin derdixe" re rû bi rû mane ku bernameyên axavtin ên ku namzedên partiya desthilatdar serdest in dimeşîne û hemî axantinên serokkomar diweşînin".<ref name=":2" /> Li gorî ''The Economist''ê destûra bingehîn a Venezuelayê "qedexe dike ku rayedarên hikûmetê, tevî serokomar, pozîsyona xwe ji bo piştgirîkirina meyleke siyasî bi kar bînin. Lê belê dezgeha hilbijartinê ku desteya wê ji çar alîgirên Chavez û tenê ji desteyeke opozîsyonê pêk tê, dibêje ku ew dikarin her çi dibe bila bibe bikin."<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Chávez grapples with a 50/50 nation |url=https://www.economist.com/the-americas/2010/09/23/chavez-grapples-with-a-50/50-nation |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=The Economist |issn=0013-0613 }}</ref> Chavez bi bikaranîna televîzyona dewletê ji bo "hevrikên xwe rexne bike û hevalan pesnê wî bide" di dema kampanyaya hilbijartinê de bi binpêkirina qanûnên kampanyayê hatiye tawanbarkirin; wî binpêkirina qanûnê red kiriye û pêşniyar kiriye ku yekane rêveberê ji pênc rêveberên Konseya Hilbijartinê ya Neteweyî ku ne alîgirê Chávez e û mijarî anî ziman ku dikare ji ber kirina tohmetan were darizandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hnH8H_eglFrymD2NranoLmqWSN-QD9I067PG3 |sernav=The Associated Press: Election official: Chavez breaking campaign rules |malper=www.google.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Li gorî nûçegihanekî ''Associated Pressê'' meclîsa hilbijartinê ya Venezuelayê "bi salan e qanûnên ku serok û berpirsên din ên hilbijartî ji kampanyaya çalak a ji bo namzedan asteng dikin, paşguh kiriye."<ref name=":2" /> Chavez gefa lêpirsîna qanûnî li dijî Vicente Diaz ku endamê yekane ya konseya hilbijartinê ku rexne li bikaranîna wî ya zêde ya medyaya dewletê berî dengdanê girtiye, xwariye. Machado gotiye: "em ji bo kampanyayên xwe serdana dengdêran dikin, ji malekê diçin malekê lê kampanyaya partiya desthilatdar bi rêya axavtinên televîzyona dewletê tê birêvebirin."<ref name=":2" /> Dema ku kanala televîzyonê ya dewletê hevpeyvîn bi Machado re dike, wan wêneyên civîna wê ya Ofîsa Dorveger di sala 2005an de bi George W. Bush re ku ji aliyê nûçegihaneke ''Associated Press'' ve wekê "dijminê demdirêj ê Chavez" hatibû binavkirin, weşandibû.<ref name=":2" /> Wê got: "Her çend destûr qedexe bike jî, Me kampanyayeke bi serokatiya PSUV heye ku gelek çavkaniyên ku em dizanin çavkaniyên giştî ne." PSUV ji cadenas nacionales (axaftinên Chávez ên ku hemî her kanala televîzyonê ya Venezuelayê mecbûr bû biweşîne) sûd wergirtiye di heman demê de "kanala sereke ya hikûmetê rêzeçalakiyên mîtîng û reklaman ên ku namzetên Chavez ên bi cilên sor nîşan didan weşandibû".<ref name=":2" /> Dema ku kanala dewletê hevpeyvîn bi Machado re pêk dianî, hevpeyvîn "ji nişkê ve hate qutkirin" û "veguherî mîtîngeke kampanyayê ku Chávez li ber şanoyeke tijî alîgiran diaxivî".<ref name=":2" /> ==== Hilbijartin ==== Machado di 25ê îlona sala 2010an de di hilbijartinên Meclîsa Neteweyî de wekî kesê ku herî zêde deng wergirtiye ew û hevnamzedê Justice First Miranda Enrique Mendoza bû ku "du kesên ku herî zêde ku li seranserê welêt deng wergirtibûn" bi ser ketibû.<ref name=":4"/><ref name=":3"/> Machado gotiye ku serok "bi veguherandina hilbijartinê ji bo referandûmekê li ser xwe şaşiyeke mezin kir..." Ev nîşanek eşkere ye ku venezuelayî hikûmetek otorîter, hikûmetek leşkerî, hikûmetek navendî û hikûmetek ku dixwaze Venezuelayê veguherîne Kûbayê naxwazin... Qonaxeke nû îro dest pê dike û me gaveke mezin ber bi roja ku nirxên demokratîk, azadî, edalet û rêveberîya baş serdest bibin avêtiye."<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.washingtontimes.com/news/2010/sep/27/chavez-opponents-make-gains/ |sernav=Chavez opponents make gains |malper=The Washington Times |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US |paşnav=washingtontimes |pêşnav=The Washington Times }}</ref> Di heman demê de wê gotiye: "Niha me rewatiya dengê welatiyan heye. Em nûnerên gel in."<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Forero |pêşnav=Juan |tarîx=2010-09-28 |sernav=Chavez fails to solidify control |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/27/AR2010092706412.html |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US |issn=0190-8286 }}</ref> Wê wiha dawî li axaftina xwe anî: "Pir eşkere ye. Venezuelayê ji komunîzma mîna Kûbayê re got na."<ref>{{Jêder-malper |url=http://english.eluniversal.com/2010/09/27/en_pol_esp_candidate-maria-cori_27A4527011.shtml |sernav=Candidate María Corina Machado: Venezuela said no to communism - Daily News - EL UNIVERSAL |malper=english.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |roja-arşîvê=2011-04-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110406075219/http://english.eluniversal.com/2010/09/27/en_pol_esp_candidate-maria-cori_27A4527011.shtml |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di 21ê adara 2014an de Machado li ser daxwaza Panamayê li Rêxistina Dewletên Amerîkî (OAS) wekî nûnerê alternatîv beşdar bûye ku di nav xwepêşandanên li Venezuelayê de, li ser rewşa Venezuelayê biaxive.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.el-nacional.com/mundo/Martinelli-OEA-pantalones-Venezuela-libere_0_378562148.html |sernav=Martinelli pide a la OEA que se ponga los "pantalones largos" y a Venezuela que libere a los presos |malper=www.el-nacional.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref> Li gorî The Wall Street Journal, piştî beşdarbûna wê li OASê, "parlamenterên alîgirê Maduro ku li Meclîsa Neteweyî serdest in", îdia kirin ku beşdarbûna wê li OASê ji aliyê destûra Venezuelayê ve qedexe ye û wê ji Meclîsa Neteweyî derxistine.<ref name="Vyas2014"/> Machado bi sûcdarkirina Diosdado Cabello (serokê Meclîsa Neteweyî) bi "dîktatoriya li Meclîsa Neteweyî" bersiv daye û gotibû ku dûrxistina wê ji Meclîsa Neteweyî neqanûnî bû.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2014-03-25 |sernav=Venezuela opposition congresswoman's mandate revoked |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26726282 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2014-03-27 |sernav=Venezuela: Opposition legislator Machado returns to Caracas |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26761798 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}</ref> === Aktîvîstî û xwepêşandanên 2014an === [[Wêne:Presentacion de la iniciativa La Salida - enero de 2014.jpg|thumb|çep|Leopoldo López û María Corina Machado, înîsiyatîfa La Salida pêşkêş dikin. Juan Guaidó jî li pişt e.]] Machado di xwepêşandanên sala 2014an de di nav rêberên xwepêşandanên opozîsyonê ya li dijî Nicolás Maduro de bû. Parlamena Neteweyî ji ber sûcên wekî xiyanet, ji ber tevlêbûna wê yê di xwepêşandanên li dijî hikûmetê de di 18ê adara sala 2014an de daxwaza lêpirsîneke cezayî li dijî Machado kiribû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.thestar.com.my/news/world/2014/03/19/venezuelan-congress-seeks-probe-of-protest-leader |sernav=Venezuelan Congress seeks probe of protest leader |malper=The Star |tarîx=2014-03-19 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en |paşnav=Israel |pêşnav=Brian Ellsworth and Esteban }}</ref> Machado bersiv da tohmetan û gotibû: "Di dîktatoriyê de, rejîm çiqas qels be, zordarî jî ewqas mezintir dibe."<ref>{{Jêder-malper |url=https://lapatilla.com/2014/03/20/maria-corina-en-dictadura-mientras-mas-debil-este-el-regimen-mayor-sera-la-represion/ |sernav=María Corina: En dictadura, mientras más débil esté el régimen, mayor será la represión |malper=LaPatilla.com |tarîx=2014-03-20 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |paşnav=Lapatilla }}</ref> Piştî dûrxistina wê yê di 21ê adara 2014an de, Machado û alîgirên wê di 1ê nîsana sala 2014an de ber bi navenda bajarê [[Karakas]]ê ve dest bi meşekê kirin ku li dijî dûrxistina Machado xwepêşandan lidarbixin ku li wir Machado hewl dabû ku vegere kursiya xwe yê li meclîsa neteweyî. Parêzvanên neteweyî rê li ber xwepêşanderan girtin ku ji wir derkevin û bi gaza rondikrêj xwepêşandaran belav kiribûn.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Buitrago |pêşnav=Deisy |sernav=Venezuela troops block opposition leader from parliament |url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-protests-idUSBREA301XZ20140401 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=U.S. |ziman=en-US }}</ref> Di gulana sala 2014an de, rayedarê hikûmetê Jorge Rodríguez îdiayên komployeke ji aliyê siyasetmedar û rayedarên opozîsyonê ve anîbû ziman ku di nav wan de Machado jî hebû ku îdia kiribû ku wan hewl dane ku hikûmeta Maduro hilweşînin.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=En fotos y video: presentan “escandalosos correos” que muestran el plan de magnicidio contra Maduro |url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/240876/en-fotos-presentan-correos-electronicos-que-muestran-golpe-militar-contra-nicolas-maduro/ |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=Noticias24 |roja-arşîvê=2015-05-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150511204636/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/240876/en-fotos-presentan-correos-electronicos-que-muestran-golpe-militar-contra-nicolas-maduro/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Delîlên ku ji aliyê hikûmeta Venezuelayê ve hatine pêşkêşkirin, e-name bûn ku hatibû îdia kirin ku ji Machado û Pedro Mario Burelli re hatine şandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140606/burelli-difundio-correo-que-utilizo-el-sebin-para-falsificar-prueba |sernav=Burelli difundió correo que "utilizó el Sebin para falsificar prueba" |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://reportero24.com/2014/06/11/judicial-dictan-orden-de-captura-a-burelli-arria-y-koesling/ |sernav=JUDICIAL: dictan orden de captura a Burelli, Arria y Koesling {{!}} Reportero24 |tarîx=2014-06-11 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US }}{{Mirin girêdan|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Burelli bersiv da ku e-name ji hêla Servîsa Îstîxbarata Bolîvarî (SEBIN) ve hatine guhertin û diyar kiriye ku e-nameyên orîjînal di destê wî de hene.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140604/fiscalia-libro-ordenes-de-comparecencia-para-burelli-machado-y-arria |sernav=Fiscalía libró órdenes de comparecencia para Burelli, Machado y Arria |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref> Di hezîrana sala 2014an de, Dozgerê giştî Luisa Ortega Díaz bi Burelli, [[Diego Arria]] û Ricardo Koesling re gazî Machado jî kiribû.<ref name=":6">{{Jêder-nûçe |sernav=Ordenan captura de Diego Arria y otros dos opositores venezolanos - Venezuela - ElNuevoHerald.com |url=http://www.elnuevoherald.com/2014/06/11/1770343/fiscal-general-de-venezuela-ordena.html |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=El Nuevo Herald }}</ref> Di 11ê hezîrana 2014an de, fermana girtinê hatibû dayîn.<ref name=":6"/> Burelli Kivu, pargîdaniyeke ewlehiya sîberê li [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] kirê kiribû ku e-nameyên îdiakirî analîz bike. Kivu gihîşt wê encamê ku "ti delîl tune ku di navbera hesabên e-nameya [[Google]] ya [[Pedro Burelli]] û wergirên gumanbar de e-name hebin" ku e-nameyên gumanbar ên ku ji aliyê hikûmeta Venezuelayê ve hatine pêşkêş kirin "gelek nîşanên manîpulekirina bikarhêneran" hebûn û ku "karbidestên Venezuelayê e-nameyên sexte bikar anîne ku dijberên hikûmetê bi komploya kuştina serok [[Nicolas Maduro]] tawanbar bikin".<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.scribd.com/document/232153227/Evidence-in-English-Evidencia-en-Castellano |sernav=Evidence in English - Evidencia en Castellano {{!}} PDF {{!}} Email {{!}} Computer File |malper=Scribd |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Córdoba |pêşnav=José de |tarîx=2014-06-30 |sernav=Expert Says Emails Used to Accuse Maduro Opponents of Assassination Plot Are Fake |url=http://online.wsj.com/articles/expert-says-emails-used-to-accuse-maduro-opponents-of-assassination-plot-are-fake-1404171138 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=Wall Street Journal |ziman=en-US |issn=0099-9660 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Editorial |pêşnav= |sernav=Venezuela accused of forging Maduro assassination plot evidence |url=http://uk.reuters.com/article/uk-venezuela-plot-idUKKBN0F72GT20140702 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=Reuters |ziman=en-GB |roja-arşîvê=2016-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160305082647/http://uk.reuters.com/article/uk-venezuela-plot-idUKKBN0F72GT20140702 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di mijdara sala 2014an de, rayedarên hikûmetê ragihandin ku Machado dê di 3ê kanûna 2014an de bi fermî were tawanbarkirin.<ref name="Vyas2014">{{Jêder-nûçe |paşnav=Vyas |pêşnav=Kejal |tarîx=2014-11-27 |sernav=Venezuela to Charge Opposition Leader in Alleged Plot to Kill President |url=http://online.wsj.com/articles/venezuela-to-charge-opposition-leader-in-alleged-plot-to-kill-president-1417050209 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=Wall Street Journal |ziman=en-US |issn=0099-9660 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Staff |pêşnav= |sernav=Venezuela to charge opposition leader over alleged plot to kill Maduro |url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-opposition-idUSKCN0JA2DQ20141126 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=U.S. |ziman=en-US }}</ref> Machado û yên din diyar kirin ku tohmet derew in û ji aliyê hikûmetê ve hatine afirandin ku balê ji pirsgirêkên aborî yên welêt û rapirsîyên ku rêjeya pejirandina Maduro di asta herî nizm a rekorên ji %30 nîşan didin dûr bixin.<ref name="Vyas2014" /> Di navbera salên 2014 û 2021ê de, Machado wekê weşanger li radyoya Radio Caracasê de xebitî ku li wir wê bernameyeke heftane ya saetekê û analîzên siyasî bi navê ''Contigo: Con María Corina Machado'' pêşkêş kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diariolaregion.net/2014/09/22/maria-corina-machado-estara-contigo-todos-los-martes-en-rcr-750/ |sernav=María Corina Machado estará “Contigo” todos los martes en RCR 750 AM - La Region |tarîx=2014-09-22 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref><ref name="Lapatilla2014">{{Jêder-malper |url=https://lapatilla.com/2014/09/24/maria-corina-machado-ahora-tiene-programa-de-radio/ |sernav=María Corina Machado ahora tiene programa de radio |malper=LaPatilla.com |tarîx=2014-09-24 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |paşnav=Lapatilla }}</ref><ref name="Lapatilla2014"/> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1967]] [[Kategorî:Kesên ji Karakasê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên ji Karakasê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Venezuelayê]] [[Kategorî:Xelatgirên Nobela Aştiyê]] qdggsp9trkjyjk4bs4yznib1pq95yw7 1995780 1995772 2026-04-02T16:22:43Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Tarîx hat sererastkirin: {{[[Şablon:Mirin girêdan|Mirin girêdan]]}} 1995780 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | çînaser = | wêne = | cihê_jidayikbûnê = | sernavê wêne = | mezinahiya wêne = 220px }} '''Maria Corina Machado''' (jdb. 7ê cotmeha 1967an) [[siyasetmedar]] û [[Endezyarî|endezyarekî]] pîşesaziyê ya venezuelayî ye. Maria Corina serokeke girîng a opozîsyona [[Venezuela]]yê ye ku ji sala 2011an heta sala 2014an endama [[Parlamena Neteweyî ya Venezuelayê]] bû. Di cotmeha sala 2025an de, [[Xelata Nobelê ya Aştiyê]] "ji bo xebata wê ya bêwestan a pêşxistina mafên demokratîk ji bo gelê Venezuelayê û ji bo têkoşîna wê ya ji bo bidestxistina veguherîneke dadperwer û aştiyane ya ji dîktatoriyê ber bi demokrasiyê" ve wergirtiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/ |sernav=Nobel Peace Prize 2025 |malper=NobelPrize.org |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en-US }}</ref> Machado di sala 2002an de wekê damezrînerê rêxistina çavdêriya dengan ''Súmate'' ket siyasetê.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/2010/02/12/pol_esp_comunicado-de-sumate_12A3426731.shtml |sernav=Comunicado de Súmate sobre renuncia de María Corina Machado - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-10 }}</ref> Ew Koordînatora Neteweyî ya partiya siyasî ya [[Vente Venezuela]] ye. Di sala 2012an de, ew di hilbijartinên serokatiyê yên opozîsyonê de namzed bû lê li hember [[Henrique Capriles]] winda kiriye. Di xwepêşandanên Venezuelayê ya 2014an de, ew kesayetiyek pêşeng bû ku xwepêşandanên li dijî hikûmeta serok Nicolás Maduro organîze dikir.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Anatoly Kurmanaev and Corina Pons |sernav=Middle Class Protesting Venezuela Shortages Drive Poor to Maduro |url=http://www.businessweek.com/news/2014-03-13/middle-class-protesting-venezuela-shortages-drive-poor-to-maduro |roja-gihiştinê=2025-10-10 |xebat=Businessweek.com |ziman=en }}</ref> Di sala 2023an de Machado di hilbijartinên seretayî yên opozisyonê de bi ser ket û ji bo hilbijartinên serokatiya Venezuelayê ya sala 2024an de bûye namzedê yekîtiyê. Lêbelê di hezîrana sala 2023an de ji aliyê Kontrolkerê Giştî yê Venezuelayê ji wezîfeya wê ya giştî hatibû dûrxistin ku bi biryarek di çileya sala 2024an de ji aliyê Dadgeha Bilind a Edaletê ya Venezuelayê ve hatibû pejirandin.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Venezuela bars leading opposition candidate Machado from holding office |url=https://www.reuters.com/world/americas/venezuela-opposition-candidate-machado-barred-holding-office-govt-2023-06-30/ |roja-gihiştinê=2025-10-10 |xebat=Reuters |ziman=en-US }}</ref> Di encamê de, pêşî [[Corina Yoris]] û paşê jî [[Edmundo González Urrutia]] ji namzediye vekişiyabûn. Di tebaxa sala 2024an de, Machado ragihandibû ku ew xwe veşartiye û diyar kiriye ku ew ji bo jiyan û azadiya xwe yê di bin serweriya hikûmeta Maduro de ditirse.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2024-01-27 |sernav=Venezuela's Supreme Court disqualifies opposition leader from running for president |url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/01/27/venezuela-s-supreme-court-disqualifies-opposition-leader-from-running-for-president_6469941_4.html |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en }}</ref> Machado ji ber aktîvîzma xwe navdariyeke navneteweyî wergirtiye.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2018-11-19 |sernav=BBC 100 Women 2018: Who is on the list? |url=https://www.bbc.com/news/world-46225037 |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en-GB }}</ref> Ew di sala 2018an de di nav 100 Jinên BBCyê de wekî yek ji wan hatiye hilbijartin û di sala 2025an de di nav 100 kesên herî bi bandor ên kovara ''Time'' de hatiye navnîş kirin.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=María Corina Machado: The 100 Most Influential People of 2025 |url=https://time.com/collections/100-most-influential-people-2025/7273783/maria-corina-machado/ |roja-gihiştinê=2025-10-10 |xebat=TIME |ziman=en |roja-arşîvê=2025-10-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20251012231711/https://time.com/collections/100-most-influential-people-2025/7273783/maria-corina-machado/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Jînenîgarî == Machado di 7ê cotmeha sala 1967an de li [[Karakas]], Venezuelayê ji dayik bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |sernav=Es Ahora = Maria Corina Machado |malper=www.mariacorina2010.com |roja-gihiştinê=2025-10-10 |roja-arşîvê=2010-03-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20100322195217/http://www.mariacorina2010.com/?module=bio |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Ew ji dûndana Marquis 3ê Toro, Sebastián José Antonio Rodríguez del Toro y Ascanio (1739–1787) ye û keça herî mezin ji çar keçên derûnnas Corina Parisca (1940) û karsazê pola Henrique Machado Zuloaga (1930–2023) ye ku biraziyê Armando Zuloaga bû ku di serhildana li dijî dîktatorê Venezuelayê Juan Vicente Gómez de hatibû kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.ventevenezuela.org/mariacorina/ |sernav=María Corina |malper=Vente Venezuela |tarîx=2016-09-14 |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=es }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A37649-2004Jul8.html |sernav=Signing On To Challenge Hugo Chavez (washingtonpost.com) |malper=www.washingtonpost.com |roja-gihiştinê=2025-10-10 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2005-11-19 |sernav=The Rose That Is a Thorn in Chávez's Side (Published 2005) |url=https://www.nytimes.com/2005/11/19/world/the-rose-that-is-a-thorn-in-chavezs-side.html |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en }}</ref> Machado xwediyê dîplomaya endezyariya pîşesaziyê ya Zanîngeha Katolîk a Andrés Bello û dîplomeya masterê di warê darayî de ye ku ji Instituto de Estudios Superiores de Administración (IESA) li Karakasê wergirtiye. Di heman demê de di sala 2009an de beşdarî bernameya bûrsvanên Cîhanê ya Zanîngeha Yaleyê bûye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://worldfellows.yale.edu/person/maria-corina-machado/ |sernav=Maria Corina Machado – Maurice R. Greenberg World Fellows Program |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Jêder-malper |url=https://www.proquest.com/docview/398979963 |sernav=Preview unavailable - ProQuest |malper=www.proquest.com |roja-gihiştinê=2025-10-10 |ziman=en }}</ref> Di sala 1992an de dema ku Machado dayika sê zarokan bû weqfa ''Fundación Atenea'' (Weqfa Atenea) damezirandîye ku weqf ji bo lênêrîna zarokên bê dê û bav ên ku li kolanên Karakasê dimînin dixebitî. Machado di heman demê de wekê seroka Weqfa Opportunitasê xebitiye.<ref name=":1" /> Piştî ku li Valenciayê di sektora otomobîlan de dixebitî, di sala 1993an de koçî Karakasê dibe. Ji ber rola xwe yê di ''Súmate'' de, Machado ji bo ku weqf neyê siyasîkirin, weqfê terikandiye.<ref name=":1" /> == Kariyera wê == === Namzediya serokatiyê ya 2011an === Machado di sala 2011an de ji bo hilbijartinên serokatiyê ya sala 2012an namzediya xwe dabû ragihandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://politica.eluniversal.com/2011/07/11/diputada-machado-anunciara-su-precandidatura-el-proximo-domingo.shtml |sernav=Diputada Machado anunciará su precandidatura el próximo domingo - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=politica.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |roja-arşîvê=2011-07-12 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110712234113/http://politica.eluniversal.com/2011/07/11/diputada-machado-anunciara-su-precandidatura-el-proximo-domingo.shtml |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Rojnameya ''Los Angeles Times'' diyar kiribû ku navê wê wekî namzedeke potansiyel hatiye bilindkirin û Michael Shifter diyar kiriye ku ew namzedek serokatiyê ya pêşerojê ye "ku dikare bi bandor vîzyonek ji bo Venezuelayek piştê Chávez ragihîne ku dikare têra xwe alîgirên Chávez bikişîne".<ref name=":3">{{Jêder-malper |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-sep-28-la-fg-venezuela-election-20100928-story.html |sernav=Venezuela elections weaken Chavez's hold |malper=Los Angeles Times |tarîx=2010-09-28 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.washingtontimes.com/news/2010/sep/27/chavez-opponents-make-gains/ |sernav=Chavez opponents make gains |malper=The Washington Times |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US |paşnav=The Washington Times |pêşnav=The Washington Times }}</ref> Li gorî ''Financial Times'', Machado "wekê rûyê nû yê opozîsyonê hatiye binavkirin. Heta Serok Hugo Chávez jî behsa rûbirûbûna wê di hilbijartinên serokatiya sala 2012an de kiriye."<ref name=":4">{{Jêder-malper |url=https://www.ft.com/content/064cc06a-cb30-11df-95c0-00144feab49a |sernav=Client Challenge |malper=www.ft.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Di 13ê çileya sala 2012an de, di gotara rewşa neteweyî ya salane ya Chávez de ku ji bo meclîsa neteweyî pêşkêş kiriye, Machado li derbarê kêmbûna kelûpelên bingehîn, sûc û netewekirina pîşesaziyên bingehîn de bi Chávez re dikeve nav nîqaşan. Machado di nîqaşên bi Chávez re wiha dibêje: "Hûn çawa dikarin bibêjin ku hûn milkê taybet diparêzin dema ku hûn karsaziyên piçûk desteser dikin; desteserkirin û nedana pereyan diziya mal û milkên xelkê ye."<ref>{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.64628/aa.mx55pdfwe |sernav=Amid the spoils of oil, challenges await post-Chavez Venezuela |malper=doi.org |tarîx=2013-04-11 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |paşnav=Esposto |pêşnav=Alexis }}</ref> Di hilbijartinên serokatiya cotmeha sala 2012an de, namzedê opozîsyonê ya li dijî Chávez Henrique Capriles Radonski serketî bûye; li gorî Associated Press, Machado "berî ku encam werin ragihandin, têkçûna xwe qebûl kiribû û gotibû ku ew ê bi awayekî çalak piştgiriyê bide Capriles".<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Venezuela's opposition picks Chavez's challenger |url=https://www.usatoday.com/news/world/story/2012-02-12/venezuela-chavez-challenger/53065674/1/ |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=USATODAY.COM }}</ref> === Parlemena neteweyî === ==== Namzedî ==== [[Wêne:Mariacorinamachado2.jpg|thumb| Machado li Foruma Aborî ya Cîhanî ya li ser Amerîkaya Latîn a 2011an li Rio de Janeiro, Brezîl.]] Di sibata sala 2010an de, Machado dest ji karê xwe yê Súmateyê berdide û namzediya xwe ji bo Meclîsa Neteweyî ya Venezuelayê ragihandiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/2010/02/12/pol_esp_comunicado-de-sumate_12A3426731.shtml |sernav=Comunicado de Súmate sobre renuncia de María Corina Machado - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref><ref name=":0">{{Jêder-malper |url=http://www.el-nacional.com/www/site/p_contenido.php?q=nodo/123441/Nacional/Mar%C3%ADa-Corina-Machado-lanz%C3%B3-su-precandidatura-a-la-AN |sernav=El-Nacional.com |malper=www.el-nacional.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref> Wê ji bo şaredariyên Chacao, Baruta, El Hatillo û Parroquia Leoncio Martínez de Sucre nûnertî ya Mirandayê kiriye.<ref name=":0" /> Ew endama partiya Yekemîn Dadmendî, (Primero Justicia) Maseya Dor ya Yekîtiya Demokrat (Mesa de la Unidad Democrática - MUD) bû ku li dijî partiya Chávez, Partiya Sosyalîst a Yekbûyî ya Venezuelayê (Partido Socialista Unido de Venezuela - PSUV) siyasetên xwe dimeşandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cne.gob.ve/divulgacion_parlamentarias_2010/index.php?e=13&m=00&p=00&c=00&t=00&ca=00&v=02 |sernav=Divulgación Elecciones Parlamentarias - 26 de Septiembre de 2010 |malper=www.cne.gob.ve |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Di dema ragihandina namzediya xwe de, wê diyar kiriye ku venezuelayî mirovên baş, bi ehlaq û azad in ku naxwazin bi tundûtûjî an nefretê re bijîn; wê soz dabû ku mafê venezuelayîyan ê ramana azad û jiyana bê tirs biparêze.<ref>{{Jêder-malper |url=http://politica.eluniversal.com/2010/02/22/pol_art_hay-que-transformar_1770187.shtml |sernav="Hay que transformar las instituciones públicas" - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=politica.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |roja-arşîvê=2011-07-10 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110710185417/http://politica.eluniversal.com/2010/02/22/pol_art_hay-que-transformar_1770187.shtml |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://deportes.eluniversal.com/2010/02/18/pol_ava_maria-corina-machado_18A3449931.shtml |sernav=eluniversal |malper=deportes.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |roja-arşîvê=2012-07-08 |urlya-arşîvê=https://archive.today/20120708104455/http://deportes.eluniversal.com/2010/02/18/pol_ava_maria-corina-machado_18A3449931.shtml |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di nîsana sala 2010an de, Machado di hilbijartinên pêşdem de bi ser ketiye.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/2010/04/25/pol_ava_comision-tecnica-anu_25A3803051.shtml |sernav=Comisión Técnica anuncia resultados de primarias con 98% de votos escrutados - Nacional y Política - EL UNIVERSAL |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Wê bi awayekî çalak li "taxên xizan ên ku berê wekê deverên xurt a alîgirê Chávez dihatin dîtin" dest bi xebatên xwe kiribû û hewl dabû ku "ji pirsgirêkên navxweyî ku di nav de sûcên tundûtûjiyê yên berbelav, qutbûna elektrîkê li hinek herêman, kêmbûna giran a xanîyan û enflasyona ji sedî 30, sûdê werbigire".<ref name=":2">{{Jêder-malper |url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2012941607_apltvenezuelaoppositionsobstacles.html |sernav=Chavez foes face obstacles ahead of crucial vote |malper=The Seattle Times |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Machado gazinan kiriye ku namzedên MUD bi "tiştê ku wê bi makîneyeke propagandayê ya ji aliyê hikûmetê ve hatiye organîzekirin ku reklamên ku rexnegirên Chávez henekan dikin derdixe" re rû bi rû mane ku bernameyên axavtin ên ku namzedên partiya desthilatdar serdest in dimeşîne û hemî axantinên serokkomar diweşînin".<ref name=":2" /> Li gorî ''The Economist''ê destûra bingehîn a Venezuelayê "qedexe dike ku rayedarên hikûmetê, tevî serokomar, pozîsyona xwe ji bo piştgirîkirina meyleke siyasî bi kar bînin. Lê belê dezgeha hilbijartinê ku desteya wê ji çar alîgirên Chavez û tenê ji desteyeke opozîsyonê pêk tê, dibêje ku ew dikarin her çi dibe bila bibe bikin."<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Chávez grapples with a 50/50 nation |url=https://www.economist.com/the-americas/2010/09/23/chavez-grapples-with-a-50/50-nation |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=The Economist |issn=0013-0613 }}</ref> Chavez bi bikaranîna televîzyona dewletê ji bo "hevrikên xwe rexne bike û hevalan pesnê wî bide" di dema kampanyaya hilbijartinê de bi binpêkirina qanûnên kampanyayê hatiye tawanbarkirin; wî binpêkirina qanûnê red kiriye û pêşniyar kiriye ku yekane rêveberê ji pênc rêveberên Konseya Hilbijartinê ya Neteweyî ku ne alîgirê Chávez e û mijarî anî ziman ku dikare ji ber kirina tohmetan were darizandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5hnH8H_eglFrymD2NranoLmqWSN-QD9I067PG3 |sernav=The Associated Press: Election official: Chavez breaking campaign rules |malper=www.google.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 }}</ref> Li gorî nûçegihanekî ''Associated Pressê'' meclîsa hilbijartinê ya Venezuelayê "bi salan e qanûnên ku serok û berpirsên din ên hilbijartî ji kampanyaya çalak a ji bo namzedan asteng dikin, paşguh kiriye."<ref name=":2" /> Chavez gefa lêpirsîna qanûnî li dijî Vicente Diaz ku endamê yekane ya konseya hilbijartinê ku rexne li bikaranîna wî ya zêde ya medyaya dewletê berî dengdanê girtiye, xwariye. Machado gotiye: "em ji bo kampanyayên xwe serdana dengdêran dikin, ji malekê diçin malekê lê kampanyaya partiya desthilatdar bi rêya axavtinên televîzyona dewletê tê birêvebirin."<ref name=":2" /> Dema ku kanala televîzyonê ya dewletê hevpeyvîn bi Machado re dike, wan wêneyên civîna wê ya Ofîsa Dorveger di sala 2005an de bi George W. Bush re ku ji aliyê nûçegihaneke ''Associated Press'' ve wekê "dijminê demdirêj ê Chavez" hatibû binavkirin, weşandibû.<ref name=":2" /> Wê got: "Her çend destûr qedexe bike jî, Me kampanyayeke bi serokatiya PSUV heye ku gelek çavkaniyên ku em dizanin çavkaniyên giştî ne." PSUV ji cadenas nacionales (axaftinên Chávez ên ku hemî her kanala televîzyonê ya Venezuelayê mecbûr bû biweşîne) sûd wergirtiye di heman demê de "kanala sereke ya hikûmetê rêzeçalakiyên mîtîng û reklaman ên ku namzetên Chavez ên bi cilên sor nîşan didan weşandibû".<ref name=":2" /> Dema ku kanala dewletê hevpeyvîn bi Machado re pêk dianî, hevpeyvîn "ji nişkê ve hate qutkirin" û "veguherî mîtîngeke kampanyayê ku Chávez li ber şanoyeke tijî alîgiran diaxivî".<ref name=":2" /> ==== Hilbijartin ==== Machado di 25ê îlona sala 2010an de di hilbijartinên Meclîsa Neteweyî de wekî kesê ku herî zêde deng wergirtiye ew û hevnamzedê Justice First Miranda Enrique Mendoza bû ku "du kesên ku herî zêde ku li seranserê welêt deng wergirtibûn" bi ser ketibû.<ref name=":4"/><ref name=":3"/> Machado gotiye ku serok "bi veguherandina hilbijartinê ji bo referandûmekê li ser xwe şaşiyeke mezin kir..." Ev nîşanek eşkere ye ku venezuelayî hikûmetek otorîter, hikûmetek leşkerî, hikûmetek navendî û hikûmetek ku dixwaze Venezuelayê veguherîne Kûbayê naxwazin... Qonaxeke nû îro dest pê dike û me gaveke mezin ber bi roja ku nirxên demokratîk, azadî, edalet û rêveberîya baş serdest bibin avêtiye."<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.washingtontimes.com/news/2010/sep/27/chavez-opponents-make-gains/ |sernav=Chavez opponents make gains |malper=The Washington Times |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US |paşnav=washingtontimes |pêşnav=The Washington Times }}</ref> Di heman demê de wê gotiye: "Niha me rewatiya dengê welatiyan heye. Em nûnerên gel in."<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Forero |pêşnav=Juan |tarîx=2010-09-28 |sernav=Chavez fails to solidify control |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/09/27/AR2010092706412.html |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US |issn=0190-8286 }}</ref> Wê wiha dawî li axaftina xwe anî: "Pir eşkere ye. Venezuelayê ji komunîzma mîna Kûbayê re got na."<ref>{{Jêder-malper |url=http://english.eluniversal.com/2010/09/27/en_pol_esp_candidate-maria-cori_27A4527011.shtml |sernav=Candidate María Corina Machado: Venezuela said no to communism - Daily News - EL UNIVERSAL |malper=english.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |roja-arşîvê=2011-04-06 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20110406075219/http://english.eluniversal.com/2010/09/27/en_pol_esp_candidate-maria-cori_27A4527011.shtml |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di 21ê adara 2014an de Machado li ser daxwaza Panamayê li Rêxistina Dewletên Amerîkî (OAS) wekî nûnerê alternatîv beşdar bûye ku di nav xwepêşandanên li Venezuelayê de, li ser rewşa Venezuelayê biaxive.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.el-nacional.com/mundo/Martinelli-OEA-pantalones-Venezuela-libere_0_378562148.html |sernav=Martinelli pide a la OEA que se ponga los "pantalones largos" y a Venezuela que libere a los presos |malper=www.el-nacional.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref> Li gorî The Wall Street Journal, piştî beşdarbûna wê li OASê, "parlamenterên alîgirê Maduro ku li Meclîsa Neteweyî serdest in", îdia kirin ku beşdarbûna wê li OASê ji aliyê destûra Venezuelayê ve qedexe ye û wê ji Meclîsa Neteweyî derxistine.<ref name="Vyas2014"/> Machado bi sûcdarkirina Diosdado Cabello (serokê Meclîsa Neteweyî) bi "dîktatoriya li Meclîsa Neteweyî" bersiv daye û gotibû ku dûrxistina wê ji Meclîsa Neteweyî neqanûnî bû.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2014-03-25 |sernav=Venezuela opposition congresswoman's mandate revoked |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26726282 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2014-03-27 |sernav=Venezuela: Opposition legislator Machado returns to Caracas |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-26761798 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=BBC News |ziman=en-GB }}</ref> === Aktîvîstî û xwepêşandanên 2014an === [[Wêne:Presentacion de la iniciativa La Salida - enero de 2014.jpg|thumb|çep|Leopoldo López û María Corina Machado, înîsiyatîfa La Salida pêşkêş dikin. Juan Guaidó jî li pişt e.]] Machado di xwepêşandanên sala 2014an de di nav rêberên xwepêşandanên opozîsyonê ya li dijî Nicolás Maduro de bû. Parlamena Neteweyî ji ber sûcên wekî xiyanet, ji ber tevlêbûna wê yê di xwepêşandanên li dijî hikûmetê de di 18ê adara sala 2014an de daxwaza lêpirsîneke cezayî li dijî Machado kiribû.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.thestar.com.my/news/world/2014/03/19/venezuelan-congress-seeks-probe-of-protest-leader |sernav=Venezuelan Congress seeks probe of protest leader |malper=The Star |tarîx=2014-03-19 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en |paşnav=Israel |pêşnav=Brian Ellsworth and Esteban }}</ref> Machado bersiv da tohmetan û gotibû: "Di dîktatoriyê de, rejîm çiqas qels be, zordarî jî ewqas mezintir dibe."<ref>{{Jêder-malper |url=https://lapatilla.com/2014/03/20/maria-corina-en-dictadura-mientras-mas-debil-este-el-regimen-mayor-sera-la-represion/ |sernav=María Corina: En dictadura, mientras más débil esté el régimen, mayor será la represión |malper=LaPatilla.com |tarîx=2014-03-20 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |paşnav=Lapatilla }}</ref> Piştî dûrxistina wê yê di 21ê adara 2014an de, Machado û alîgirên wê di 1ê nîsana sala 2014an de ber bi navenda bajarê [[Karakas]]ê ve dest bi meşekê kirin ku li dijî dûrxistina Machado xwepêşandan lidarbixin ku li wir Machado hewl dabû ku vegere kursiya xwe yê li meclîsa neteweyî. Parêzvanên neteweyî rê li ber xwepêşanderan girtin ku ji wir derkevin û bi gaza rondikrêj xwepêşandaran belav kiribûn.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Buitrago |pêşnav=Deisy |sernav=Venezuela troops block opposition leader from parliament |url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-protests-idUSBREA301XZ20140401 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=U.S. |ziman=en-US }}</ref> Di gulana sala 2014an de, rayedarê hikûmetê Jorge Rodríguez îdiayên komployeke ji aliyê siyasetmedar û rayedarên opozîsyonê ve anîbû ziman ku di nav wan de Machado jî hebû ku îdia kiribû ku wan hewl dane ku hikûmeta Maduro hilweşînin.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=En fotos y video: presentan “escandalosos correos” que muestran el plan de magnicidio contra Maduro |url=http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/240876/en-fotos-presentan-correos-electronicos-que-muestran-golpe-militar-contra-nicolas-maduro/ |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=Noticias24 |roja-arşîvê=2015-05-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150511204636/http://www.noticias24.com/venezuela/noticia/240876/en-fotos-presentan-correos-electronicos-que-muestran-golpe-militar-contra-nicolas-maduro/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Delîlên ku ji aliyê hikûmeta Venezuelayê ve hatine pêşkêşkirin, e-name bûn ku hatibû îdia kirin ku ji Machado û Pedro Mario Burelli re hatine şandin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/protestas-en-venezuela/140606/burelli-difundio-correo-que-utilizo-el-sebin-para-falsificar-prueba |sernav=Burelli difundió correo que "utilizó el Sebin para falsificar prueba" |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://reportero24.com/2014/06/11/judicial-dictan-orden-de-captura-a-burelli-arria-y-koesling/ |sernav=JUDICIAL: dictan orden de captura a Burelli, Arria y Koesling {{!}} Reportero24 |tarîx=2014-06-11 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en-US }}{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=nîsan 2026 }}</ref> Burelli bersiv da ku e-name ji hêla Servîsa Îstîxbarata Bolîvarî (SEBIN) ve hatine guhertin û diyar kiriye ku e-nameyên orîjînal di destê wî de hene.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.eluniversal.com/nacional-y-politica/140604/fiscalia-libro-ordenes-de-comparecencia-para-burelli-machado-y-arria |sernav=Fiscalía libró órdenes de comparecencia para Burelli, Machado y Arria |malper=www.eluniversal.com |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref> Di hezîrana sala 2014an de, Dozgerê giştî Luisa Ortega Díaz bi Burelli, [[Diego Arria]] û Ricardo Koesling re gazî Machado jî kiribû.<ref name=":6">{{Jêder-nûçe |sernav=Ordenan captura de Diego Arria y otros dos opositores venezolanos - Venezuela - ElNuevoHerald.com |url=http://www.elnuevoherald.com/2014/06/11/1770343/fiscal-general-de-venezuela-ordena.html |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=El Nuevo Herald }}</ref> Di 11ê hezîrana 2014an de, fermana girtinê hatibû dayîn.<ref name=":6"/> Burelli Kivu, pargîdaniyeke ewlehiya sîberê li [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] kirê kiribû ku e-nameyên îdiakirî analîz bike. Kivu gihîşt wê encamê ku "ti delîl tune ku di navbera hesabên e-nameya [[Google]] ya [[Pedro Burelli]] û wergirên gumanbar de e-name hebin" ku e-nameyên gumanbar ên ku ji aliyê hikûmeta Venezuelayê ve hatine pêşkêş kirin "gelek nîşanên manîpulekirina bikarhêneran" hebûn û ku "karbidestên Venezuelayê e-nameyên sexte bikar anîne ku dijberên hikûmetê bi komploya kuştina serok [[Nicolas Maduro]] tawanbar bikin".<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.scribd.com/document/232153227/Evidence-in-English-Evidencia-en-Castellano |sernav=Evidence in English - Evidencia en Castellano {{!}} PDF {{!}} Email {{!}} Computer File |malper=Scribd |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Córdoba |pêşnav=José de |tarîx=2014-06-30 |sernav=Expert Says Emails Used to Accuse Maduro Opponents of Assassination Plot Are Fake |url=http://online.wsj.com/articles/expert-says-emails-used-to-accuse-maduro-opponents-of-assassination-plot-are-fake-1404171138 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=Wall Street Journal |ziman=en-US |issn=0099-9660 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Editorial |pêşnav= |sernav=Venezuela accused of forging Maduro assassination plot evidence |url=http://uk.reuters.com/article/uk-venezuela-plot-idUKKBN0F72GT20140702 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=Reuters |ziman=en-GB |roja-arşîvê=2016-03-05 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160305082647/http://uk.reuters.com/article/uk-venezuela-plot-idUKKBN0F72GT20140702 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Di mijdara sala 2014an de, rayedarên hikûmetê ragihandin ku Machado dê di 3ê kanûna 2014an de bi fermî were tawanbarkirin.<ref name="Vyas2014">{{Jêder-nûçe |paşnav=Vyas |pêşnav=Kejal |tarîx=2014-11-27 |sernav=Venezuela to Charge Opposition Leader in Alleged Plot to Kill President |url=http://online.wsj.com/articles/venezuela-to-charge-opposition-leader-in-alleged-plot-to-kill-president-1417050209 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=Wall Street Journal |ziman=en-US |issn=0099-9660 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Staff |pêşnav= |sernav=Venezuela to charge opposition leader over alleged plot to kill Maduro |url=https://www.reuters.com/article/us-venezuela-opposition-idUSKCN0JA2DQ20141126 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |xebat=U.S. |ziman=en-US }}</ref> Machado û yên din diyar kirin ku tohmet derew in û ji aliyê hikûmetê ve hatine afirandin ku balê ji pirsgirêkên aborî yên welêt û rapirsîyên ku rêjeya pejirandina Maduro di asta herî nizm a rekorên ji %30 nîşan didin dûr bixin.<ref name="Vyas2014" /> Di navbera salên 2014 û 2021ê de, Machado wekê weşanger li radyoya Radio Caracasê de xebitî ku li wir wê bernameyeke heftane ya saetekê û analîzên siyasî bi navê ''Contigo: Con María Corina Machado'' pêşkêş kiriye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diariolaregion.net/2014/09/22/maria-corina-machado-estara-contigo-todos-los-martes-en-rcr-750/ |sernav=María Corina Machado estará “Contigo” todos los martes en RCR 750 AM - La Region |tarîx=2014-09-22 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es }}</ref><ref name="Lapatilla2014">{{Jêder-malper |url=https://lapatilla.com/2014/09/24/maria-corina-machado-ahora-tiene-programa-de-radio/ |sernav=María Corina Machado ahora tiene programa de radio |malper=LaPatilla.com |tarîx=2014-09-24 |roja-gihiştinê=2025-10-12 |ziman=es |paşnav=Lapatilla }}</ref><ref name="Lapatilla2014"/> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1967]] [[Kategorî:Kesên ji Karakasê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Siyasetmedarên ji Karakasê]] [[Kategorî:Siyasetmedarên Venezuelayê]] [[Kategorî:Xelatgirên Nobela Aştiyê]] 2rj3ovz8okiaoowujy2o3skqwl83q2g 0 311914 1995996 1976692 2026-04-03T05:51:56Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995996 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2025}} {{Agahîdank nivîskar | nav = | wêne = Roger Sozdar (Nivîskar).jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Roger Sozdar | pîşe = [[Nivîskar]] | roja_jidayikbûnê = [[1985]] | cihê_jidayikbûnê = [[Qereyazî]], [[Erzîrom]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | netewe = [[Kurd]] | ziman = [[Kurdî]] | tevger = | şêwe = [[Helbest]], [[Çîrok]], [[Roman]] | | şanenav = }} '''Roger Sozdar''' (jdb. 23 nîsan 1985 li gundê [[Têco]], [[Qereyazî]], [[Erzirom]]), [[nivîskar]]ê [[kurd]] e. == Jînenîgarî == Xwendina xwe ya seretayî û a navîn li [[YÎBO]] ya [[Qereyazî|Qereyaziyê]] qedand. Ji ber sedemên siyasî neçar ma ku biçe dibistana amedeyî li [[Enqere]]yê bixwîne. Di sala [[2009]]an de ji bo xwendina zanîngehê derbasê [[Riha]]yê bû lê ji ber xebatên siyasî dev ji xwendinê berda. Heta niha sê pirtûkên wî hatine weşandin, ya bi navê "Tazî" di 2021î de ji [[weşanxaneya Aryenê]] derketiye. Di sala 2023an de jî pirtûka xwe ya bi navê "Rêzan û Çolo" dîsa ji weşanxaneya Aryenê hatiye çapkirin.<ref>[https://diyarname.com/news.php?Idx=60145/ Pirtûkek nû "Rêzan û Çolo" derket]</ref> Pirtûka wî a siyan a binavê "Tirs" jî di sala 2025an de ji [[weşanxaneya Bêjingê]] hatiye çapkirin. Di kovar, sîteyên medyaya ciwakî û di sepanên li ser zimanê kurdî de, gelek nivîs û çîrokln wî hatine weşandin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tazi-ji-aryene-dercu-152283/ |sernav=‘Tazî’ ji Aryenê derçû |roja-gihiştinê=2025-10-28 |roja-arşîvê=2025-09-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20250913173954/https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tazi-ji-aryene-dercu-152283 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Nivîskar ji ber şert û mercên siyasî niha penaber e, jiyana xwe li [[Fransa]] yê didomîne.<ref name=":0"/> [[Nivîskar]], ku berhemên xwe bi şêwazek rexnegir dinivîse, "rastiyan bi zelalî dide, bi bûyerên civakî re mijûl dibe, li ser kêmasiyên karakterên xwe disekine, armanc dike ku xwendevanên xwe neçar bike ku empatî bikin û tevbigerin, û bi pirsgirêkên civaka xwe re mijûl mijul bibin", bi vê nêzîkatiyê rêbaza hunerî ya Realîzma Sosyalîst ango civakî dipejirîne.<ref>[https://www.mezopotamyaajansi35.com/kr/CAND-U-HUNER/content/view/215890?page=45/ Pirtûka çîroka kurdî ya bi navê ‘Rêzan û Çolo’ derket]{{Mirin girêdan|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Berhem == * '' Tazî '' [[Weşanên Aryen]], 2021 * '' Rêzan û Çolo '' Weşanên Aryen, 2023 * '' Tirs '' [[Weşanên Bêjing]], 2025 == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [https://yeniyasamgazetesi9.com/kurtce-oyku-kitabi-rezan-u-colo-cikti/ Kütçe Öykü Kitabı Rezan û Çolo çıktı.] * [https://xwebun2.org/rezan-u-colo/ Rezan û Çolo] * [https://www.ozgurpolitika.com/haberi-asabildigimiz-korkularimiz-oraninda-buyuduk-205562/ Aşabildiğimiz Korkularımız Kadar Büyüdük] * [https://yeniyasamgazetesi9.com/yuzlestigimiz-oranda-barisi-insa-ederiz/ Yüzleştğimiz Oranda Barışı İnşa ederiz] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Agahîdank nivîskar]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] kqznzliascsmy0s3w84b38622jv6nid 1995999 1995996 2026-04-03T06:22:43Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/addtarix.py|Bot]]: Tarîx hat sererastkirin: {{[[Şablon:Mirin girêdan|Mirin girêdan]]}} 1995999 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya pêşîn 2025}} {{Agahîdank nivîskar | nav = | wêne = Roger Sozdar (Nivîskar).jpg | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Roger Sozdar | pîşe = [[Nivîskar]] | roja_jidayikbûnê = [[1985]] | cihê_jidayikbûnê = [[Qereyazî]], [[Erzîrom]] | roja_mirinê = | cihê_mirinê = | netewe = [[Kurd]] | ziman = [[Kurdî]] | tevger = | şêwe = [[Helbest]], [[Çîrok]], [[Roman]] | | şanenav = }} '''Roger Sozdar''' (jdb. 23 nîsan 1985 li gundê [[Têco]], [[Qereyazî]], [[Erzirom]]), [[nivîskar]]ê [[kurd]] e. == Jînenîgarî == Xwendina xwe ya seretayî û a navîn li [[YÎBO]] ya [[Qereyazî|Qereyaziyê]] qedand. Ji ber sedemên siyasî neçar ma ku biçe dibistana amedeyî li [[Enqere]]yê bixwîne. Di sala [[2009]]an de ji bo xwendina zanîngehê derbasê [[Riha]]yê bû lê ji ber xebatên siyasî dev ji xwendinê berda. Heta niha sê pirtûkên wî hatine weşandin, ya bi navê "Tazî" di 2021î de ji [[weşanxaneya Aryenê]] derketiye. Di sala 2023an de jî pirtûka xwe ya bi navê "Rêzan û Çolo" dîsa ji weşanxaneya Aryenê hatiye çapkirin.<ref>[https://diyarname.com/news.php?Idx=60145/ Pirtûkek nû "Rêzan û Çolo" derket]</ref> Pirtûka wî a siyan a binavê "Tirs" jî di sala 2025an de ji [[weşanxaneya Bêjingê]] hatiye çapkirin. Di kovar, sîteyên medyaya ciwakî û di sepanên li ser zimanê kurdî de, gelek nivîs û çîrokln wî hatine weşandin.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tazi-ji-aryene-dercu-152283/ |sernav=‘Tazî’ ji Aryenê derçû |roja-gihiştinê=2025-10-28 |roja-arşîvê=2025-09-13 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20250913173954/https://www.ozgurpolitika.com/haberi-tazi-ji-aryene-dercu-152283 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Nivîskar ji ber şert û mercên siyasî niha penaber e, jiyana xwe li [[Fransa]] yê didomîne.<ref name=":0"/> [[Nivîskar]], ku berhemên xwe bi şêwazek rexnegir dinivîse, "rastiyan bi zelalî dide, bi bûyerên civakî re mijûl dibe, li ser kêmasiyên karakterên xwe disekine, armanc dike ku xwendevanên xwe neçar bike ku empatî bikin û tevbigerin, û bi pirsgirêkên civaka xwe re mijûl mijul bibin", bi vê nêzîkatiyê rêbaza hunerî ya Realîzma Sosyalîst ango civakî dipejirîne.<ref>[https://www.mezopotamyaajansi35.com/kr/CAND-U-HUNER/content/view/215890?page=45/ Pirtûka çîroka kurdî ya bi navê ‘Rêzan û Çolo’ derket]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=nîsan 2026 }}</ref> == Berhem == * '' Tazî '' [[Weşanên Aryen]], 2021 * '' Rêzan û Çolo '' Weşanên Aryen, 2023 * '' Tirs '' [[Weşanên Bêjing]], 2025 == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [https://yeniyasamgazetesi9.com/kurtce-oyku-kitabi-rezan-u-colo-cikti/ Kütçe Öykü Kitabı Rezan û Çolo çıktı.] * [https://xwebun2.org/rezan-u-colo/ Rezan û Çolo] * [https://www.ozgurpolitika.com/haberi-asabildigimiz-korkularimiz-oraninda-buyuduk-205562/ Aşabildiğimiz Korkularımız Kadar Büyüdük] * [https://yeniyasamgazetesi9.com/yuzlestigimiz-oranda-barisi-insa-ederiz/ Yüzleştğimiz Oranda Barışı İnşa ederiz] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Agahîdank nivîskar]] [[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wêjevanên kurd]] l9e8xqevs0wy6zxwca41cfkq7gr5bz4 0 313235 1995820 1971137 2026-04-02T18:21:59Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995820 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank hunermend | wêne = | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Yelda Ebasî di Navenda Çanda Mezapotamya de 2016 | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn sal|1979}} | cihê_jidayikbûnê = [[Kerec]] [[Elborz (parêzgeh)|Elborz]] | paşbingeh = solo_singer | pîşe = Muzîkvan | malper = }} '''Mohsen Mizazade''' hunermendeke kurd a [[Kurdên Xorasanê|Xorasanê]] ye. == Kurtejiyan == Mohsen Mîrzazade di 1ê sibata sala 1978an de li [[Kerec]]ê ji dayik bûye. Ew bi eslê xwe [[Kurdên Xorasanê]] ye. Di 10 saliya xwe de dest bi stranbêjiyê kiriye û gelek caran di televîzyonên Îranê de xuya bûye. Mîrzade di gelek rêzefîlmên Îranî de stran gotiye û bi çend hunermendên navdar ên kurd ên wekî [[Yelda Ebasî|Yalda Ebasî]] stranan gotiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4/ |sernav=Biyografiya Mohsen Mîrzazadeh |tarîx=2024-05-07 |roja-gihiştinê=2025-12-22 |ziman=fa-IR |paşnav= |pêşnav= |archive-date=2025-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717190807/https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4/ |url-status=dead }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hunermendên kurd]] [[Kategorî:Hunermendên kurdên Xorasanê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1979]] [[Kategorî:Kurdên Xorasanê]] 6h2dr3fuksuwh9jvqxi13zvnqna3wwk 1995828 1995820 2026-04-02T19:12:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 1995828 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank hunermend | wêne = | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = Yelda Ebasî di Navenda Çanda Mezapotamya de 2016 | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn sal|1979}} | cihê_jidayikbûnê = [[Kerec]] [[Elborz (parêzgeh)|Elborz]] | paşbingeh = solo_singer | pîşe = Muzîkvan | malper = }} '''Mohsen Mizazade''' hunermendeke kurd a [[Kurdên Xorasanê|Xorasanê]] ye. == Kurtejiyan == Mohsen Mîrzazade di 1ê sibata sala 1978an de li [[Kerec]]ê ji dayik bûye. Ew bi eslê xwe [[Kurdên Xorasanê]] ye. Di 10 saliya xwe de dest bi stranbêjiyê kiriye û gelek caran di televîzyonên Îranê de xuya bûye. Mîrzade di gelek rêzefîlmên Îranî de stran gotiye û bi çend hunermendên navdar ên kurd ên wekî [[Yelda Ebasî|Yalda Ebasî]] stranan gotiye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4/ |sernav=Biyografiya Mohsen Mîrzazadeh |tarîx=2024-05-07 |roja-gihiştinê=2025-12-22 |ziman=fa-IR |paşnav= |pêşnav= |roja-arşîvê=2025-07-17 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20250717190807/https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Hunermendên kurd]] [[Kategorî:Hunermendên kurdên Xorasanê]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1979]] [[Kategorî:Kurdên Xorasanê]] 3224v87hibpq1t0tymip1wqekvupozq 0 313707 1996023 1975414 2026-04-03T09:57:45Z Avestaboy 34898 1996023 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Afonso V''' {{IPA-pt|ɐˈfõsu}}, anku '''Afonsoyê Pêncem''', bi nasnavê xwe "Yê Afrîkî" (portûgalî: ''o Africano'') jî dihat nasîn (jdb. 15 kanûna paşîn 1432 - m. 28 tebax 1481), keyê Portûgalê ji sala 1438an heta 1481ê bû. Ew kurê [[Duarte]], keyê Portûgalê û [[Elionora Aragonê]] bû. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1432]] [[Kategorî:Key]] [[Kategorî:Keyên Portûgalê]] [[Kategorî:Kurên keyan]] [[Kategorî:Mirin 1481]] kvhho6vc7i0gsc1eobrec69f01ox68t 0 313750 1995989 1990722 2026-04-03T02:28:00Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995989 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=kanûna paşîn 2026}} {{Paqij bike|tarîx=adar 2026}} Di dema [[Xwepêşandanên li Îranê 2025-2026]] de, diaspora Îranî li hemberî, di nav cîhanê de, têkilî meydanên pîrozî kirin, di [[Kanada]] de jî,<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-04 |sernav=Iranians in Canada rally in support of protests at home |url=https://www.iranintl.com/en/202601048513 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en |roja-arşîvê=5 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260105223313/https://www.iranintl.com/en/202601048513 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Iranians in Toronto rally urging broader media coverage |url=https://www.iranintl.com/en/202601108325 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> di Amerîkaya Yekbûyî,<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Lion and Sun flag, chants of 'death to Khamenei' at New York rally |url=https://www.iranintl.com/en/202601102207 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-09 |sernav='I'm here to be their voice.' Iranian Angelenos protest against Khamenei regime |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/iran-anti-government-protest-los-angeles-diaspora/3829565/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=NBC Los Angeles |ziman=en-US |roja-arşîvê=10 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260110070810/https://www.nbclosangeles.com/news/local/iran-anti-government-protest-los-angeles-diaspora/3829565/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-06 |sernav=Iranians rally in Los Angeles in support of protests at home |url=https://www.iranintl.com/en/202601062032 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> di [[United Kingdom]],<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=AFP |tarîx=2026-01-04 |sernav='A turning point': Iranian diaspora in UK rallies to support protesters in Iran |url=https://www.timesofisrael.com/a-turning-point-iranian-diaspora-in-uk-rally-to-support-protesters-in-iran/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |xebat=The Times of Israel |ziman=en-US |issn=0040-7909 |roja-arşîvê=5 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260105191301/https://www.timesofisrael.com/a-turning-point-iranian-diaspora-in-uk-rally-to-support-protesters-in-iran/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-04 |sernav=Iranian diaspora in UK rallies in London to support protesters in Iran |url=https://www.scmp.com/news/world/europe/article/3338638/members-iranian-diaspora-uk-rally-london-support-protesters-iran |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=South China Morning Post |ziman=en |roja-arşîvê=4 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260104071127/https://www.scmp.com/news/world/europe/article/3338638/members-iranian-diaspora-uk-rally-london-support-protesters-iran |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-03 |sernav=Iranians, Jews gather for anti-regime protest in London |url=https://www.jpost.com/international/article-882177 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |ziman=en |roja-arşîvê=4 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260104101036/https://www.jpost.com/international/article-882177 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref name="europe-rally" /> di [[Norway]],<ref name="Mohabat" /> Sweden,<ref name="europe-rally">{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-04 |sernav=Rallies held across Europe in support of Iran protests |url=https://www.iranintl.com/en/202601043386 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> [[Denmark]],<ref>{{Jêder-malper |tarîx=19 kanûna paşîn 2026 |sernav=Iran News in Brief - January 19, 2026 |url=https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-news-in-brief-news/iran-news-in-brief-january-19-2026/ |malper=National Council of Resistance of Iran }}</ref> [[Germany]],<ref name="europe-rally" /><ref name="dw-europe" /> Netherlands,<ref name="dw-europe">{{Jêder-malper |tarîx=11 kanûna paşîn 2026 |sernav=Demonstrations across Europe support Iran protests |url=https://www.dw.com/en/demonstrations-across-europe-support-iran-protests/video-75465386 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=dw.com |ziman=en }}</ref> Belgium,<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Protest held in Brussels outside Iranian embassy |url=https://www.iranintl.com/en/202601103342 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> [[France]],<ref name="europe-rally" /> Spain,<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-14 |sernav=Protesters rally in Barcelona in solidarity with demonstrations in Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202601147894 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> Italy,<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2026-01-14 |sernav=Anti-regime protests in Iran and around the world – in pictures |url=https://www.theguardian.com/world/gallery/2026/jan/14/protests-in-iran-in-pictures |roja-gihiştinê=2026-01-17 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077 }}</ref> Greece,<ref>{{Jêder-malper |paşnav=AP |pêşnav=Petros Giannakouris- |tarîx=2026-01-16 |sernav=Greece Iran Protest |url=https://www.gazettextra.com/news/nation_world/greece-iran-protest/image_01827df5-356b-5414-84a6-859e12315f4f.html |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=GazetteXtra |ziman=en }}{{Mirin girêdan|tarîx=adar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Turkey]],<ref>{{Jêder-malper |sernav=Turkey bars Iranians from protesting outside Istanbul consulate | url=https://www.turkishminute.com/2026/01/11/turkey-bars-iranians-from-protesting-outside-istanbul-consulate/ |roja-gihiştinê=16 kanûna paşîn 2026 |roja-arşîvê=13 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260113185554/https://www.turkishminute.com/2026/01/11/turkey-bars-iranians-from-protesting-outside-istanbul-consulate/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Hungary,<ref name="Mohabat">{{Jêder-nûçe |url=https://mohabatnews.com/fa/news/11/9935 |sernav=حضور پرشمار ایرانیان خارج از کشور برای حمایت از معترضان در ایران |tarîx=19 kanûna paşîn 2026 |xebat=Mohabat News |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa |archive-date=2026-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202231757/https://mohabatnews.com/fa/news/11/9935 |url-status=dead }}</ref> Austria,<ref name="Mohabat" /> Cyprus,<ref name="Mohabat" /> [[Ukraine]], <ref name="Mohabat"/> [[Japan]],<ref name="Mohabat"/> [[Ghana]],<ref name="Mohabat"/> [[Australia]],<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Iranians in Adelaide gather in support of national uprising |url=https://www.iranintl.com/en/202601104197 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> û [[New Zealand]].<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Iranians in New Zealand tear Islamic Republic flag, chant royalist slogan |url=https://www.iranintl.com/en/202601103109 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> Heke di 20ê Tîrme de, welatê ku zêdetirîn meydanên pîrozî hene, Almanya bû, bi 27 meyda di dema 11ê Tîrme û 20ê Tîrme de. Amerîkaya Yekbûyî û Australya her yek ji wan 23 meyda, Kanada 19, û UK 12 meyda pîrozî kirin.<ref name="IranInternational">{{Jêder-nûçe |paşnav=انواری |pêşnav=امیرهادی |url=https://www.iranintl.com/202601196296 |sernav=۱۵ روز همبستگی ایرانیان خارج کشور در ۵ قاره، ۳۰ کشور و ۷۳ شهر |tarîx=20 kanûna paşîn 2026 |xebat=Iran International |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa }}</ref> Hîn jî, hejmara protesterên şikestî têk çûye, lê meyda di Toronto de 110,000 kes hatine rapor kirin.<ref name="IranInternational"/> == Daxwazên protestêr == Protesterên ji civata navneteweyî daxwaz kirine ku “gihîştinê anîn” ji bo şewitandina pêşkeftina şerîkên Îranê di dema 2026 Iran massacres de,<ref name="IranWire">{{Jêder-nûçe |url=https://iranwire.com/fa/news-1/147772-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ |sernav=حضور پرشمار ایرانیان خارج از کشور برای حمایت از معترضان در ایران |tarîx=18 kanûna paşîn 2021 |xebat=Iran Wire |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa }}</ref><ref name="Mohabat"/> di heman demê de, piştgirî ji gelê Îranî û Reza Pahlavi, kurê şah Mohammad Reza Pahlavi kir.<ref name="Mohabat"/> Pahlavi jî piştgirî xwe ji protesterên da û daxwaz kir ku hemû Îranîyan, bi taybetî hêzên ewlehî û parastinê, bi protestan re beşdar bibe.<ref name=":22">{{Jêder-malper |tarîx=29 kanûna pêşîn 2025 |sernav=Iran's Crown Prince Reza Pahlavi backs protests: Join your fellow citizens in the streets |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-881745 |roja-gihiştinê=30 kanûna pêşîn 2025 |malper=The Jerusalem Post |ziman=en |roja-arşîvê=30 kanûna pêşîn 2025 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20251230014127/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-881745 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Di hin meydayan de, protesterên Îranî alîkarîya alîkarîya Alîyê Şah û Tîraşê bi Alîyê Şah û Tîraşê girtin, bandera Îranê yên berê 1979 Inqilaba Îranî yên berê.<ref name="IranInternational"/> Sloganên nîşan didin: "Girtîgehên siyasî yên azad", "Ne monarşî û ne serokatiya—azadi û hevparî", "Mîret lêpêşxistina Khamenei" û "Ev şerê dawî ye—Pahlavi vegere."<ref name="IranWire"/> Îranî Amerîkî daxwaz kirine ku malbata xwediyê pîşesaziyên Îranî ji welatê xwe were parastin, hin kesên ku li Amerîkaya Yekbûyî dijîn.<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-16 |sernav=Iranian-Americans call for deportation of officials' relatives - NY Post |url=https://www.iranintl.com/en/202601162566 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref><ref name="LarijaniDaughter"/> Di Atlanta, Georgia de, komêk proteste kirin li dijî karê Fatemeh Ardeshir Larijani, kurê Ali Larijani di derveyî cihê xebata xwe de.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.iranintl.com/202601193178 |sernav=گروهی از ایرانیان آتلانتا در اعتراض به اشتغال دختر لاریجانی در یک مرکز آمریکایی تجمع کردند |tarîx=20 kanûna paşîn 2026 |xebat=Iran International |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa }}</ref><ref name=":0"/><ref name="LarijaniDaughter">{{Jêder-malper |url=https://www.iranintl.com/en/202601190580 |sernav=Protesters gather in front of where Ali Larijani's daughter works |tarîx=20 kanûna paşîn 2026 |malper=Iran International |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> Larijani wekî çêkerê kêmkirinên mezin hatibû şîrove kirin, bi peymana endamên hilbijartî ya hukûmeta Îranê.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Ali Larijani Masterminded the Massacre says Former Official |url=https://iranwire.com/en/news/147783-ali-larijani-masterminded-the-massacre-says-former-official/ |roja-gihiştinê=19 kanûna paşîn 2026 |weşanger=Iran Wire |tarîx=19 kanûna paşîn 2026 }}</ref> Yektiya protesterên ku cîhan bi kesûbar e, pêşveçûna deynavîna internetê, ku wan dibêjin yek ji şêwazên ku komkujî di destpêkê de pêşbînîya girtîgehên serhildana Îranê yan xistîna piştgirî li xelatên herêmî.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=شکیب |pêşnav=شیرین |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D9%87/a-75470618 |sernav=روایت ایرانیان خارج از کشور از قطع ارتباطات و سرکوب گسترده |tarîx=12 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> == Bersîvên == Reza Pahlavi, kurê şah Mohammad Reza Pahlavi, piştgirî xwe ji protesterên da, û daxwaz kir ku hemû Îranîyan, bi taybetî hêzên ewlehî û parastinê, bi protestan re beşdar bibe.<ref name=":22"/> Maryam Rajavi, hevalê komîteya Pêşverûyên Mojahedinên Gelê Îranê (MEK), got ku protesterên "têkildan ji hêzên dijminê", digot şoreşgerên ku rêza hilbijartinê di nava xistinê de bixinîn wan da ku "derfetên şaredarên Îranê azad li şêwaza wan dikin."<ref name="mekrajavi">{{Jêder-nûçe |paşnav1=Dorgan |pêşnav1=Michael |sernav=Protests spread across Iran as regime threatens US forces as 'legitimate targets' after Trump warning |url=https://www.foxnews.com/world/protests-spread-across-iran-regime-threatens-us-forces-legitimate-targets-after-trump-warning |roja-gihiştinê=3 kanûna paşîn 2026 |xebat=Fox News |tarîx=2 kanûna paşîn 2026 |roja-arşîvê=2 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260102233154/https://www.foxnews.com/world/protests-spread-across-iran-regime-threatens-us-forces-legitimate-targets-after-trump-warning |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Gissou Nia, parastara mafên mirov û ekspert li ser Îranê, îfade kir ku herçî krizên aborî sebebê protestoya bû, sloganên û rewtayên protesterên şewitîna bingehîn yên negerîna mezin ên mafên xwe û hewce ne ku hukûmeta Îranê were berxwedan.<ref name="Noll">{{Jêder-nûçe |tarîx=31 kanûna pêşîn 2025 |sernav=Is Iran on the brink? Key information about the protests |url=https://www.dw.com/en/iran-on-the-brink-key-information-about-the-protests/a-75346485 |roja-gihiştinê=31 kanûna pêşîn 2025 |xebat=DW |roja-arşîvê=31 kanûna pêşîn 2025 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20251231122358/https://www.dw.com/en/iran-on-the-brink-key-information-about-the-protests/a-75346485 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Şirin Ebadi, dissîdenta Îranî û nobel pîşeber, şerîkên ewlehî ya Îranê di Fasa de ji bo ku têkildana ne hêsan li ser protesterên bê silah kildanê pêşkêş kirin û vêya wekî şikestina mafên mirovî şand. Di peyamêkê ku li Instagramê şêwirmand, Ebadi pêşniyar kir ku bikaranîna xwedîkî hilbijartî li dijî şehîdanên bê silah niha peymanek nedîtin. Ew daxwaz kir ku otorîten zû wekî şikestinê ya şewatê bigihîjin, piştgiriya dêştina qewmên kesên ji şikesteqiyan vedigere û lêkolînê bikarînin ku kî ji bo bikaranîna gerandina jiyanê yên berdewam beşdar bû. <ref>{{Jêder-malper |tarîx=31 kanûna pêşîn 2025 |sernav=Nobel Peace laureate condemns direct fire on protesters |url=https://www.iranintl.com/en/202512315381 |roja-gihiştinê=31 kanûna pêşîn 2025 |malper=Iran International |ziman=en |roja-arşîvê=2 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260102014259/https://www.iranintl.com/en/202512315381 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Di dema 2026 Internetê li Îranê de, ew got ku hukûmeta Îranê dikare şewatêk mezin li ser kevinê bi bikaranîna deynavîna têkiliyên giştî, dîsa daxwaz kir ku hukumetên Rojhilata Navîn binivîsin, piştgirî bikin.<ref>{{Jêder-malper |tarîx=9 kanûna paşîn 2026 |sernav=Nobel laureate warns of 'massacre' in Iran under internet blackout |url=https://www.iranintl.com/en/202601098879 |roja-gihiştinê=9 kanûna paşîn 2026 |malper=iranintl |ziman=en |roja-arşîvê=9 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260109210705/https://www.iranintl.com/en/202601098879 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Masih Alinejad, rojnamevan û şoreşgerê Îranî-Amerîkî, îfade kir ku peyama Serokê Dewletê Donald Trump ji bo Îranê gelê “peyama hêvîya xweş” da û ev jî ku ew li aliyê rastê mezinê ji ramanê di hembêzîna tarîxê de ye.<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-02 |sernav=Activist says protesters in Iran have a 'clear demand' {{!}} Fox News Video |url=https://www.foxnews.com/video/6387172973112 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=Fox News |ziman=en-US |roja-arşîvê=5 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260105175428/https://www.foxnews.com/video/6387172973112 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |sernav=Trump 'on the right side of history' by supporting Iranian protesters, says Iranian activist |url=https://www.nbcnews.com/meet-the-press/video/trump-on-the-right-side-of-history-by-supporting-iranian-protesters-says-iranian-activist-255313477815 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=NBC News |ziman=en |roja-arşîvê=7 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260107090959/https://www.nbcnews.com/meet-the-press/video/trump-on-the-right-side-of-history-by-supporting-iranian-protesters-says-iranian-activist-255313477815 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2025-12-30 |sernav=Protests erupt across Iran as currency sinks to record low |url=https://www.yahoo.com/news/videos/protests-erupt-across-iran-currency-223453580.html |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=Yahoo News |ziman=en-US |roja-arşîvê=31 kanûna pêşîn 2025 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20251231010553/https://www.yahoo.com/news/videos/protests-erupt-across-iran-currency-223453580.html |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Di gelê Îranî ya mezin de, daxwazên zêde bûn ku serhildanên Amerîkî li Îranê têkilî bidin.<ref>{{Jêder-malper |paşnav=Abedi |pêşnav=Hooman |tarîx=2026-01-17 |sernav=Calls by Iranians for US strike grow as Trump delays action |url=https://www.iranintl.com/en/202601170036 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> == Tewrîyên li dijî protesterên diasporayê == Di dema ku diaspora ya Îranê li ser navê peywendîyên yekbûna cîhanê raliyên solîdarî dikin, raporek ji tewrîyên û threatsên li dijî wan hatine derxistin. Deutsche Welle raporek da ku exîlên Îranî bi taybetî ji hêla xizmetên sereke yên hukûmeta Îranê re têne hedef kirin.<ref>{{Jêder-malper |sernav=How dangerous are Iranian secret services in Germany? |malper=Deutsche Welle |url=https://www.dw.com/en/how-dangerous-are-iranian-secret-services-in-germany/a-75538204 }}</ref> Di raliyek solîdarî ya 11ê Çile 2026an li Los Angeles de, otomobîlê U-Haul ji bo tewriyê bi şikandina protesterên hat bikar anîn, ku du kesan hatin xurtkirin.<ref>{{Jêder-malper |paşnav1=Rendon |pêşnav1=Karla |paşnav2=Soto |pêşnav2=Missael |tarîx=11 kanûna paşîn 2026 |sernav=U-Haul drives through protest against Iran government in Westwood |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/u-haul-plows-through-crowd-of-protesters-in-westwood/3830064/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2026 |malper=NBC Los Angeles |roja-arşîvê=14 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260114203113/https://www.nbclosangeles.com/news/local/u-haul-plows-through-crowd-of-protesters-in-westwood/3830064/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Gelek Îranîyên li ser medyaya civakî îşaret kirin ku peyama li ser alîyê otobûsê bi giştî tê girêdanî bi alîkariya têkiliyên Islamî-Marxîst yên rêxistina People's Mojahedin Organization of Iran (MEK).<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-12 |sernav=Truck plows into crowd of Iran regime protesters in LA |url=https://www.jpost.com/international/article-883031 |roja-gihiştinê=2026-01-13 |malper=The Jerusalem Post |ziman=en |roja-arşîvê=13 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260113071010/https://www.jpost.com/international/article-883031 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Hukûmet daxuyaniyê kiriye ku ajentê otobûsa Calor Madanescht (48 salî) bi şopandina xwe otobûsa li nav çarçoveya protestê hat kirin, lê ew roja pêşîn bê pêdivîbûnê hate berdan.<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-12 |sernav=U-Haul driver identified, released following arrest for reckless driving during Westwood protest |url=https://abc7.com/post/haul-driver-calor-madanescht-arrested-going-crowd-during-anti-iranian-regime-protest-westwood/18392031/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=ABC7 Los Angeles |ziman=en |roja-arşîvê=16 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260116225534/https://abc7.com/post/haul-driver-calor-madanescht-arrested-going-crowd-during-anti-iranian-regime-protest-westwood/18392031/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref name="jj">{{Jêder-malper |paşnav=Fishbach |pêşnav=Brian |tarîx=2026-01-14 |sernav=U-Haul Truck Drives Through Free Iran March in Westwood; Driver Charged with Misdemeanor and Released |url=https://jewishjournal.com/community/386311/u-haul-truck-drives-through-free-iran-march-in-westwood-driver-charged-with-misdemeanor-and-released/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=Jewish Journal |ziman=en-US |roja-arşîvê=15 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260115020502/https://jewishjournal.com/community/386311/u-haul-truck-drives-through-free-iran-march-in-westwood-driver-charged-with-misdemeanor-and-released/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Di protestan 16ê Çile 2026an li London de, şerên şiddetê hatin, ku di encama wan de gelek protesterên xurt bûn û bi nexweşxaneya wan hatin, çar polîsan ji Metropolîtan Polîs hate şikandin, û 14 kes hatin girtin ji bo têkiliyên wekî teşwîqên şiddetî, şerê li ser karê emerjansî, qelekên kriminalî, û bûnî bi temamî li ser malê diplomatik.<ref name="uk-iranians1">{{Jêder-malper |sernav='Violent disorder' at Iran's London embassy leaves four police officers in hospital - with at least 14 arrested |url=https://news.sky.com/story/violent-disorder-at-irans-london-embassy-leaves-four-in-hospital-13495225 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=Sky News |ziman=en }}</ref><ref name="uk-iranians2">{{Jêder-nûçe |paşnav=Sawer |pêşnav=Patrick |tarîx=2026-01-17 |sernav=Protesters injured in clashes outside Iranian embassy |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2026/01/17/iran-protests-embassy-london-metropolitan-police/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |xebat=The Telegraph |ziman=en-GB |issn=0307-1235 }}</ref> Piştî protestan 17ê Çile 2026an li Hamburg, du protesterên şiddetî hatin xurt kirin di weşandinê de, herwiha yekê bi tîr û şîdetê hat xurtkirin, ku heta ew ku sê kesên şüphelî hatin girtin.<ref>{{Jêder-malper |paşnav=Bagchi |pêşnav=Rounak |sernav=Hamburg Stabbing: Two Seriously Injured During Anti-Iran Protest in Germany, Suspect's Photo Emerges |url=https://www.timesnownews.com/world/europe/hamburg-stabbing-two-seriously-injured-anti-iran-protests-in-germany-suspect-photo-article-153465558 |tarîx=18 kanûna paşîn 2026 |malper=Times Now News |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |paşnav=Knoop |pêşnav=Thomas |sernav=Hamburg: Zwei Männer nach Anti-Mullah-Demo mit Messer niedergestochen |url=https://www.bild.de/regional/hamburg/hamburg-zwei-maenner-nach-anti-mullah-demo-mit-messer-niedergestochen-696bc5e68eda3a7225224d87 |tarîx=17 kanûna paşîn 2026 |malper=Bild |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref><ref name="ec"/><ref>{{Jêder-malper |sernav=Germany: Two people stabbed in clashes with Iranian protesters in Hamburg - video | url=https://www.agenzianova.com/en/news/Germany%3A-Two-people-stabbed-in-clashes-between-Iranian-protesters-in-Hamburg/ |malper=Agenzia Nova |tarîx=18 kanûna paşîn 2026 |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> Şüphelîyan têne şopandin wekî neteweyên Afghan, û hukûmetê gotibû ku weşandinê piştrast kirin.<ref name="ec">{{Jêder-malper |paşnav=Kudryavtsev |pêşnav=Kirill |sernav=Hamburg: 'Afghan Nationals' Attack Iranian Protesters |url=https://europeanconservative.com/articles/news-corner/hamburg-afghan-nationals-knife-attack-iranian-protesters-germany/ |malper=European Conservative |tarîx=18 kanûna paşîn 2026 |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> Îranîyên li derveyî welatê jî di dijî têkiliyên online û phishîng scams hatin hedef kirin di dema protestan de di navbera çalakên internetê yên 2026ê di Îranê de.<ref>{{Jêder-malper |paşnav=Whittaker |pêşnav=Zack |sernav=How a hacking campaign targeted high-profile Gmail and WhatsApp users across the Middle East | url=https://techcrunch.com/2026/01/16/how-a-hacking-campaign-targeted-high-profile-gmail-and-whatsapp-users-across-the-middle-east/ |malper=Tech Crunch |tarîx=16 kanûna paşîn 2026 |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.iranintl.com/en/202601205735 |sernav=Iran-linked ‘Handala Hack’ now routing attacks via Starlink, Cyber firm says |tarîx=20 kanûna paşîn 2026 |xebat=Iran International |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Elî Xamineyî]] [[Kategorî:2026 li Almanyayê]] [[Kategorî:2026 li Awistiryayê]] [[Kategorî:2026 li Belçîkayê]] [[Kategorî:2026 li Bulgaristanê]] [[Kategorî:2026 li Danîmarkayê]] [[Kategorî:2026 li DYAyê]] [[Kategorî:2026 li Ermenistanê]] [[Kategorî:2026 li Fînlendayê]] [[Kategorî:2026 li Fransayê]] [[Kategorî:2026 li Hindistanê]] [[Kategorî:2026 li Holendayê]] [[Kategorî:2026 li Îranê]] [[Kategorî:2026 li Îsraêlê]] [[Kategorî:2026 li Îtalyayê]] [[Kategorî:2026 li Japonê]] [[Kategorî:2026 li Kanadayê]] [[Kategorî:2026 li Keyaniya Yekbûyî]] [[Kategorî:2026 li Kîprosê]] [[Kategorî:2026 li Korêya Başûr]] [[Kategorî:2026 li Mecaristanê]] [[Kategorî:2026 li Norwêcê]] [[Kategorî:2026 li Polonyayê]] [[Kategorî:2026 li Portûgalê]] [[Kategorî:2026 li Romanyayê]] [[Kategorî:2026 li Slovenyayê]] [[Kategorî:2026 li Spanyayê]] [[Kategorî:2026 li Swêdê]] [[Kategorî:2026 li Swîsreyê]] [[Kategorî:2026 li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:2026 li Ûkraynayê]] [[Kategorî:2026 li Yewnanistanê]] lfpkijup48pie294zjfdtxo4v86p2v0 1995992 1995989 2026-04-03T03:12:13Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 1995992 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=kanûna paşîn 2026}} {{Paqij bike|tarîx=adar 2026}} Di dema [[Xwepêşandanên li Îranê 2025-2026]] de, diaspora Îranî li hemberî, di nav cîhanê de, têkilî meydanên pîrozî kirin, di [[Kanada]] de jî,<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-04 |sernav=Iranians in Canada rally in support of protests at home |url=https://www.iranintl.com/en/202601048513 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en |roja-arşîvê=5 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260105223313/https://www.iranintl.com/en/202601048513 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Iranians in Toronto rally urging broader media coverage |url=https://www.iranintl.com/en/202601108325 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> di Amerîkaya Yekbûyî,<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Lion and Sun flag, chants of 'death to Khamenei' at New York rally |url=https://www.iranintl.com/en/202601102207 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-09 |sernav='I'm here to be their voice.' Iranian Angelenos protest against Khamenei regime |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/iran-anti-government-protest-los-angeles-diaspora/3829565/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=NBC Los Angeles |ziman=en-US |roja-arşîvê=10 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260110070810/https://www.nbclosangeles.com/news/local/iran-anti-government-protest-los-angeles-diaspora/3829565/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-06 |sernav=Iranians rally in Los Angeles in support of protests at home |url=https://www.iranintl.com/en/202601062032 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> di [[United Kingdom]],<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=AFP |tarîx=2026-01-04 |sernav='A turning point': Iranian diaspora in UK rallies to support protesters in Iran |url=https://www.timesofisrael.com/a-turning-point-iranian-diaspora-in-uk-rally-to-support-protesters-in-iran/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |xebat=The Times of Israel |ziman=en-US |issn=0040-7909 |roja-arşîvê=5 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260105191301/https://www.timesofisrael.com/a-turning-point-iranian-diaspora-in-uk-rally-to-support-protesters-in-iran/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-04 |sernav=Iranian diaspora in UK rallies in London to support protesters in Iran |url=https://www.scmp.com/news/world/europe/article/3338638/members-iranian-diaspora-uk-rally-london-support-protesters-iran |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=South China Morning Post |ziman=en |roja-arşîvê=4 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260104071127/https://www.scmp.com/news/world/europe/article/3338638/members-iranian-diaspora-uk-rally-london-support-protesters-iran |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-03 |sernav=Iranians, Jews gather for anti-regime protest in London |url=https://www.jpost.com/international/article-882177 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |ziman=en |roja-arşîvê=4 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260104101036/https://www.jpost.com/international/article-882177 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref name="europe-rally" /> di [[Norway]],<ref name="Mohabat" /> Sweden,<ref name="europe-rally">{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-04 |sernav=Rallies held across Europe in support of Iran protests |url=https://www.iranintl.com/en/202601043386 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> [[Denmark]],<ref>{{Jêder-malper |tarîx=19 kanûna paşîn 2026 |sernav=Iran News in Brief - January 19, 2026 |url=https://www.ncr-iran.org/en/news/iran-news-in-brief-news/iran-news-in-brief-january-19-2026/ |malper=National Council of Resistance of Iran }}</ref> [[Germany]],<ref name="europe-rally" /><ref name="dw-europe" /> Netherlands,<ref name="dw-europe">{{Jêder-malper |tarîx=11 kanûna paşîn 2026 |sernav=Demonstrations across Europe support Iran protests |url=https://www.dw.com/en/demonstrations-across-europe-support-iran-protests/video-75465386 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=dw.com |ziman=en }}</ref> Belgium,<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Protest held in Brussels outside Iranian embassy |url=https://www.iranintl.com/en/202601103342 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> [[France]],<ref name="europe-rally" /> Spain,<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-14 |sernav=Protesters rally in Barcelona in solidarity with demonstrations in Iran |url=https://www.iranintl.com/en/202601147894 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> Italy,<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2026-01-14 |sernav=Anti-regime protests in Iran and around the world – in pictures |url=https://www.theguardian.com/world/gallery/2026/jan/14/protests-in-iran-in-pictures |roja-gihiştinê=2026-01-17 |xebat=The Guardian |ziman=en-GB |issn=0261-3077 }}</ref> Greece,<ref>{{Jêder-malper |paşnav=AP |pêşnav=Petros Giannakouris- |tarîx=2026-01-16 |sernav=Greece Iran Protest |url=https://www.gazettextra.com/news/nation_world/greece-iran-protest/image_01827df5-356b-5414-84a6-859e12315f4f.html |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=GazetteXtra |ziman=en }}{{Mirin girêdan|tarîx=adar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Turkey]],<ref>{{Jêder-malper |sernav=Turkey bars Iranians from protesting outside Istanbul consulate | url=https://www.turkishminute.com/2026/01/11/turkey-bars-iranians-from-protesting-outside-istanbul-consulate/ |roja-gihiştinê=16 kanûna paşîn 2026 |roja-arşîvê=13 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260113185554/https://www.turkishminute.com/2026/01/11/turkey-bars-iranians-from-protesting-outside-istanbul-consulate/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Hungary,<ref name="Mohabat">{{Jêder-nûçe |url=https://mohabatnews.com/fa/news/11/9935 |sernav=حضور پرشمار ایرانیان خارج از کشور برای حمایت از معترضان در ایران |tarîx=19 kanûna paşîn 2026 |xebat=Mohabat News |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa |roja-arşîvê=2026-02-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260202231757/https://mohabatnews.com/fa/news/11/9935 |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Austria,<ref name="Mohabat" /> Cyprus,<ref name="Mohabat" /> [[Ukraine]], <ref name="Mohabat"/> [[Japan]],<ref name="Mohabat"/> [[Ghana]],<ref name="Mohabat"/> [[Australia]],<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Iranians in Adelaide gather in support of national uprising |url=https://www.iranintl.com/en/202601104197 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> û [[New Zealand]].<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-10 |sernav=Iranians in New Zealand tear Islamic Republic flag, chant royalist slogan |url=https://www.iranintl.com/en/202601103109 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> Heke di 20ê Tîrme de, welatê ku zêdetirîn meydanên pîrozî hene, Almanya bû, bi 27 meyda di dema 11ê Tîrme û 20ê Tîrme de. Amerîkaya Yekbûyî û Australya her yek ji wan 23 meyda, Kanada 19, û UK 12 meyda pîrozî kirin.<ref name="IranInternational">{{Jêder-nûçe |paşnav=انواری |pêşnav=امیرهادی |url=https://www.iranintl.com/202601196296 |sernav=۱۵ روز همبستگی ایرانیان خارج کشور در ۵ قاره، ۳۰ کشور و ۷۳ شهر |tarîx=20 kanûna paşîn 2026 |xebat=Iran International |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa }}</ref> Hîn jî, hejmara protesterên şikestî têk çûye, lê meyda di Toronto de 110,000 kes hatine rapor kirin.<ref name="IranInternational"/> == Daxwazên protestêr == Protesterên ji civata navneteweyî daxwaz kirine ku “gihîştinê anîn” ji bo şewitandina pêşkeftina şerîkên Îranê di dema 2026 Iran massacres de,<ref name="IranWire">{{Jêder-nûçe |url=https://iranwire.com/fa/news-1/147772-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%BE%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ |sernav=حضور پرشمار ایرانیان خارج از کشور برای حمایت از معترضان در ایران |tarîx=18 kanûna paşîn 2021 |xebat=Iran Wire |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa }}</ref><ref name="Mohabat"/> di heman demê de, piştgirî ji gelê Îranî û Reza Pahlavi, kurê şah Mohammad Reza Pahlavi kir.<ref name="Mohabat"/> Pahlavi jî piştgirî xwe ji protesterên da û daxwaz kir ku hemû Îranîyan, bi taybetî hêzên ewlehî û parastinê, bi protestan re beşdar bibe.<ref name=":22">{{Jêder-malper |tarîx=29 kanûna pêşîn 2025 |sernav=Iran's Crown Prince Reza Pahlavi backs protests: Join your fellow citizens in the streets |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-881745 |roja-gihiştinê=30 kanûna pêşîn 2025 |malper=The Jerusalem Post |ziman=en |roja-arşîvê=30 kanûna pêşîn 2025 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20251230014127/https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-881745 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Di hin meydayan de, protesterên Îranî alîkarîya alîkarîya Alîyê Şah û Tîraşê bi Alîyê Şah û Tîraşê girtin, bandera Îranê yên berê 1979 Inqilaba Îranî yên berê.<ref name="IranInternational"/> Sloganên nîşan didin: "Girtîgehên siyasî yên azad", "Ne monarşî û ne serokatiya—azadi û hevparî", "Mîret lêpêşxistina Khamenei" û "Ev şerê dawî ye—Pahlavi vegere."<ref name="IranWire"/> Îranî Amerîkî daxwaz kirine ku malbata xwediyê pîşesaziyên Îranî ji welatê xwe were parastin, hin kesên ku li Amerîkaya Yekbûyî dijîn.<ref name=":0">{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-16 |sernav=Iranian-Americans call for deportation of officials' relatives - NY Post |url=https://www.iranintl.com/en/202601162566 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref><ref name="LarijaniDaughter"/> Di Atlanta, Georgia de, komêk proteste kirin li dijî karê Fatemeh Ardeshir Larijani, kurê Ali Larijani di derveyî cihê xebata xwe de.<ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.iranintl.com/202601193178 |sernav=گروهی از ایرانیان آتلانتا در اعتراض به اشتغال دختر لاریجانی در یک مرکز آمریکایی تجمع کردند |tarîx=20 kanûna paşîn 2026 |xebat=Iran International |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa }}</ref><ref name=":0"/><ref name="LarijaniDaughter">{{Jêder-malper |url=https://www.iranintl.com/en/202601190580 |sernav=Protesters gather in front of where Ali Larijani's daughter works |tarîx=20 kanûna paşîn 2026 |malper=Iran International |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> Larijani wekî çêkerê kêmkirinên mezin hatibû şîrove kirin, bi peymana endamên hilbijartî ya hukûmeta Îranê.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=Ali Larijani Masterminded the Massacre says Former Official |url=https://iranwire.com/en/news/147783-ali-larijani-masterminded-the-massacre-says-former-official/ |roja-gihiştinê=19 kanûna paşîn 2026 |weşanger=Iran Wire |tarîx=19 kanûna paşîn 2026 }}</ref> Yektiya protesterên ku cîhan bi kesûbar e, pêşveçûna deynavîna internetê, ku wan dibêjin yek ji şêwazên ku komkujî di destpêkê de pêşbînîya girtîgehên serhildana Îranê yan xistîna piştgirî li xelatên herêmî.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=شکیب |pêşnav=شیرین |url=https://www.dw.com/fa-ir/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B7%D8%B9-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D9%87/a-75470618 |sernav=روایت ایرانیان خارج از کشور از قطع ارتباطات و سرکوب گسترده |tarîx=12 kanûna paşîn 2026 |ziman=fa |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> == Bersîvên == Reza Pahlavi, kurê şah Mohammad Reza Pahlavi, piştgirî xwe ji protesterên da, û daxwaz kir ku hemû Îranîyan, bi taybetî hêzên ewlehî û parastinê, bi protestan re beşdar bibe.<ref name=":22"/> Maryam Rajavi, hevalê komîteya Pêşverûyên Mojahedinên Gelê Îranê (MEK), got ku protesterên "têkildan ji hêzên dijminê", digot şoreşgerên ku rêza hilbijartinê di nava xistinê de bixinîn wan da ku "derfetên şaredarên Îranê azad li şêwaza wan dikin."<ref name="mekrajavi">{{Jêder-nûçe |paşnav1=Dorgan |pêşnav1=Michael |sernav=Protests spread across Iran as regime threatens US forces as 'legitimate targets' after Trump warning |url=https://www.foxnews.com/world/protests-spread-across-iran-regime-threatens-us-forces-legitimate-targets-after-trump-warning |roja-gihiştinê=3 kanûna paşîn 2026 |xebat=Fox News |tarîx=2 kanûna paşîn 2026 |roja-arşîvê=2 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260102233154/https://www.foxnews.com/world/protests-spread-across-iran-regime-threatens-us-forces-legitimate-targets-after-trump-warning |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Gissou Nia, parastara mafên mirov û ekspert li ser Îranê, îfade kir ku herçî krizên aborî sebebê protestoya bû, sloganên û rewtayên protesterên şewitîna bingehîn yên negerîna mezin ên mafên xwe û hewce ne ku hukûmeta Îranê were berxwedan.<ref name="Noll">{{Jêder-nûçe |tarîx=31 kanûna pêşîn 2025 |sernav=Is Iran on the brink? Key information about the protests |url=https://www.dw.com/en/iran-on-the-brink-key-information-about-the-protests/a-75346485 |roja-gihiştinê=31 kanûna pêşîn 2025 |xebat=DW |roja-arşîvê=31 kanûna pêşîn 2025 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20251231122358/https://www.dw.com/en/iran-on-the-brink-key-information-about-the-protests/a-75346485 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Şirin Ebadi, dissîdenta Îranî û nobel pîşeber, şerîkên ewlehî ya Îranê di Fasa de ji bo ku têkildana ne hêsan li ser protesterên bê silah kildanê pêşkêş kirin û vêya wekî şikestina mafên mirovî şand. Di peyamêkê ku li Instagramê şêwirmand, Ebadi pêşniyar kir ku bikaranîna xwedîkî hilbijartî li dijî şehîdanên bê silah niha peymanek nedîtin. Ew daxwaz kir ku otorîten zû wekî şikestinê ya şewatê bigihîjin, piştgiriya dêştina qewmên kesên ji şikesteqiyan vedigere û lêkolînê bikarînin ku kî ji bo bikaranîna gerandina jiyanê yên berdewam beşdar bû. <ref>{{Jêder-malper |tarîx=31 kanûna pêşîn 2025 |sernav=Nobel Peace laureate condemns direct fire on protesters |url=https://www.iranintl.com/en/202512315381 |roja-gihiştinê=31 kanûna pêşîn 2025 |malper=Iran International |ziman=en |roja-arşîvê=2 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260102014259/https://www.iranintl.com/en/202512315381 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Di dema 2026 Internetê li Îranê de, ew got ku hukûmeta Îranê dikare şewatêk mezin li ser kevinê bi bikaranîna deynavîna têkiliyên giştî, dîsa daxwaz kir ku hukumetên Rojhilata Navîn binivîsin, piştgirî bikin.<ref>{{Jêder-malper |tarîx=9 kanûna paşîn 2026 |sernav=Nobel laureate warns of 'massacre' in Iran under internet blackout |url=https://www.iranintl.com/en/202601098879 |roja-gihiştinê=9 kanûna paşîn 2026 |malper=iranintl |ziman=en |roja-arşîvê=9 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260109210705/https://www.iranintl.com/en/202601098879 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Masih Alinejad, rojnamevan û şoreşgerê Îranî-Amerîkî, îfade kir ku peyama Serokê Dewletê Donald Trump ji bo Îranê gelê “peyama hêvîya xweş” da û ev jî ku ew li aliyê rastê mezinê ji ramanê di hembêzîna tarîxê de ye.<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-02 |sernav=Activist says protesters in Iran have a 'clear demand' {{!}} Fox News Video |url=https://www.foxnews.com/video/6387172973112 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=Fox News |ziman=en-US |roja-arşîvê=5 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260105175428/https://www.foxnews.com/video/6387172973112 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |sernav=Trump 'on the right side of history' by supporting Iranian protesters, says Iranian activist |url=https://www.nbcnews.com/meet-the-press/video/trump-on-the-right-side-of-history-by-supporting-iranian-protesters-says-iranian-activist-255313477815 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=NBC News |ziman=en |roja-arşîvê=7 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260107090959/https://www.nbcnews.com/meet-the-press/video/trump-on-the-right-side-of-history-by-supporting-iranian-protesters-says-iranian-activist-255313477815 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |tarîx=2025-12-30 |sernav=Protests erupt across Iran as currency sinks to record low |url=https://www.yahoo.com/news/videos/protests-erupt-across-iran-currency-223453580.html |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=Yahoo News |ziman=en-US |roja-arşîvê=31 kanûna pêşîn 2025 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20251231010553/https://www.yahoo.com/news/videos/protests-erupt-across-iran-currency-223453580.html |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Di gelê Îranî ya mezin de, daxwazên zêde bûn ku serhildanên Amerîkî li Îranê têkilî bidin.<ref>{{Jêder-malper |paşnav=Abedi |pêşnav=Hooman |tarîx=2026-01-17 |sernav=Calls by Iranians for US strike grow as Trump delays action |url=https://www.iranintl.com/en/202601170036 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=www.iranintl.com |ziman=en }}</ref> == Tewrîyên li dijî protesterên diasporayê == Di dema ku diaspora ya Îranê li ser navê peywendîyên yekbûna cîhanê raliyên solîdarî dikin, raporek ji tewrîyên û threatsên li dijî wan hatine derxistin. Deutsche Welle raporek da ku exîlên Îranî bi taybetî ji hêla xizmetên sereke yên hukûmeta Îranê re têne hedef kirin.<ref>{{Jêder-malper |sernav=How dangerous are Iranian secret services in Germany? |malper=Deutsche Welle |url=https://www.dw.com/en/how-dangerous-are-iranian-secret-services-in-germany/a-75538204 }}</ref> Di raliyek solîdarî ya 11ê Çile 2026an li Los Angeles de, otomobîlê U-Haul ji bo tewriyê bi şikandina protesterên hat bikar anîn, ku du kesan hatin xurtkirin.<ref>{{Jêder-malper |paşnav1=Rendon |pêşnav1=Karla |paşnav2=Soto |pêşnav2=Missael |tarîx=11 kanûna paşîn 2026 |sernav=U-Haul drives through protest against Iran government in Westwood |url=https://www.nbclosangeles.com/news/local/u-haul-plows-through-crowd-of-protesters-in-westwood/3830064/ |roja-gihiştinê=17 kanûna paşîn 2026 |malper=NBC Los Angeles |roja-arşîvê=14 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260114203113/https://www.nbclosangeles.com/news/local/u-haul-plows-through-crowd-of-protesters-in-westwood/3830064/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Gelek Îranîyên li ser medyaya civakî îşaret kirin ku peyama li ser alîyê otobûsê bi giştî tê girêdanî bi alîkariya têkiliyên Islamî-Marxîst yên rêxistina People's Mojahedin Organization of Iran (MEK).<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-12 |sernav=Truck plows into crowd of Iran regime protesters in LA |url=https://www.jpost.com/international/article-883031 |roja-gihiştinê=2026-01-13 |malper=The Jerusalem Post |ziman=en |roja-arşîvê=13 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260113071010/https://www.jpost.com/international/article-883031 |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Hukûmet daxuyaniyê kiriye ku ajentê otobûsa Calor Madanescht (48 salî) bi şopandina xwe otobûsa li nav çarçoveya protestê hat kirin, lê ew roja pêşîn bê pêdivîbûnê hate berdan.<ref>{{Jêder-malper |tarîx=2026-01-12 |sernav=U-Haul driver identified, released following arrest for reckless driving during Westwood protest |url=https://abc7.com/post/haul-driver-calor-madanescht-arrested-going-crowd-during-anti-iranian-regime-protest-westwood/18392031/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=ABC7 Los Angeles |ziman=en |roja-arşîvê=16 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260116225534/https://abc7.com/post/haul-driver-calor-madanescht-arrested-going-crowd-during-anti-iranian-regime-protest-westwood/18392031/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref><ref name="jj">{{Jêder-malper |paşnav=Fishbach |pêşnav=Brian |tarîx=2026-01-14 |sernav=U-Haul Truck Drives Through Free Iran March in Westwood; Driver Charged with Misdemeanor and Released |url=https://jewishjournal.com/community/386311/u-haul-truck-drives-through-free-iran-march-in-westwood-driver-charged-with-misdemeanor-and-released/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=Jewish Journal |ziman=en-US |roja-arşîvê=15 kanûna paşîn 2026 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260115020502/https://jewishjournal.com/community/386311/u-haul-truck-drives-through-free-iran-march-in-westwood-driver-charged-with-misdemeanor-and-released/ |rewşa-urlyê=zindî }}</ref> Di protestan 16ê Çile 2026an li London de, şerên şiddetê hatin, ku di encama wan de gelek protesterên xurt bûn û bi nexweşxaneya wan hatin, çar polîsan ji Metropolîtan Polîs hate şikandin, û 14 kes hatin girtin ji bo têkiliyên wekî teşwîqên şiddetî, şerê li ser karê emerjansî, qelekên kriminalî, û bûnî bi temamî li ser malê diplomatik.<ref name="uk-iranians1">{{Jêder-malper |sernav='Violent disorder' at Iran's London embassy leaves four police officers in hospital - with at least 14 arrested |url=https://news.sky.com/story/violent-disorder-at-irans-london-embassy-leaves-four-in-hospital-13495225 |roja-gihiştinê=2026-01-17 |malper=Sky News |ziman=en }}</ref><ref name="uk-iranians2">{{Jêder-nûçe |paşnav=Sawer |pêşnav=Patrick |tarîx=2026-01-17 |sernav=Protesters injured in clashes outside Iranian embassy |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2026/01/17/iran-protests-embassy-london-metropolitan-police/ |roja-gihiştinê=2026-01-17 |xebat=The Telegraph |ziman=en-GB |issn=0307-1235 }}</ref> Piştî protestan 17ê Çile 2026an li Hamburg, du protesterên şiddetî hatin xurt kirin di weşandinê de, herwiha yekê bi tîr û şîdetê hat xurtkirin, ku heta ew ku sê kesên şüphelî hatin girtin.<ref>{{Jêder-malper |paşnav=Bagchi |pêşnav=Rounak |sernav=Hamburg Stabbing: Two Seriously Injured During Anti-Iran Protest in Germany, Suspect's Photo Emerges |url=https://www.timesnownews.com/world/europe/hamburg-stabbing-two-seriously-injured-anti-iran-protests-in-germany-suspect-photo-article-153465558 |tarîx=18 kanûna paşîn 2026 |malper=Times Now News |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref><ref>{{Jêder-malper |paşnav=Knoop |pêşnav=Thomas |sernav=Hamburg: Zwei Männer nach Anti-Mullah-Demo mit Messer niedergestochen |url=https://www.bild.de/regional/hamburg/hamburg-zwei-maenner-nach-anti-mullah-demo-mit-messer-niedergestochen-696bc5e68eda3a7225224d87 |tarîx=17 kanûna paşîn 2026 |malper=Bild |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref><ref name="ec"/><ref>{{Jêder-malper |sernav=Germany: Two people stabbed in clashes with Iranian protesters in Hamburg - video | url=https://www.agenzianova.com/en/news/Germany%3A-Two-people-stabbed-in-clashes-between-Iranian-protesters-in-Hamburg/ |malper=Agenzia Nova |tarîx=18 kanûna paşîn 2026 |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> Şüphelîyan têne şopandin wekî neteweyên Afghan, û hukûmetê gotibû ku weşandinê piştrast kirin.<ref name="ec">{{Jêder-malper |paşnav=Kudryavtsev |pêşnav=Kirill |sernav=Hamburg: 'Afghan Nationals' Attack Iranian Protesters |url=https://europeanconservative.com/articles/news-corner/hamburg-afghan-nationals-knife-attack-iranian-protesters-germany/ |malper=European Conservative |tarîx=18 kanûna paşîn 2026 |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> Îranîyên li derveyî welatê jî di dijî têkiliyên online û phishîng scams hatin hedef kirin di dema protestan de di navbera çalakên internetê yên 2026ê di Îranê de.<ref>{{Jêder-malper |paşnav=Whittaker |pêşnav=Zack |sernav=How a hacking campaign targeted high-profile Gmail and WhatsApp users across the Middle East | url=https://techcrunch.com/2026/01/16/how-a-hacking-campaign-targeted-high-profile-gmail-and-whatsapp-users-across-the-middle-east/ |malper=Tech Crunch |tarîx=16 kanûna paşîn 2026 |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref><ref>{{Jêder-nûçe |url=https://www.iranintl.com/en/202601205735 |sernav=Iran-linked ‘Handala Hack’ now routing attacks via Starlink, Cyber firm says |tarîx=20 kanûna paşîn 2026 |xebat=Iran International |roja-gihiştinê=20 kanûna paşîn 2026 }}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Elî Xamineyî]] [[Kategorî:2026 li Almanyayê]] [[Kategorî:2026 li Awistiryayê]] [[Kategorî:2026 li Belçîkayê]] [[Kategorî:2026 li Bulgaristanê]] [[Kategorî:2026 li Danîmarkayê]] [[Kategorî:2026 li DYAyê]] [[Kategorî:2026 li Ermenistanê]] [[Kategorî:2026 li Fînlendayê]] [[Kategorî:2026 li Fransayê]] [[Kategorî:2026 li Hindistanê]] [[Kategorî:2026 li Holendayê]] [[Kategorî:2026 li Îranê]] [[Kategorî:2026 li Îsraêlê]] [[Kategorî:2026 li Îtalyayê]] [[Kategorî:2026 li Japonê]] [[Kategorî:2026 li Kanadayê]] [[Kategorî:2026 li Keyaniya Yekbûyî]] [[Kategorî:2026 li Kîprosê]] [[Kategorî:2026 li Korêya Başûr]] [[Kategorî:2026 li Mecaristanê]] [[Kategorî:2026 li Norwêcê]] [[Kategorî:2026 li Polonyayê]] [[Kategorî:2026 li Portûgalê]] [[Kategorî:2026 li Romanyayê]] [[Kategorî:2026 li Slovenyayê]] [[Kategorî:2026 li Spanyayê]] [[Kategorî:2026 li Swêdê]] [[Kategorî:2026 li Swîsreyê]] [[Kategorî:2026 li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:2026 li Ûkraynayê]] [[Kategorî:2026 li Yewnanistanê]] bnya8yxnawz6j6uuxo1q44csgr32pm6 0 315108 1995874 1992914 2026-04-02T23:24:19Z InternetArchiveBot 45060 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1995874 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} '''Paleografiya ermenî''' şaxeke [[Paleografî|paleografiyê]] ye{{sfn|КЛЭ|1968|p=545–551}}{{sfn|БСЭ|1975}} ku dîroka pêşveçûna [[Alfabeya ermenî|nivîsa ermenî]] û şêweyên wê yên grafîkî lêkolîn dike. Ev [[dîsîplîn]] her wiha danasîneke berfireh a qalibên geşedana nivîsa ermenî bi giştî jî pêşkêş dike.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002}} [[Dîroka alfabeya ermenî|Alfabeya ermenî]] di sala 405an de li bajarên [[Edessa]] (Riha) û [[Samosata]]yê ji aliyê zanyar û keşeyê navdar [[Mesrop Maştoz]] ve hate afirandin.{{Sfn|Encyclopedia Britannica. Armenian alphabet}} Mîna sîstemên din ên nivîsê yên cîhanê, di heyama hebûna xwe ya zêdetirî 1.600 salî de, şêweyê grafîkî yê tîpên ermenî rêyeke xwezayî ya pêşveçûnê şopandiye û di gelek guhertinan re derbas bûye.{{sfn|Туманян|1990}} Çar şêweyên sereke yên grafîkî{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=5}}{{sfn|Kouymjian|1997|p=180}}{{sfn|Stone|2006|p=503}} yên nivîsa ermenî ya [[serdema navîn]] hene: ''erkatagîr'', ''bolorgîr'', ''notrgîr'' û ''şxagîr''.{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}}{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=11}}{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=124}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Ji van ya pêşîn xeteke [[majuskul]] (tîpên mezin) e, lê sê yên din [[mînuskul]] (tîpên biçûk) in.{{sfn|Юзбашян|1987|p=153–154}} Ji hêla dîrokî ve, şêweyên erkatagîr û bolorgîr yên herî berbelav bûn.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Di nava her yek ji van cureyan de, hin guhertoyên [[kalîgrafî]]k û herêmî hebûn.{{sfn|Юзбашян|2005|p=14}} == Dîroka lêkolînê == === Paşxane === [[Wêne:Johann Joachim Schröder, Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae. Amsterdam, 1711.jpg|thumb|çep|300px|Rûpelek ji “Xezîneya zimanê ermenî” ya [[Johann Joachim Schröder]], sala 1711an.]] Li gorî hejmarek lêkolîneran, divê koka dabeşkirina [[Xet (tîp)|xetên]] destnivîsên ermenî di nîqaşên herî pêşîn ên li ser hunera nivîsandinê de, yên ku di yekemîn rîsaleyên rêzimanî yên ermenî de tên dîtin, were lêgerîn. Di dawiya sedsala 5an de, nûnerên [[Dibistana helenîstîk a wêjeya ermenî|dibistana helenîstîk]] berhema [[Dionysius Thrax]] a bi navê “Hunera Rêzimanê” (Tēchnē Grammatikē) [[Wêjeya wergerê ya ermeniya kevn|wergerandin zimanê ermenî]]. Rêzeke şîroveyên ermenî yên serdema navîn (sedsalên 6–11an) ku hem li ser vê berhemê û hem jî li ser [[rêziman]]ê bi giştî radiwestin, heta roja me ya îro mane. Di nava nivîskarên wan de [[Davîdê Bênebez]], Nenas, [[Movses Kertox]], [[Stepanos Syunetsî]], [[Hamam Areveltsî]] û [[Grîgor Magîstros]] hene. Beşa şeşemîn a xebata Dionysius bi navê “Tîp” e. Hemû şîrovekarên ermenî jî di bin sernavê “Li ser Tîpan” ({{ziman-hy|Յաղագս տառի}}) de bala xwe dane vê beşê. Hecma van metnan ji rûpelekê heta şeş rûpelan diguhere: nivîskaran aliyên [[fonetîk]] û aliyên din ên 36 tîpên alfabeya ermenî analîz kirine; lê belê, tenê di şîroveya Hamam de danasîneke kurt û mecazî ji bo her tîpekê hatiye dayîn. Di nav nivîskarên ermenî yên paşîn ên sedsala 13an de ku li ser rêzimanê xebitîne, yên herî navdar [[Vardan Areveltsî]] û [[Hovhannes Erznkatsî]] bûn.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=15}} [[Wêne:Aknark.jpg|thumb|rast|180px|Rûpela sernavê ya pirtûka A. Taşyan a bi navê "Nêrînek li ser paleografiya ermenî", sala 1898an.]] Lêkolînerên paşîn ên alfabeya ermenî — [[Francesco Rivola|Rivola]], [[Johann Joachim Schröder|Schröder]] û Nenas — bi heman awayî, her çend ne her tim be jî, di bin bandora Dionysius û şopînerên wî yên ermenî de mane. Van nivîskaran li lîsteya standard a tîpan, li gel deng û nirxê wan, têbîniyên kurt li ser xetên cihêreng ên ku [[zimanê ermenî]] pê tê nivîsandin jî zêde kirine.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=15}} Cudahiyên rasteqîn ên di navbera cureyên cihêreng ên xetên ermenî de îhtîmal e ku ne ewqas di rêzimanê de, lê bêtir di berhemên pispor — pirtûkên rêber ji bo xetatan (nivîskaran) de derketine. Berhema herî pêşîn a bi vî rengî di sedsala 12an de li [[Ermenistana Kîlîkyayê]] derket holê. Ew ji aliyê [[Arîstakes Grîç]] ve hatiye nivîsandin û bi sernavê "Analîza Vekirî ya Peyvên Cihêreng" ({{ziman-hy|Վերլուծութիւնք բացերևապէս բազմազան բայից}}) e. Di sedsala 13an de, berhema [[Gevorg Skevratsî]] ya bi navê “Rêwerziya Hunera Nivîsandinê” derket holê. Di sedsala 15an de, [[Grîgor Tatevatsî]] li ser berhemên herdu pêşengên xwe şîroveyên berfireh nivîsandin. Bi saya vê kevneşopiyê, di destpêka sedsala 17an de, xebatên rêzimanî yên ewropî yên ku li ser zimanê ermenî bûn û li gorî modela zanistî ya [[Çanda rojavayî|rojavayî]] hatibûn amadekirin, dest pê kirin dabeşkirinên xetên destnivîsan jî li xwe bigirin.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=16}} Tabloyên ku alfabeyên biyanî nîşan didan hêj di sedsala 16an de li Ewropayê populer bûn, gelek berî ku paleografî di destpêka sedsala 18an de wekî [[Dîsîplîn|dîsîplîneke zanistî]] ya serbixwe ava bibe. Di nav pirtûkên weha de, yek ji behskirinên herî pêşîn ên alfabeya ermenî di “Berhevoka Nivîsên Kevn” ({{ziman-fr|Recueil d’anciennes écritures}}) de tê dîtin, ku di salên 1566–1567an de ji aliyê [[Pierre Hamon]] ve, sekreterê [[Keyaniya Fransayê|qralê Fransayê]] [[Charles IX]], hatiye berhevkirin. Di rûpela 21ê de ew ''“Alphabet d’Armenye”'' pêşkêş dike, ku wî ji berhevoka li [[Qesra Fontainebleau|Fontainebleauyê]] rûgirtiye. Di sala 1623yan de, [[Civata Belavkirina Baweriyê]] kurteyek bi navê ''“Alphabetum Armenum”'' weşand. Di vê broşura 4-rûpelî de tabloyek bi jêr-sernavên ermenî yên ku xerab hatibûn xêzkirin hebû; lê belê, ti behsa cureyên cuda yên xetan li wir tunebû.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=16}} Di wêjeya zanistî de, navên taybet ên şêweyên xeta ermenî ya serdema navîn di dema nîqaşên proto-paleografîk de dest pê dikin derkevin holê:{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=16}} * [[Francesco Rivola]] (1624): Di “Rêziman”a xwe de, wî sê şêweyên xeta ermenî ji hev cuda kirin: bolorgîr (''Poluerchir, Orbicularis nempe littera'' — “xeta gilover”), notrgîr (''Noderchir, idest, Notariorum littera'' — “xeta noteran”) û erkatagîr (''Erghathachir, Ferrea … littera'' — “xeta hesinî”). * [[Johann Joachim Schröder]] (1711): Di beşa “Li ser Rastnivîsê” (''De Orthographia'') ya xebata xwe ya “Xezîneya Zimanê Ermenî, Kevn û Nû” (''Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae'') de, wî tabloyek kurte ya cureyên cuda yên xetan tevî şîroveyên têkildar pêşkêş kir.{{sfn|Schröder|1711|p=1–8}} * Nivîskarekî nenas (1730): Rêzimaneke fransî ya zimanê ermenî amade kir, ku di heman demê de beşek bi sernavê ''“De l’orthographe”'' li ser şêweyên xetan li xwe digirt. * [[Hakob Şahen-Cirpetyan]] (1823): Serokê beşa zimanê ermenî li [[Enstîtuya Neteweyî ya Ziman û Şaristaniyên Rojhilatî|Dibistana Zimanên Rojhilatî]] ya [[Parîs]]ê, di “Rêziman”a xwe ya stûr de, daneyên li ser cureyên xetan û bikaranîna wan sîstematîze kirin. Ew kesê yekem bû ku pêşniyara dabeşkirina serdemî ji bo pêşveçûna her cure xetekê kir, û peresîna xeta ermenî bi pêşveçûna [[alfabeya latînî]] re da ber hev.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=19}} * [[Mesrop Ter-Harutyunyan]] (1826): Di “Rêzimana Zimanê Ermenî” ({{ziman-hy|Քերականութիւն հայերէն լեզուի}}) ya xwe de, cih da mijarên paleografîk.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=21}} * [[Xûkas Încîciyan]] (1835): Nûnerekî [[terîqeta Mxîtarîstan]], wî di cilda 3yemîn a xebata xwe ya bingehîn “Kevnariyên Xaka Ermeniyan” ({{ziman-hy|Հնախօսութիւն աշխարհագրական Հայաստանեայց աշխարհի}}) de nêrînek herî berfireh a li ser vê mijarê pêşkêş kir.{{sfn|Kouymjian|1997|pp=178–179}} === Destpêka lêkolîna zanistî === Wekî dîsîplîneke zanistî ya serbixwe, paleografiya ermenî di dawiya sedsala 19an de bi tevahî teşe girt.{{sfn|КЛЭ|1968|c=545–551}} Bingeha lêkolîna wê ya sîstematîk di sala 1898an de hate danîn, dema ku A. Taşyan katalogeke destnivîsên ermenî ji arşîva [[Keşîşxaneya Mxîtarîstan li Viyanayê|Mxîtarîstên Viyanayê]] amade kir û her wiha yekemîn{{sfn|Պետրոսյան|Ալեքսանյան|1980|p=462}} pirtûka rêber a li ser paleografiya ermenî weşand.{{sfn|Տաշեան|1898}} Hêza hander a ji bo afirandina vê pirtûka rêber vedîtina li Misirê ya [[Papîrusa ermenî-yewnanî|papîruseke ermenî-yewnanî]] bû.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=15}} Pirtûk danasîna cureyên xetên serdema navîn, dîroka navên wan, prensîbên diyarkirina dîrokê pêşkêş dike û her wiha qala pirsgirêkên girêdayî [[palîmpsest]]an jî dike. Dabeşkirina xetên ermenî ya ku ji aliyê Taşyan ve hatiye pêşniyarkirin, nirxê xwe yê zanistî heta roja me ya îro diparêze.{{sfn|БСЭ|1975}} Hêjayî gotinê ye ku hinekî berê, di sala 1892yan de, hin pirsên paleografîk jixwe di berhema Î. Harutyunyan a bi navê “Xetên ermenî” de hatibûn ronîkirin.{{sfn|Պետրոսյան|Ալեքսանյան|1980|p=462}} Di berhema G. Hovsepyan a bi navê “Hunera nivîsandinê di nav ermeniyên kevn de” (1913) de girîngiyeke mezin didin dîroka tîpên ermenî û hunera pirtûkên destnivîs.{{sfn|Յովսէփեան|1913}} Di vê albûma [[faksîmîle]] de 143 nimûneyên{{sfn|Kouymjian|1997|p=178}} nivîsên ermenî yên ji sedsala 5an heta 18an, ku li ser materyalên nerm, kevir û metal hatine çêkirin, hatine komkirin. Lêkolîna Hovsepyan di rojên me de jî girîngiya xwe winda nekiriye.{{sfn|Юзбашян|1987|p=173}} Di serdema beriya [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Sovyetê]] de, ev herdu pirtûk wekî tenê berhemên pispor ên ku ji paleografiya ermenî re hatine veqetandin man.{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=115}} Beşdariyeke girîng xebata [[Hraçya Açaryan]] a bi navê “Tîpên ermenî” (1928) bû, ku bi hûrgulî koka tîpên ermenî û pêşveçûna wan a grafîkî analîz dike. Di nivîsandina pirtûkê de, nivîskar xwe dispêre lêkolînên Taşyan û Hovsepyan.{{sfn|Kouymjian|1997|p=178}} Lêkolîna K. Xafadaryan a bi navê “Şêweyên resen ên xeta ermenî” (1939) jî xwedî nirxekî zanistî yê diyarkirî ye. Pirsgirêka koka alfabeya ermenî û pêwendiya wê bi xeta [[Zimanên aramî|aramî]] re, di gotara A. Perîxanyan a bi navê “Li ser pirsa koka xeta ermenî” de tê lêkolînkirin.{{sfn|Периханян|1966}} Vebêjeyeke girîng{{sfn|Kouymjian|1997|p=179}} di lêkolîna dîrok û pêşveçûna grafîkî ya xetên ermenî de ji aliyê A. Abrahamyan ve hate kirin, yê ku di sala 1959an de monografiya “Dîroka xeta ermenî û nivîsandinê” weşand.{{sfn|Աբրահամյան|1948}}{{sfn|Աբրահամյան|1959}} Di vê xebatê de, nivîskar bi baldarî bikaranîna [[kurtkirin]]an, [[îdeogram]]an, krîptograman û hêmanên din ên taybet vedikole. Di sala 1987an de, “Paleografiya ermenî” ya [[Stepan Melîk-Baxşyan]]{{sfn|Kouymjian|1997|p=179}} hate weşandin. Wekî din, G. Levonyan, [[Levon Xaçatryan|L. Xaçatryan]], E. Axayan û hejmarek zanyarên din bi awayekî çalak bi lêkolînên paleografîk ve mijûl bûn. Pêngaveke bingehîn{{sfn|БСЭ|1975}} di vî warî de weşandina “Korpusa Nivîskên Ermenî” ya çar-cildî (1960–1973) bû. Di sala 2002yan de, tîmeke nivîskaran ku ji [[Michael Edward Stone|M. E. Stone]], [[Dîkran Kuyumciyan|D. Kuyumciyan]] û H. Lehmann pêk dihat, xebata mezin a bi navê “Albûma paleografiya ermenî” weşand.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002}} Xebat ji aliyê civaka zanistî ve gelek hate pesindayin û wekî serkeftineke girîng di warê [[Ermenînasî|lêkolînên ermenî]] de hate pejirandin.{{sfn|Russell|2006|p=279}} == Koka xeta ermenî == {{Gotara bingehîn|Dîroka alfabeya ermenî}} Ji bo [[zimanê ermenî]] alfabeyeke xwemalî ya ermenî tê bikaranîn. Ew di sala 405an de ji aliyê zanyar û keşe Mesrop Maştoz ve hate afirandin,{{Sfn|Encyclopedia Britannica. Armenian alphabet}} û ev dahênan bû qonaxeke gelekî girîng di pêşveçûna giyanî ya [[Ermenî|gelê ermenî]] de.{{sfn|Юзбашян|1987|p=145}} Di destpêkê de, alfabe ji 36 tîpan pêk dihat: 7 ji wan [[dengdêr]], û 29 jî [[dengdar]] bûn. Mîna vê pêkhateyê{{sfn|Юзбашян|1982|p=177}} ev nîşan di wergera [[ermeniya kevn]] a "Hunera Rêzimanê" ya Dionysius Thrax de, ku di nîvê duyemîn ê sedsala 5an de hatiye kirin, tên pêşkêşkirin.{{sfn|Сусов|2006}} Bi heman hejmar û rêzê, ew di [[akrostîş]]ên helbestvanên sedsala 7an [[Komîtas Axtsetsî]] û [[Davtak Kertox]] de jî cih digirin.{{sfn|Деврикян|2006|p=612}} Alfabe sîstema fonemîk a zimanê ermenî bi rasteqîniyeke tam radigihîne,{{sfn|Ольдерогге|1975|p=208}} ku avahiya wê ya fonetîk ev zêdetirî 1600 sal in hema hema qet neguheriye.{{sfn|Всемирная история|1956}}{{sfn|Юзбашян|1987|p=153}} Lêkolînerên navdar, di nav de [[Heinrich Hübschmann|Hübschmann]], [[Antoine Meillet|Meillet]] û [[Josef Markwart|Marquart]], jê re dibêjin “xeta fonetîk a herî bêkêmasî ya serdema xwe”.{{sfn|Джаукян|1981|p=21}} Tenê di sedsala 11an de du tîpên din lê hatin zêdekirin — [[Օ]] û [[Ֆ]].{{efn|Yekemîn nimûneya bikaranîna tîpa ''Օ'' ji sala 1046an di peyva ''փափագանօք'' de tê zanîn, û nimûneya yekem a tîpa ''Ֆ'' jî vedigere sala 1037an di navê ''Մուֆարզինն'' (Mufarzinn) de.}} Derbarê koka xeta ermenî de teoriyên cihêreng hene.{{sfn|Юзбашян|1982|p=177}} Nêrîn hatine bilêvkirin ku Maştoz di dema afirandina tîpên ermenî de xwe sipartiye [[Alfabeya yewnanî|xeta yewnanî]],{{sfn|Юзбашян|1987|p=149}} an jî li ser cureyên farisiya navîn{{sfn|Юзбашян|1987|p=149}} an [[Alfabeya aramî|aramî]].{{sfn|Юзбашян|1982|p=178}} [[Friedrich Müller (zanyar)|Müller]] koka sîstema nivîsîna ermenî biriye ser [[gelên samî]] û [[Avesta]]yê.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} Sevak îhtîmala bandora samiya başûr qebûl kiriye.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} Piştî wî, [[Dmitriy Olderogge|Olderogge]] bal kişandiye ser hevrûbûnên di navbera xeta ermenî û [[Alfabeya etiyopî|xeta etiyopî]] de.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=212–214}} Li gorî ya dawî, piraniya zanyaran koka alfabeya Maştoz dibin pehlewî (farisiya navîn) an jî xeta aramî.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} Di nava alîgirên vê nêrînê de Marquart, Junker û Peters hene.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} Ji aliyê xwe ve, [[Hans Jensen|Jensen]] asta bandora van modelên grafîkî ya li ser xeta ermenî wekî gelekî nezelal dibîne.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} [[Tamaz Gamkrelidze]] tîpên xeta ermenî wekî encama afirîneriya xwemalî ya dahênerê wan “li gorî prensîbeke diyarkirî” dibîne, her çend ew îhtîmala bikaranîna modelên grafîkî yên berdest ên ji sîstemên din red nake.{{sfn|Гамкрелидзе|1989|p=250–251}} [[Sergey Muravyov]] jî, li ser xweserî û serbixwetiya tam a grafîka ermenî israr dike.{{sfn|Юзбашян|1982|p=178}} == Kevntirîn abîdeyên nivîsa ermenî == [[Wêne:GrecoArmenianPapyrus (fragment).jpg|thumb|rast|Parçeyek ji [[papîrusa ermenî-yewnanî]], dîroka wê vedigere sedsalên 5–7an.]] Ji bo pêşxistina metodolojiyekê ji bo danasîna pêşveçûna xeta ermenî, gelekî girîng e ku mirov xwe bispêre bermahiyên wê yên herî kevn ên ku heta roja me mane. Kevntirîn{{sfn|КЛЭ|1968|c=545–551}} nimûneya [[nivîsa lapîdar]] a ermenî (nivîsa li ser kevir) wekî nivîska derebeg Sahak Kamsarakan tê pejirandin, ku li ser [[Bazîlîkaya Tekorê]] hatiye neqişandin — herî dereng di sala 490î de,{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=14}} yanî tenê 50 sal piştî mirina Maştoz.{{sfn|Муравьёв|1980|P=222}} Her çend nivîsk xwedî dîrokeke teqez nebe jî,{{sfn|Ղաֆադարյան|1962|p=43}} di rêza wê ya duyemîn de Katolîkos [[Hovhannes Mandakunî]], yê ku ev wezîfe di navbera salên 478 û 490î de bi cih aniye, wekî damezrînerê keşîşxaneyê tê diyarkirin.{{sfn|Ղաֆադարյան|1962|p=45}} Zanyar her wiha metneke sedsala 6an a ji [[Dvîn]]ê û nivîskeke li ser [[Dêra Saint Hrîpsîmeyê]] ya ji sala 618an jî dixin nav nivîskên ermenî yên pêşîn.{{sfn|Ղաֆադարյան|1962|p=52–53}} Wekî din, li [[Xaka Pîroz]] nivîskeke ermenî ya bêdîrok a ji sedsala 5an û mozaîkeke ji sedsalên 5–6an hatine parastin.{{sfn|Kouymjian|2013|p=22}} Kevntirîn destnivîsên parçeyî yên li ser [[pergament]]ê vedigerin sedsalên 5–6an.{{sfn|Муравьёв|1980|c=221–222}}{{sfn|КЛЭ|1968|c=545–551}}{{efn|Parçeyên destnivîsa herî kevn a bi nivîsa sedsala 5an, di nav materyalê ku ji bo berga destnivîseke sedsala 13an hatiye bikaranîn de hatine parastin. Destnivîs li [[Matenadaran]]ê di bin hejmara 1577an de tê parastin.}} Kevntirîn nimûneyên nivîsa ermenî di [[palîmpsest]]an de jî hatine parastin{{efn|Li [[Matenadaran]]ê destnivîsên bi vî rengî yên bi hejmarên 1, 9, 14, 28, 41, 48, 77, 90, 436, 463, 1256, 1261 û 1266 in.}} — wek nimûne, di “Încîla Sanasaryan” de, ku li ser metneke sedsala 5an hatiye nivîsandin.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Ji sala 640î derengtir nayê diyarkirin [[Papîrusa ermenî-yewnanî|papîruseke ermenî-yewnanî]] ya ku di dawiya sedsala 19an de li Misirê hatiye dîtin. Papîrus metneke [[Zimanê yewnanî|bi zimanê yewnanî]] li xwe digire ku bi tîpên ermenî hatiye nivîsandin. Kevntirîn destnivîsa ermenî ya bi dîrokeke teqez a ku heta rojên me maye, “[[Încîla şahbanû Mlke]]” ye, ku di sala 862yan de hatiye afirandin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=6}} Ji bo paleografiya ermenî xwedî girîngiyeke mezin e{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=123}} “[[Încîla Lazarev]]” a ku di sala 887an de hatiye rûgirtin. “[[Încîla Vehamor]]” a bêdîrok, ku lêkolîner bi gelemperî wê vedigerînin sedsalên 7–8an, ji wê jî kevntir tê dîtin. Tê bawerkirin ku ev destnivîsa ermenî ya tam a herî kevn e di nava yên ku heta roja me mane de.{{sfn|Մաթևոսյան|1976|p=51}}{{sfn|Christin|2002|p=258–260}}{{sfn|Դավթյան|1980|p=695}} [[Kevntirîn destnivîsa kaxezê ya ermenî|Kevntirîn destnivîsa ermenî ya li ser kaxezê]] vedigere sala 981ê.{{sfn|Stone|2012|p=29}}{{sfn|Юзбашян|1987|p=151}}{{efn|[[Dîkran Kuyumciyan|D. Kuyumciyan]] dîroka manûskrîptê wekî 971 an jî 981 datîne.}} Metna di hundirê wê de bi xetên erkatagîr û bolorgîr hatiye nivîsandin. Ev destnivîs bi taybetî balkêş e, ji ber ku ew kevntirîn nimûneya naskirî ya bolorgîrê temsîl dike.{{sfn|Stone|2012|p=29}} Ji bo lêkolîna paleografiya ermenî vedîtinên din jî girîng in, mînak, gustîlkeke zêrîn a ji [[Împeratoriya Sasanî|serdema sasaniyan]] ku tê de [[Gema (kevir)|gemayek]] (întaglyo) bi ermeniya kevn hatiye neqişandin. Nivîsk bi erkatagîra gilover hatiye xêzkirin û dîroka wê vedigere serdema sedsalên 5–7an.{{sfn|Хуршудян, Акопян|1999|p=185–186}} Di destpêkê de, pergament wekî materyalê nivîsandinê dihat bikaranîn, lê papîrus li Ermenistanê nedihat bikaranîn.{{sfn|Юзбашян|1987|p=151}} Di nîvê sedsala 20an de, bi qasî 24.000{{sfn|КЛЭ|1968|p=545–551}} (li gorî daneyên nûjen — zêdetirî 30.000{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=23}}{{sfn|Манукян|2001|p=286–322}}) destnivîsên ermenî hebûn. Katalogkirina wan a zanistî hêj di sedsala 18an de dest pê kir.{{sfn|Юзбашян|1987|p=173}} Piraniya destnivîsên ermenî xwedî dîroka nivîsandinê ne.{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=115}} Hem destnivîs û hem jî nivîskên lapîdar ên ku vedigerin sedsalên pêşîn ên nivîsandinê, di teşegirtina tîpan de bi aramiya xwe têne naskirin.{{sfn|Юзбашян|1982|p=177}} == Pêşveçûna xeta ermenî == Pirsgirêkeke girîng a paleografîk ev pirs e ku bi rastî Mesrop Maştoz bixwe kîjan şêweyên tîpan bi kar aniye. Piraniya lêkolîneran nêzîkî wê nêrînê dibin ku Maştoz xetek afirandiye û bi kar aniye ku dişibe şêweyê ku îro bi navê ''erkatagîra mesropî'' tê naskirin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=14}} Bi rastî jî ev [[majuskul]]a mezin, stûnî û gilover e ku di nivîskên pêşîn de tê dîtin. Tê texmînkirin ku ji vê şêweyê destpêkê, piştre erkatagîra rastxêz û guhertoyên cihêreng ên majuskulê derketine. Di encamê de, ev xet pêş ket û bû bolorgîr, û bi demê re, bû notrgîr û şxagîr.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=14}}{{sfn|Kouymjian|2013|p=26}} Bi vî rengî, şêweyên tîpan di qonaxên diyarkirî yên pêşveçûnê re derbas bûn.{{sfn|Джаукян|1981|p=21}} Destnivîsên bi cureyên veguhêz ên xetan heta roja me mane.{{sfn|Юзбашян|1987|p=155}} V. Calzolari û [[Michael Edward Stone|M. E. Stone]] pêşniyar dikin ku şêweyê resen ê erkatagîrê divê [[Skoropîs|bileztir]] û [[kursîv]] bûya — mîna xetên yewnanî û suryanî yên wê serdemê. Ne pêkan xuya dike ku ji bo [[Wergerên Pirtûka Pîroz|wergera Pirtûka Pîroz]] — xebateke ku bi dehan salan berdewam kiriye — Maştoz û şagirtên wî şêweyekî ewqas kedxwaz mîna erkatagîrê bi kar anîbin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=15}} Têgîna ''“gîr”'' ({{ziman-hy|գիր}}) — bi wateya “[[nivîs]]” — di her çar navên şêweyên tîpên ermenî de heye.{{sfn|Kouymjian|1997|p=181}} Di heman demê de, di çavkaniyên serdema navîn de tenê sê ji wan derbas dibin — erkatagîr, bolorgîr û notrgîr — lê belê şxagîr têgîneke bi nisbeten nû ye.{{sfn|Kouymjian|2013|p=23}} {| class="wikitable" ! rowspan="3" |Tîp ! colspan="2" |Tîpên mezin ! colspan="3" |Tîpên biçûk |- ! colspan="2" |Erkatagîr ! rowspan="2" |Bolorgîr ! rowspan="2" |Şxagîr ! rowspan="2" |Notrgîr |- |'''Gilover''' |'''Rastxêz''' |- |Ա |[[Wêne:Ա երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Ա գրչագիր V X 2.svg|37x37px]] |[[Wêne:Ա բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|30x30px]] |[[Wêne:Ա շղագիր (XII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ա նոտրգիր.svg|32x32px]] |- |Բ |[[Wêne:Բ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Բ գրչագիր V X 1.svg|41x41px]] |[[Wêne:Բ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Բ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Բ նոտրգիր.svg|39x39px]] |- |Գ |[[Wêne:Գ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Գ գրչագիր V X 1.svg|43x43px]] |[[Wêne:Գ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Գ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Գ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Դ |[[Wêne:Դ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Դ գրչագիր V X 1.svg|42x42px]] |[[Wêne:Դ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Դ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Դ նոտրգիր.svg|38x38px]] |- |Ե |[[Wêne:Ե երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Ե գրչագիր V X 1.svg|43x43px]] |[[Wêne:Ե-բոլորգիր- XIII-XVII-դդ.svg|44x44px]] |[[Wêne:Ե շղագիր (XII-XX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ե նոտրգիր.svg|43x43px]] |- |Զ |[[Wêne:Զ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Զ երկաթագիր (մինչեւ XII դ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Զ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Զ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Զ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Է |[[Wêne:Է երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Է գրչագիր V X.svg|49x49px]] |[[Wêne:Է բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Է շղագիր (XII-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Է նոտրգիր.svg|42x42px]] |- |Ը |[[Wêne:Ը երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|51x51px]] |[[Wêne:Ը գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Ը բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|40x40px]] |[[Wêne:Ը շղագիր (XVI դ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ը նոտրգիր.svg|34x34px]] |- |Թ |[[Wêne:Թ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Թ գրչագիր V X.svg|37x37px]] |[[Wêne:Թ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Թ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Թ նոտրգիր.svg|40x40px]] |- |Ժ |[[Wêne:Ժ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ժ գրչագիր V X.svg|41x41px]] |[[Wêne:Ժ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ժ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ժ նոտրգիր.svg|40x40px]] |- |Ի |[[Wêne:Ի երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ի երկաթագիր (մինչեւ XII դ.).svg|54x54px]] |[[Wêne:Ի բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ի շղագիր (XII-XX դդ.).svg|54x54px]] |[[Wêne:Ի նոտրգիր.svg|48x48px]] |- |Լ |[[Wêne:Լ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Լ գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Լ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Լ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Լ նոտրգիր.svg|36x36px]] |- |Խ |[[Wêne:Խ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Խ գրչագիր V X.svg|41x41px]] |[[Wêne:Խ բոլորգիր (V-XVII դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Խ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Խ նոտրգիր.svg|46x46px]] |- |Ծ |[[Wêne:Ծ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ծ գրչագիր V X.svg|43x43px]] |[[Wêne:Ծ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ծ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ծ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Կ |[[Wêne:Կ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|51x51px]] |[[Wêne:Կ գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Կ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Կ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|54x54px]] |[[Wêne:Կ նոտրգիր.svg|51x51px]] |- |Հ |[[Wêne:Հ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Հ գրչագիր V X.svg|48x48px]] |[[Wêne:Հ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Հ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Հ նոտրգիր.svg|34x34px]] |- |Ձ |[[Wêne:Ձ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ձ գրչագիր V X.svg|43x43px]] |[[Wêne:Ձ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|60x60px]] |[[Wêne:Ձ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ձ նոտրգիր.svg|42x42px]] |- |Ղ |[[Wêne:Ղ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Ղ գրչագիր V X.svg|42x42px]] |[[Wêne:Ղ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Ղ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ղ նոտրգիր.svg|34x34px]] |- |Ճ |[[Wêne:Ճ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ճ գրչագիր V X.svg|44x44px]] |[[Wêne:Ճ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ճ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ճ նոտրգիր.svg|36x36px]] |- |Մ |[[Wêne:Մ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Մ գրչագիր V X.svg|40x40px]] |[[Wêne:Մ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Մ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Մ նոտրգիր.svg|36x36px]] |- |Յ |[[Wêne:Յ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Յ գրչագիր V X.svg|42x42px]] |[[Wêne:Յ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Յ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Յ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ն |[[Wêne:Ն երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Ն գրչագիր V X.svg|41x41px]] |[[Wêne:Ն բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ն շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ն նոտրգիր.svg|35x35px]] |- |Շ |[[Wêne:Շ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Շ գրչագիր V X.svg|44x44px]] |[[Wêne:Շ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Շ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Շ նոտրգիր.svg|32x32px]] |- |Ո |[[Wêne:Ո երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ո գրչագիր V X.svg|42x42px]] |[[Wêne:Ո բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|30x30px]] |[[Wêne:Ո շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32x32px]] |[[Wêne:Ո նոտրգիր.svg|24x24px]] |- |Չ |[[Wêne:Չ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Չ գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Չ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|38x38px]] |[[Wêne:Չ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|39x39px]] |[[Wêne:Չ նոտրգիր.svg|33x33px]] |- |Պ |[[Wêne:Պ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Պ գրչագիր V X.svg|42x42px]] |[[Wêne:Պ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|40x40px]] |[[Wêne:Պ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Պ նոտրգիր.svg|34x34px]] |- |Ջ |[[Wêne:Ջ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ջ գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Ջ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Ջ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Ջ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ռ |[[Wêne:Ռ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ռ գրչագիր V X.svg|40x40px]] |[[Wêne:Ռ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|37x37px]] |[[Wêne:Ռ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|35x35px]] |[[Wêne:Ռ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ս |[[Wêne:Ս երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Ս երկաթագիր (մինչեւ XII դ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Ս բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|32x32px]] |[[Wêne:Ս շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32x32px]] |[[Wêne:Ս նոտրգիր.svg|23x23px]] |- |Վ |[[Wêne:Վ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Վ երկաթագիր (X դ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Վ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Վ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Վ նոտրգիր.svg|47x47px]] |- |Տ |[[Wêne:Տ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Տ գրչագիր V X.svg|40x40px]] |[[Wêne:Տ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Տ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32x32px]] |[[Wêne:Տ նոտրգիր.svg|35x35px]] |- |Ր |[[Wêne:Ր երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ր երկաթագիր (մինչեւ X դ.).svg|51x51px]] |[[Wêne:Ր բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ր շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ր նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ց |[[Wêne:Ց երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ց գրչագիր V IX.svg|42x42px]] |[[Wêne:Ց բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Ց շղագիր (XII-XX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ց նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ւ |[[Wêne:Ւ երկաթագիր (X դ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ւ-երկաթագիր- XII-դ.-վերջը .svg|45x45px]] |[[Wêne:Ւ բոլորգիր (XV դ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Ւ շղագիր (XIII-XVII դդ.).svg|25x25px]] |[[Wêne:Ւ նոտրգիր.svg|27x27px]] |- |Փ |[[Wêne:Փ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|52x52px]] |[[Wêne:Փ գրչագիր V X.svg|54x54px]] |[[Wêne:Փ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|52x52px]] |[[Wêne:Փ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Փ նոտրգիր.svg|50x50px]] |- |Ք |[[Wêne:Ք երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Ք գրչագիր V X.svg|44x44px]] |[[Wêne:Ք բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Ք շղագիր (XII-XX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ք նոտրգիր.svg|49x49px]] |- |Օ | | | | |[[Wêne:Օ նոտրգիր.svg|27x27px]] |- |Ֆ |[[Wêne:Ֆ երկաթագիր (XIII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ֆ գրչագիր XIII.svg|40x40px]] |[[Wêne:Ֆ բոլորգիր (XVII-XX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Ֆ շղագիր (XIII-XVII դդ.).svg|53x53px]] |[[Wêne:Ֆ նոտրգիր.svg|46x46px]] |} === Xeta erkatagîr === [[Wêne:Erkatagir manuscript.jpg|thumb|Destnivîsa ku bi erkatagîr hatiye nivîsandin, sedsala 10an.]] Erkatagîr ({{ziman-hy|Երկաթագիր}}) kevntirîn xeta ermenî ye,{{sfn|Юзбашян|1987|p=153}} ku ji sedsala 5an ve tê naskirin. Di wergerê de, ev peyv tê wateya “xeta [[hesin]]î”.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=11}} “Ferhenga Nû ya Zimanê Ermeniya Kevn” (1836) wateya wê wekî "bi pênûseke hesinî hatiye nivîsandin" dide.{{sfn|Աւետիքեան|Սիւրմէլեան|Աւգերեան|1836|p=686}} Li gorî guhertoyeke din, ev nav ji [[oksîda hesin]] a ku li [[murekeb]]ê dihat zêdekirin, tê.{{sfn|Kouymjian|1997|p=181}} Lê belê, lêkolînerên nûjen bêtir meyl dikin ku vê têgînê bi îskeneya hesinî ya ku ji bo neqişandina tîpan li ser kevir dihat bikaranîn ve girêbidin.{{sfn|Kouymjian|1997|p=181–182}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Di dîroka nivîsa ermenî de, erkatagîr bi xeta ''unsiyal'' a [[Alfabeya latînî|latîniya]] destpêkê û xeta ''ustav'' a [[Alfabeya kîrîlî|kîrîlî]] re hevrû ye. Têgîna "erkatagîr" bixwe yekem car di kolofoneke Încîlê ya bi dîroka 911an de tê dîtin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=11}} Li gorî dabeşkirina ku di teoriya nivîsê de hatiye pejirandin, erkatagîr û guhertoyên wê di koma xetên majuskul de cih digirin. Du şêweyên sereke yên xeta majuskul a ermeniya kevn ji hev tên cudakirin: erkatagîra gilover û ya rastxêz.{{sfn|Աճառյան|1952|p=70}}{{sfn|Юзбашян|2005|p=13}}{{sfn|Хуршудян, Акопян|1999|p=185–186}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Erkatagîra gilover ji têkeliya tewereyên stûnî û kevan û goşeyên girêdanê, ligel hejmareke piçûk a hêmanên rastxêz ên asoyî, pêk tê. Girêdanên di navbera tîpan de (lîgatur) û veqetandina peyvan tune ne. Erkatagîra gilover heta sedsala 13an dihat bikaranîn, piştî wê bi giranî tenê ji bo sernavan dest pê kir hat bikaranîn.{{sfn|Юзбашян|1987|p=153}} [[Hraçya Açaryan|H. Açaryan]] jixwe ew wekî cureya kevntir di nav van herduyan de didît.{{sfn|Աճառյան|1952|p=70}} [[Karen Yuzbaşyan|K. Yuzbaşyan]] jî di heman nêrînê de bû.{{sfn|Юзбашян|2005|p=13}} [[Michael Edward Stone|M. E. Stone]] jî piştgirî da vê guhertoyê.{{sfn|Russell|2006|p=278}} Ji aliyê xwe ve, [[James Robert Russell|J. R. Russell]] hebûna hevdem a herdu cureyan di sedsala 5an de wekî îhtîmala herî mezin dibîne.{{sfn|Russell|2006|p=278}} Ji erkatagîra gilover re her wiha "mesropiya xwerû" jî tê gotin.{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=119}} Guhertoyeke din a vê xetê erkatagîra rastxêz e. Mîna şêweyê gilover, ew jî heta sedsala 13an hebû. Kevntirîn abîdeyên bi dîrok ên ku bi wê hatine nivîsandin vedigerin sedsala 10an. Her wiha jê re “erkatagîra navîn”,{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=119}} “mesropiya navîn”,{{sfn|Աճառյան|1952|p=70}} an “nîv-unsiyal”{{sfn|Юзбашян|2005|p=13}} jî tê gotin. Tê de, girêdanên kevanî an şikestî cihê xwe didin yên rastxêz, û tîp bixwe bi awayekî stûnî an jî bi xwarbûneke ber bi rastê ve dihatin nivîsandin.{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}} Li kêleka herdu cureyên sereke yên nivîsa majuskul, carinan erkatagîra biçûk bi cihêrengî tê veqetandin. Di bingehê xwe de, ev tenê erkatagîreke rastxêz a piçûkkirî ye. Ji ber ku ti cudahiyên wê yên binesazî nînin, maqûlbûna veqetandina wê wekî cureyeke serbixwe ya xetê cihê nîqaşê ye.{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} Tîp di navbera du xêzên xeyalî yên paralel de dihatin xêzkirin, û hêmanên wan ên pêkhêner hema hema qet derbasî derveyî xêzê nedibûn. Tenê tîpên [[Փ]] û [[Ք]] îstîsna bûn.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Ji sedsala 13an û pê ve, erkatagîr bi tenê ji bo nivîsandina tîpên mezin (kapîtal), sernavan, an rêzên destpêkê yên metnekê dihat bikaranîn.{{sfn|Юзбашян|2005|p=13}} Lê belê, ew ji bo afirandina nivîskên lapîdar (li ser kevir) hîn jî dihat bikaranîn. <gallery caption="Nimûneyên berhemên ku bi erkatagîrê hatine nivîsandin" widths="150px" heights="150px" class="center"> Wêne:Armenian manuscript fragment (5th century).jpg|Rûpelek ji destnivîseke sedsala 5an, erkatagîra gilover. Wêne:Queen Mlke Gospel.jpg|Rûpelek ji “[[Încîla şahbanû Mlke]]”, erkatagîra gilover, sala 862yan. Wêne:Moses of Chorene (manuscript X-XIth centuries).jpg|Rûpelek ji destnivîsa “Dîroka Ermenistanê” ya [[Movses Xorenatsî]], erkatagîra rastxêz, sedsalên 10–11an. Wêne:Yeghishe (manuscript fragment).jpg|Rûpelek ji destnivîsa “Li ser Vardan û Şerê Ermeniyan” a [[Yexîşe]], erkatagîra rastxêz, sedsalên 7–8an. Wêne:Homiliarium, Matenadaran, Ms. 7729.jpg|Homîliyara Mûşê, erkatagîra rastxêz, salên 1200–1202yan. </gallery> === Xeta bolorgîr === [[Wêne:Jermants-coloured.jpg|thumb|Rûpela sernavê ya destnivîsa “Sivikkirina Tayan” a [[Mxîtar Heratsî]], ku di sala 1279an de hatiye nivîsandin — nimûneyeke ''bolorgîra kîlîkyayî''.]] Pirsa ku gelo bolorgîr ({{ziman-hy|Բոլորգիր}}) di sedsala 5an de bi erkatagîrê re hevdem hebûye, an ji wê derketiye, di cîhana akademîk de hê jî bi teqezî nehatiye çareserkirin.{{sfn|Kouymjian|2013|p=26}}{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=15}} Fikra hebûna hevdem a herdu xetan di destpêka sedsala 20an de ji aliyê Hovsepyan ve — yek ji pêşengên lêkolîna paleografiya ermenî — hatibû anîn ziman.{{sfn|Kouymjian|1997|p=180}} Sanjian jî destnîşan dike{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}} ku ev xet jixwe di sedsala 5an de dihat bikaranîn. [[Sergey Muravyov|S. Muravyov]] îhtîmala ku li kêleka erkatagîrê, ji destpêkê ve xeteke kursîv û bilez a hevpar hebûbe red nake, lê ji aliyê teorîk ve, ew vê yekê nepêkan dibîne.{{sfn|Муравьёв|1980|с=222}} Nêrîna herî berbelav ev e ku bolorgîr hêdî hêdî ji erkatagîrê pêş ketiye, ji ber xwesteka xetatan a ji bo teserûfkirina dem û pergamentê.{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}} [[James Robert Russell|J. R. Russell]] ji [[Zanîngeha Harvardê]] destnîşan dike ku bolorgîr wekî cureyeke xetê bi rastî di sedsala 5an de dest bi derketinê kiriye û tîpên ku ji aliyê Maştoz ve hatine afirandin, îhtîmal e ku ji destpêkê ve xwedî cihêrengî û piralîbûnê bûne.{{sfn|Russell|2006|p=278}} Kevntirîn destnivîsa ku bi bolorgîrê hatiye nivîsandin vedigere sedsala 10an,{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} her çend nimûneyên wê yên takekesî jixwe di Încîla Lazarev a sala 887an de jî tên dîtin.{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=125, 132}} Dibe ku ev şêweyê grafîkî gelekî zûtir derketibe holê: hin tîpên bi xêzên mîna wê di [[papîrusa ermenî-yewnanî]] ya sedsala 6an û destpêka sedsala 7an de, û di hejmarek nivîskên [[Xiristiyaniya pêşîn|xiristiyanî yên pêşîn]] ên heman serdemê de hene.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} Lewma, papîrusa ermenî-yewnanî ji bo lêkolînkirina pêvajoya derbasbûna ji erkatagîrê bo bolorgîrê dibe xelekeke gelekî girîng.{{sfn|Kouymjian|1997|p=186}} Têgîn bixwe yekem car di kolofoneke dawiya sedsala 12an de hatiye tomarkirin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} Ji sedsala 13an heta sedsala 16an, bolorgîr wekî cureyê serdest ê xetê ma.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=12}} Ji sedsala 16an û pê ve,{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}} ew bû bingeha tîpên çapkirinê yên ermenî yên herî berbelav.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=12}}{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}} Zanyarên rojavayî di destpêka sedsala 17an de hevwateyên latînî ji bo wê pêşniyar kirin: [[Francesco Rivola|F. Rivola]] û C. Galanus jê re gotin ''orbicularis'', û [[Johann Joachim Schröder|J. J. Schröder]] jî jê re got ''rotunda''.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} Ji aliyê grafîkî ve, bolorgîr ji erkatagîrê pir hindik cihê ye û, di eslê xwe de, guhertoyeke wê ya piçûkkirî ye. Wek nimûne, li gorî çavdêriyên [[Dîkran Kuyumciyan|D. Kuyumciyan]], tenê di navbera şêweyên majuskul û mînuskul ên 16 tîpan ji 36 tîpên ermenî de cudahiyên berbiçav hene, û di nîvê van rewşan de jî ev cudahî gelekî piçûk in. Pêşveçûna tê texmînkirin bi taybetî bandor li van tîpan kiriye.{{sfn|Kouymjian|1997|p=183}} M. E. Stone bawer dike ku cudahiyên di navbera van herdu xetan de hindik in an jî qet nînin; ew tenê 9 tîpan vediqetîne ku şêweyên wan herî zêde ji hev cihê ne:{{sfn|Stone|2006|p=506}} Ա—ա, Ձ—ձ, Մ—մ, Յ—յ, Շ—շ, Չ—չ, Պ—պ, Ջ—ջ, Ց—ց. Piraniya lêkolîneran bolorgîrê dabeşî du cureyan dikin: [[Ermenistana Rojhilat|rojhilatî]] û [[Keyaniya Ermenî ya Kîlîkyayê|kîlîkyayî]].{{sfn|Stone|2006|p=503}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Kuyumciyan her wiha şêweyeke veguhêz jî ji hev vediqetîne.{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}} Bolorgîra kîlîkyayî kanonîktir tê dîtin û bi zerafeta şêweyên xwe tê naskirin, lê guhertoya rojhilatî bêtir nêzîkî erkatagîra rastxêz e.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Bolorgîr di koma xetên ji cureyê “çar-xêzî” de cih digire.{{sfn|Юзбашян|1987|p=153}} Di vê nîşankirina grafîkî de, “laşê” tîpê li ser xêza di navbera du xêzên xeyalî yên paralel de cih digire, lê hêmanên hilkêş û dakêş — kevan, dûvik, çengel, zîgzag û yên wekî wan — derbasî derveyî sînorên wan dibin (di nav valahiya ku ji aliyê cotek xêzên xeyalî yên din ve li jor û jêr hatiye sînordarkirin de).{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649–650}} Bi gelemperî, tîp bi xwarbûneke ber bi rastê ve dihatin nivîsandin, her çend carinan nivîsandina bi tewereyeke stûnî jî tê dîtin. Bi taybetî di vê xetê de ye ku meyla ber bi girêdayîbûna metnê ve dest bi xuyabûnê dike. Di destpêkê de, di navbera komên peyvan de valahî (bêhnvedan) derdikevin holê, û paşê di navbera peyvên takekesî de jî.{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} Berevajî erkatagîra pêştir, bolorgîr bi taybetî dihat nivîsandin, ne ku dihat xêzkirin.{{sfn|КЛЭ|1968|с=545–551}} Hejmarek pispor vê têgînê wekî “xeta gilover” werdigerînin,{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} tevî wê rastiyê ku bolorgîr bi têkeliya hêmanên ku hema hema bi temamî rastxêz in, pêk tê. Ev yek bi wê rastiyê tê ravekirin ku di zimanê ermenî de, peyva ''bolor'' (բոլոր) ne tenê tê wateya “gilover” an “xelekî”, lê di heman demê de wateya “hemû” an “gişt”, yanî “tam/kamil” jî dihewîne.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} <gallery caption="Nimûneyên berhemên ku bi bolorgîrê hatine nivîsandin" widths="150px" heights="150px" class="center"> Wêne:Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Arm. 7, f. 31v.jpg|Rûpelek ji nameya [[Keyaniya Vaspurakanê|Keyê Vaspurakanê]] Gagîk I ji bo [[Romanos I Lekapenos]], destnivîsa sedsala 14an. [[Pirtûkxaneya Apostolîk a Vatîkanê]]. Wêne:The Bible (Matenadaran, MS. 206).jpg|Rûpelek ji Pirtûka Pîroz, sala 1318an. Wêne:Hetum.jpg|Rûpelek ji “Kronîka” ku ji Hetûm re tê nisbetkirin, sala 1319an. Wêne:Armenian manuscript 1544.jpg|Rûpelek ji destnivîsa “Dîroka Îskenderê Mezin”, sala 1544an. Wêne:Letter of Armenian catholicos Khachatur and Armenian clerics to Louis XIV of France.jpg|Nameya katolîkos Xaçatûr ji bo [[Louis XIV]], sala 1672yan. [[Pirtûkxaneya Neteweyî ya Fransayê]]. </gallery> === Xeta şxagîr === Şxagîr ({{ziman-hy|Շղագիր}}) bingeha kursîva ermenî ya nûjen pêk tîne.{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}}{{sfn|Юзбашян|2005|p=14}} Sanjian vê têgînê wekî “nivîsa xwar” wergerîne,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=357}} lê belê D. Kuyumciyan li dijî vê nêrînê derdikeve û wergera “zirav” pêşniyar dike.{{sfn|Kouymjian|2013|p=27}} Di pratîkê de, ev xet dikare hem xwedî şêweyeke rast be û hem jî bi xwarbûnekê were nivîsandin.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Ji aliyê grafîkî ve, şxagîr ji têkeliya hêmanên rastxêz, şikestî û gilover pêk tê. Yek ji taybetmendiyên wê yên herî berbiçav ev e ku hemû hêman bi xêzên xwedî stûriyeke zirav û yekreng dihatin nivîsandin.{{sfn|Մաթևոսյան|1982|p=523}} Her çend ev cureyê nivîsê ji sedsalên 10–11an ve tê naskirin{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} (nimûneya wê ya herî kevn vedigere sala 999an{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=125}}), ew tenê di sedsalên 17–18an de bi awayekî berfireh belav bûye.{{sfn|Юзбашян|2005|p=14}} Di vê serdemê de, ew bi giranî ji bo nivîsandina notên bîranînê dihat bikaranîn.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Lêkolîner her wiha balê dikşînin ser mînaheviyeke di navbera şxagîr û hin şêweyên xetên ku di papîrusa ermenî-yewnanî de hatine dîtin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=16}} Têgîn bixwe îhtîmal e ku tenê di sedsala 18an de derketibe holê.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=15}} Wekî qaîde, ev cureyê nivîsê li ser jêr-cureyên cihê nayê dabeşkirin.{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}} === Notrgîr === [[Wêne:Composite Armenian manuscript copied by the scribe Khachatur dpir 1795.jpg|175px|thumb|Parçeyek ji destnivîseke xetat Xaçatûr, ku bi notrgîr hatiye nivîsandin, 1795.]] Notrgîr wekî “xeta noterî” tê wergerandin.{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} Tê bawerkirin ku şêweya xeta notrgîr hê di sedsala 13an de dest bi teşegirtinê kiriye;{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}} lê belê, nimûneyên wê yên herî kevn ên ku heta roja îro mane, vedigerin sedsala 14an.{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} Li gorî lêkolînên Stone, ev têgîn bixwe yekem car di sedsala 15an de hatiye tomarkirin.{{sfn|Stone|2006|p=503}} Tevî vê yekê jî, notrgîr belavbûna xwe ya herî berfireh di sedsalên 16–18an de, bi taybetî di nav [[dîyasporaya ermenî]] de bi dest xist û piştre wekî tîpên çapkirinê jî gelêrî bû.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=357}} Ev xet ji bolorgîrê biçûktir e û ji têkeliya hêmanên rastxêz, gilover û pêldar pêk tê. Bikaranîna şêweyên bilez û kursîv ên notrgîrê hişt ku xetat bi awayekî berçav di warê materyalan de teserûfê bikin. Ji aliyê grafîkî ve, ew hêmanên hem bolorgîr û hem jî şxagîrê dihewîne.{{sfn|Մաթևոսյան|1982|p=348}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Notrgîr bi giranî ji bo tomarkirina nivîsên nefermî dihat bikaranîn: kolofonên destnivîsan, belgeyên ofîsê û hwd.{{sfn|Kouymjian|1997|p=187}} Wekî şxagîrê, ev cureyê nivîsê jî li ser jêr-cureyên cihê nayê dabeşkirin.{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}} <gallery caption="Nimûneyên berhemên ku bi notrgîr hatine nivîsandin" widths="150px" heights="150px" class="center"> Wêne:Aakel of Siwnik. Adamagirk (Book of Adam). Page 2. Manuscript, copied 1653.jpg|Rûpelek ji destnivîսa helbesta "Adamgîrk" a [[Arakel Syunetsî]], 1653 Wêne:Armenian document (1662).jpg|Belgeya Katolîkos Hakob Cuxayetsî ku ji dîoseza ermenî ya polonî re hatiye şandin, 1662 Wêne:Book of Homilies, 1710.jpg|Rûpelek ji berhevoka waezan, 1710 Wêne:Notrgir manuscript.jpg|Rûpelek ji destnivîseke sedsala 18an Wêne:Armenian document, 1734.jpg|Belgeyeke ji sala 1734an </gallery> == Têbînî == {{notelist}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Bîbliyografî == {{refbegin|2}} ; bi îngilîzî * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Calzolari |pêşnav1=V. |paşnav2=Stone |pêşnav2=M. E. |lînka-nivîskar2=Michael Edward Stone |tarîx=2014 |sernav=Armenian Philology in the Modern Era: From Manuscript to Digital Text |url=https://books.google.ru/books?id=ekz3AwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |cih=Leiden |weşanger=[[Koninklijke Brill]] }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Christin |pêşnav=A. M. |tarîx=2002 |sernav=A History of Writing: From Hieroglyph to Multimedia |cih= |weşanger=[[Flammarion]] |rr=258–260 |isbn= }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Daniels |pêşnav1=P. T. |paşnav2=Bright |pêşnav2=W. |tarîx=1996 |sernav=The World's Writing Systems |url=https://books.google.ru/books?id=ospMAgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |cih= |weşanger=[[Oxford University Press]] }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Kouymjian |pêşnav=D. |lînka-nivîskar=Dîkran Kuyumciyan |tarîx=1997 |sernav=Armenian paleography: a reassessment |url=http://www.islamicmanuscripts.info/reference/books/Deroche-Richard-1997/Kouymjian-1997-armenian-paleography-S42BW-109112817130-2.pdf |kovar=Scribes et manuscrits du Moyen-Orient |cih=Paris |weşanger=[[Pirtûkxaneya Neteweyî ya Fransayê|Bibliothèque nationale de France]] |rr=177–188 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Kouymjian |pêşnav=D. |lînka-nivîskar=Dîkran Kuyumciyan |tarîx=2012 |sernav=Notes on Armenian Codicology. Part 1: Statistics Based on Surveys of Armenian Manuscripts |url=http://armenianstudies.csufresno.edu/faculty/kouymjian/articles/2012%20Kouymjian%20Codicology%20note%201%20.pdf%7C |kovar=Comparative Oriental Manuscript Studies Newsletter |cild=4 |rr=18–23 }}{{Mirin girêdan|tarîx=adar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Kouymjian |pêşnav=D. |lînka-nivîskar=Dîkran Kuyumciyan |tarîx=2013 |sernav=Notes on Armenian Codicology. Part 2: Statistics Based on Surveys of Armenian Manuscripts |url=http://armenianstudies.csufresno.edu/faculty/kouymjian/articles/2013%20DK%20%20Arm%20codicology%20Note%202%20COMSt%20NL%20final%20.pdf |kovar=Comparative Oriental Manuscript Studies Newsletter |cild=6 |rr=22–28 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150522162005/http://armenianstudies.csufresno.edu/faculty/kouymjian/articles/2013%20DK%20%20Arm%20codicology%20Note%202%20COMSt%20NL%20final%20.pdf |roja-arşîvê=2015-05-22 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Russell |pêşnav=J. R. |lînka-nivîskar=James Robert Russell |tarîx=2006 |sernav=Review of Michael E. Stone, Dickran Kouymjian, and Henning Lehmann 'Album of Armenian Paleography' |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=6673360&next=true&jid=SPC&volumeId=81&issueId=01 |kovar=[[Speculum]] |cih=N. Y. |weşanger=[[University of Chicago Press]] |cild=81 |hejmar=1 |rr=278–279 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150914011526/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online |roja-arşîvê=2015-09-14 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Sanjian |pêşnav=A. K. |tarîx=1999 |sernav=Medieval Armenian Manuscripts at the University of California, Los Angeles |url=https://books.google.ru/books?id=lQDE3cNnM7QC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false |cih=Berkley |weşanger=[[University of California Press]] }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Stone |pêşnav1=M. E. |lînka-nivîskar1=Michael Edward Stone |paşnav2=Kouymjian |pêşnav2=D. |lînka-nivîskar2=Dîkran Kuyumciyan |paşnav3=Lehmann |pêşnav3=H. |tarîx=2002 |sernav=Album of Armenian Paleography |url=https://books.google.ru/books?id=6owlAQAAMAAJ&q=Album+of+Armenian+Paleography&dq=Album+of+Armenian+Paleography&hl=ru&sa=X&ei=MAVYVb-hJKjvywOI94CQBw&ved=0CCUQ6AEwAA |cih=[[Aarhus]] |weşanger=[[Zanîngeha Aarhusê|Aarhus University]] Press }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Stone |pêşnav=M. E. |lînka-nivîskar=Michael Edward Stone |tarîx=2006 |sernav=Apocrypha, Pseudepigrapha, and Armenian Studies |url=https://books.google.am/books?id=mp_IR50_gXMC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false |cih=Leuven |weşanger=[[Peeters Publishers]] |cild=II |isbn= }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Stone |pêşnav=M. E. |lînka-nivîskar=Michael Edward Stone |tarîx=2012 |sernav=Armenian Apocrypha Relating to Abraham |url=https://books.google.ru/books?id=1QP7MbfRo0YC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |cih= |weşanger=Society of Biblical Lit |series=Early Judaism and its literature, 37 }} * {{Jêder-ensîklopedî |sernav=History of Transcaucasia / Armenia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/35178/Armenia/44272/Ottomans-and-Safavids |ensîklopedî=[[Encyclopedia Britannica]] |ref=Encyclopedia Britannica. Armenia }} * {{Jêder-ensîklopedî |sernav=Armenian alphabet |url=https://www.britannica.com/topic/Armenian-alphabet |ensîklopedî=[[Encyclopedia Britannica]] |ref=Encyclopedia Britannica. Armenian alphabet }} ; bi ermenî * {{Jêder-kitêb |paşnav=Աբրահամյան |pêşnav=Ա. |tarîx=1948 |sernav=Հայկական պալեոգրաֆիա |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/399436/edition/369622/content |tercimeya-sernav=Paleografiya ermenî |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |weşanger=Պետական համալսարանի հրատ }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Աբրահամյան |pêşnav=Ա. |tarîx=1959 |sernav=Հայ գրի և գրչության պատմություն |url=https://archive.org/details/Abrahamyan/page/n1/mode/2up |tercimeya-sernav=Dîroka xet û xetatiya ermenî |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |weşanger=Հայպետհրատ }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Աճառյան |pêşnav=Հ. |lînka-nivîskar=Hraçya Açaryan |tarîx=1952 |sernav=Ե. դարից հայերեն ձեռագիր |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/118031/edition/107555/content |tercimeya-sernav=Destnivîseke ermenî ji sedsala 5an |kovar=ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների |weşanger= |cild=11 |rr=69–71 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Աւետիքեան |pêşnav1=Գ. |paşnav2=Սիւրմէլեան |pêşnav2=Խ. |paşnav3=Աւգերեան |pêşnav3=Մ. |tarîx=1836 |sernav=Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի |url=http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=26&dt=HY_HY&query=երկաթագիր |tercimeya-sernav=Ferhenga nû ya zimanê ermenî yê kevnar |cild=I |isbn= }} * {{Jêder-ensîklopedî |paşnav=Դավթյան |pêşnav=Հ. |tarîx=1980 |sernav=Ձեռագիր |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/695 |tercimeya-sernav=Destnivîs |ensîklopedî=[[Ensîklopediya Sovyetî ya Ermenî|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |cild=6 |rûpel=695 |isbn= }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Ղաֆադարյան |pêşnav=Կ. Գ. |tarîx=1962 |sernav=Տեկորի տաճարի V դարի հայերեն արձանագրությունը և Մեսրոպյան այբուբենի առաջին տառաձևերը |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/187724/edition/170432/content |tercimeya-sernav=Nivîska ermenî ya sedsala 5an a Dêra Tekorê û şêweyên pêşîn ên tîpên alfabeya mesropî |kovar=Պատմա-բանասիրական հանդես |cild=2 |rr=39–54 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Մաթևոսյան |pêşnav=Ա. Ս. |tarîx=1973 |sernav=Լազարյան ճեմարանի հնագույն ձեռագիրը |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/189258/edition/171861/content |tercimeya-sernav=Destnivîsa herî kevn a Semînera Lazaryan |kovar=Պատմա-բանասիրական հանդես |cih= |cild=1 |rr=123–132 |isbn= }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Մաթևոսյան |pêşnav=Ա. Ս. |tarîx=1976 |sernav=Երկու արժեքավոր ձեռագրեր Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանին |url=http://tert.nla.am/archive/HGG%20AMSAGIR/echmiadzin-vagharshapat/1976/1976(12).pdf |tercimeya-sernav=Du destnivîsên hêja ji bo Matenadarana bi navê Mesrop Maştozê Pîroz |kovar=«Էջմիածին» |cih= |weşanger=[[Kursiya Dayikê ya Eçmîadzîna Pîroz|Էջմիածին]] |cild=12 |rr=45–51 |isbn= }} * {{Jêder-ensîklopedî |paşnav=Մաթևոսյան |pêşnav=Ա. |tarîx=1982 |sernav=Նոտրգիր |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/348 |tercimeya-sernav=Notrgîr |ensîklopedî=[[Ensîklopediya Sovyetî ya Ermenî|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |cild=8 |rr=348–349 }} * {{Jêder-ensîklopedî |paşnav=Մաթևոսյան |pêşnav=Ա. |tarîx=1982 |sernav=Շխագիր |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/523 |tercimeya-sernav=Şxagîr |ensîklopedî=[[Ensîklopediya Sovyetî ya Ermenî|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |cild=8 |rr=523 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Մանուկյան |pêşnav=Սեյրանուշ |tarîx=2002 |paşnavê-edîtor=Այվազյան |pêşnavê-edîtor=Հ. Մ. |lînka-edîtor=Hovhannes Ayvazyan |beş=Ձեռագիր մատյան (codex) |tercimeya-beşê=Pirtûka destnivîs (kodeks) |urlya-beşê=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7f/Քրիստոնյա_Հայաստան_Հանրագիտարան_(Christian_Armenia_Encyclopedia).pdf |sernav=Քրիստոնյա Հայաստան Հանրագիտարան |tercimeya-sernav=Ensîklopediya Ermenistana Xiristiyan |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |weşanger= |rr=648–651 |isbn=5-89700-016-6 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Յովսէփեան |pêşnav=Գ. |lînka-nivîskar=Karekîn I Hovsepyan |tarîx=1913 |sernav=Գրչութեան արուեստը հին հայոց մէջ |tercimeya-sernav=Hunerê xetatiyê di nav ermeniyên kevnar de |cih=[[Vaxarşapat|Վաղարշապատ]] |weşanger=Ելեքտրաշարժ Տպարան ս. Էջմիածնի }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Յուզբաշյան |pêşnav=Կ. Ն. |lînka-nivîskar=Karen Yuzbaşyan |tarîx=1959 |sernav=Ա. Գ. Աբրահամյան, «Հայ գրի և գրչության պատմություն» Երևան, Հայպետհրատ, 1959, էջ 415 |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/119219/edition/108568/content |tercimeya-sernav=A. G. Abrahamyan, «Dîroka xet û xetatiya ermenî», Êrîvan, Haypethrat, 1959, r. 415 |kovar=ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների |cild=11–12 |rr=115–124 }} * {{Jêder-ensîklopedî |paşnav1=Պետրոսյան |pêşnav1=Հ. |paşnav2=Ալեքսանյան |pêşnav2=Վ. |tarîx=1980 |sernav=Հնագրություն |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/462 |tercimeya-sernav=Paleografî |ensîklopedî=[[Ensîklopediya Sovyetî ya Ermenî|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |cild=6 |rûpel=462 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Սթոուն |pêşnav=Մ. |tarîx=1993 |sernav=Երուսաղեմի նորագյուտ հայերեն արձանագրությունները |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/191791/edition/174210/content |tercimeya-sernav=Nivîskên ermenî yên nûdîtî yên Orşelîmê |kovar=Պատմա-բանասիրական հանդես |cild=1–2 |rr=15–26 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Տաշեան |pêşnav=Յ. |lînka-nivîskar=Michael Edward Stone |tarîx=1898 |sernav=Ակնարկ մը հայ հնագրութեան վրայ. Ուսումնասիրութիւն հայոց գրչութեան արուեստին |url=http://serials.flib.sci.am/openreader/Hnagrutyun_1898/book/index.html#page/1/mode/2up |tercimeya-sernav=Nêrînek li ser paleografiya ermenî. Lêkolînek li ser hunerê xetatiya ermenî |cih=[[Viyana|Վիեննա]] |weşanger=Մխիթարեան տպարան |rûpel=203 }} ; bi latînî * {{Jêder-kitêb |paşnav=Schröder |pêşnav=J. J. |lînka-nivîskar=Johann Joachim Schröder |tarîx=1711 |sernav=Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae: cum varia praxios materia |url=https://books.google.ru/books?id=DBpWRdDTkxAC&pg=PP5&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q=De%20Orthographia&f=false%7C |cih=Amsterdam }} ; bi rûsî * {{Jêder-kovar |tarîx=2001 |sernav=Армения |url=http://www.pravenc.ru/text/76104.html#part_25 |tercimeya-sernav=Ermenistan |kovar=Православная энциклопедия |cild=3 |rr=286–322 |isbn= }} * {{Jêder-kitêb |tarîx=1956 |beş=Армения в III–IV вв. |urlya-beşê=http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000017/st128.shtml |sernav=Всемирная история |tercimeya-sernav=Dîroka Cîhanê |paşnavê-edîtor1=Белявский |pêşnavê-edîtor1=А. |paşnavê-edîtor2=Лазаревич |pêşnavê-edîtor2=Л. |paşnavê-edîtor3=Монгайт |pêşnavê-edîtor3=А. |cih=Москва |cild=2 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Гамкрелидзе |pêşnav=Т. В. |lînka-nivîskar=Tamaz Gamkrelîdze |tarîx=1988 |sernav=Происхождение и типология алфавитной системы письма (Письменные системы раннехристианской эпохи) |tercimeya-sernav=Koka û tîpolojiya sîstema alfabeyî ya nivîsê (Sîstemên nivîsê yên serdema destpêka xiristiyaniyê) |url=ftp://www.istorichka.ru/Periodika/Voprosy_Jazykoznanija/1988/1988_6.pdf |kovar=Вопросы языкознания |cih=Москва |hejmar=6 |rr=5–33 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Гамкрелидзе |pêşnav=Т. В. |lînka-nivîskar=Tamaz Gamkrelîdze |tarîx=1989 |beş=Древнеармянская письменность «Еркатагир» |tercimeya-beşê=Nivîsa ermenî ya kevnar «Erkatagîr» |sernav=Алфавитное письмо и древнегрузинская письменность: типология и происхождение алфавитных систем письма |tercimeya-sernav=Nivîsa alfabeyî û nivîsata gurcî ya kevnar: tîpolojî û koka sîstemên nivîsê yên alfabeyî |url=http://ir.nmu.org.ua/handle/123456789/78079 |paşnavê-edîtor=Шанидзе |pêşnavê-edîtor=А. Г. |cih=Тбилиси |weşanger=Тбилисский университет |rr=245–252 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Деврикян |pêşnav=В. |tarîx=2006 |sernav=Давтак Кертог |tercimeya-sernav=Davtak Kertox |url=http://www.pravenc.ru/text/168598.html |kovar=Православная энциклопедия |cih=Москва |cild=13 |rr=612 |isbn= }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Джаукян |pêşnav=Г. Б. |lînka-nivîskar=Gevorg Cahukyan |beş=Языкознание в Армении в V–XVIII вв. |urlya-beşê=http://www.genling.nw.ru/hl/080.pdf |tercimeya-beşê=Zimannasiya li Ermenistanê di sedsalên 5–18an de |tarîx=1981 |sernav=История лингвистических учений |tercimeya-sernav=Dîroka hînkirinên zimannasiyê |paşnavê-edîtor1=Десницкая |pêşnavê-edîtor1=А. В. |paşnavê-edîtor2=Кацнельсон |pêşnavê-edîtor2=С. Д. |cih=Ленинград |weşanger=Наука |rr=7–52 |roja-gihiştinê=2026-03-19 |roja-arşîvê=2013-10-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131023060250/http://www.genling.nw.ru/hl/080.pdf |rewşa-urlyê=mirî }} * {{Jêder-kitêb |tarîx=1899 |sernav=Евангелие в древне-армянском переводе, написанное в 887 году. Фототипическое выданне рукописи Лазаревскаго института восточных языков на иждивение почетнаго попечителя института князя С.С. Абамелек-Лазарева |url=http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00047142/images/index.html?seite=69&fip=193.174.98.30 |tercimeya-sernav=Încîla bi wergera ermenî ya kevnar, ku di sala 887an de hatiye nivîsandin. Çapa fototîpî ya destnivîsa Enstîtuya Lazaryan a Zimanên Rojhilatî, bi piştgiriya darayî ya berpirsê rûmetê yê enstîtuyê Mîr S. S. Abamelek-Lazarev |cih=Москва }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Князевская |pêşnav1=О. А. |paşnav2=Крюков |pêşnav2=М. В. |tarîx=1968 |sernav=Палеография |tercimeya-sernav=Paleografî |url=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke5/ke5-5451.htm |paşnavê-edîtor=Сурков |pêşnavê-edîtor=А. А. |çap=Краткая литературная энциклопедия |cih=Москва |weşanger=Сов. энцикл. |cild=5 |rr=545–551 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Муравьёв |pêşnav=С. Н. |lînka-nivîskar=Sergey Muravyov |tarîx=1980 |sernav=О протосистеме армянского алфавита |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/190288/edition/172820/content?ref=struct |tercimeya-sernav=Li ser protosîstema alfabeya ermenî |kovar=Историко-филологический журнал |cild=2 |rr=221–240 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Ольдерогге |pêşnav=Д. А. |tarîx=1975 |sernav=Из истории армяно-эфиопских связей (алфавит Маштоца) |url=http://www.iatp.am/news/dijest/dijest9/olderoge.pdf |tercimeya-sernav=Ji dîroka têkiliyên ermenî-etiyopî (alfabeya Maştoz) |kovar=Древний Восток |cih=Москва |weşanger=Наука |cild=1 |rr=208–218 }} * {{Jêder-kovar |tarîx=1975 |sernav=Палеография |tercimeya-sernav=Paleografî |kovar=Большая советская энциклопедия |cih=Москва }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Периханян |pêşnav=А. |tarîx=1966 |sernav=К вопросу о происхождении армянской письменности |tercimeya-sernav=Li ser pirsa koka nivîsata ermenî |kovar=Переднеазиатский сборник: II. Дешифровка и интерпретация письменности Древнего Востока. |cih=Москва }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Сусов |pêşnav=И. П. |beş=4.5. Формирование лингвистической мысли в Армении |tercimeya-beşê=4.5. Pêkhatina ramana zimannasiyê li Ermenistanê |tarîx=2006 |sernav=История языкознания |url=http://homepages.tversu.ru/~ips/Hist_04.htm#4.5 |tercimeya-sernav=Dîroka zimannasiyê |cih=Москва }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Туманян |pêşnav=Э. Г. |tarîx=1990 |sernav=Армянское письмо |url=http://tapemark.narod.ru/les/045a.html |tercimeya-sernav=Nivîsa ermenî |kovar=Лингвистический энциклопедический словарь |cih=Москва |weşanger=Советская энциклопедия }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Хуршудян |pêşnav1=Э. |paşnav2=Акопян |pêşnav2=Н. |tarîx=1999 |beş=Сасанидский золотой перстень с геммой на древнеармянском (V–VII вв.) |urlya-beşê=http://serials.flib.sci.am/openreader/arevel_jogh_18/book/index.html#page/182/mode/2up |tercimeya-beşê=Gustîla zêrîn a sasanî bi gemmeya bi ermeniya kevnar (sedsalên 5–7an) |sernav=Страны и народы Ближнего и Среднего Востока |tercimeya-sernav=Welat û gelên Rojhilata Nêzîk û Navîn |cih=Ереван |weşanger=Зангак-97 |cild=18 |rr=182–187 |isbn=99930-2-058-3 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Юзбашян |pêşnav=К. Н. |lînka-nivîskar=Karen Yuzbaşyan |tarîx=1982 |sernav=Новая попытка истолковать происхождение армянского алфавита: открытие или заблуждение? |url=http://hpj.asj-oa.am/3595/1/1982-1(177).pdf |tercimeya-sernav=Hewldaneke nû ji bo şîrovekirina koka alfabeya ermenî: vedîtin yan şaşî? |kovar=Историко-филологический журнал |cild=1 |rr=177–184 |access-date=2026-03-19 |archive-date=2022-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002125818/http://hpj.asj-oa.am/3595/1/1982-1(177).pdf |url-status=dead }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Юзбашян |pêşnav=К. Н. |lînka-nivîskar=Karen Yuzbaşyan |beş=Армянские рукописи |urlya-beşê=http://orientalstudies.ru/rus/images/pdf/b_akimushkin_co_1987.pdf |tercimeya-beşê=Destnivîsên ermenî |tarîx=1987 |sernav=Рукописная книга в культуре народов Востока |tercimeya-sernav=Pirtûka destnivîs di çanda gelên Rojhilatê de |cih=Москва |weşanger=Наука |cild=Книга первая |rr=145–176 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Юзбашян |pêşnav=К. Н. |lînka-nivîskar=Karen Yuzbaşyan |tarîx=2005 |sernav=Армянские рукописи в петербургских собраниях. Каталог |url=http://www.orientalstudies.ru/rus/images/pdf/p_pps_104_41_2005.pdf |tercimeya-sernav=Destnivîsên ermenî di berhevokên Petersburgê de. Katalog |kovar=Православный Палестинский сборник |cih=Санкт-Петербург |weşanger=Дмитрий Буланин |cild=41 |hejmar=104 |rr=3–16 }} {{refend}} == Girêdanên derve == * [http://podcasts.ox.ac.uk/teaching-codex-2019-17-armenian-palaeography-1 Robin Meyer (Zanîngeha Oxfordê) di kolokyuma “Teaching the Codex” a sala 2019an de li ser paleografiya ermenî diaxive] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Alfabeya ermenî]] [[Kategorî:Paleografî]] 3a7gidtwpnugoo9wtxc33eqdatx91x8 1995901 1995874 2026-04-03T00:12:16Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/citeKurdifier.py|Bot]]: Kurdîkirina çavkaniyan 1995901 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} '''Paleografiya ermenî''' şaxeke [[Paleografî|paleografiyê]] ye{{sfn|КЛЭ|1968|p=545–551}}{{sfn|БСЭ|1975}} ku dîroka pêşveçûna [[Alfabeya ermenî|nivîsa ermenî]] û şêweyên wê yên grafîkî lêkolîn dike. Ev [[dîsîplîn]] her wiha danasîneke berfireh a qalibên geşedana nivîsa ermenî bi giştî jî pêşkêş dike.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002}} [[Dîroka alfabeya ermenî|Alfabeya ermenî]] di sala 405an de li bajarên [[Edessa]] (Riha) û [[Samosata]]yê ji aliyê zanyar û keşeyê navdar [[Mesrop Maştoz]] ve hate afirandin.{{Sfn|Encyclopedia Britannica. Armenian alphabet}} Mîna sîstemên din ên nivîsê yên cîhanê, di heyama hebûna xwe ya zêdetirî 1.600 salî de, şêweyê grafîkî yê tîpên ermenî rêyeke xwezayî ya pêşveçûnê şopandiye û di gelek guhertinan re derbas bûye.{{sfn|Туманян|1990}} Çar şêweyên sereke yên grafîkî{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=5}}{{sfn|Kouymjian|1997|p=180}}{{sfn|Stone|2006|p=503}} yên nivîsa ermenî ya [[serdema navîn]] hene: ''erkatagîr'', ''bolorgîr'', ''notrgîr'' û ''şxagîr''.{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}}{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=11}}{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=124}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Ji van ya pêşîn xeteke [[majuskul]] (tîpên mezin) e, lê sê yên din [[mînuskul]] (tîpên biçûk) in.{{sfn|Юзбашян|1987|p=153–154}} Ji hêla dîrokî ve, şêweyên erkatagîr û bolorgîr yên herî berbelav bûn.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Di nava her yek ji van cureyan de, hin guhertoyên [[kalîgrafî]]k û herêmî hebûn.{{sfn|Юзбашян|2005|p=14}} == Dîroka lêkolînê == === Paşxane === [[Wêne:Johann Joachim Schröder, Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae. Amsterdam, 1711.jpg|thumb|çep|300px|Rûpelek ji “Xezîneya zimanê ermenî” ya [[Johann Joachim Schröder]], sala 1711an.]] Li gorî hejmarek lêkolîneran, divê koka dabeşkirina [[Xet (tîp)|xetên]] destnivîsên ermenî di nîqaşên herî pêşîn ên li ser hunera nivîsandinê de, yên ku di yekemîn rîsaleyên rêzimanî yên ermenî de tên dîtin, were lêgerîn. Di dawiya sedsala 5an de, nûnerên [[Dibistana helenîstîk a wêjeya ermenî|dibistana helenîstîk]] berhema [[Dionysius Thrax]] a bi navê “Hunera Rêzimanê” (Tēchnē Grammatikē) [[Wêjeya wergerê ya ermeniya kevn|wergerandin zimanê ermenî]]. Rêzeke şîroveyên ermenî yên serdema navîn (sedsalên 6–11an) ku hem li ser vê berhemê û hem jî li ser [[rêziman]]ê bi giştî radiwestin, heta roja me ya îro mane. Di nava nivîskarên wan de [[Davîdê Bênebez]], Nenas, [[Movses Kertox]], [[Stepanos Syunetsî]], [[Hamam Areveltsî]] û [[Grîgor Magîstros]] hene. Beşa şeşemîn a xebata Dionysius bi navê “Tîp” e. Hemû şîrovekarên ermenî jî di bin sernavê “Li ser Tîpan” ({{ziman-hy|Յաղագս տառի}}) de bala xwe dane vê beşê. Hecma van metnan ji rûpelekê heta şeş rûpelan diguhere: nivîskaran aliyên [[fonetîk]] û aliyên din ên 36 tîpên alfabeya ermenî analîz kirine; lê belê, tenê di şîroveya Hamam de danasîneke kurt û mecazî ji bo her tîpekê hatiye dayîn. Di nav nivîskarên ermenî yên paşîn ên sedsala 13an de ku li ser rêzimanê xebitîne, yên herî navdar [[Vardan Areveltsî]] û [[Hovhannes Erznkatsî]] bûn.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=15}} [[Wêne:Aknark.jpg|thumb|rast|180px|Rûpela sernavê ya pirtûka A. Taşyan a bi navê "Nêrînek li ser paleografiya ermenî", sala 1898an.]] Lêkolînerên paşîn ên alfabeya ermenî — [[Francesco Rivola|Rivola]], [[Johann Joachim Schröder|Schröder]] û Nenas — bi heman awayî, her çend ne her tim be jî, di bin bandora Dionysius û şopînerên wî yên ermenî de mane. Van nivîskaran li lîsteya standard a tîpan, li gel deng û nirxê wan, têbîniyên kurt li ser xetên cihêreng ên ku [[zimanê ermenî]] pê tê nivîsandin jî zêde kirine.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=15}} Cudahiyên rasteqîn ên di navbera cureyên cihêreng ên xetên ermenî de îhtîmal e ku ne ewqas di rêzimanê de, lê bêtir di berhemên pispor — pirtûkên rêber ji bo xetatan (nivîskaran) de derketine. Berhema herî pêşîn a bi vî rengî di sedsala 12an de li [[Ermenistana Kîlîkyayê]] derket holê. Ew ji aliyê [[Arîstakes Grîç]] ve hatiye nivîsandin û bi sernavê "Analîza Vekirî ya Peyvên Cihêreng" ({{ziman-hy|Վերլուծութիւնք բացերևապէս բազմազան բայից}}) e. Di sedsala 13an de, berhema [[Gevorg Skevratsî]] ya bi navê “Rêwerziya Hunera Nivîsandinê” derket holê. Di sedsala 15an de, [[Grîgor Tatevatsî]] li ser berhemên herdu pêşengên xwe şîroveyên berfireh nivîsandin. Bi saya vê kevneşopiyê, di destpêka sedsala 17an de, xebatên rêzimanî yên ewropî yên ku li ser zimanê ermenî bûn û li gorî modela zanistî ya [[Çanda rojavayî|rojavayî]] hatibûn amadekirin, dest pê kirin dabeşkirinên xetên destnivîsan jî li xwe bigirin.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=16}} Tabloyên ku alfabeyên biyanî nîşan didan hêj di sedsala 16an de li Ewropayê populer bûn, gelek berî ku paleografî di destpêka sedsala 18an de wekî [[Dîsîplîn|dîsîplîneke zanistî]] ya serbixwe ava bibe. Di nav pirtûkên weha de, yek ji behskirinên herî pêşîn ên alfabeya ermenî di “Berhevoka Nivîsên Kevn” ({{ziman-fr|Recueil d’anciennes écritures}}) de tê dîtin, ku di salên 1566–1567an de ji aliyê [[Pierre Hamon]] ve, sekreterê [[Keyaniya Fransayê|qralê Fransayê]] [[Charles IX]], hatiye berhevkirin. Di rûpela 21ê de ew ''“Alphabet d’Armenye”'' pêşkêş dike, ku wî ji berhevoka li [[Qesra Fontainebleau|Fontainebleauyê]] rûgirtiye. Di sala 1623yan de, [[Civata Belavkirina Baweriyê]] kurteyek bi navê ''“Alphabetum Armenum”'' weşand. Di vê broşura 4-rûpelî de tabloyek bi jêr-sernavên ermenî yên ku xerab hatibûn xêzkirin hebû; lê belê, ti behsa cureyên cuda yên xetan li wir tunebû.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=16}} Di wêjeya zanistî de, navên taybet ên şêweyên xeta ermenî ya serdema navîn di dema nîqaşên proto-paleografîk de dest pê dikin derkevin holê:{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=16}} * [[Francesco Rivola]] (1624): Di “Rêziman”a xwe de, wî sê şêweyên xeta ermenî ji hev cuda kirin: bolorgîr (''Poluerchir, Orbicularis nempe littera'' — “xeta gilover”), notrgîr (''Noderchir, idest, Notariorum littera'' — “xeta noteran”) û erkatagîr (''Erghathachir, Ferrea … littera'' — “xeta hesinî”). * [[Johann Joachim Schröder]] (1711): Di beşa “Li ser Rastnivîsê” (''De Orthographia'') ya xebata xwe ya “Xezîneya Zimanê Ermenî, Kevn û Nû” (''Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae'') de, wî tabloyek kurte ya cureyên cuda yên xetan tevî şîroveyên têkildar pêşkêş kir.{{sfn|Schröder|1711|p=1–8}} * Nivîskarekî nenas (1730): Rêzimaneke fransî ya zimanê ermenî amade kir, ku di heman demê de beşek bi sernavê ''“De l’orthographe”'' li ser şêweyên xetan li xwe digirt. * [[Hakob Şahen-Cirpetyan]] (1823): Serokê beşa zimanê ermenî li [[Enstîtuya Neteweyî ya Ziman û Şaristaniyên Rojhilatî|Dibistana Zimanên Rojhilatî]] ya [[Parîs]]ê, di “Rêziman”a xwe ya stûr de, daneyên li ser cureyên xetan û bikaranîna wan sîstematîze kirin. Ew kesê yekem bû ku pêşniyara dabeşkirina serdemî ji bo pêşveçûna her cure xetekê kir, û peresîna xeta ermenî bi pêşveçûna [[alfabeya latînî]] re da ber hev.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=19}} * [[Mesrop Ter-Harutyunyan]] (1826): Di “Rêzimana Zimanê Ermenî” ({{ziman-hy|Քերականութիւն հայերէն լեզուի}}) ya xwe de, cih da mijarên paleografîk.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=21}} * [[Xûkas Încîciyan]] (1835): Nûnerekî [[terîqeta Mxîtarîstan]], wî di cilda 3yemîn a xebata xwe ya bingehîn “Kevnariyên Xaka Ermeniyan” ({{ziman-hy|Հնախօսութիւն աշխարհագրական Հայաստանեայց աշխարհի}}) de nêrînek herî berfireh a li ser vê mijarê pêşkêş kir.{{sfn|Kouymjian|1997|pp=178–179}} === Destpêka lêkolîna zanistî === Wekî dîsîplîneke zanistî ya serbixwe, paleografiya ermenî di dawiya sedsala 19an de bi tevahî teşe girt.{{sfn|КЛЭ|1968|c=545–551}} Bingeha lêkolîna wê ya sîstematîk di sala 1898an de hate danîn, dema ku A. Taşyan katalogeke destnivîsên ermenî ji arşîva [[Keşîşxaneya Mxîtarîstan li Viyanayê|Mxîtarîstên Viyanayê]] amade kir û her wiha yekemîn{{sfn|Պետրոսյան|Ալեքսանյան|1980|p=462}} pirtûka rêber a li ser paleografiya ermenî weşand.{{sfn|Տաշեան|1898}} Hêza hander a ji bo afirandina vê pirtûka rêber vedîtina li Misirê ya [[Papîrusa ermenî-yewnanî|papîruseke ermenî-yewnanî]] bû.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=15}} Pirtûk danasîna cureyên xetên serdema navîn, dîroka navên wan, prensîbên diyarkirina dîrokê pêşkêş dike û her wiha qala pirsgirêkên girêdayî [[palîmpsest]]an jî dike. Dabeşkirina xetên ermenî ya ku ji aliyê Taşyan ve hatiye pêşniyarkirin, nirxê xwe yê zanistî heta roja me ya îro diparêze.{{sfn|БСЭ|1975}} Hêjayî gotinê ye ku hinekî berê, di sala 1892yan de, hin pirsên paleografîk jixwe di berhema Î. Harutyunyan a bi navê “Xetên ermenî” de hatibûn ronîkirin.{{sfn|Պետրոսյան|Ալեքսանյան|1980|p=462}} Di berhema G. Hovsepyan a bi navê “Hunera nivîsandinê di nav ermeniyên kevn de” (1913) de girîngiyeke mezin didin dîroka tîpên ermenî û hunera pirtûkên destnivîs.{{sfn|Յովսէփեան|1913}} Di vê albûma [[faksîmîle]] de 143 nimûneyên{{sfn|Kouymjian|1997|p=178}} nivîsên ermenî yên ji sedsala 5an heta 18an, ku li ser materyalên nerm, kevir û metal hatine çêkirin, hatine komkirin. Lêkolîna Hovsepyan di rojên me de jî girîngiya xwe winda nekiriye.{{sfn|Юзбашян|1987|p=173}} Di serdema beriya [[Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst|Sovyetê]] de, ev herdu pirtûk wekî tenê berhemên pispor ên ku ji paleografiya ermenî re hatine veqetandin man.{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=115}} Beşdariyeke girîng xebata [[Hraçya Açaryan]] a bi navê “Tîpên ermenî” (1928) bû, ku bi hûrgulî koka tîpên ermenî û pêşveçûna wan a grafîkî analîz dike. Di nivîsandina pirtûkê de, nivîskar xwe dispêre lêkolînên Taşyan û Hovsepyan.{{sfn|Kouymjian|1997|p=178}} Lêkolîna K. Xafadaryan a bi navê “Şêweyên resen ên xeta ermenî” (1939) jî xwedî nirxekî zanistî yê diyarkirî ye. Pirsgirêka koka alfabeya ermenî û pêwendiya wê bi xeta [[Zimanên aramî|aramî]] re, di gotara A. Perîxanyan a bi navê “Li ser pirsa koka xeta ermenî” de tê lêkolînkirin.{{sfn|Периханян|1966}} Vebêjeyeke girîng{{sfn|Kouymjian|1997|p=179}} di lêkolîna dîrok û pêşveçûna grafîkî ya xetên ermenî de ji aliyê A. Abrahamyan ve hate kirin, yê ku di sala 1959an de monografiya “Dîroka xeta ermenî û nivîsandinê” weşand.{{sfn|Աբրահամյան|1948}}{{sfn|Աբրահամյան|1959}} Di vê xebatê de, nivîskar bi baldarî bikaranîna [[kurtkirin]]an, [[îdeogram]]an, krîptograman û hêmanên din ên taybet vedikole. Di sala 1987an de, “Paleografiya ermenî” ya [[Stepan Melîk-Baxşyan]]{{sfn|Kouymjian|1997|p=179}} hate weşandin. Wekî din, G. Levonyan, [[Levon Xaçatryan|L. Xaçatryan]], E. Axayan û hejmarek zanyarên din bi awayekî çalak bi lêkolînên paleografîk ve mijûl bûn. Pêngaveke bingehîn{{sfn|БСЭ|1975}} di vî warî de weşandina “Korpusa Nivîskên Ermenî” ya çar-cildî (1960–1973) bû. Di sala 2002yan de, tîmeke nivîskaran ku ji [[Michael Edward Stone|M. E. Stone]], [[Dîkran Kuyumciyan|D. Kuyumciyan]] û H. Lehmann pêk dihat, xebata mezin a bi navê “Albûma paleografiya ermenî” weşand.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002}} Xebat ji aliyê civaka zanistî ve gelek hate pesindayin û wekî serkeftineke girîng di warê [[Ermenînasî|lêkolînên ermenî]] de hate pejirandin.{{sfn|Russell|2006|p=279}} == Koka xeta ermenî == {{Gotara bingehîn|Dîroka alfabeya ermenî}} Ji bo [[zimanê ermenî]] alfabeyeke xwemalî ya ermenî tê bikaranîn. Ew di sala 405an de ji aliyê zanyar û keşe Mesrop Maştoz ve hate afirandin,{{Sfn|Encyclopedia Britannica. Armenian alphabet}} û ev dahênan bû qonaxeke gelekî girîng di pêşveçûna giyanî ya [[Ermenî|gelê ermenî]] de.{{sfn|Юзбашян|1987|p=145}} Di destpêkê de, alfabe ji 36 tîpan pêk dihat: 7 ji wan [[dengdêr]], û 29 jî [[dengdar]] bûn. Mîna vê pêkhateyê{{sfn|Юзбашян|1982|p=177}} ev nîşan di wergera [[ermeniya kevn]] a "Hunera Rêzimanê" ya Dionysius Thrax de, ku di nîvê duyemîn ê sedsala 5an de hatiye kirin, tên pêşkêşkirin.{{sfn|Сусов|2006}} Bi heman hejmar û rêzê, ew di [[akrostîş]]ên helbestvanên sedsala 7an [[Komîtas Axtsetsî]] û [[Davtak Kertox]] de jî cih digirin.{{sfn|Деврикян|2006|p=612}} Alfabe sîstema fonemîk a zimanê ermenî bi rasteqîniyeke tam radigihîne,{{sfn|Ольдерогге|1975|p=208}} ku avahiya wê ya fonetîk ev zêdetirî 1600 sal in hema hema qet neguheriye.{{sfn|Всемирная история|1956}}{{sfn|Юзбашян|1987|p=153}} Lêkolînerên navdar, di nav de [[Heinrich Hübschmann|Hübschmann]], [[Antoine Meillet|Meillet]] û [[Josef Markwart|Marquart]], jê re dibêjin “xeta fonetîk a herî bêkêmasî ya serdema xwe”.{{sfn|Джаукян|1981|p=21}} Tenê di sedsala 11an de du tîpên din lê hatin zêdekirin — [[Օ]] û [[Ֆ]].{{efn|Yekemîn nimûneya bikaranîna tîpa ''Օ'' ji sala 1046an di peyva ''փափագանօք'' de tê zanîn, û nimûneya yekem a tîpa ''Ֆ'' jî vedigere sala 1037an di navê ''Մուֆարզինն'' (Mufarzinn) de.}} Derbarê koka xeta ermenî de teoriyên cihêreng hene.{{sfn|Юзбашян|1982|p=177}} Nêrîn hatine bilêvkirin ku Maştoz di dema afirandina tîpên ermenî de xwe sipartiye [[Alfabeya yewnanî|xeta yewnanî]],{{sfn|Юзбашян|1987|p=149}} an jî li ser cureyên farisiya navîn{{sfn|Юзбашян|1987|p=149}} an [[Alfabeya aramî|aramî]].{{sfn|Юзбашян|1982|p=178}} [[Friedrich Müller (zanyar)|Müller]] koka sîstema nivîsîna ermenî biriye ser [[gelên samî]] û [[Avesta]]yê.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} Sevak îhtîmala bandora samiya başûr qebûl kiriye.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} Piştî wî, [[Dmitriy Olderogge|Olderogge]] bal kişandiye ser hevrûbûnên di navbera xeta ermenî û [[Alfabeya etiyopî|xeta etiyopî]] de.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=212–214}} Li gorî ya dawî, piraniya zanyaran koka alfabeya Maştoz dibin pehlewî (farisiya navîn) an jî xeta aramî.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} Di nava alîgirên vê nêrînê de Marquart, Junker û Peters hene.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} Ji aliyê xwe ve, [[Hans Jensen|Jensen]] asta bandora van modelên grafîkî ya li ser xeta ermenî wekî gelekî nezelal dibîne.{{sfn|Ольдерогге|1975|p=209}} [[Tamaz Gamkrelidze]] tîpên xeta ermenî wekî encama afirîneriya xwemalî ya dahênerê wan “li gorî prensîbeke diyarkirî” dibîne, her çend ew îhtîmala bikaranîna modelên grafîkî yên berdest ên ji sîstemên din red nake.{{sfn|Гамкрелидзе|1989|p=250–251}} [[Sergey Muravyov]] jî, li ser xweserî û serbixwetiya tam a grafîka ermenî israr dike.{{sfn|Юзбашян|1982|p=178}} == Kevntirîn abîdeyên nivîsa ermenî == [[Wêne:GrecoArmenianPapyrus (fragment).jpg|thumb|rast|Parçeyek ji [[papîrusa ermenî-yewnanî]], dîroka wê vedigere sedsalên 5–7an.]] Ji bo pêşxistina metodolojiyekê ji bo danasîna pêşveçûna xeta ermenî, gelekî girîng e ku mirov xwe bispêre bermahiyên wê yên herî kevn ên ku heta roja me mane. Kevntirîn{{sfn|КЛЭ|1968|c=545–551}} nimûneya [[nivîsa lapîdar]] a ermenî (nivîsa li ser kevir) wekî nivîska derebeg Sahak Kamsarakan tê pejirandin, ku li ser [[Bazîlîkaya Tekorê]] hatiye neqişandin — herî dereng di sala 490î de,{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=14}} yanî tenê 50 sal piştî mirina Maştoz.{{sfn|Муравьёв|1980|P=222}} Her çend nivîsk xwedî dîrokeke teqez nebe jî,{{sfn|Ղաֆադարյան|1962|p=43}} di rêza wê ya duyemîn de Katolîkos [[Hovhannes Mandakunî]], yê ku ev wezîfe di navbera salên 478 û 490î de bi cih aniye, wekî damezrînerê keşîşxaneyê tê diyarkirin.{{sfn|Ղաֆադարյան|1962|p=45}} Zanyar her wiha metneke sedsala 6an a ji [[Dvîn]]ê û nivîskeke li ser [[Dêra Saint Hrîpsîmeyê]] ya ji sala 618an jî dixin nav nivîskên ermenî yên pêşîn.{{sfn|Ղաֆադարյան|1962|p=52–53}} Wekî din, li [[Xaka Pîroz]] nivîskeke ermenî ya bêdîrok a ji sedsala 5an û mozaîkeke ji sedsalên 5–6an hatine parastin.{{sfn|Kouymjian|2013|p=22}} Kevntirîn destnivîsên parçeyî yên li ser [[pergament]]ê vedigerin sedsalên 5–6an.{{sfn|Муравьёв|1980|c=221–222}}{{sfn|КЛЭ|1968|c=545–551}}{{efn|Parçeyên destnivîsa herî kevn a bi nivîsa sedsala 5an, di nav materyalê ku ji bo berga destnivîseke sedsala 13an hatiye bikaranîn de hatine parastin. Destnivîs li [[Matenadaran]]ê di bin hejmara 1577an de tê parastin.}} Kevntirîn nimûneyên nivîsa ermenî di [[palîmpsest]]an de jî hatine parastin{{efn|Li [[Matenadaran]]ê destnivîsên bi vî rengî yên bi hejmarên 1, 9, 14, 28, 41, 48, 77, 90, 436, 463, 1256, 1261 û 1266 in.}} — wek nimûne, di “Încîla Sanasaryan” de, ku li ser metneke sedsala 5an hatiye nivîsandin.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Ji sala 640î derengtir nayê diyarkirin [[Papîrusa ermenî-yewnanî|papîruseke ermenî-yewnanî]] ya ku di dawiya sedsala 19an de li Misirê hatiye dîtin. Papîrus metneke [[Zimanê yewnanî|bi zimanê yewnanî]] li xwe digire ku bi tîpên ermenî hatiye nivîsandin. Kevntirîn destnivîsa ermenî ya bi dîrokeke teqez a ku heta rojên me maye, “[[Încîla şahbanû Mlke]]” ye, ku di sala 862yan de hatiye afirandin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=6}} Ji bo paleografiya ermenî xwedî girîngiyeke mezin e{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=123}} “[[Încîla Lazarev]]” a ku di sala 887an de hatiye rûgirtin. “[[Încîla Vehamor]]” a bêdîrok, ku lêkolîner bi gelemperî wê vedigerînin sedsalên 7–8an, ji wê jî kevntir tê dîtin. Tê bawerkirin ku ev destnivîsa ermenî ya tam a herî kevn e di nava yên ku heta roja me mane de.{{sfn|Մաթևոսյան|1976|p=51}}{{sfn|Christin|2002|p=258–260}}{{sfn|Դավթյան|1980|p=695}} [[Kevntirîn destnivîsa kaxezê ya ermenî|Kevntirîn destnivîsa ermenî ya li ser kaxezê]] vedigere sala 981ê.{{sfn|Stone|2012|p=29}}{{sfn|Юзбашян|1987|p=151}}{{efn|[[Dîkran Kuyumciyan|D. Kuyumciyan]] dîroka manûskrîptê wekî 971 an jî 981 datîne.}} Metna di hundirê wê de bi xetên erkatagîr û bolorgîr hatiye nivîsandin. Ev destnivîs bi taybetî balkêş e, ji ber ku ew kevntirîn nimûneya naskirî ya bolorgîrê temsîl dike.{{sfn|Stone|2012|p=29}} Ji bo lêkolîna paleografiya ermenî vedîtinên din jî girîng in, mînak, gustîlkeke zêrîn a ji [[Împeratoriya Sasanî|serdema sasaniyan]] ku tê de [[Gema (kevir)|gemayek]] (întaglyo) bi ermeniya kevn hatiye neqişandin. Nivîsk bi erkatagîra gilover hatiye xêzkirin û dîroka wê vedigere serdema sedsalên 5–7an.{{sfn|Хуршудян, Акопян|1999|p=185–186}} Di destpêkê de, pergament wekî materyalê nivîsandinê dihat bikaranîn, lê papîrus li Ermenistanê nedihat bikaranîn.{{sfn|Юзбашян|1987|p=151}} Di nîvê sedsala 20an de, bi qasî 24.000{{sfn|КЛЭ|1968|p=545–551}} (li gorî daneyên nûjen — zêdetirî 30.000{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=23}}{{sfn|Манукян|2001|p=286–322}}) destnivîsên ermenî hebûn. Katalogkirina wan a zanistî hêj di sedsala 18an de dest pê kir.{{sfn|Юзбашян|1987|p=173}} Piraniya destnivîsên ermenî xwedî dîroka nivîsandinê ne.{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=115}} Hem destnivîs û hem jî nivîskên lapîdar ên ku vedigerin sedsalên pêşîn ên nivîsandinê, di teşegirtina tîpan de bi aramiya xwe têne naskirin.{{sfn|Юзбашян|1982|p=177}} == Pêşveçûna xeta ermenî == Pirsgirêkeke girîng a paleografîk ev pirs e ku bi rastî Mesrop Maştoz bixwe kîjan şêweyên tîpan bi kar aniye. Piraniya lêkolîneran nêzîkî wê nêrînê dibin ku Maştoz xetek afirandiye û bi kar aniye ku dişibe şêweyê ku îro bi navê ''erkatagîra mesropî'' tê naskirin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=14}} Bi rastî jî ev [[majuskul]]a mezin, stûnî û gilover e ku di nivîskên pêşîn de tê dîtin. Tê texmînkirin ku ji vê şêweyê destpêkê, piştre erkatagîra rastxêz û guhertoyên cihêreng ên majuskulê derketine. Di encamê de, ev xet pêş ket û bû bolorgîr, û bi demê re, bû notrgîr û şxagîr.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=14}}{{sfn|Kouymjian|2013|p=26}} Bi vî rengî, şêweyên tîpan di qonaxên diyarkirî yên pêşveçûnê re derbas bûn.{{sfn|Джаукян|1981|p=21}} Destnivîsên bi cureyên veguhêz ên xetan heta roja me mane.{{sfn|Юзбашян|1987|p=155}} V. Calzolari û [[Michael Edward Stone|M. E. Stone]] pêşniyar dikin ku şêweyê resen ê erkatagîrê divê [[Skoropîs|bileztir]] û [[kursîv]] bûya — mîna xetên yewnanî û suryanî yên wê serdemê. Ne pêkan xuya dike ku ji bo [[Wergerên Pirtûka Pîroz|wergera Pirtûka Pîroz]] — xebateke ku bi dehan salan berdewam kiriye — Maştoz û şagirtên wî şêweyekî ewqas kedxwaz mîna erkatagîrê bi kar anîbin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=15}} Têgîna ''“gîr”'' ({{ziman-hy|գիր}}) — bi wateya “[[nivîs]]” — di her çar navên şêweyên tîpên ermenî de heye.{{sfn|Kouymjian|1997|p=181}} Di heman demê de, di çavkaniyên serdema navîn de tenê sê ji wan derbas dibin — erkatagîr, bolorgîr û notrgîr — lê belê şxagîr têgîneke bi nisbeten nû ye.{{sfn|Kouymjian|2013|p=23}} {| class="wikitable" ! rowspan="3" |Tîp ! colspan="2" |Tîpên mezin ! colspan="3" |Tîpên biçûk |- ! colspan="2" |Erkatagîr ! rowspan="2" |Bolorgîr ! rowspan="2" |Şxagîr ! rowspan="2" |Notrgîr |- |'''Gilover''' |'''Rastxêz''' |- |Ա |[[Wêne:Ա երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Ա գրչագիր V X 2.svg|37x37px]] |[[Wêne:Ա բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|30x30px]] |[[Wêne:Ա շղագիր (XII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ա նոտրգիր.svg|32x32px]] |- |Բ |[[Wêne:Բ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Բ գրչագիր V X 1.svg|41x41px]] |[[Wêne:Բ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Բ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Բ նոտրգիր.svg|39x39px]] |- |Գ |[[Wêne:Գ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Գ գրչագիր V X 1.svg|43x43px]] |[[Wêne:Գ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Գ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Գ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Դ |[[Wêne:Դ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Դ գրչագիր V X 1.svg|42x42px]] |[[Wêne:Դ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Դ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Դ նոտրգիր.svg|38x38px]] |- |Ե |[[Wêne:Ե երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Ե գրչագիր V X 1.svg|43x43px]] |[[Wêne:Ե-բոլորգիր- XIII-XVII-դդ.svg|44x44px]] |[[Wêne:Ե շղագիր (XII-XX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ե նոտրգիր.svg|43x43px]] |- |Զ |[[Wêne:Զ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Զ երկաթագիր (մինչեւ XII դ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Զ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Զ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Զ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Է |[[Wêne:Է երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Է գրչագիր V X.svg|49x49px]] |[[Wêne:Է բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Է շղագիր (XII-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Է նոտրգիր.svg|42x42px]] |- |Ը |[[Wêne:Ը երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|51x51px]] |[[Wêne:Ը գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Ը բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|40x40px]] |[[Wêne:Ը շղագիր (XVI դ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ը նոտրգիր.svg|34x34px]] |- |Թ |[[Wêne:Թ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Թ գրչագիր V X.svg|37x37px]] |[[Wêne:Թ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Թ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Թ նոտրգիր.svg|40x40px]] |- |Ժ |[[Wêne:Ժ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ժ գրչագիր V X.svg|41x41px]] |[[Wêne:Ժ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ժ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ժ նոտրգիր.svg|40x40px]] |- |Ի |[[Wêne:Ի երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ի երկաթագիր (մինչեւ XII դ.).svg|54x54px]] |[[Wêne:Ի բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ի շղագիր (XII-XX դդ.).svg|54x54px]] |[[Wêne:Ի նոտրգիր.svg|48x48px]] |- |Լ |[[Wêne:Լ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Լ գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Լ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Լ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Լ նոտրգիր.svg|36x36px]] |- |Խ |[[Wêne:Խ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Խ գրչագիր V X.svg|41x41px]] |[[Wêne:Խ բոլորգիր (V-XVII դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Խ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Խ նոտրգիր.svg|46x46px]] |- |Ծ |[[Wêne:Ծ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ծ գրչագիր V X.svg|43x43px]] |[[Wêne:Ծ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ծ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ծ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Կ |[[Wêne:Կ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|51x51px]] |[[Wêne:Կ գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Կ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Կ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|54x54px]] |[[Wêne:Կ նոտրգիր.svg|51x51px]] |- |Հ |[[Wêne:Հ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Հ գրչագիր V X.svg|48x48px]] |[[Wêne:Հ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Հ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Հ նոտրգիր.svg|34x34px]] |- |Ձ |[[Wêne:Ձ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ձ գրչագիր V X.svg|43x43px]] |[[Wêne:Ձ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|60x60px]] |[[Wêne:Ձ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ձ նոտրգիր.svg|42x42px]] |- |Ղ |[[Wêne:Ղ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Ղ գրչագիր V X.svg|42x42px]] |[[Wêne:Ղ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Ղ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ղ նոտրգիր.svg|34x34px]] |- |Ճ |[[Wêne:Ճ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ճ գրչագիր V X.svg|44x44px]] |[[Wêne:Ճ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ճ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ճ նոտրգիր.svg|36x36px]] |- |Մ |[[Wêne:Մ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Մ գրչագիր V X.svg|40x40px]] |[[Wêne:Մ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Մ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Մ նոտրգիր.svg|36x36px]] |- |Յ |[[Wêne:Յ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Յ գրչագիր V X.svg|42x42px]] |[[Wêne:Յ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Յ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Յ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ն |[[Wêne:Ն երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Ն գրչագիր V X.svg|41x41px]] |[[Wêne:Ն բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ն շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ն նոտրգիր.svg|35x35px]] |- |Շ |[[Wêne:Շ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Շ գրչագիր V X.svg|44x44px]] |[[Wêne:Շ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Շ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Շ նոտրգիր.svg|32x32px]] |- |Ո |[[Wêne:Ո երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ո գրչագիր V X.svg|42x42px]] |[[Wêne:Ո բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|30x30px]] |[[Wêne:Ո շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32x32px]] |[[Wêne:Ո նոտրգիր.svg|24x24px]] |- |Չ |[[Wêne:Չ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Չ գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Չ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|38x38px]] |[[Wêne:Չ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|39x39px]] |[[Wêne:Չ նոտրգիր.svg|33x33px]] |- |Պ |[[Wêne:Պ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Պ գրչագիր V X.svg|42x42px]] |[[Wêne:Պ բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|40x40px]] |[[Wêne:Պ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Պ նոտրգիր.svg|34x34px]] |- |Ջ |[[Wêne:Ջ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ջ գրչագիր V X.svg|45x45px]] |[[Wêne:Ջ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Ջ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Ջ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ռ |[[Wêne:Ռ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ռ գրչագիր V X.svg|40x40px]] |[[Wêne:Ռ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|37x37px]] |[[Wêne:Ռ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|35x35px]] |[[Wêne:Ռ նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ս |[[Wêne:Ս երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Ս երկաթագիր (մինչեւ XII դ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Ս բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|32x32px]] |[[Wêne:Ս շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32x32px]] |[[Wêne:Ս նոտրգիր.svg|23x23px]] |- |Վ |[[Wêne:Վ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Վ երկաթագիր (X դ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Վ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Վ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Վ նոտրգիր.svg|47x47px]] |- |Տ |[[Wêne:Տ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|45x45px]] |[[Wêne:Տ գրչագիր V X.svg|40x40px]] |[[Wêne:Տ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Տ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|32x32px]] |[[Wêne:Տ նոտրգիր.svg|35x35px]] |- |Ր |[[Wêne:Ր երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ր երկաթագիր (մինչեւ X դ.).svg|51x51px]] |[[Wêne:Ր բոլորգիր (XIII-XVII դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ր շղագիր (XII-XX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ր նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ց |[[Wêne:Ց երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|43x43px]] |[[Wêne:Ց գրչագիր V IX.svg|42x42px]] |[[Wêne:Ց բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|44x44px]] |[[Wêne:Ց շղագիր (XII-XX դդ.).svg|47x47px]] |[[Wêne:Ց նոտրգիր.svg|37x37px]] |- |Ւ |[[Wêne:Ւ երկաթագիր (X դ.).svg|48x48px]] |[[Wêne:Ւ-երկաթագիր- XII-դ.-վերջը .svg|45x45px]] |[[Wêne:Ւ բոլորգիր (XV դ.).svg|41x41px]] |[[Wêne:Ւ շղագիր (XIII-XVII դդ.).svg|25x25px]] |[[Wêne:Ւ նոտրգիր.svg|27x27px]] |- |Փ |[[Wêne:Փ երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|52x52px]] |[[Wêne:Փ գրչագիր V X.svg|54x54px]] |[[Wêne:Փ բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|52x52px]] |[[Wêne:Փ շղագիր (XII-XX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Փ նոտրգիր.svg|50x50px]] |- |Ք |[[Wêne:Ք երկաթագիր (V-IX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Ք գրչագիր V X.svg|44x44px]] |[[Wêne:Ք բոլորգիր (V-XX դդ.).svg|50x50px]] |[[Wêne:Ք շղագիր (XII-XX դդ.).svg|46x46px]] |[[Wêne:Ք նոտրգիր.svg|49x49px]] |- |Օ | | | | |[[Wêne:Օ նոտրգիր.svg|27x27px]] |- |Ֆ |[[Wêne:Ֆ երկաթագիր (XIII-XX դդ.).svg|42x42px]] |[[Wêne:Ֆ գրչագիր XIII.svg|40x40px]] |[[Wêne:Ֆ բոլորգիր (XVII-XX դդ.).svg|49x49px]] |[[Wêne:Ֆ շղագիր (XIII-XVII դդ.).svg|53x53px]] |[[Wêne:Ֆ նոտրգիր.svg|46x46px]] |} === Xeta erkatagîr === [[Wêne:Erkatagir manuscript.jpg|thumb|Destnivîsa ku bi erkatagîr hatiye nivîsandin, sedsala 10an.]] Erkatagîr ({{ziman-hy|Երկաթագիր}}) kevntirîn xeta ermenî ye,{{sfn|Юзбашян|1987|p=153}} ku ji sedsala 5an ve tê naskirin. Di wergerê de, ev peyv tê wateya “xeta [[hesin]]î”.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=11}} “Ferhenga Nû ya Zimanê Ermeniya Kevn” (1836) wateya wê wekî "bi pênûseke hesinî hatiye nivîsandin" dide.{{sfn|Աւետիքեան|Սիւրմէլեան|Աւգերեան|1836|p=686}} Li gorî guhertoyeke din, ev nav ji [[oksîda hesin]] a ku li [[murekeb]]ê dihat zêdekirin, tê.{{sfn|Kouymjian|1997|p=181}} Lê belê, lêkolînerên nûjen bêtir meyl dikin ku vê têgînê bi îskeneya hesinî ya ku ji bo neqişandina tîpan li ser kevir dihat bikaranîn ve girêbidin.{{sfn|Kouymjian|1997|p=181–182}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Di dîroka nivîsa ermenî de, erkatagîr bi xeta ''unsiyal'' a [[Alfabeya latînî|latîniya]] destpêkê û xeta ''ustav'' a [[Alfabeya kîrîlî|kîrîlî]] re hevrû ye. Têgîna "erkatagîr" bixwe yekem car di kolofoneke Încîlê ya bi dîroka 911an de tê dîtin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=11}} Li gorî dabeşkirina ku di teoriya nivîsê de hatiye pejirandin, erkatagîr û guhertoyên wê di koma xetên majuskul de cih digirin. Du şêweyên sereke yên xeta majuskul a ermeniya kevn ji hev tên cudakirin: erkatagîra gilover û ya rastxêz.{{sfn|Աճառյան|1952|p=70}}{{sfn|Юзбашян|2005|p=13}}{{sfn|Хуршудян, Акопян|1999|p=185–186}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Erkatagîra gilover ji têkeliya tewereyên stûnî û kevan û goşeyên girêdanê, ligel hejmareke piçûk a hêmanên rastxêz ên asoyî, pêk tê. Girêdanên di navbera tîpan de (lîgatur) û veqetandina peyvan tune ne. Erkatagîra gilover heta sedsala 13an dihat bikaranîn, piştî wê bi giranî tenê ji bo sernavan dest pê kir hat bikaranîn.{{sfn|Юзбашян|1987|p=153}} [[Hraçya Açaryan|H. Açaryan]] jixwe ew wekî cureya kevntir di nav van herduyan de didît.{{sfn|Աճառյան|1952|p=70}} [[Karen Yuzbaşyan|K. Yuzbaşyan]] jî di heman nêrînê de bû.{{sfn|Юзбашян|2005|p=13}} [[Michael Edward Stone|M. E. Stone]] jî piştgirî da vê guhertoyê.{{sfn|Russell|2006|p=278}} Ji aliyê xwe ve, [[James Robert Russell|J. R. Russell]] hebûna hevdem a herdu cureyan di sedsala 5an de wekî îhtîmala herî mezin dibîne.{{sfn|Russell|2006|p=278}} Ji erkatagîra gilover re her wiha "mesropiya xwerû" jî tê gotin.{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=119}} Guhertoyeke din a vê xetê erkatagîra rastxêz e. Mîna şêweyê gilover, ew jî heta sedsala 13an hebû. Kevntirîn abîdeyên bi dîrok ên ku bi wê hatine nivîsandin vedigerin sedsala 10an. Her wiha jê re “erkatagîra navîn”,{{sfn|Յուզբաշյան|1959|p=119}} “mesropiya navîn”,{{sfn|Աճառյան|1952|p=70}} an “nîv-unsiyal”{{sfn|Юзбашян|2005|p=13}} jî tê gotin. Tê de, girêdanên kevanî an şikestî cihê xwe didin yên rastxêz, û tîp bixwe bi awayekî stûnî an jî bi xwarbûneke ber bi rastê ve dihatin nivîsandin.{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}} Li kêleka herdu cureyên sereke yên nivîsa majuskul, carinan erkatagîra biçûk bi cihêrengî tê veqetandin. Di bingehê xwe de, ev tenê erkatagîreke rastxêz a piçûkkirî ye. Ji ber ku ti cudahiyên wê yên binesazî nînin, maqûlbûna veqetandina wê wekî cureyeke serbixwe ya xetê cihê nîqaşê ye.{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} Tîp di navbera du xêzên xeyalî yên paralel de dihatin xêzkirin, û hêmanên wan ên pêkhêner hema hema qet derbasî derveyî xêzê nedibûn. Tenê tîpên [[Փ]] û [[Ք]] îstîsna bûn.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649}} Ji sedsala 13an û pê ve, erkatagîr bi tenê ji bo nivîsandina tîpên mezin (kapîtal), sernavan, an rêzên destpêkê yên metnekê dihat bikaranîn.{{sfn|Юзбашян|2005|p=13}} Lê belê, ew ji bo afirandina nivîskên lapîdar (li ser kevir) hîn jî dihat bikaranîn. <gallery caption="Nimûneyên berhemên ku bi erkatagîrê hatine nivîsandin" widths="150px" heights="150px" class="center"> Wêne:Armenian manuscript fragment (5th century).jpg|Rûpelek ji destnivîseke sedsala 5an, erkatagîra gilover. Wêne:Queen Mlke Gospel.jpg|Rûpelek ji “[[Încîla şahbanû Mlke]]”, erkatagîra gilover, sala 862yan. Wêne:Moses of Chorene (manuscript X-XIth centuries).jpg|Rûpelek ji destnivîsa “Dîroka Ermenistanê” ya [[Movses Xorenatsî]], erkatagîra rastxêz, sedsalên 10–11an. Wêne:Yeghishe (manuscript fragment).jpg|Rûpelek ji destnivîsa “Li ser Vardan û Şerê Ermeniyan” a [[Yexîşe]], erkatagîra rastxêz, sedsalên 7–8an. Wêne:Homiliarium, Matenadaran, Ms. 7729.jpg|Homîliyara Mûşê, erkatagîra rastxêz, salên 1200–1202yan. </gallery> === Xeta bolorgîr === [[Wêne:Jermants-coloured.jpg|thumb|Rûpela sernavê ya destnivîsa “Sivikkirina Tayan” a [[Mxîtar Heratsî]], ku di sala 1279an de hatiye nivîsandin — nimûneyeke ''bolorgîra kîlîkyayî''.]] Pirsa ku gelo bolorgîr ({{ziman-hy|Բոլորգիր}}) di sedsala 5an de bi erkatagîrê re hevdem hebûye, an ji wê derketiye, di cîhana akademîk de hê jî bi teqezî nehatiye çareserkirin.{{sfn|Kouymjian|2013|p=26}}{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=15}} Fikra hebûna hevdem a herdu xetan di destpêka sedsala 20an de ji aliyê Hovsepyan ve — yek ji pêşengên lêkolîna paleografiya ermenî — hatibû anîn ziman.{{sfn|Kouymjian|1997|p=180}} Sanjian jî destnîşan dike{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}} ku ev xet jixwe di sedsala 5an de dihat bikaranîn. [[Sergey Muravyov|S. Muravyov]] îhtîmala ku li kêleka erkatagîrê, ji destpêkê ve xeteke kursîv û bilez a hevpar hebûbe red nake, lê ji aliyê teorîk ve, ew vê yekê nepêkan dibîne.{{sfn|Муравьёв|1980|с=222}} Nêrîna herî berbelav ev e ku bolorgîr hêdî hêdî ji erkatagîrê pêş ketiye, ji ber xwesteka xetatan a ji bo teserûfkirina dem û pergamentê.{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}} [[James Robert Russell|J. R. Russell]] ji [[Zanîngeha Harvardê]] destnîşan dike ku bolorgîr wekî cureyeke xetê bi rastî di sedsala 5an de dest bi derketinê kiriye û tîpên ku ji aliyê Maştoz ve hatine afirandin, îhtîmal e ku ji destpêkê ve xwedî cihêrengî û piralîbûnê bûne.{{sfn|Russell|2006|p=278}} Kevntirîn destnivîsa ku bi bolorgîrê hatiye nivîsandin vedigere sedsala 10an,{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} her çend nimûneyên wê yên takekesî jixwe di Încîla Lazarev a sala 887an de jî tên dîtin.{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=125, 132}} Dibe ku ev şêweyê grafîkî gelekî zûtir derketibe holê: hin tîpên bi xêzên mîna wê di [[papîrusa ermenî-yewnanî]] ya sedsala 6an û destpêka sedsala 7an de, û di hejmarek nivîskên [[Xiristiyaniya pêşîn|xiristiyanî yên pêşîn]] ên heman serdemê de hene.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} Lewma, papîrusa ermenî-yewnanî ji bo lêkolînkirina pêvajoya derbasbûna ji erkatagîrê bo bolorgîrê dibe xelekeke gelekî girîng.{{sfn|Kouymjian|1997|p=186}} Têgîn bixwe yekem car di kolofoneke dawiya sedsala 12an de hatiye tomarkirin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} Ji sedsala 13an heta sedsala 16an, bolorgîr wekî cureyê serdest ê xetê ma.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=12}} Ji sedsala 16an û pê ve,{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}} ew bû bingeha tîpên çapkirinê yên ermenî yên herî berbelav.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=12}}{{sfn|Юзбашян|1987|с=154}} Zanyarên rojavayî di destpêka sedsala 17an de hevwateyên latînî ji bo wê pêşniyar kirin: [[Francesco Rivola|F. Rivola]] û C. Galanus jê re gotin ''orbicularis'', û [[Johann Joachim Schröder|J. J. Schröder]] jî jê re got ''rotunda''.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} Ji aliyê grafîkî ve, bolorgîr ji erkatagîrê pir hindik cihê ye û, di eslê xwe de, guhertoyeke wê ya piçûkkirî ye. Wek nimûne, li gorî çavdêriyên [[Dîkran Kuyumciyan|D. Kuyumciyan]], tenê di navbera şêweyên majuskul û mînuskul ên 16 tîpan ji 36 tîpên ermenî de cudahiyên berbiçav hene, û di nîvê van rewşan de jî ev cudahî gelekî piçûk in. Pêşveçûna tê texmînkirin bi taybetî bandor li van tîpan kiriye.{{sfn|Kouymjian|1997|p=183}} M. E. Stone bawer dike ku cudahiyên di navbera van herdu xetan de hindik in an jî qet nînin; ew tenê 9 tîpan vediqetîne ku şêweyên wan herî zêde ji hev cihê ne:{{sfn|Stone|2006|p=506}} Ա—ա, Ձ—ձ, Մ—մ, Յ—յ, Շ—շ, Չ—չ, Պ—պ, Ջ—ջ, Ց—ց. Piraniya lêkolîneran bolorgîrê dabeşî du cureyan dikin: [[Ermenistana Rojhilat|rojhilatî]] û [[Keyaniya Ermenî ya Kîlîkyayê|kîlîkyayî]].{{sfn|Stone|2006|p=503}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Kuyumciyan her wiha şêweyeke veguhêz jî ji hev vediqetîne.{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}} Bolorgîra kîlîkyayî kanonîktir tê dîtin û bi zerafeta şêweyên xwe tê naskirin, lê guhertoya rojhilatî bêtir nêzîkî erkatagîra rastxêz e.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Bolorgîr di koma xetên ji cureyê “çar-xêzî” de cih digire.{{sfn|Юзбашян|1987|p=153}} Di vê nîşankirina grafîkî de, “laşê” tîpê li ser xêza di navbera du xêzên xeyalî yên paralel de cih digire, lê hêmanên hilkêş û dakêş — kevan, dûvik, çengel, zîgzag û yên wekî wan — derbasî derveyî sînorên wan dibin (di nav valahiya ku ji aliyê cotek xêzên xeyalî yên din ve li jor û jêr hatiye sînordarkirin de).{{sfn|Մանուկյան|2002|p=649–650}} Bi gelemperî, tîp bi xwarbûneke ber bi rastê ve dihatin nivîsandin, her çend carinan nivîsandina bi tewereyeke stûnî jî tê dîtin. Bi taybetî di vê xetê de ye ku meyla ber bi girêdayîbûna metnê ve dest bi xuyabûnê dike. Di destpêkê de, di navbera komên peyvan de valahî (bêhnvedan) derdikevin holê, û paşê di navbera peyvên takekesî de jî.{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} Berevajî erkatagîra pêştir, bolorgîr bi taybetî dihat nivîsandin, ne ku dihat xêzkirin.{{sfn|КЛЭ|1968|с=545–551}} Hejmarek pispor vê têgînê wekî “xeta gilover” werdigerînin,{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} tevî wê rastiyê ku bolorgîr bi têkeliya hêmanên ku hema hema bi temamî rastxêz in, pêk tê. Ev yek bi wê rastiyê tê ravekirin ku di zimanê ermenî de, peyva ''bolor'' (բոլոր) ne tenê tê wateya “gilover” an “xelekî”, lê di heman demê de wateya “hemû” an “gişt”, yanî “tam/kamil” jî dihewîne.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=13}} <gallery caption="Nimûneyên berhemên ku bi bolorgîrê hatine nivîsandin" widths="150px" heights="150px" class="center"> Wêne:Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Arm. 7, f. 31v.jpg|Rûpelek ji nameya [[Keyaniya Vaspurakanê|Keyê Vaspurakanê]] Gagîk I ji bo [[Romanos I Lekapenos]], destnivîsa sedsala 14an. [[Pirtûkxaneya Apostolîk a Vatîkanê]]. Wêne:The Bible (Matenadaran, MS. 206).jpg|Rûpelek ji Pirtûka Pîroz, sala 1318an. Wêne:Hetum.jpg|Rûpelek ji “Kronîka” ku ji Hetûm re tê nisbetkirin, sala 1319an. Wêne:Armenian manuscript 1544.jpg|Rûpelek ji destnivîsa “Dîroka Îskenderê Mezin”, sala 1544an. Wêne:Letter of Armenian catholicos Khachatur and Armenian clerics to Louis XIV of France.jpg|Nameya katolîkos Xaçatûr ji bo [[Louis XIV]], sala 1672yan. [[Pirtûkxaneya Neteweyî ya Fransayê]]. </gallery> === Xeta şxagîr === Şxagîr ({{ziman-hy|Շղագիր}}) bingeha kursîva ermenî ya nûjen pêk tîne.{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}}{{sfn|Юзбашян|2005|p=14}} Sanjian vê têgînê wekî “nivîsa xwar” wergerîne,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=357}} lê belê D. Kuyumciyan li dijî vê nêrînê derdikeve û wergera “zirav” pêşniyar dike.{{sfn|Kouymjian|2013|p=27}} Di pratîkê de, ev xet dikare hem xwedî şêweyeke rast be û hem jî bi xwarbûnekê were nivîsandin.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Ji aliyê grafîkî ve, şxagîr ji têkeliya hêmanên rastxêz, şikestî û gilover pêk tê. Yek ji taybetmendiyên wê yên herî berbiçav ev e ku hemû hêman bi xêzên xwedî stûriyeke zirav û yekreng dihatin nivîsandin.{{sfn|Մաթևոսյան|1982|p=523}} Her çend ev cureyê nivîsê ji sedsalên 10–11an ve tê naskirin{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} (nimûneya wê ya herî kevn vedigere sala 999an{{sfn|Մաթևոսյան|1973|p=125}}), ew tenê di sedsalên 17–18an de bi awayekî berfireh belav bûye.{{sfn|Юзбашян|2005|p=14}} Di vê serdemê de, ew bi giranî ji bo nivîsandina notên bîranînê dihat bikaranîn.{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Lêkolîner her wiha balê dikşînin ser mînaheviyeke di navbera şxagîr û hin şêweyên xetên ku di papîrusa ermenî-yewnanî de hatine dîtin.{{sfn|Calzolari|Stone|2014|p=16}} Têgîn bixwe îhtîmal e ku tenê di sedsala 18an de derketibe holê.{{sfn|Stone|Kouymjian|Lehmann|2002|p=15}} Wekî qaîde, ev cureyê nivîsê li ser jêr-cureyên cihê nayê dabeşkirin.{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}} === Notrgîr === [[Wêne:Composite Armenian manuscript copied by the scribe Khachatur dpir 1795.jpg|175px|thumb|Parçeyek ji destnivîseke xetat Xaçatûr, ku bi notrgîr hatiye nivîsandin, 1795.]] Notrgîr wekî “xeta noterî” tê wergerandin.{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} Tê bawerkirin ku şêweya xeta notrgîr hê di sedsala 13an de dest bi teşegirtinê kiriye;{{sfn|Sanjian|1999|p=ix}} lê belê, nimûneyên wê yên herî kevn ên ku heta roja îro mane, vedigerin sedsala 14an.{{sfn|Юзбашян|1987|p=154}} Li gorî lêkolînên Stone, ev têgîn bixwe yekem car di sedsala 15an de hatiye tomarkirin.{{sfn|Stone|2006|p=503}} Tevî vê yekê jî, notrgîr belavbûna xwe ya herî berfireh di sedsalên 16–18an de, bi taybetî di nav [[dîyasporaya ermenî]] de bi dest xist û piştre wekî tîpên çapkirinê jî gelêrî bû.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=357}} Ev xet ji bolorgîrê biçûktir e û ji têkeliya hêmanên rastxêz, gilover û pêldar pêk tê. Bikaranîna şêweyên bilez û kursîv ên notrgîrê hişt ku xetat bi awayekî berçav di warê materyalan de teserûfê bikin. Ji aliyê grafîkî ve, ew hêmanên hem bolorgîr û hem jî şxagîrê dihewîne.{{sfn|Մաթևոսյան|1982|p=348}}{{sfn|Մանուկյան|2002|p=650}} Notrgîr bi giranî ji bo tomarkirina nivîsên nefermî dihat bikaranîn: kolofonên destnivîsan, belgeyên ofîsê û hwd.{{sfn|Kouymjian|1997|p=187}} Wekî şxagîrê, ev cureyê nivîsê jî li ser jêr-cureyên cihê nayê dabeşkirin.{{sfn|Kouymjian|1997|p=182}} <gallery caption="Nimûneyên berhemên ku bi notrgîr hatine nivîsandin" widths="150px" heights="150px" class="center"> Wêne:Aakel of Siwnik. Adamagirk (Book of Adam). Page 2. Manuscript, copied 1653.jpg|Rûpelek ji destnivîսa helbesta "Adamgîrk" a [[Arakel Syunetsî]], 1653 Wêne:Armenian document (1662).jpg|Belgeya Katolîkos Hakob Cuxayetsî ku ji dîoseza ermenî ya polonî re hatiye şandin, 1662 Wêne:Book of Homilies, 1710.jpg|Rûpelek ji berhevoka waezan, 1710 Wêne:Notrgir manuscript.jpg|Rûpelek ji destnivîseke sedsala 18an Wêne:Armenian document, 1734.jpg|Belgeyeke ji sala 1734an </gallery> == Têbînî == {{notelist}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Bîbliyografî == {{refbegin|2}} ; bi îngilîzî * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Calzolari |pêşnav1=V. |paşnav2=Stone |pêşnav2=M. E. |lînka-nivîskar2=Michael Edward Stone |tarîx=2014 |sernav=Armenian Philology in the Modern Era: From Manuscript to Digital Text |url=https://books.google.ru/books?id=ekz3AwAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |cih=Leiden |weşanger=[[Koninklijke Brill]] }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Christin |pêşnav=A. M. |tarîx=2002 |sernav=A History of Writing: From Hieroglyph to Multimedia |cih= |weşanger=[[Flammarion]] |rr=258–260 |isbn= }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Daniels |pêşnav1=P. T. |paşnav2=Bright |pêşnav2=W. |tarîx=1996 |sernav=The World's Writing Systems |url=https://books.google.ru/books?id=ospMAgAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |cih= |weşanger=[[Oxford University Press]] }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Kouymjian |pêşnav=D. |lînka-nivîskar=Dîkran Kuyumciyan |tarîx=1997 |sernav=Armenian paleography: a reassessment |url=http://www.islamicmanuscripts.info/reference/books/Deroche-Richard-1997/Kouymjian-1997-armenian-paleography-S42BW-109112817130-2.pdf |kovar=Scribes et manuscrits du Moyen-Orient |cih=Paris |weşanger=[[Pirtûkxaneya Neteweyî ya Fransayê|Bibliothèque nationale de France]] |rr=177–188 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Kouymjian |pêşnav=D. |lînka-nivîskar=Dîkran Kuyumciyan |tarîx=2012 |sernav=Notes on Armenian Codicology. Part 1: Statistics Based on Surveys of Armenian Manuscripts |url=http://armenianstudies.csufresno.edu/faculty/kouymjian/articles/2012%20Kouymjian%20Codicology%20note%201%20.pdf%7C |kovar=Comparative Oriental Manuscript Studies Newsletter |cild=4 |rr=18–23 }}{{Mirin girêdan|tarîx=adar 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Kouymjian |pêşnav=D. |lînka-nivîskar=Dîkran Kuyumciyan |tarîx=2013 |sernav=Notes on Armenian Codicology. Part 2: Statistics Based on Surveys of Armenian Manuscripts |url=http://armenianstudies.csufresno.edu/faculty/kouymjian/articles/2013%20DK%20%20Arm%20codicology%20Note%202%20COMSt%20NL%20final%20.pdf |kovar=Comparative Oriental Manuscript Studies Newsletter |cild=6 |rr=22–28 |rewşa-urlyê=mirî |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150522162005/http://armenianstudies.csufresno.edu/faculty/kouymjian/articles/2013%20DK%20%20Arm%20codicology%20Note%202%20COMSt%20NL%20final%20.pdf |roja-arşîvê=2015-05-22 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Russell |pêşnav=J. R. |lînka-nivîskar=James Robert Russell |tarîx=2006 |sernav=Review of Michael E. Stone, Dickran Kouymjian, and Henning Lehmann 'Album of Armenian Paleography' |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=6673360&next=true&jid=SPC&volumeId=81&issueId=01 |kovar=[[Speculum]] |cih=N. Y. |weşanger=[[University of Chicago Press]] |cild=81 |hejmar=1 |rr=278–279 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20150914011526/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online |roja-arşîvê=2015-09-14 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Sanjian |pêşnav=A. K. |tarîx=1999 |sernav=Medieval Armenian Manuscripts at the University of California, Los Angeles |url=https://books.google.ru/books?id=lQDE3cNnM7QC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false |cih=Berkley |weşanger=[[University of California Press]] }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Stone |pêşnav1=M. E. |lînka-nivîskar1=Michael Edward Stone |paşnav2=Kouymjian |pêşnav2=D. |lînka-nivîskar2=Dîkran Kuyumciyan |paşnav3=Lehmann |pêşnav3=H. |tarîx=2002 |sernav=Album of Armenian Paleography |url=https://books.google.ru/books?id=6owlAQAAMAAJ&q=Album+of+Armenian+Paleography&dq=Album+of+Armenian+Paleography&hl=ru&sa=X&ei=MAVYVb-hJKjvywOI94CQBw&ved=0CCUQ6AEwAA |cih=[[Aarhus]] |weşanger=[[Zanîngeha Aarhusê|Aarhus University]] Press }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Stone |pêşnav=M. E. |lînka-nivîskar=Michael Edward Stone |tarîx=2006 |sernav=Apocrypha, Pseudepigrapha, and Armenian Studies |url=https://books.google.am/books?id=mp_IR50_gXMC&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false |cih=Leuven |weşanger=[[Peeters Publishers]] |cild=II |isbn= }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Stone |pêşnav=M. E. |lînka-nivîskar=Michael Edward Stone |tarîx=2012 |sernav=Armenian Apocrypha Relating to Abraham |url=https://books.google.ru/books?id=1QP7MbfRo0YC&printsec=frontcover&hl=ru&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |cih= |weşanger=Society of Biblical Lit |series=Early Judaism and its literature, 37 }} * {{Jêder-ensîklopedî |sernav=History of Transcaucasia / Armenia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/35178/Armenia/44272/Ottomans-and-Safavids |ensîklopedî=[[Encyclopedia Britannica]] |ref=Encyclopedia Britannica. Armenia }} * {{Jêder-ensîklopedî |sernav=Armenian alphabet |url=https://www.britannica.com/topic/Armenian-alphabet |ensîklopedî=[[Encyclopedia Britannica]] |ref=Encyclopedia Britannica. Armenian alphabet }} ; bi ermenî * {{Jêder-kitêb |paşnav=Աբրահամյան |pêşnav=Ա. |tarîx=1948 |sernav=Հայկական պալեոգրաֆիա |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/399436/edition/369622/content |tercimeya-sernav=Paleografiya ermenî |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |weşanger=Պետական համալսարանի հրատ }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Աբրահամյան |pêşnav=Ա. |tarîx=1959 |sernav=Հայ գրի և գրչության պատմություն |url=https://archive.org/details/Abrahamyan/page/n1/mode/2up |tercimeya-sernav=Dîroka xet û xetatiya ermenî |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |weşanger=Հայպետհրատ }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Աճառյան |pêşnav=Հ. |lînka-nivîskar=Hraçya Açaryan |tarîx=1952 |sernav=Ե. դարից հայերեն ձեռագիր |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/118031/edition/107555/content |tercimeya-sernav=Destnivîseke ermenî ji sedsala 5an |kovar=ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների |weşanger= |cild=11 |rr=69–71 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Աւետիքեան |pêşnav1=Գ. |paşnav2=Սիւրմէլեան |pêşnav2=Խ. |paşnav3=Աւգերեան |pêşnav3=Մ. |tarîx=1836 |sernav=Նոր բառգիրք հայկազեան լեզուի |url=http://www.nayiri.com/imagedDictionaryBrowser.jsp?dictionaryId=26&dt=HY_HY&query=երկաթագիր |tercimeya-sernav=Ferhenga nû ya zimanê ermenî yê kevnar |cild=I |isbn= }} * {{Jêder-ensîklopedî |paşnav=Դավթյան |pêşnav=Հ. |tarîx=1980 |sernav=Ձեռագիր |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/695 |tercimeya-sernav=Destnivîs |ensîklopedî=[[Ensîklopediya Sovyetî ya Ermenî|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |cild=6 |rûpel=695 |isbn= }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Ղաֆադարյան |pêşnav=Կ. Գ. |tarîx=1962 |sernav=Տեկորի տաճարի V դարի հայերեն արձանագրությունը և Մեսրոպյան այբուբենի առաջին տառաձևերը |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/187724/edition/170432/content |tercimeya-sernav=Nivîska ermenî ya sedsala 5an a Dêra Tekorê û şêweyên pêşîn ên tîpên alfabeya mesropî |kovar=Պատմա-բանասիրական հանդես |cild=2 |rr=39–54 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Մաթևոսյան |pêşnav=Ա. Ս. |tarîx=1973 |sernav=Լազարյան ճեմարանի հնագույն ձեռագիրը |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/189258/edition/171861/content |tercimeya-sernav=Destnivîsa herî kevn a Semînera Lazaryan |kovar=Պատմա-բանասիրական հանդես |cih= |cild=1 |rr=123–132 |isbn= }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Մաթևոսյան |pêşnav=Ա. Ս. |tarîx=1976 |sernav=Երկու արժեքավոր ձեռագրեր Ս. Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանին |url=http://tert.nla.am/archive/HGG%20AMSAGIR/echmiadzin-vagharshapat/1976/1976(12).pdf |tercimeya-sernav=Du destnivîsên hêja ji bo Matenadarana bi navê Mesrop Maştozê Pîroz |kovar=«Էջմիածին» |cih= |weşanger=[[Kursiya Dayikê ya Eçmîadzîna Pîroz|Էջմիածին]] |cild=12 |rr=45–51 |isbn= }} * {{Jêder-ensîklopedî |paşnav=Մաթևոսյան |pêşnav=Ա. |tarîx=1982 |sernav=Նոտրգիր |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/348 |tercimeya-sernav=Notrgîr |ensîklopedî=[[Ensîklopediya Sovyetî ya Ermenî|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |cild=8 |rr=348–349 }} * {{Jêder-ensîklopedî |paşnav=Մաթևոսյան |pêşnav=Ա. |tarîx=1982 |sernav=Շխագիր |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_8.djvu/523 |tercimeya-sernav=Şxagîr |ensîklopedî=[[Ensîklopediya Sovyetî ya Ermenî|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |cild=8 |rr=523 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Մանուկյան |pêşnav=Սեյրանուշ |tarîx=2002 |paşnavê-edîtor=Այվազյան |pêşnavê-edîtor=Հ. Մ. |lînka-edîtor=Hovhannes Ayvazyan |beş=Ձեռագիր մատյան (codex) |tercimeya-beşê=Pirtûka destnivîs (kodeks) |urlya-beşê=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7f/Քրիստոնյա_Հայաստան_Հանրագիտարան_(Christian_Armenia_Encyclopedia).pdf |sernav=Քրիստոնյա Հայաստան Հանրագիտարան |tercimeya-sernav=Ensîklopediya Ermenistana Xiristiyan |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |weşanger= |rr=648–651 |isbn=5-89700-016-6 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Յովսէփեան |pêşnav=Գ. |lînka-nivîskar=Karekîn I Hovsepyan |tarîx=1913 |sernav=Գրչութեան արուեստը հին հայոց մէջ |tercimeya-sernav=Hunerê xetatiyê di nav ermeniyên kevnar de |cih=[[Vaxarşapat|Վաղարշապատ]] |weşanger=Ելեքտրաշարժ Տպարան ս. Էջմիածնի }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Յուզբաշյան |pêşnav=Կ. Ն. |lînka-nivîskar=Karen Yuzbaşyan |tarîx=1959 |sernav=Ա. Գ. Աբրահամյան, «Հայ գրի և գրչության պատմություն» Երևան, Հայպետհրատ, 1959, էջ 415 |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/119219/edition/108568/content |tercimeya-sernav=A. G. Abrahamyan, «Dîroka xet û xetatiya ermenî», Êrîvan, Haypethrat, 1959, r. 415 |kovar=ՀՍՍՌ ԳԱ Տեղեկագիր հասարակական գիտությունների |cild=11–12 |rr=115–124 }} * {{Jêder-ensîklopedî |paşnav1=Պետրոսյան |pêşnav1=Հ. |paşnav2=Ալեքսանյան |pêşnav2=Վ. |tarîx=1980 |sernav=Հնագրություն |url=https://hy.wikisource.org/wiki/%D4%B7%D5%BB:%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%AF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%8D%D5%B8%D5%BE%D5%A5%D5%BF%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%80%D5%A1%D5%B6%D6%80%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D5%BF%D5%A1%D6%80%D5%A1%D5%B6_(Soviet_Armenian_Encyclopedia)_6.djvu/462 |tercimeya-sernav=Paleografî |ensîklopedî=[[Ensîklopediya Sovyetî ya Ermenî|Հայկական սովետական հանրագիտարան]] |cih=[[Êrîvan|Երևան]] |cild=6 |rûpel=462 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Սթոուն |pêşnav=Մ. |tarîx=1993 |sernav=Երուսաղեմի նորագյուտ հայերեն արձանագրությունները |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/191791/edition/174210/content |tercimeya-sernav=Nivîskên ermenî yên nûdîtî yên Orşelîmê |kovar=Պատմա-բանասիրական հանդես |cild=1–2 |rr=15–26 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Տաշեան |pêşnav=Յ. |lînka-nivîskar=Michael Edward Stone |tarîx=1898 |sernav=Ակնարկ մը հայ հնագրութեան վրայ. Ուսումնասիրութիւն հայոց գրչութեան արուեստին |url=http://serials.flib.sci.am/openreader/Hnagrutyun_1898/book/index.html#page/1/mode/2up |tercimeya-sernav=Nêrînek li ser paleografiya ermenî. Lêkolînek li ser hunerê xetatiya ermenî |cih=[[Viyana|Վիեննա]] |weşanger=Մխիթարեան տպարան |rûpel=203 }} ; bi latînî * {{Jêder-kitêb |paşnav=Schröder |pêşnav=J. J. |lînka-nivîskar=Johann Joachim Schröder |tarîx=1711 |sernav=Thesaurus linguae Armenicae, antiquae et hodiernae: cum varia praxios materia |url=https://books.google.ru/books?id=DBpWRdDTkxAC&pg=PP5&hl=ru&source=gbs_selected_pages&cad=2#v=onepage&q=De%20Orthographia&f=false%7C |cih=Amsterdam }} ; bi rûsî * {{Jêder-kovar |tarîx=2001 |sernav=Армения |url=http://www.pravenc.ru/text/76104.html#part_25 |tercimeya-sernav=Ermenistan |kovar=Православная энциклопедия |cild=3 |rr=286–322 |isbn= }} * {{Jêder-kitêb |tarîx=1956 |beş=Армения в III–IV вв. |urlya-beşê=http://historic.ru/books/item/f00/s00/z0000017/st128.shtml |sernav=Всемирная история |tercimeya-sernav=Dîroka Cîhanê |paşnavê-edîtor1=Белявский |pêşnavê-edîtor1=А. |paşnavê-edîtor2=Лазаревич |pêşnavê-edîtor2=Л. |paşnavê-edîtor3=Монгайт |pêşnavê-edîtor3=А. |cih=Москва |cild=2 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Гамкрелидзе |pêşnav=Т. В. |lînka-nivîskar=Tamaz Gamkrelîdze |tarîx=1988 |sernav=Происхождение и типология алфавитной системы письма (Письменные системы раннехристианской эпохи) |tercimeya-sernav=Koka û tîpolojiya sîstema alfabeyî ya nivîsê (Sîstemên nivîsê yên serdema destpêka xiristiyaniyê) |url=ftp://www.istorichka.ru/Periodika/Voprosy_Jazykoznanija/1988/1988_6.pdf |kovar=Вопросы языкознания |cih=Москва |hejmar=6 |rr=5–33 }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Гамкрелидзе |pêşnav=Т. В. |lînka-nivîskar=Tamaz Gamkrelîdze |tarîx=1989 |beş=Древнеармянская письменность «Еркатагир» |tercimeya-beşê=Nivîsa ermenî ya kevnar «Erkatagîr» |sernav=Алфавитное письмо и древнегрузинская письменность: типология и происхождение алфавитных систем письма |tercimeya-sernav=Nivîsa alfabeyî û nivîsata gurcî ya kevnar: tîpolojî û koka sîstemên nivîsê yên alfabeyî |url=http://ir.nmu.org.ua/handle/123456789/78079 |paşnavê-edîtor=Шанидзе |pêşnavê-edîtor=А. Г. |cih=Тбилиси |weşanger=Тбилисский университет |rr=245–252 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Деврикян |pêşnav=В. |tarîx=2006 |sernav=Давтак Кертог |tercimeya-sernav=Davtak Kertox |url=http://www.pravenc.ru/text/168598.html |kovar=Православная энциклопедия |cih=Москва |cild=13 |rr=612 |isbn= }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Джаукян |pêşnav=Г. Б. |lînka-nivîskar=Gevorg Cahukyan |beş=Языкознание в Армении в V–XVIII вв. |urlya-beşê=http://www.genling.nw.ru/hl/080.pdf |tercimeya-beşê=Zimannasiya li Ermenistanê di sedsalên 5–18an de |tarîx=1981 |sernav=История лингвистических учений |tercimeya-sernav=Dîroka hînkirinên zimannasiyê |paşnavê-edîtor1=Десницкая |pêşnavê-edîtor1=А. В. |paşnavê-edîtor2=Кацнельсон |pêşnavê-edîtor2=С. Д. |cih=Ленинград |weşanger=Наука |rr=7–52 |roja-gihiştinê=2026-03-19 |roja-arşîvê=2013-10-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20131023060250/http://www.genling.nw.ru/hl/080.pdf |rewşa-urlyê=mirî }} * {{Jêder-kitêb |tarîx=1899 |sernav=Евангелие в древне-армянском переводе, написанное в 887 году. Фототипическое выданне рукописи Лазаревскаго института восточных языков на иждивение почетнаго попечителя института князя С.С. Абамелек-Лазарева |url=http://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00047142/images/index.html?seite=69&fip=193.174.98.30 |tercimeya-sernav=Încîla bi wergera ermenî ya kevnar, ku di sala 887an de hatiye nivîsandin. Çapa fototîpî ya destnivîsa Enstîtuya Lazaryan a Zimanên Rojhilatî, bi piştgiriya darayî ya berpirsê rûmetê yê enstîtuyê Mîr S. S. Abamelek-Lazarev |cih=Москва }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Князевская |pêşnav1=О. А. |paşnav2=Крюков |pêşnav2=М. В. |tarîx=1968 |sernav=Палеография |tercimeya-sernav=Paleografî |url=http://feb-web.ru/feb/kle/kle-abc/ke5/ke5-5451.htm |paşnavê-edîtor=Сурков |pêşnavê-edîtor=А. А. |çap=Краткая литературная энциклопедия |cih=Москва |weşanger=Сов. энцикл. |cild=5 |rr=545–551 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Муравьёв |pêşnav=С. Н. |lînka-nivîskar=Sergey Muravyov |tarîx=1980 |sernav=О протосистеме армянского алфавита |url=https://arar.sci.am/dlibra/publication/190288/edition/172820/content?ref=struct |tercimeya-sernav=Li ser protosîstema alfabeya ermenî |kovar=Историко-филологический журнал |cild=2 |rr=221–240 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Ольдерогге |pêşnav=Д. А. |tarîx=1975 |sernav=Из истории армяно-эфиопских связей (алфавит Маштоца) |url=http://www.iatp.am/news/dijest/dijest9/olderoge.pdf |tercimeya-sernav=Ji dîroka têkiliyên ermenî-etiyopî (alfabeya Maştoz) |kovar=Древний Восток |cih=Москва |weşanger=Наука |cild=1 |rr=208–218 }} * {{Jêder-kovar |tarîx=1975 |sernav=Палеография |tercimeya-sernav=Paleografî |kovar=Большая советская энциклопедия |cih=Москва }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Периханян |pêşnav=А. |tarîx=1966 |sernav=К вопросу о происхождении армянской письменности |tercimeya-sernav=Li ser pirsa koka nivîsata ermenî |kovar=Переднеазиатский сборник: II. Дешифровка и интерпретация письменности Древнего Востока. |cih=Москва }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Сусов |pêşnav=И. П. |beş=4.5. Формирование лингвистической мысли в Армении |tercimeya-beşê=4.5. Pêkhatina ramana zimannasiyê li Ermenistanê |tarîx=2006 |sernav=История языкознания |url=http://homepages.tversu.ru/~ips/Hist_04.htm#4.5 |tercimeya-sernav=Dîroka zimannasiyê |cih=Москва }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Туманян |pêşnav=Э. Г. |tarîx=1990 |sernav=Армянское письмо |url=http://tapemark.narod.ru/les/045a.html |tercimeya-sernav=Nivîsa ermenî |kovar=Лингвистический энциклопедический словарь |cih=Москва |weşanger=Советская энциклопедия }} * {{Jêder-kitêb |paşnav1=Хуршудян |pêşnav1=Э. |paşnav2=Акопян |pêşnav2=Н. |tarîx=1999 |beş=Сасанидский золотой перстень с геммой на древнеармянском (V–VII вв.) |urlya-beşê=http://serials.flib.sci.am/openreader/arevel_jogh_18/book/index.html#page/182/mode/2up |tercimeya-beşê=Gustîla zêrîn a sasanî bi gemmeya bi ermeniya kevnar (sedsalên 5–7an) |sernav=Страны и народы Ближнего и Среднего Востока |tercimeya-sernav=Welat û gelên Rojhilata Nêzîk û Navîn |cih=Ереван |weşanger=Зангак-97 |cild=18 |rr=182–187 |isbn=99930-2-058-3 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Юзбашян |pêşnav=К. Н. |lînka-nivîskar=Karen Yuzbaşyan |tarîx=1982 |sernav=Новая попытка истолковать происхождение армянского алфавита: открытие или заблуждение? |url=http://hpj.asj-oa.am/3595/1/1982-1(177).pdf |tercimeya-sernav=Hewldaneke nû ji bo şîrovekirina koka alfabeya ermenî: vedîtin yan şaşî? |kovar=Историко-филологический журнал |cild=1 |rr=177–184 |roja-gihiştinê=2026-03-19 |roja-arşîvê=2022-10-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20221002125818/http://hpj.asj-oa.am/3595/1/1982-1(177).pdf |rewşa-urlyê=mirî }} * {{Jêder-kitêb |paşnav=Юзбашян |pêşnav=К. Н. |lînka-nivîskar=Karen Yuzbaşyan |beş=Армянские рукописи |urlya-beşê=http://orientalstudies.ru/rus/images/pdf/b_akimushkin_co_1987.pdf |tercimeya-beşê=Destnivîsên ermenî |tarîx=1987 |sernav=Рукописная книга в культуре народов Востока |tercimeya-sernav=Pirtûka destnivîs di çanda gelên Rojhilatê de |cih=Москва |weşanger=Наука |cild=Книга первая |rr=145–176 }} * {{Jêder-kovar |paşnav=Юзбашян |pêşnav=К. Н. |lînka-nivîskar=Karen Yuzbaşyan |tarîx=2005 |sernav=Армянские рукописи в петербургских собраниях. Каталог |url=http://www.orientalstudies.ru/rus/images/pdf/p_pps_104_41_2005.pdf |tercimeya-sernav=Destnivîsên ermenî di berhevokên Petersburgê de. Katalog |kovar=Православный Палестинский сборник |cih=Санкт-Петербург |weşanger=Дмитрий Буланин |cild=41 |hejmar=104 |rr=3–16 }} {{refend}} == Girêdanên derve == * [http://podcasts.ox.ac.uk/teaching-codex-2019-17-armenian-palaeography-1 Robin Meyer (Zanîngeha Oxfordê) di kolokyuma “Teaching the Codex” a sala 2019an de li ser paleografiya ermenî diaxive] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Alfabeya ermenî]] [[Kategorî:Paleografî]] c3ple5v0w58tvmdwf27f0oh9l02sqpk 0 315128 1996020 1995110 2026-04-03T09:43:42Z Penaber49 39672 1996020 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} [[Wêne:San Sebastian aerea.jpg|thumb|Dîmenek ji Kendava Donostia-San Sebastian ([[Welatê Baskî]], Spanya) ku ji satelîtê ve hatiye girtin]] Lîsteya kendavên [[Cîhan]]ê ye ku beşek ji [[okyanûs]] an [[derya]]yan e. Hinek taybetmendiyên jeolojîk ên ku dikarin wekê kendav werin hesibandin ji ber berfirehiya erdnîgarî dikarin wekê derya werin binavkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://lotusarise.com/important-gulfs-of-the-world-upsc/ |sernav=Important Gulfs of the World - UPSC World Geography - UPSC Notes » LotusArise |tarîx=2021-01-08 |roja-gihiştinê=2026-03-23 |ziman=en-US}}</ref> Kendav bi gelemperî xwedî devikeke teng ê okyanûs an deryayê ye ku ber bi hundirê bejahiyê ve dirêj dibe. Li gorî kendavokan, kendav zêdetir zêdetir ber nav axa bejahiyê de dirêj dibe û bi peravê bejahiyê ve dorpêçkirî ye û ji kendavokê mezintir e. Peymana Neteweyên Yekbûyî ya li ser qanûna deryayê kendavê wekê çalek nîşankirî yê di xeta peravê de pênase dike; divê ev çal xwedî xêzek be ku avên di qada kendavê de li gorî firehiya devê kendavê divê zêdetir berfireh be. Devê kendavê teng e û qada ava kendavê jî berfireh be an jî bi qadeke berfireh di nav beşa bejahiyê de cih bigire. == Afrîka == {| class="wikitable sortable" |- ! Kendav!! Welat |- | [[Kendava Gabésê]] |{{Sembola alayê|Tûnis}} [[Tûnis]] |- | [[Kendava Gînêyê]] |{{Sembola alayê|Lîberya}} [[Lîberya]] / {{Sembola alayê|Peravê Diranfîl}} [[Peravê Diranfîl]] / {{Sembola alayê|Gana}} [[Gama]] / {{Sembola alayê|Togo}} [[Togo]] / {{Sembola alayê|Bênîn}} [[Bênîn]] / {{Sembola alayê|Nîjerya}} [[Nîjerya]] / {{Sembola alayê|Kamerûn}} [[Kamerûn]] / {{Sembola alayê|Gîneya Ekwatorê}} [[Gîneya Rojbendî]] / {{Sembola alayê|Gabon}} [[Govan]] / {{Sembola alayê|Sao Tome û Prînsîpe}} [[Sao Tome û Prînsîpe]] / {{Sembola alayê|Komara Kongoyê}} [[Komara Kongoyê]] / {{Sembola alayê|Komara Demokratîk a Kongoyê}} [[Komara Demokratîk a Kongoyê]] / {{Sembola alayê|Angola}} [[Angola]] |- |[[Kendava Hemamatê]] |{{Sembola alayê|Tûnis}} [[Tûnis]] |- |[[Kendava Sidrayê]] |{{Sembola alayê|Lîbya}} [[Lîbya]] |- |[[Kendava Suweyşê]] |{{Sembola alayê|Misir}} [[Misir]] |- |[[Kendava Tûnisê]] |{{Sembola alayê|Tûnis}} [[Tûnis]] |} == Amerîka == {| class="wikitable sortable" |- ! Kendav!! Welat |- |[[Kendava Alaskayê]] |{{Sembola alayê|Amerîkî}} [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] |- |[[Kendava Amundsen]]ê |{{Sembola alayê|Kanada}} [[Kanada]] |- |[[Kendava Enkidê]] |{{Sembola alayê|Şîlî}} [[Şîlî]] |- |[[Kendava Bodyayê]] |{{Sembola alayê|Kanada}} [[Kanada]] |- |[[Kendava Kalîforniyayê]] |{{Sembola alayê|Meksîk}} [[Meksîk]] |- |[[Kendava Cazones]] |{{Sembola alayê|Kûba}} [[Kûba]] |- |[[Kendava Darién]] |{{Sembola alayê|Kolombiya}} [[Kolombiya]] / {{Sembola alayê|Panama}} [[Panama]] |- |[[Kendava Farallonesê]] |{{Sembola alayê|Amerîkî}} [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] |- |[[Kendava Fonseca]] |{{Sembola alayê|El Salvador}} [[El Salvador]] / {{Sembola alayê|Hondûras}} [[Hondûras]] / {{Sembola alayê|Nîkaragua}} [[Nîkaragua]] |- |[[Kendava Gonâvê]] |{{Sembola alayê|Haîtî}} [[Haîtî]] |- |[[Kendava Guayaquilê]] |{{Sembola alayê|Ekwador}} [[Ekwador]] / {{Sembola alayê|Perû}} [[Perû]] |- |[[Kendava Hondûrasê]] |{{Sembola alayê|Belîze}} [[Belîze]] / {{Sembola alayê|Guatemala}} /{{Sembola alayê|Hondûras}} [[Hondûras]] |- |[[Kendava giravan]] |{{Sembola alayê|Kanada}} [[Kanada]] |- |[[Kendava Meynê]] |{{Sembola alayê|Amerîkî}} [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] / {{Sembola alayê|Kanada}} [[Kanada]] |- |[[Kendava Meksîkê]] |{{Sembola alayê|Meksîk}} [[Meksîk]] / {{Sembola alayê|Amerîkî}} [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] / {{Sembola alayê|Kûba}} [[Kûba]] |- |[[Kendava Nîkoyayê]] |{{Sembola alayê|Kosta Rîka}} [[Kosta Rîka]] |- |[[Kendava Panamayê]] |{{Sembola alayê|Panama}} [[Panama]] |- |[[Kendava Paryayê]] |{{Sembola alayê|Trînîdad û Tobago}} [[Trînîdad û Tobago]] / {{Sembola alayê|Venezuela}} [[Venezuela]] |- |[[Kendava Lawrenceyê]] |{{Sembola alayê|Kanada}} [[Kanada]] |- |[[Kendava Santa Katalînayê]] |{{Sembola alayê|Amerîkî}} [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] / {{Sembola alayê|Meksîk}} [[Meksîk]] |- |[[Kendava San Jorgeyê]] |{{Sembola alayê|Arjentîn}} [[Arjentîn]] |- |[[Kendava San Matiasê]] |{{Sembola alayê|Arjentîn}} [[Arjentîn]] |- |[[Kendava Vîrabayê]], |{{Sembola alayê|Kolombiya}} [[Kolombiya]] |- |[[Kendava Venezuelayê]] |{{Sembola alayê|Venezuela}} [[Venezuela]] |} == Asya == {| class="wikitable sortable" |- ! Kendav !! Welat |- |[[Kendava Adenê]] |{{Sembola alayê|Cîbûtî}} [[Cîbûtî]] / {{Sembola alayê|Somalya}} [[Somalya]] / {{Sembola alayê|Yemen}} [[Yemen]] |- | [[Kendava Albayê]] |{{Sembola alayê|Filîpîn}} [[Filîpîn]] |- |[[Kendava Aqabayê]] |{{Sembola alayê|Misir}} [[Misir]] / {{Sembola alayê|Îsraêl}} [[Îsraêl]] / {{Sembola alayê|Urdun}} [[Urdun]] / {{Erebistana Siûdî}} |- |[[Kendava Asîdê]] |{{Sembola alayê|Filîpîn}} [[Filîpîn]] |- |[[Kendava Behreynê]] |{{Erebistana Siûdî}} / {{Sembola alayê|Qeter}} [[Qeter]] / {{Sembola alayê|Bahreyn}} [[Bahreyn]] |- |[[Kendava Davaoyê]] |{{Sembola alayê|Filîpîn}} [[Filîpîn]] |- |[[Kendava Xembhatê]] |{{Sembola alayê|Hindistan}} [[Hindistan]] |- |[[Kendava Kaçê]] |{{Sembola alayê|Pakistan}} [[Pakistan]] |- |[[Kendava Laginoyê]] |{{Sembola alayê|Filîpîn}} [[Filîpîn]] |- |[[Kendava Leyteyê]] |{{Sembola alayê|Filîpîn}} [[Filîpîn]] |- |[[Kendava Lîngayinê]] |{{Sembola alayê|Filîpîn}} [[Filîpîn]] |- |[[Kendava Minnarê]] |{{Sembola alayê|Hindistan}} [[Hindistan]] / {{Sembola alayê|Srî Lanka}} [[Srî Lanka]] |- |[[Kendava Omanê]] |[[Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban]] / {{Sembola alayê|Îran}} [[Îran]] / {{Sembola alayê|Oman}} [[Oman]] / {{Sembola alayê|Pakistan}} [[Pakistan]] |- |[[Kendava Pineyê]] |{{Sembola alayê|Filîpîn}} [[Filîpîn]] |- |[[Kendava Farsê]] |{{Sembola alayê|Îran}} [[Îran]] / {{Sembola alayê|Iraq}} [[Iraq]] / {{Sembola alayê|Kuweyt}} [[Kuweyt]] / {{Erebistana Siûdî}}/ {{Sembola alayê|Behreyn}} [[Behreyn]] / {{Sembola alayê|Qeter}} [[Qeter]] / [[Mîrgehên Yekbûyî yên Ereban]] / {{Sembola alayê|Oman}} [[Oman]] |- |[[Kendava Petrosê Mezin]] |{{Sembola alayê|Rûsya}} [[Rûsya]] |- |[[Kendava Ragayê]] |{{Sembola alayê|Filîpîn}} [[Filîpîn]] |- |[[Kendava Tartariyê]] |{{Sembola alayê|Rûsya}} [[Rûsya]] |- |[[Kendava Taylendayê]] |{{Sembola alayê|Kamboçya}} [[Kamboçya]] / {{Sembola alayê|Taylenda}} [[Taylenda]] / {{Sembola alayê|Viyetnam}} [[Viyetnam]] / {{Sembola alayê|Malezya}} [[Malezya]] |- |[[Kendava Tonkinê]] |{{Sembola alayê|Viyetnam}} [[Viyetnam]] / {{Sembola alayê|Çîn}} [[Çîn]] |- |[[Kendava Moroyê]] |{{Sembola alayê|Filîpîn}} [[Filîpîn]] |} == Ewropa == {| class="wikitable sortable" |- ! Kendav !! Welat |- | [[Kendava Ambrakyayê]]|| {{Ala|Yewnanistan}} |- | [[Kendava Argolîkê]]|| {{Ala|Yewnanistan}} |- | [[Kendava Biskeyê]]|| {{Ala|Fransa}} / {{Ala|Spanya}} |- | [[Kendava Batniyayê]]|| {{Ala|Fînlenda}} / {{Ala|Swêd}} |- |[[Kendava Burgesê]]|| {{Ala|Bulgaristan}} |- |[[Kendava Kadizê]]|| {{Ala|Portûgal}} / {{Ala|Spanya}} |- |[[Kendava Korîntê]]|| {{Ala|Yewnanistan}} |- |[[Kendava Fînlendayê]]|| {{Ala|Fînlenda}} / {{Ala|Estonya}} |- |[[Kendava Genovayê]]|| {{Ala|Îtalya}} |- |[[Kendava Îzmîrê]]|| rowspan="2" | {{Ala|Yewnanistan}} / {{Ala|Tirkiye}} |- |[[Kendava Kuşadasiyê]] |- |[[Kendava Şêrê]]|| {{Ala|Fransa}} |- |[[Kendava Malî]]|| {{Ala|Yewnanistan}} |- |[[Kendava Morbiyenê]]|| {{Ala|Fransa}} |- |[[Kendava Odesayê]]|| {{Ala|Ûkrayna}} |- |[[Kendava Oristanoyê]]|| {{Ala|Îtalya}} |- |[[Kendava Gulan]]|| {{Ala|Spanya}} |- |[[Kendava Salernoyê]]|| {{Ala|Îtalya}} |- |[[Kendava Saronîkê]]|| {{Ala|Yewnanistan}} |- |[[Kendava Rîgayê]]|| {{Ala|Letonya}} |- |[[Kendava Tarantoyê]]|| {{Ala|Îtalya}} |- |[[Kendava Varnayê]]|| {{Ala|Bulgaristan}} |- |[[Kendava Venezyayê]]|| {{Ala|Slovenya}} / {{Ala|Îtalya}} / {{Ala|Xirvatistan}} |} == Okyanûsya == {| class="wikitable sortable" |- ! Kendav!! Welat |- |[[Kendava Kembriçê]] | rowspan="3" |{{Ala|Awistralya}} |- |[[Kendava Karpentaryayê]] |- |[[Exmouth Gulf]] |- |[[Kendava Haurakî]] |{{Ala|Nû Zelenda}} |- |[[Kendava Vînsent]] |{{Ala|Awistralya}} |- |[[Kendava Spenser]] |{{Ala|Awistralya}} |} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kendav]] eyh403uco1laxu6t9uhre9fmyvwu9tl 0 315253 1995568 1995563 2026-04-02T12:32:12Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1995568 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} '''Brahîmê Alûcî''' (Gundê Alûca, Herêma Omeriya, li [[Mêrdîn]], [[Bakurê Kurdistanê]]) nivîskar û rewşenbîrekî kurd ê ku bi taybetî bi berhemên xwe yên [[e-pirtûk]]ê yên bi zimanê kurdî hatiye naskirin. == Kurtejiyan == Brahîmê Alûcî nivîskar û derûnnasekî Kurd e ku bi zimanê Kurmancî dinivîse. Li vir agahiyên ku li ser wî hatine dîtin: Karê Nivîskariyê Brahîm Alûcî pirtûkek bi navê Ferhenga Termên Derûnnasiyê (Dictionary of Psychology) amade kiriye û li ser torên medya civakî belav kiriye. Infowelat <ref name=":0">https://infowelat.com/e-pirtukek-der-bare-hise-cekiri-u-hise-gisti-ye-cekiri-de.html</ref> Piştî wê, e-pirtûkeke nû bi navê Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî weşand ku di wê de behsa Hişê Çêkirî (Artificial Intelligence) û Hişê Giştî yê Çêkirî (Artificial General Intelligence) dike, û nîşan dide ku zimanê Kurdî çawa dikare xwe li gor vê teknolojiya nû amade bike. Infowelat <ref name=":0"/> Warê Derûnnasiyê Mamoste Brahîm Alûcî di kovara The Raising of Kurds de jî gotarên derûnî dinivîse; yek ji wan gotarên wî ji perspektîfên bindest û serdestan "Birîna Derûnî Ya Gelên Bindest" vedibêje. Theraisingofkurds <ref name=":1">https://theraisingofkurds.com/nameya-editor-15/</ref> Di hejmareke din a heman kovarê de, derûnnas Brahîm Alûcî gotarek li ser mijara "Trawma Di Jiyana Zarokan De Û Derûnterapiya Hunerî" beşkeş kir. Theraisingofkurds <ref name=":1"/> Bloga Wî Wî blogek bi navê brahimaluci.blogspot.com <ref>https://brahimaluci.blogspot.com/</ref> heye ku tê de nivîsên wî li ser dîrok, çand û mijarên Kurdî cih digirin. Di wî blogî de hevpeyvînên kevn ên welatparêzê Kurd Osman Sebrî jî hatine weşandin. Bi kurtî, Brahîmê Alûcî kesekî çalak e di warê derûnnasiyê û nivîskariya bi zimanê Kurdî de, û bi taybetî li ser mijarên psîkolojiya civakî û teknolojiyê dixebite. == Berhem == Bi taybetî ew li ser warên derûnnasî (psikolojî) û derûnkolîneriyê (psikanalîz) xebatên xwe dimeşîne ku hewl dide pira di navbera zanista nûjen a derûnnasiyê û cîhana kurdî de ava bike û van mijaran bi zimanê kurdî şirove bike. === Xebatên sereke === * ''Deriyê derûnnasiyê'': Ew bi bloga xwe ya bi navê "Deriyê Derûnnasiyê" (an jî "Derwazaya Psikolojiyê") tê naskirin, ku li wir teoriyên ramanwerên wekî Freud, Lacan û Winnicott bi têgehên kurdî û pirsgirêkên civaka kurd ve girê dide. * ''Gotinên Pêşiyan, Xezîneya Çanda Kurdî'': Ev pirtûka wî ji aliyê Weşanên Belkiyê ve hatiye çapkirin û li ser girîngiya gotinên pêşiyan di çanda kurdî de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.belkiwesan.com/kampanya?id=54 |sernav=weşana belki |malper=www.belkiwesan.com |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> === e-Pirtûk === * Mijarên Lêkolînê: Alûcî li ser mijarên wekî trawma, nasname, rewşa kurdî di nêrîna derûnkolîneriyê de û heta bandora hişê çêkirî - HÇ(AI) li ser terapiyê dinivîse.<ref>{{Jêder-malper |url=https://theraisingofkurds.com/hise-gisti-ye-cekiri-hgc-u-hise-cekiri-hc/ |sernav=Hişê Giştî Yê Çêkirî (HGÇ) Û Hişê Çêkirî (HÇ) – The Raising of Kurds |tarîx=2026-01-08 |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> Nivîskar her weha bi nivîsên xwe yên li ser medyaya civakî û platformên wekî ÇandName<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/hin-termen-derunnasiye-some-psychology-terms/ |sernav=Hin Termên Derûnnasîyê (Some Psychology Terms) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> û Tirşik<ref>{{Jêder-malper |url=https://tirsik.net/mijar/38106 |sernav=tirşik.net - ferhenga înteraktîf a kurdî - kürtçe sözlük |malper=tirsik.net |roja-gihiştinê=2026-03-30 |ziman=ku}}</ref> e ku balê dikişîne ser girîngiya neteweyî. * ''Ferhenga Termên Derûnnasiyê'': Ev berhema wî ya yekem e ku li ser tora medya civakî hatiye belavkirin. Di vê ferhengê de termên derûnnasiyê bi kurdî, digel wateya wan a bi inglîzî, hatine berhevkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1PLu7bwmU3yWQIiRVALR5metsfcTgG72a/view?usp=embed_facebook |sernav=HÇ (Hişê Çêkirî) E-Kitêb.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> * ''Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî'': Ev e-pirtûka wî ya duyem e. Di vê berhemê de Brahîmê Alûcî dixwaze di derbarê [[Hişê Çêkirî]] de agahîyan bide xwendevanan û nîşan bide ku zimanê kurdî ji bo serdema nû ya dîjîtal amade ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1JGrAqsqv5sUN9JZqyq0scdYW9YcR13-q/view?usp=embed_facebook |sernav=Ferhenga Termên Derûnnasiyê.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Di vê pirtûkê de, ji xeyalên kevnar bigire heta geşedanên îro, ev teknolojî tê lêkolînkirin. Jîriya çêkirî di sala 1956an de li Civîna Dartmouthê wekî zanist hate naskirin û bi algorîtma û daneyên mezin geş bûye. Di bijîşkî, ewlehî û perwerdehiyê de jî cihê wê tê vekolîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/19qS-c7RJZR1uuPXc4dtrm1iTDnpX2m0Y/view?usp=embed_facebook |sernav=FERHENGOKA DERÛNNASIYÊ.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Bi kurtasî, Brahîmê Alûcî hewl dide ku têgehên zanistî yên nûjen — wekî derûnnasî û hişê çêkirî — bi zimanê Kurdî bigihandine xwendevanên Kurd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Blogerên kurd]] [[Kategorî:Derûnkolîner]] [[Kategorî:Derûnnas]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] 1hyj1cz5axqyn7mkn61j7ifnks5dohl 1995706 1995568 2026-04-02T14:02:45Z Balyozbot 42414 Bot: Kategorî ji [[:Kategorî:Derûnnas|Derûnnas]] ber bi [[:Kategorî:Psîkolog|Psîkolog]] ve hat beralîkirin 1995706 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} '''Brahîmê Alûcî''' (Gundê Alûca, Herêma Omeriya, li [[Mêrdîn]], [[Bakurê Kurdistanê]]) nivîskar û rewşenbîrekî kurd ê ku bi taybetî bi berhemên xwe yên [[e-pirtûk]]ê yên bi zimanê kurdî hatiye naskirin. == Kurtejiyan == Brahîmê Alûcî nivîskar û derûnnasekî Kurd e ku bi zimanê Kurmancî dinivîse. Li vir agahiyên ku li ser wî hatine dîtin: Karê Nivîskariyê Brahîm Alûcî pirtûkek bi navê Ferhenga Termên Derûnnasiyê (Dictionary of Psychology) amade kiriye û li ser torên medya civakî belav kiriye. Infowelat <ref name=":0">https://infowelat.com/e-pirtukek-der-bare-hise-cekiri-u-hise-gisti-ye-cekiri-de.html</ref> Piştî wê, e-pirtûkeke nû bi navê Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî weşand ku di wê de behsa Hişê Çêkirî (Artificial Intelligence) û Hişê Giştî yê Çêkirî (Artificial General Intelligence) dike, û nîşan dide ku zimanê Kurdî çawa dikare xwe li gor vê teknolojiya nû amade bike. Infowelat <ref name=":0"/> Warê Derûnnasiyê Mamoste Brahîm Alûcî di kovara The Raising of Kurds de jî gotarên derûnî dinivîse; yek ji wan gotarên wî ji perspektîfên bindest û serdestan "Birîna Derûnî Ya Gelên Bindest" vedibêje. Theraisingofkurds <ref name=":1">https://theraisingofkurds.com/nameya-editor-15/</ref> Di hejmareke din a heman kovarê de, derûnnas Brahîm Alûcî gotarek li ser mijara "Trawma Di Jiyana Zarokan De Û Derûnterapiya Hunerî" beşkeş kir. Theraisingofkurds <ref name=":1"/> Bloga Wî Wî blogek bi navê brahimaluci.blogspot.com <ref>https://brahimaluci.blogspot.com/</ref> heye ku tê de nivîsên wî li ser dîrok, çand û mijarên Kurdî cih digirin. Di wî blogî de hevpeyvînên kevn ên welatparêzê Kurd Osman Sebrî jî hatine weşandin. Bi kurtî, Brahîmê Alûcî kesekî çalak e di warê derûnnasiyê û nivîskariya bi zimanê Kurdî de, û bi taybetî li ser mijarên psîkolojiya civakî û teknolojiyê dixebite. == Berhem == Bi taybetî ew li ser warên derûnnasî (psikolojî) û derûnkolîneriyê (psikanalîz) xebatên xwe dimeşîne ku hewl dide pira di navbera zanista nûjen a derûnnasiyê û cîhana kurdî de ava bike û van mijaran bi zimanê kurdî şirove bike. === Xebatên sereke === * ''Deriyê derûnnasiyê'': Ew bi bloga xwe ya bi navê "Deriyê Derûnnasiyê" (an jî "Derwazaya Psikolojiyê") tê naskirin, ku li wir teoriyên ramanwerên wekî Freud, Lacan û Winnicott bi têgehên kurdî û pirsgirêkên civaka kurd ve girê dide. * ''Gotinên Pêşiyan, Xezîneya Çanda Kurdî'': Ev pirtûka wî ji aliyê Weşanên Belkiyê ve hatiye çapkirin û li ser girîngiya gotinên pêşiyan di çanda kurdî de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.belkiwesan.com/kampanya?id=54 |sernav=weşana belki |malper=www.belkiwesan.com |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> === e-Pirtûk === * Mijarên Lêkolînê: Alûcî li ser mijarên wekî trawma, nasname, rewşa kurdî di nêrîna derûnkolîneriyê de û heta bandora hişê çêkirî - HÇ(AI) li ser terapiyê dinivîse.<ref>{{Jêder-malper |url=https://theraisingofkurds.com/hise-gisti-ye-cekiri-hgc-u-hise-cekiri-hc/ |sernav=Hişê Giştî Yê Çêkirî (HGÇ) Û Hişê Çêkirî (HÇ) – The Raising of Kurds |tarîx=2026-01-08 |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> Nivîskar her weha bi nivîsên xwe yên li ser medyaya civakî û platformên wekî ÇandName<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/hin-termen-derunnasiye-some-psychology-terms/ |sernav=Hin Termên Derûnnasîyê (Some Psychology Terms) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> û Tirşik<ref>{{Jêder-malper |url=https://tirsik.net/mijar/38106 |sernav=tirşik.net - ferhenga înteraktîf a kurdî - kürtçe sözlük |malper=tirsik.net |roja-gihiştinê=2026-03-30 |ziman=ku}}</ref> e ku balê dikişîne ser girîngiya neteweyî. * ''Ferhenga Termên Derûnnasiyê'': Ev berhema wî ya yekem e ku li ser tora medya civakî hatiye belavkirin. Di vê ferhengê de termên derûnnasiyê bi kurdî, digel wateya wan a bi inglîzî, hatine berhevkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1PLu7bwmU3yWQIiRVALR5metsfcTgG72a/view?usp=embed_facebook |sernav=HÇ (Hişê Çêkirî) E-Kitêb.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> * ''Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî'': Ev e-pirtûka wî ya duyem e. Di vê berhemê de Brahîmê Alûcî dixwaze di derbarê [[Hişê Çêkirî]] de agahîyan bide xwendevanan û nîşan bide ku zimanê kurdî ji bo serdema nû ya dîjîtal amade ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1JGrAqsqv5sUN9JZqyq0scdYW9YcR13-q/view?usp=embed_facebook |sernav=Ferhenga Termên Derûnnasiyê.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Di vê pirtûkê de, ji xeyalên kevnar bigire heta geşedanên îro, ev teknolojî tê lêkolînkirin. Jîriya çêkirî di sala 1956an de li Civîna Dartmouthê wekî zanist hate naskirin û bi algorîtma û daneyên mezin geş bûye. Di bijîşkî, ewlehî û perwerdehiyê de jî cihê wê tê vekolîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/19qS-c7RJZR1uuPXc4dtrm1iTDnpX2m0Y/view?usp=embed_facebook |sernav=FERHENGOKA DERÛNNASIYÊ.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Bi kurtasî, Brahîmê Alûcî hewl dide ku têgehên zanistî yên nûjen — wekî derûnnasî û hişê çêkirî — bi zimanê Kurdî bigihandine xwendevanên Kurd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Blogerên kurd]] [[Kategorî:Derûnkolîner]] [[Kategorî:Psîkolog]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] 4juh44u2h99vkisqelrdl253tgpdfwt 1995719 1995706 2026-04-02T14:32:23Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1995719 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=adar 2026}} '''Brahîmê Alûcî''' (Gundê Alûca, Herêma Omeriya, li [[Mêrdîn]], [[Bakurê Kurdistanê]]) nivîskar û rewşenbîrekî kurd ê ku bi taybetî bi berhemên xwe yên [[e-pirtûk]]ê yên bi zimanê kurdî hatiye naskirin. == Kurtejiyan == Brahîmê Alûcî nivîskar û derûnnasekî Kurd e ku bi zimanê Kurmancî dinivîse. Li vir agahiyên ku li ser wî hatine dîtin: Karê Nivîskariyê Brahîm Alûcî pirtûkek bi navê Ferhenga Termên Derûnnasiyê (Dictionary of Psychology) amade kiriye û li ser torên medya civakî belav kiriye. Infowelat <ref name=":0">https://infowelat.com/e-pirtukek-der-bare-hise-cekiri-u-hise-gisti-ye-cekiri-de.html</ref> Piştî wê, e-pirtûkeke nû bi navê Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî weşand ku di wê de behsa Hişê Çêkirî (Artificial Intelligence) û Hişê Giştî yê Çêkirî (Artificial General Intelligence) dike, û nîşan dide ku zimanê Kurdî çawa dikare xwe li gor vê teknolojiya nû amade bike. Infowelat <ref name=":0"/> Warê Derûnnasiyê Mamoste Brahîm Alûcî di kovara The Raising of Kurds de jî gotarên derûnî dinivîse; yek ji wan gotarên wî ji perspektîfên bindest û serdestan "Birîna Derûnî Ya Gelên Bindest" vedibêje. Theraisingofkurds <ref name=":1">https://theraisingofkurds.com/nameya-editor-15/</ref> Di hejmareke din a heman kovarê de, derûnnas Brahîm Alûcî gotarek li ser mijara "Trawma Di Jiyana Zarokan De Û Derûnterapiya Hunerî" beşkeş kir. Theraisingofkurds <ref name=":1"/> Bloga Wî Wî blogek bi navê brahimaluci.blogspot.com <ref>https://brahimaluci.blogspot.com/</ref> heye ku tê de nivîsên wî li ser dîrok, çand û mijarên Kurdî cih digirin. Di wî blogî de hevpeyvînên kevn ên welatparêzê Kurd Osman Sebrî jî hatine weşandin. Bi kurtî, Brahîmê Alûcî kesekî çalak e di warê derûnnasiyê û nivîskariya bi zimanê Kurdî de, û bi taybetî li ser mijarên psîkolojiya civakî û teknolojiyê dixebite. == Berhem == Bi taybetî ew li ser warên derûnnasî (psikolojî) û derûnkolîneriyê (psikanalîz) xebatên xwe dimeşîne ku hewl dide pira di navbera zanista nûjen a derûnnasiyê û cîhana kurdî de ava bike û van mijaran bi zimanê kurdî şirove bike. === Xebatên sereke === * ''Deriyê derûnnasiyê'': Ew bi bloga xwe ya bi navê "Deriyê Derûnnasiyê" (an jî "Derwazaya Psikolojiyê") tê naskirin, ku li wir teoriyên ramanwerên wekî Freud, Lacan û Winnicott bi têgehên kurdî û pirsgirêkên civaka kurd ve girê dide. * ''Gotinên Pêşiyan, Xezîneya Çanda Kurdî'': Ev pirtûka wî ji aliyê Weşanên Belkiyê ve hatiye çapkirin û li ser girîngiya gotinên pêşiyan di çanda kurdî de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.belkiwesan.com/kampanya?id=54 |sernav=weşana belki |malper=www.belkiwesan.com |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> === e-Pirtûk === * Mijarên Lêkolînê: Alûcî li ser mijarên wekî trawma, nasname, rewşa kurdî di nêrîna derûnkolîneriyê de û heta bandora hişê çêkirî - HÇ(AI) li ser terapiyê dinivîse.<ref>{{Jêder-malper |url=https://theraisingofkurds.com/hise-gisti-ye-cekiri-hgc-u-hise-cekiri-hc/ |sernav=Hişê Giştî Yê Çêkirî (HGÇ) Û Hişê Çêkirî (HÇ) – The Raising of Kurds |tarîx=2026-01-08 |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> Nivîskar her weha bi nivîsên xwe yên li ser medyaya civakî û platformên wekî ÇandName<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/hin-termen-derunnasiye-some-psychology-terms/ |sernav=Hin Termên Derûnnasîyê (Some Psychology Terms) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> û Tirşik<ref>{{Jêder-malper |url=https://tirsik.net/mijar/38106 |sernav=tirşik.net - ferhenga înteraktîf a kurdî - kürtçe sözlük |malper=tirsik.net |roja-gihiştinê=2026-03-30 |ziman=ku}}</ref> e ku balê dikişîne ser girîngiya neteweyî. * ''Ferhenga Termên Derûnnasiyê'': Ev berhema wî ya yekem e ku li ser tora medya civakî hatiye belavkirin. Di vê ferhengê de termên derûnnasiyê bi kurdî, digel wateya wan a bi inglîzî, hatine berhevkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1PLu7bwmU3yWQIiRVALR5metsfcTgG72a/view?usp=embed_facebook |sernav=HÇ (Hişê Çêkirî) E-Kitêb.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> * ''Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî'': Ev e-pirtûka wî ya duyem e. Di vê berhemê de Brahîmê Alûcî dixwaze di derbarê [[Hişê Çêkirî]] de agahîyan bide xwendevanan û nîşan bide ku zimanê kurdî ji bo serdema nû ya dîjîtal amade ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1JGrAqsqv5sUN9JZqyq0scdYW9YcR13-q/view?usp=embed_facebook |sernav=Ferhenga Termên Derûnnasiyê.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Di vê pirtûkê de, ji xeyalên kevnar bigire heta geşedanên îro, ev teknolojî tê lêkolînkirin. Jîriya çêkirî di sala 1956an de li Civîna Dartmouthê wekî zanist hate naskirin û bi algorîtma û daneyên mezin geş bûye. Di bijîşkî, ewlehî û perwerdehiyê de jî cihê wê tê vekolîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/19qS-c7RJZR1uuPXc4dtrm1iTDnpX2m0Y/view?usp=embed_facebook |sernav=FERHENGOKA DERÛNNASIYÊ.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Bi kurtasî, Brahîmê Alûcî hewl dide ku têgehên zanistî yên nûjen — wekî derûnnasî û hişê çêkirî — bi zimanê Kurdî bigihandine xwendevanên Kurd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Blogerên kurd]] [[Kategorî:Derûnkolîner]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Psîkolog]] hop205l570q8hjjyucs7y536gdvwspi 1996046 1995719 2026-04-03T10:49:24Z ~2026-31679-4 131600 Derûn, Derûnnasî 1996046 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=06.03.1981|Derûn, Derûnnas, Derûnnasî, Derûnkolîner, Derûnkolînerî}} '''Brahîmê Alûcî''' (Gundê Alûca, Herêma Omeriya, li [[Mêrdîn]], [[Bakurê Kurdistanê]]) nivîskar û rewşenbîrekî kurd ê ku bi taybetî bi berhemên xwe yên [[e-pirtûk]]ê yên bi zimanê kurdî hatiye naskirin. == Kurtejiyan == Brahîmê Alûcî nivîskar û derûnnasekî Kurd e ku bi zimanê Kurmancî dinivîse. Li vir agahiyên ku li ser wî hatine dîtin: Karê Nivîskariyê Brahîm Alûcî pirtûkek bi navê Ferhenga Termên Derûnnasiyê (Dictionary of Psychology) amade kiriye û li ser torên medya civakî belav kiriye. Infowelat <ref name=":0">https://infowelat.com/e-pirtukek-der-bare-hise-cekiri-u-hise-gisti-ye-cekiri-de.html</ref> Piştî wê, e-pirtûkeke nû bi navê Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî weşand ku di wê de behsa Hişê Çêkirî (Artificial Intelligence) û Hişê Giştî yê Çêkirî (Artificial General Intelligence) dike, û nîşan dide ku zimanê Kurdî çawa dikare xwe li gor vê teknolojiya nû amade bike. Infowelat <ref name=":0"/> Warê Derûnnasiyê Mamoste Brahîm Alûcî di kovara The Raising of Kurds de jî gotarên derûnî dinivîse; yek ji wan gotarên wî ji perspektîfên bindest û serdestan "Birîna Derûnî Ya Gelên Bindest" vedibêje. Theraisingofkurds <ref name=":1">https://theraisingofkurds.com/nameya-editor-15/</ref> Di hejmareke din a heman kovarê de, derûnnas Brahîm Alûcî gotarek li ser mijara "Trawma Di Jiyana Zarokan De Û Derûnterapiya Hunerî" beşkeş kir. Theraisingofkurds <ref name=":1"/> Bloga Wî Wî blogek bi navê brahimaluci.blogspot.com <ref>https://brahimaluci.blogspot.com/</ref> heye ku tê de nivîsên wî li ser dîrok, çand û mijarên Kurdî cih digirin. Di wî blogî de hevpeyvînên kevn ên welatparêzê Kurd Osman Sebrî jî hatine weşandin. Bi kurtî, Brahîmê Alûcî kesekî çalak e di warê derûnnasiyê û nivîskariya bi zimanê Kurdî de, û bi taybetî li ser mijarên psîkolojiya civakî û teknolojiyê dixebite. == Berhem == Bi taybetî ew li ser warên derûnnasî (psikolojî) û derûnkolîneriyê (psikanalîz) xebatên xwe dimeşîne ku hewl dide pira di navbera zanista nûjen a derûnnasiyê û cîhana kurdî de ava bike û van mijaran bi zimanê kurdî şirove bike. === Xebatên sereke === * ''Deriyê derûnnasiyê'': Ew bi bloga xwe ya bi navê "Deriyê Derûnnasiyê" (an jî "Derwazaya Psikolojiyê") tê naskirin, ku li wir teoriyên ramanwerên wekî Freud, Lacan û Winnicott bi têgehên kurdî û pirsgirêkên civaka kurd ve girê dide. * ''Gotinên Pêşiyan, Xezîneya Çanda Kurdî'': Ev pirtûka wî ji aliyê Weşanên Belkiyê ve hatiye çapkirin û li ser girîngiya gotinên pêşiyan di çanda kurdî de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.belkiwesan.com/kampanya?id=54 |sernav=weşana belki |malper=www.belkiwesan.com |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> === e-Pirtûk === * Mijarên Lêkolînê: Alûcî li ser mijarên wekî trawma, nasname, rewşa kurdî di nêrîna derûnkolîneriyê de û heta bandora hişê çêkirî - HÇ(AI) li ser terapiyê dinivîse.<ref>{{Jêder-malper |url=https://theraisingofkurds.com/hise-gisti-ye-cekiri-hgc-u-hise-cekiri-hc/ |sernav=Hişê Giştî Yê Çêkirî (HGÇ) Û Hişê Çêkirî (HÇ) – The Raising of Kurds |tarîx=2026-01-08 |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> Nivîskar her weha bi nivîsên xwe yên li ser medyaya civakî û platformên wekî ÇandName<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/hin-termen-derunnasiye-some-psychology-terms/ |sernav=Hin Termên Derûnnasîyê (Some Psychology Terms) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> û Tirşik<ref>{{Jêder-malper |url=https://tirsik.net/mijar/38106 |sernav=tirşik.net - ferhenga înteraktîf a kurdî - kürtçe sözlük |malper=tirsik.net |roja-gihiştinê=2026-03-30 |ziman=ku}}</ref> e ku balê dikişîne ser girîngiya neteweyî. * ''Ferhenga Termên Derûnnasiyê'': Ev berhema wî ya yekem e ku li ser tora medya civakî hatiye belavkirin. Di vê ferhengê de termên derûnnasiyê bi kurdî, digel wateya wan a bi inglîzî, hatine berhevkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1PLu7bwmU3yWQIiRVALR5metsfcTgG72a/view?usp=embed_facebook |sernav=HÇ (Hişê Çêkirî) E-Kitêb.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> * ''Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî'': Ev e-pirtûka wî ya duyem e. Di vê berhemê de Brahîmê Alûcî dixwaze di derbarê [[Hişê Çêkirî]] de agahîyan bide xwendevanan û nîşan bide ku zimanê kurdî ji bo serdema nû ya dîjîtal amade ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1JGrAqsqv5sUN9JZqyq0scdYW9YcR13-q/view?usp=embed_facebook |sernav=Ferhenga Termên Derûnnasiyê.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Di vê pirtûkê de, ji xeyalên kevnar bigire heta geşedanên îro, ev teknolojî tê lêkolînkirin. Jîriya çêkirî di sala 1956an de li Civîna Dartmouthê wekî zanist hate naskirin û bi algorîtma û daneyên mezin geş bûye. Di bijîşkî, ewlehî û perwerdehiyê de jî cihê wê tê vekolîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/19qS-c7RJZR1uuPXc4dtrm1iTDnpX2m0Y/view?usp=embed_facebook |sernav=FERHENGOKA DERÛNNASIYÊ.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Bi kurtasî, Brahîmê Alûcî hewl dide ku têgehên zanistî yên nûjen — wekî derûnnasî û hişê çêkirî — bi zimanê Kurdî bigihandine xwendevanên Kurd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Blogerên kurd]] [[Kategorî:Derûnkolîner]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Psîkolog]] 2yfkrt0bqdi2m6wf2ajl0c62axsobvx 1996081 1996046 2026-04-03T11:56:05Z Penaber49 39672 1996081 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=06.03.1981|Derûn, Derûnnas, Derûnnasî, Derûnkolîner, Derûnkolînerî}} '''Brahîmê Alûcî''' (Gundê Alûca, Herêma Omeriya, li [[Mêrdîn]], [[Bakurê Kurdistanê]]) nivîskar û rewşenbîrekî kurd ê ku bi taybetî bi berhemên xwe yên [[e-pirtûk]]ê yên bi zimanê kurdî hatiye naskirin. == Kurtejiyan == Brahîmê Alûcî nivîskar û derûnnasekî kurd e ku bi kurdiya kurmancî dinivîse. Li vir agahiyên ku li ser wî hatine dîtin: Karê Nivîskariyê Brahîm Alûcî pirtûkek bi navê Ferhenga Termên Derûnnasiyê (Dictionary of Psychology) amade kiriye û li ser torên medya civakî belav kiriye. Infowelat <ref name=":0">https://infowelat.com/e-pirtukek-der-bare-hise-cekiri-u-hise-gisti-ye-cekiri-de.html</ref> Piştî wê, e-pirtûkeke nû bi navê Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî weşand ku di wê de behsa Hişê Çêkirî (Artificial Intelligence) û Hişê Giştî yê Çêkirî (Artificial General Intelligence) dike, û nîşan dide ku zimanê Kurdî çawa dikare xwe li gor vê teknolojiya nû amade bike. Infowelat <ref name=":0"/> Warê Derûnnasiyê Mamoste Brahîm Alûcî di kovara The Raising of Kurds de jî gotarên derûnî dinivîse; yek ji wan gotarên wî ji perspektîfên bindest û serdestan "Birîna Derûnî Ya Gelên Bindest" vedibêje. Theraisingofkurds <ref name=":1">https://theraisingofkurds.com/nameya-editor-15/</ref> Di hejmareke din a heman kovarê de, derûnnas Brahîm Alûcî gotarek li ser mijara "Trawma Di Jiyana Zarokan De Û Derûnterapiya Hunerî" beşkeş kir. Theraisingofkurds <ref name=":1"/> Bloga Wî Wî blogek bi navê brahimaluci.blogspot.com <ref>https://brahimaluci.blogspot.com/</ref> heye ku tê de nivîsên wî li ser dîrok, çand û mijarên Kurdî cih digirin. Di wî blogî de hevpeyvînên kevn ên welatparêzê Kurd Osman Sebrî jî hatine weşandin. Bi kurtî, Brahîmê Alûcî kesekî çalak e di warê derûnnasiyê û nivîskariya bi zimanê Kurdî de, û bi taybetî li ser mijarên psîkolojiya civakî û teknolojiyê dixebite. == Berhem == Bi taybetî ew li ser warên derûnnasî (psikolojî) û derûnkolîneriyê (psikanalîz) xebatên xwe dimeşîne ku hewl dide pira di navbera zanista nûjen a derûnnasiyê û cîhana kurdî de ava bike û van mijaran bi zimanê kurdî şirove bike. === Xebatên sereke === * ''Deriyê derûnnasiyê'': Ew bi bloga xwe ya bi navê "Deriyê Derûnnasiyê" (an jî "Derwazaya Psikolojiyê") tê naskirin, ku li wir teoriyên ramanwerên wekî Freud, Lacan û Winnicott bi têgehên kurdî û pirsgirêkên civaka kurd ve girê dide. * ''Gotinên Pêşiyan, Xezîneya Çanda Kurdî'': Ev pirtûka wî ji aliyê Weşanên Belkiyê ve hatiye çapkirin û li ser girîngiya gotinên pêşiyan di çanda kurdî de ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.belkiwesan.com/kampanya?id=54 |sernav=weşana belki |malper=www.belkiwesan.com |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> === e-Pirtûk === * Mijarên Lêkolînê: Alûcî li ser mijarên wekî trawma, nasname, rewşa kurdî di nêrîna derûnkolîneriyê de û heta bandora hişê çêkirî - HÇ(AI) li ser terapiyê dinivîse.<ref>{{Jêder-malper |url=https://theraisingofkurds.com/hise-gisti-ye-cekiri-hgc-u-hise-cekiri-hc/ |sernav=Hişê Giştî Yê Çêkirî (HGÇ) Û Hişê Çêkirî (HÇ) – The Raising of Kurds |tarîx=2026-01-08 |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> Nivîskar her weha bi nivîsên xwe yên li ser medyaya civakî û platformên wekî ÇandName<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/hin-termen-derunnasiye-some-psychology-terms/ |sernav=Hin Termên Derûnnasîyê (Some Psychology Terms) |malper=ÇandName |roja-gihiştinê=2026-03-30}}</ref> û Tirşik<ref>{{Jêder-malper |url=https://tirsik.net/mijar/38106 |sernav=tirşik.net - ferhenga înteraktîf a kurdî - kürtçe sözlük |malper=tirsik.net |roja-gihiştinê=2026-03-30 |ziman=ku}}</ref> e ku balê dikişîne ser girîngiya neteweyî. * ''Ferhenga Termên Derûnnasiyê'': Ev berhema wî ya yekem e ku li ser tora medya civakî hatiye belavkirin. Di vê ferhengê de termên derûnnasiyê bi kurdî, digel wateya wan a bi inglîzî, hatine berhevkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1PLu7bwmU3yWQIiRVALR5metsfcTgG72a/view?usp=embed_facebook |sernav=HÇ (Hişê Çêkirî) E-Kitêb.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> * ''Hişê Çêkirî û Hişê Giştî yê Çêkirî'': Ev e-pirtûka wî ya duyem e. Di vê berhemê de Brahîmê Alûcî dixwaze di derbarê [[Hişê Çêkirî]] de agahîyan bide xwendevanan û nîşan bide ku zimanê kurdî ji bo serdema nû ya dîjîtal amade ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/1JGrAqsqv5sUN9JZqyq0scdYW9YcR13-q/view?usp=embed_facebook |sernav=Ferhenga Termên Derûnnasiyê.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Di vê pirtûkê de, ji xeyalên kevnar bigire heta geşedanên îro, ev teknolojî tê lêkolînkirin. Jîriya çêkirî di sala 1956an de li Civîna Dartmouthê wekî zanist hate naskirin û bi algorîtma û daneyên mezin geş bûye. Di bijîşkî, ewlehî û perwerdehiyê de jî cihê wê tê vekolîn.<ref>{{Jêder-malper |url=https://drive.google.com/file/d/19qS-c7RJZR1uuPXc4dtrm1iTDnpX2m0Y/view?usp=embed_facebook |sernav=FERHENGOKA DERÛNNASIYÊ.pdf |malper=Google Docs |roja-gihiştinê=2026-03-29}}</ref> Bi kurtasî, Brahîmê Alûcî hewl dide ku têgehên zanistî yên nûjen — wekî derûnnasî û hişê çêkirî — bi zimanê Kurdî bigihandine xwendevanên Kurd. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Blogerên kurd]] [[Kategorî:Derûnkolîner]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Psîkolog]] de6nzpf634r9aydx4yky3f61wfk81wg 14 315417 1995566 2026-04-02T12:25:35Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995566 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995567 1995566 2026-04-02T12:27:53Z Avestaboy 34898 1995567 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} 2wk9zlhk27bl8ps6eflthtt7pzqxpgi 1995665 1995567 2026-04-02T13:32:10Z Balyozbot 42414 [[User:Balyozxane/skrîpt/py/kuCosmeticsCore.py|Bot]]: Paqijiyên kozmetîk (+{{Bêkategorî}}.) 1995665 wikitext text/x-wiki {{Bêkategorî|tarîx=nîsan 2026}} {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} nbnrdzvlqz50g83n2hw6fa0r5dm1e10 14 315418 1995569 2026-04-02T12:38:26Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995569 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995570 1995569 2026-04-02T12:40:17Z Avestaboy 34898 1995570 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} mvsqylo4l8vhbb7zyjpch482g6kym6h 1995571 1995570 2026-04-02T12:41:33Z Avestaboy 34898 1995571 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Duşerkî]] kcmhtctqkm1pphtjp790dys6z5skk73 14 315419 1995574 2026-04-02T12:48:52Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995574 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995575 1995574 2026-04-02T12:49:39Z Avestaboy 34898 1995575 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} mvsqylo4l8vhbb7zyjpch482g6kym6h 1995576 1995575 2026-04-02T12:49:50Z Avestaboy 34898 Rûpel hat valakirin 1995576 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995577 1995576 2026-04-02T12:50:26Z Avestaboy 34898 1995577 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz]] 5zdunsv9kj2an53tf4wse3jcoraro4j 1995581 1995577 2026-04-02T12:51:29Z Avestaboy 34898 1995581 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|amerîkî]] 8xp1hhsc8cxcncvtve1ndybp5n4t7la 1995594 1995581 2026-04-02T13:01:13Z Avestaboy 34898 1995594 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|amerîkî]] qhtwoibssdt5y84k1d7q5orlynzdvxq 1995700 1995594 2026-04-02T13:52:53Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1995700 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Amerîkî]] [[Kategorî:Duşerkîbaz|amerîkî]] e4657rwyrriva15003ijebjbunzc31a 14 315420 1995588 2026-04-02T12:57:04Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995588 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995589 1995588 2026-04-02T12:58:13Z Avestaboy 34898 1995589 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|spanî]] 11nbq0oglxmk2umzpkq2c61kv7z7ojl 1995701 1995589 2026-04-02T13:53:09Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995701 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|spanî]] [[Kategorî:Spanî]] 8n419zf124ajt4w28dg0lbqw9ecy11j 14 315421 1995601 2026-04-02T13:02:17Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995601 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995602 1995601 2026-04-02T13:03:28Z Avestaboy 34898 1995602 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|brîtanî]] oewsdhf9lcjhymeoax33rqk0fhtrxt0 1995699 1995602 2026-04-02T13:52:31Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1995699 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Brîtanî]] [[Kategorî:Duşerkîbaz|brîtanî]] qmvfczth6hzmwg5vg0hz3i6pu5xc8rx 14 315422 1995603 2026-04-02T13:05:34Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995603 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995604 1995603 2026-04-02T13:06:31Z Avestaboy 34898 1995604 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|fransî]] 5uphbp7oifib6obhranaon080hbplyv 1995698 1995604 2026-04-02T13:52:28Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995698 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|fransî]] [[Kategorî:Fransî]] 523hphjf0g3qqych9hcj4kpse2p0bgl 0 315423 1995605 2026-04-02T13:13:43Z Kurê Acemî 105128 Bi wergerandina beşa destpêkê ya rûpela "[[:en:Special:Redirect/revision/1345137986|Authority]]" hatiye çêkirin 1995605 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995606 1995605 2026-04-02T13:14:01Z Kurê Acemî 105128 1995606 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 1995607 1995606 2026-04-02T13:14:28Z Kurê Acemî 105128 1995607 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî dr5cbj2v2oh9f22qhlzdgoqpjez2oja 1995608 1995607 2026-04-02T13:14:53Z Kurê Acemî 105128 1995608 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî o11pt6aq1u3cttu89r22fq8a1rd8iq4 1995609 1995608 2026-04-02T13:15:53Z Kurê Acemî 105128 1995609 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek jrk6oklvgkxpskzmy5qwywiof9y5uwt 1995611 1995609 2026-04-02T13:16:35Z Kurê Acemî 105128 1995611 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. 0l3mzse448njtahryy9j495248ck7qq 1995613 1995611 2026-04-02T13:17:13Z Kurê Acemî 105128 1995613 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl culrkzvjy3ywjenxljtxbjfqwf4j9dr 1995615 1995613 2026-04-02T13:17:24Z Kurê Acemî 105128 1995615 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, mpk0geed2vgir4zwf9cgfg3fju9b5lv 1995621 1995615 2026-04-02T13:17:55Z Kurê Acemî 105128 1995621 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare 7aqcm2nd9bupzifzlzld7d6zrmwnhxg 1995624 1995621 2026-04-02T13:18:17Z Kurê Acemî 105128 1995624 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê a8dlhmqkdix7cf63moirgf9g30ene9n 1995625 1995624 2026-04-02T13:19:56Z Kurê Acemî 105128 1995625 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên hikûmetê were pratîk kirin rwd555p6z6hfbu3to63ptagjt67eix3 1995626 1995625 2026-04-02T13:20:28Z Kurê Acemî 105128 1995626 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin 6rlsmir9fsixkp7bp2c8vs9skmgs3dr 1995628 1995626 2026-04-02T13:21:24Z Kurê Acemî 105128 1995628 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. fgliy7bugt52dbfu2utzyq1r1xwkply 1995629 1995628 2026-04-02T13:22:06Z Kurê Acemî 105128 1995629 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" 9zv4xwm1t6l8im1tfyh10cr3nquwuc1 1995637 1995629 2026-04-02T13:23:59Z Kurê Acemî 105128 1995637 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. fuwpdqo126mneocnwnz399w0w46s1yz 1995638 1995637 2026-04-02T13:25:11Z Kurê Acemî 105128 1995638 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike 4qxjo23cj0coizm5a74x5vnlps3zkbc 1995640 1995638 2026-04-02T13:26:08Z Kurê Acemî 105128 1995640 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide ng0mo2czzac8szd3r012qrzntgwp2m0 1995641 1995640 2026-04-02T13:26:37Z Kurê Acemî 105128 1995641 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike a20kf2cgln3hnkoeisal8u06d67nbf0 1995642 1995641 2026-04-02T13:26:56Z Kurê Acemî 105128 1995642 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz igi63pi6vw7d3tfwgvvts3se5k4mnjb 1995644 1995642 2026-04-02T13:27:27Z Kurê Acemî 105128 1995644 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar 8j9g90ka249q88xjjnutuym75d3a79r 1995645 1995644 2026-04-02T13:27:40Z Kurê Acemî 105128 1995645 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar ntq8yujeqdyjars46j2s09yt9kc19ik 1995646 1995645 2026-04-02T13:27:57Z Kurê Acemî 105128 1995646 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, g2zazfunqdejpudvuemn1foe8utvc8z 1995648 1995646 2026-04-02T13:28:41Z Kurê Acemî 105128 1995648 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; fc6l1uj1egrhlyb0dtclkr0cvwuu8hd 1995649 1995648 2026-04-02T13:28:53Z Kurê Acemî 105128 1995649 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê 9a6j46spi70lf4klij0dwhbw7mbz32s 1995655 1995649 2026-04-02T13:29:18Z Kurê Acemî 105128 1995655 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî 8b3etoy9y69soxw923je8mqdxduvk24 1995656 1995655 2026-04-02T13:29:51Z Kurê Acemî 105128 1995656 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran 8ch8ym0a7z9qtii1mfuq6cevhnm41jn 1995658 1995656 2026-04-02T13:30:43Z Kurê Acemî 105128 1995658 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û sklt973rmtdxer6wowgdhsvigo73se3 1995662 1995658 2026-04-02T13:31:44Z Kurê Acemî 105128 1995662 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e. p32irjvtf4lp28cvovj5jl26whmzxr2 1995663 1995662 2026-04-02T13:31:53Z Kurê Acemî 105128 1995663 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e. == Çavkanî == 8m7jeryavbnlb1kjjgo6hlrddkoiler 1995664 1995663 2026-04-02T13:32:04Z Kurê Acemî 105128 1995664 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e. == Çavkanî == {{Çavkanî}} 72h077cxxos6cfh06qh0e258cfx3hii 1995666 1995664 2026-04-02T13:32:31Z Kurê Acemî 105128 1995666 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Hikûmet]] 7ui47cjrwo67czjntr6odkbzpk3c51m 1995671 1995666 2026-04-02T13:33:08Z Kurê Acemî 105128 1995671 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin.<ref>{{cite book |title=The Blackwell Dictionary of Political Science: A User's Guide to Its Terms |last=Bealey |first=Frank |publisher=Wiley |year=1999 |pages=[https://archive.org/details/blackwelldiction00beal/page/n37 22–23] |isbn=0-631-20694-9 |url=https://archive.org/details/blackwelldiction00beal |url-access=limited |authorlink1=Frank Bealey}}{{dead link|date=September 2024}}</ref> Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., pp. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Hikûmet]] 3c4yg88v38lg7170pjat2nah6nahxni 1995675 1995671 2026-04-02T13:33:40Z Kurê Acemî 105128 1995675 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin.<ref>{{cite book |title=The Blackwell Dictionary of Political Science: A User's Guide to Its Terms |last=Bealey |first=Frank |publisher=Wiley |year=1999 |pages=[https://archive.org/details/blackwelldiction00beal/page/n37 22–23] |isbn=0-631-20694-9 |url=https://archive.org/details/blackwelldiction00beal |url-access=limited |authorlink1=}}{{dead link|date=September 2024}}</ref> Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., pp. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Hikûmet]] fxeofs3hiv161j3umdkvfoq4cfna00h 1995676 1995675 2026-04-02T13:33:51Z Kurê Acemî 105128 1995676 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye. Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., pp. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Hikûmet]] 3wvdx5vm5nc5mp7wdu15qvn0f5vdt96 1995678 1995676 2026-04-02T13:34:12Z Kurê Acemî 105128 1995678 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye.<ref name=":0">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'' Third Edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. p. 115.</ref> Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., pp. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Hikûmet]] 2x32p90zxfmitdqko6fjqb9f8rxohzw 1995681 1995678 2026-04-02T13:34:42Z Kurê Acemî 105128 1995681 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye.<ref name=":0">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'' Third Edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. r. 115.</ref> Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., rr. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Hikûmet]] sbx3ajcn2t09p7zoflzbs27cmw9km6y 1995684 1995681 2026-04-02T13:37:55Z Kurê Acemî 105128 1995684 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Mustafa Barzani Building .jpg|thumb|Dadgeha [[Dihok|Dihokê]], Bineya [[Mistefa Barzanî]]]] Desthildarî bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye.<ref name=":0">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'' Third Edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. r. 115.</ref> Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., rr. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Hikûmet]] g7hxb8kx78gfz7cv9jsjynwsytzxx2v 1995686 1995684 2026-04-02T13:38:10Z Kurê Acemî 105128 1995686 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Mustafa Barzani Building .jpg|thumb|Dadgeha [[Dihok|Dihokê]], Bineya [[Mistefa Barzanî]]]] '''Desthildarî''' bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye.<ref name=":0">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'' Third Edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. r. 115.</ref> Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., rr. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Hikûmet]] oz2dgnz3veefsj3v4dfjflsi42mpdnc 1995687 1995686 2026-04-02T13:38:21Z Kurê Acemî 105128 1995687 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Mustafa Barzani Building .jpg|thumb|Dadgeha [[Dihok|Dihokê]], Bineya [[Mistefa Barzanî]]]] '''Desthildarî''' bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[Dewlet|dewletekê]] sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[Hikûmet|hikûmetê]] were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye.<ref name=":0">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'' Third Edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. r. 115.</ref> Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., rr. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Hikûmet]] 3gpunuy897w5k1iw9snvvwz5g01s1hl 1995697 1995687 2026-04-02T13:52:22Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (+{{Sêwî}}, Binê standard kir, Lînk paqij kir.) 1995697 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=nîsan 2026}} [[Wêne:Mustafa Barzani Building .jpg|thumb|Dadgeha [[Dihok]]ê, Bineya [[Mistefa Barzanî]]]] '''Desthildarî''' bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[dewlet]]ekê sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[hikûmet]]ê were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye.<ref name=":0">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'' Third Edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. r. 115.</ref> Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., rr. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî| ]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Etîka civakî]] [[Kategorî:Felsefeya dadê]] [[Kategorî:Hikûmet]] [[Kategorî:Konseptên civakî]] [[Kategorî:Konseptên siyasetê]] 9amo833k7e7yvrff4qb94rn3c70h8ed 1995770 1995697 2026-04-02T15:17:54Z Kurê Acemî 105128 1995770 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Mustafa Barzani Building .jpg|thumb|Dadgeha [[Dihok]]ê, Bineya [[Mistefa Barzanî]]]] '''Desthildarî''' bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[dewlet]]ekê sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[hikûmet]]ê were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye.<ref name=":0">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'' Third Edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. r. 115.</ref> Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., rr. 677–678.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî| ]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Etîka civakî]] [[Kategorî:Felsefeya dadê]] [[Kategorî:Hikûmet]] [[Kategorî:Konseptên civakî]] [[Kategorî:Konseptên siyasetê]] 79drvbassgcx3gzbl91uloqmb0ej4yx 1995942 1995770 2026-04-03T01:06:15Z Kurê Acemî 105128 1995942 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Mustafa Barzani Building .jpg|thumb|Dadgeha [[Dihok]]ê, Bineya [[Mistefa Barzanî]]]] '''Desthildarî''' bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[dewlet]]ekê sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[hikûmet]]ê were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye.<ref name=":0">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'' Third Edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. r. 115.</ref> Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., rr. 677–678.</ref> == Binêre == * [[Desthilatdar]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî| ]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Etîka civakî]] [[Kategorî:Felsefeya dadê]] [[Kategorî:Hikûmet]] [[Kategorî:Konseptên civakî]] [[Kategorî:Konseptên siyasetê]] j14azdt7e5nw9in0ebc1ygl7hshjn7q 1996058 1995942 2026-04-03T11:12:11Z Balyozbot 42414 Bot: +{{[[Şablon:Kontrola otorîteyê|Kontrola otorîteyê]]}} (bnr. [[Taybet:PermanentLink/1295521#Şablona_Kontrola_otorîteyê|gotûbêjê]]); paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1996058 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Mustafa Barzani Building .jpg|thumb|Dadgeha [[Dihok]]ê, Bineya [[Mistefa Barzanî]]]] '''Desthildarî''' bi gelemperî wekî hêzêkî qanûnî ya kesek an komekê li ser mirovên din tê fêmkirin. Di [[dewlet]]ekê sivîl de, ''desthildarî'' dikare ji aliyê şaxên qanûnger, rêveberî û dadweriyên [[hikûmet]]ê were pratîk kirin ku her yek ji wan xwedî desthilat e û ''desthildariyekê'' ye.<ref name=":0">''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'' Third Edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, Eds. r. 115.</ref> Têgeha "desthildarî" di warên akademîk ên cihêreng de, ji [[Civaknasî|civaknasiyê]] bigire heya [[siyasetnasî]], xwedî gelek nuans û cudahiyan e. Peyva ''desthildarî'' siyaseta qanûnî destnîşan dike ku mafê bikaranîna hêza hikûmetê dide û rewa dike; û peyva hêz şiyana pêkanîna armancekê destûdar, çi bi pabendbûnê an jî bi îtaetê, destnîşan dike; ji ber ve yekê, desthildarî hêza dayîna biryaran û dayîna qanûnî wan biryarên legal û fermankirina pêkanîna wan e.<ref>''The New Fontana Dictionary of Modern Thought'', Third edition, Allan Bullock and Stephen Trombley, eds., rr. 677–678.</ref> == Binêre == * [[Desthilatdar]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthildarî| ]] [[Kategorî:Dewlet]] [[Kategorî:Etîka civakî]] [[Kategorî:Felsefeya dadê]] [[Kategorî:Hikûmet]] [[Kategorî:Konseptên civakî]] [[Kategorî:Konseptên siyasetê]] o4ivxh1oxhonl5l69indnzwb7h4j4te 14 315424 1995643 2026-04-02T13:27:10Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995643 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995647 1995643 2026-04-02T13:28:18Z Avestaboy 34898 1995647 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|alman]] 2vb0jin7aru160fbuhg8s34n83jivj3 1995733 1995647 2026-04-02T14:54:01Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1995733 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Alman]] [[Kategorî:Duşerkîbaz|alman]] psbn6gtkfun6oznkkgbn1p7h3tf5bco 14 315425 1995657 2026-04-02T13:30:00Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995657 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995659 1995657 2026-04-02T13:30:56Z Avestaboy 34898 1995659 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|awistralî]] 07546dalryjg1y9wrkioy5gevg428ph 1995732 1995659 2026-04-02T14:53:58Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1995732 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Awistralî]] [[Kategorî:Duşerkîbaz|awistralî]] jf5fc6mucasvhnebccyw7pronceb24c 14 315426 1995667 2026-04-02T13:33:02Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995667 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995677 1995667 2026-04-02T13:34:02Z Avestaboy 34898 1995677 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|kanadayî ]] kfqigvjsssybvt56lgud3ansu31p49k 1995731 1995677 2026-04-02T14:53:38Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995731 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|kanadayî ]] [[Kategorî:Kanadayî]] th3x6ne5drscam08rvdr64zkxnywx27 14 315427 1995682 2026-04-02T13:34:57Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995682 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995683 1995682 2026-04-02T13:36:00Z Avestaboy 34898 1995683 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|çînî]] 3bi8m4jd0o6iu5prlybqq2avah0vvgt 1995730 1995683 2026-04-02T14:53:36Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin; paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1995730 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Çînî]] [[Kategorî:Duşerkîbaz|çînî]] cirznsp90xxldrwsdqy8iuxl0gp9zea 14 315428 1995685 2026-04-02T13:38:09Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995685 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995688 1995685 2026-04-02T13:39:06Z Avestaboy 34898 1995688 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|îrlendî]] 0vhwup1vxb7bd31sux8upjmwbiz2r6t 1995729 1995688 2026-04-02T14:53:32Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995729 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|îrlendî]] [[Kategorî:Îrlendî]] hqn2mdoimneujr2yc1b8tx0d487lonc 14 315429 1995689 2026-04-02T13:40:17Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995689 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995690 1995689 2026-04-02T13:41:18Z Avestaboy 34898 1995690 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|îtalî]] 6bdb7lgd2vlf2db9alfuc98ppk9fjoq 1995728 1995690 2026-04-02T14:53:29Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995728 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|îtalî]] [[Kategorî:Îtalî]] 3w4m12hbpkmvxw1rh2ml2pbkpy0ho7s 14 315430 1995691 2026-04-02T13:42:15Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995691 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995692 1995691 2026-04-02T13:44:14Z Avestaboy 34898 1995692 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|japonî]] fwfl8cauunrukt465i1qxxo9em91s7w 1995727 1995692 2026-04-02T14:53:27Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995727 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|japonî]] [[Kategorî:Japonî]] m4n6c7uztov5a6vlxvahem2zn2x68xd 14 315431 1995693 2026-04-02T13:47:03Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995693 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995694 1995693 2026-04-02T13:48:50Z Avestaboy 34898 1995694 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|ostrogot]] n2fg4mth90ua0skn90rg7t93adr7hcb 14 315432 1995695 2026-04-02T13:51:00Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995695 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995696 1995695 2026-04-02T13:51:58Z Avestaboy 34898 1995696 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|polonyayî]] gg9ecgcvsx1ordqmba21fhstyc0h9ki 1995726 1995696 2026-04-02T14:53:21Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995726 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|polonyayî]] [[Kategorî:Polonyayî]] bqk7d5wwo4w58euzweezlh862b4ick5 14 315433 1995703 2026-04-02T13:59:16Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995703 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995704 1995703 2026-04-02T14:00:08Z Avestaboy 34898 1995704 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|portorîkoyî]] 4q4wmcbpi70u4fndvvypovu0ek18fcs 1995725 1995704 2026-04-02T14:52:35Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995725 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|portorîkoyî]] [[Kategorî:Portorîkoyî]] lwkmiosmal168ksj8ko368a7r9diknu 14 315434 1995705 2026-04-02T14:01:30Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995705 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995708 1995705 2026-04-02T14:03:08Z Avestaboy 34898 1995708 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|romanyayî]] b6qukdc7keu18qnphgiwun72y5lynu6 1995724 1995708 2026-04-02T14:52:29Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995724 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|romanyayî]] [[Kategorî:Romanyayî]] jvv8bd7l7fy8ivv4qmp1yo1y3gqihqa 14 315435 1995709 2026-04-02T14:04:36Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995709 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995710 1995709 2026-04-02T14:05:34Z Avestaboy 34898 1995710 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|rûs]] o36kgwegxzksniisn89khyztjzmlxuw 1995723 1995710 2026-04-02T14:52:26Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995723 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|rûs]] [[Kategorî:Rûs]] 6vdfz28xzrd9z3sg65cxbib5tzs4s3u 14 315436 1995711 2026-04-02T14:09:23Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995711 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995712 1995711 2026-04-02T14:10:40Z Avestaboy 34898 1995712 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|serb]] 4st4if48cuenzif87ylb385baxdylgd 14 315437 1995713 2026-04-02T14:13:56Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995713 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995714 1995713 2026-04-02T14:14:46Z Avestaboy 34898 1995714 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|swêdî]] qksah87nb8mqr4r8jmqxpyvxgamfcdi 1995722 1995714 2026-04-02T14:52:21Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995722 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|swêdî]] [[Kategorî:Swêdî]] jcq45fih3ual3eqhqb7j5f72bdm9d3k 14 315438 1995715 2026-04-02T14:16:14Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1995715 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1995716 1995715 2026-04-02T14:17:06Z Avestaboy 34898 1995716 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|ûrûguayî]] b15gyekbug5mlwreludmjbpahmu619f 1995721 1995716 2026-04-02T14:52:18Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Balyozxane/skrîpt/py/categorizeWithCreator.py|Bot]]: Kategoriyên kêm ji en.wîkiyê lê hatin zêdekirin 1995721 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Duşerkîbaz|ûrûguayî]] [[Kategorî:Ûrûguayî]] ioy8felqypl8vn5unxd4gyf5n2b8wx5 0 315439 1995735 2026-04-02T15:03:45Z Kurê Acemî 105128 Bi wergerandina beşa destpêkê ya rûpela "[[:de:Special:Redirect/revision/265451388|Autorität]]" hatiye çêkirin 1995735 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 1995736 1995735 2026-04-02T15:04:06Z Kurê Acemî 105128 1995736 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte ry0k27h5do15ufnemf2hww0g7iauxfe 1995737 1995736 2026-04-02T15:04:53Z Kurê Acemî 105128 1995737 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: qehvd56v9zc15y25oux0vrmupr1vcyo 1995738 1995737 2026-04-02T15:05:14Z Kurê Acemî 105128 1995738 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') q70suxr82ab4liw02hqx59h15j53kyd 1995739 1995738 2026-04-02T15:07:18Z Kurê Acemî 105128 1995739 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) jngblyf6j0qw13s2rjhrq7dw9oybuj5 1995740 1995739 2026-04-02T15:07:39Z Kurê Acemî 105128 1995740 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û m85egrpmpzzfpy7dayhy1a2bqgmj4iu 1995741 1995740 2026-04-02T15:09:25Z Kurê Acemî 105128 1995741 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) 5bg3q6qgn7zeb88iqt1643wjxxzqcsy 1995742 1995741 2026-04-02T15:10:20Z Kurê Acemî 105128 1995742 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet 0r1mtiu2cn2or728cscg0hsy9q8ly49 1995743 1995742 2026-04-02T15:11:36Z Kurê Acemî 105128 1995743 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. 58rf5g4hsokccgt82y3jdo0roy62pw8 1995744 1995743 2026-04-02T15:11:58Z Kurê Acemî 105128 1995744 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ez3jc2pqceplbr8e0bapm6kuk4jbnbt 1995745 1995744 2026-04-02T15:12:10Z Kurê Acemî 105128 1995745 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo desthildariyê hxui5jvn7c7b4265or9akvdx7s4lews 1995747 1995745 2026-04-02T15:12:18Z Kurê Acemî 105128 1995747 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo desthildariyê hebûna fm9ty2zxwx91e2l6j42ihy3e6pspu6x 1995748 1995747 2026-04-02T15:12:44Z Kurê Acemî 105128 1995748 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo desthildariyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye s4cbatp8lnkl7vsdk6qjfwbvn2y3ynl 1995749 1995748 2026-04-02T15:13:00Z Kurê Acemî 105128 1995749 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo desthildariyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir gnp1uq7thgxm245nj4fw4117ghj3alm 1995750 1995749 2026-04-02T15:13:22Z Kurê Acemî 105128 1995750 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo desthildariyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de 6e3qs29oliwyaisvdo1d118ypgrsoxe 1995751 1995750 2026-04-02T15:13:36Z Kurê Acemî 105128 1995751 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo desthildariyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e 1bihgy0mwlodkbk2yinvdl1owrl9owt 1995752 1995751 2026-04-02T15:13:43Z Kurê Acemî 105128 1995752 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo desthildariyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. tlst8j9yh080tw0zy9wv7t2qikmlajp 1995753 1995752 2026-04-02T15:13:57Z Kurê Acemî 105128 1995753 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo desthildariyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bîngeha desthildariyê 8cc79hmad1obpfu3kn3lrcehe63tjdx 1995754 1995753 2026-04-02T15:14:11Z Kurê Acemî 105128 1995754 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bîngeha otorîteyê echo24vk3yu1o4vihyhwt3e76njwl7e 1995755 1995754 2026-04-02T15:14:24Z Kurê Acemî 105128 1995755 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bîngeha otorîteyê - berêvajî fm9ptqsos4o5gcgl9iubv4jfs1atngu 1995756 1995755 2026-04-02T15:14:36Z Kurê Acemî 105128 1995756 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bîngeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê j91dtgokwil6pe0541i4avyeef7sbbs 1995757 1995756 2026-04-02T15:14:45Z Kurê Acemî 105128 1995757 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê c3hpdo45rjhbob6n0mhxdavmsw5yy39 1995758 1995757 2026-04-02T15:14:59Z Kurê Acemî 105128 1995758 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye n31hge47hxxsjan5sibl68asdffr20y 1995759 1995758 2026-04-02T15:15:09Z Kurê Acemî 105128 1995759 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, enuc7el051b7mljy3iizphrms99f1qx 1995760 1995759 2026-04-02T15:15:20Z Kurê Acemî 105128 1995760 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, bblkfrabo2619ngqmmn28nfjt7h0w64 1995761 1995760 2026-04-02T15:15:36Z Kurê Acemî 105128 1995761 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî pk3hw15k1o3skaa7nlsduaiaw22j2vk 1995762 1995761 2026-04-02T15:15:46Z Kurê Acemî 105128 1995762 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên pixygovuhwhp92jpawfmkmwjwkzeq7z 1995763 1995762 2026-04-02T15:16:20Z Kurê Acemî 105128 1995763 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî rmyaok994lx3axv8ceh3qbkdc7at0n6 1995764 1995763 2026-04-02T15:16:27Z Kurê Acemî 105128 1995764 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan wekî ptx1hevynbe04juwti8gtpw50ptpmtv 1995765 1995764 2026-04-02T15:17:01Z Kurê Acemî 105128 1995765 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan wekî otorîteyan binavkirî) 6q6imaeu5lw4klhotlqqwyc6lviyeho 1995766 1995765 2026-04-02T15:17:07Z Kurê Acemî 105128 1995766 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî) lpd4ma6c48r4zh60bdve0byi906vpuu 1995767 1995766 2026-04-02T15:17:12Z Kurê Acemî 105128 1995767 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî), r181yt6lgmld37j7zu7jw5gou91wq9p 1995768 1995767 2026-04-02T15:17:33Z Kurê Acemî 105128 1995768 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî), mamoste an adetên kevnar. lejajg4ln097oizeqypl19mup1whpby 1995769 1995768 2026-04-02T15:17:43Z Kurê Acemî 105128 1995769 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} Otorîte (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî), mamoste an adetên kevnar. == Çavkanî == sv09jlfyx8fmiphzzym133i0l4vw6ah 1995771 1995769 2026-04-02T15:18:28Z Kurê Acemî 105128 1995771 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Otorîte''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî), mamoste an adetên kevnar. == Çavkanî == n3gaf2wbrkgcvcqbwck9n51ow1vnjd1 1995773 1995771 2026-04-02T15:19:11Z Kurê Acemî 105128 1995773 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Otorîte''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî), mamoste an adetên kevnar.<ref>Anthony Giddens, ''Sociology.'' London: Polity Press, 1997, r. 581.</ref> == Çavkanî == pex0xj9s3ohzub4i05w1ftr0wovj51x 1995774 1995773 2026-04-02T15:19:22Z Kurê Acemî 105128 1995774 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Otorîte''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî), mamoste an adetên kevnar.<ref>Anthony Giddens, ''Sociology.'' London: Polity Press, 1997, r. 581.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} gz282fcot7144hqyluw8ek6utyqh8j1 1995775 1995774 2026-04-02T15:19:39Z Kurê Acemî 105128 1995775 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Otorîte''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî), mamoste an adetên kevnar.<ref>Anthony Giddens, ''Sociology.'' London: Polity Press, 1997, r. 581.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Hikûmet]] dlxkex7c8bhskvq9s06iwxyf2zok54c 1995776 1995775 2026-04-02T15:19:49Z Kurê Acemî 105128 1995776 wikitext text/x-wiki '''Otorîte''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî), mamoste an adetên kevnar.<ref>Anthony Giddens, ''Sociology.'' London: Polity Press, 1997, r. 581.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Hikûmet]] kx7wtez937dwl9t0yenyqqgii7zseh9 1996057 1995776 2026-04-03T11:12:08Z Balyozbot 42414 Bot: +{{[[Şablon:Kontrola otorîteyê|Kontrola otorîteyê]]}} (bnr. [[Taybet:PermanentLink/1295521#Şablona_Kontrola_otorîteyê|gotûbêjê]]); paqijiyên kozmetîk (Binê standard kir.) 1996057 wikitext text/x-wiki '''Otorîte''' (bi [[Zimanê latînî|latînî]]: ''auctoritas'') taybetmendiyek e ku dihêle takekesan (bi mînak, fermandar) û hebûnên ser-takekesî (mînak, sazî, [[desthildarî]] an mamoste/profesor) ji yên din îtaet an şopandinê bixwazin bêyî ku neçar bimînin ku zorê bikin an jî ji bo biryarên xwe hincetên berfireh peyda bikin. Pêşşertêk ji bo otorîteyê hebûna hiyerarşiyekê naskirî ye kesek an qanûnekê bilindtir di derbarê naverokên talîmatê de ji wergir bilindtir e. Bingeha otorîteyê - berêvajî bingeha hêzê - di kevneşopiyê de ye, bi mînak, gazîkirina qanûna xwezayî, fermanên xwedayî (carinan jî wekî otorîteyan binavkirî), mamoste an adetên kevnar.<ref>Anthony Giddens, ''Sociology.'' London: Polity Press, 1997, r. 581.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Desthildarî]] [[Kategorî:Hikûmet]] 43of9s2zqr90eyzgdqzuvlp7gt2rg44 0 315440 1995842 2026-04-02T21:28:39Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Samuel Paty]] weke [[Kuştina Samuel Paty 2020]] guhart 1995842 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Samuel Paty 2020]] 0ek0ykwa2u8hw4mx6l2seqk059f6l5m 1 315441 1995844 2026-04-02T21:28:39Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kuştina Samuel Paty]] weke [[Gotûbêj:Kuştina Samuel Paty 2020]] guhart 1995844 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kuştina Samuel Paty 2020]] 4o6vshr4hposyad4g8an6b1fk7p24ku 0 315442 1995846 2026-04-02T21:29:53Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Narîn Guran]] weke [[Kuştina Narîn Guran 2024]] guhart 1995846 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Narîn Guran 2024]] c4o69kmh2yjwihsenihl38m90g7l4u1 0 315443 1995848 2026-04-02T21:30:41Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Benaz Mehmûd]] weke [[Kuştina Benaz Mehmûd 2006]] guhart 1995848 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Benaz Mehmûd 2006]] at16535ye92n4hhehtyuxlv66as8gja 1 315444 1995850 2026-04-02T21:30:41Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kuştina Benaz Mehmûd]] weke [[Gotûbêj:Kuştina Benaz Mehmûd 2006]] guhart 1995850 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kuştina Benaz Mehmûd 2006]] gmmk1joj6qx4t88f1lahomos7vv2owu 0 315445 1995852 2026-04-02T21:31:20Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Hande Kader]] weke [[Kuştina Hande Kader 2016]] guhart 1995852 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Hande Kader 2016]] rv7outhfhpdf6nhn0vls98pkzf68f3m 0 315446 1995854 2026-04-02T21:32:07Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Fadime Şahindal]] weke [[Kuştina Fadime Şahindal 2002]] guhart 1995854 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Fadime Şahindal 2002]] n2sdme136b4094hjfrfqltmuoq7z97u 1 315447 1995856 2026-04-02T21:32:08Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kuştina Fadime Şahindal]] weke [[Gotûbêj:Kuştina Fadime Şahindal 2002]] guhart 1995856 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kuştina Fadime Şahindal 2002]] 7q4zytznfh43bqkbs20nem85j11m52z 0 315448 1995859 2026-04-02T21:33:06Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Ahmet Yıldız]] weke [[Kuştina Ahmet Yıldız 2008]] guhart 1995859 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Ahmet Yıldız 2008]] g15icqu0gpae9grcw16spzjmunyhf6w 0 315449 1995861 2026-04-02T21:33:44Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Hatun Sürücü]] weke [[Kuştina Hatun Sürücü 2005]] guhart 1995861 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Hatun Sürücü 2005]] p9lyrdydw400oatgd7owtirxvgmpixz 1 315450 1995863 2026-04-02T21:33:44Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Kuştina Hatun Sürücü]] weke [[Gotûbêj:Kuştina Hatun Sürücü 2005]] guhart 1995863 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kuştina Hatun Sürücü 2005]] ewcn44wty84ziu5zrxpxqvzrpt7c0pk 0 315451 1995865 2026-04-02T21:35:24Z MikaelF 935 MikaelF navê [[Kuştina Ceylan Önkol]] guhart û kir [[Kuştina Ceylan Önkol 2009]] 1995865 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Ceylan Önkol 2009]] gm86d8xs1m46a1a7oj6w874m2nss9sl 1 315452 1995867 2026-04-02T21:35:25Z MikaelF 935 MikaelF navê [[Gotûbêj:Kuştina Ceylan Önkol]] guhart û kir [[Gotûbêj:Kuştina Ceylan Önkol 2009]] 1995867 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Kuştina Ceylan Önkol 2009]] j9wkc3tvk2cqjuablzt4t9xofba3kdu 0 315453 1995869 2026-04-02T21:36:19Z MikaelF 935 MikaelFî/ê navê [[Kuştina Oxir Kaymaz]] weke [[Kuştina Oxir Kaymaz 2004]] guhart 1995869 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Kuştina Oxir Kaymaz 2004]] hapoxup2hgyhxlnfo2ne1aryj52pz43 0 315454 1995906 2026-04-03T00:49:21Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Desthilatdarî]] weke [[Desthildar]] guhart 1995906 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Desthildar]] kutxt06fjkrkd2vcjd82fvb5zxjaqnr 0 315455 1995932 2026-04-03T01:03:59Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Desthildar]] weke [[Desthilatdar]] guhart 1995932 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Desthilatdar]] s150b6upgeq3k55ml0mj1g7aeq4i5hk 14 315456 1996017 2026-04-03T09:39:20Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1996017 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1996018 1996017 2026-04-03T09:42:14Z Avestaboy 34898 1996018 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} 2wk9zlhk27bl8ps6eflthtt7pzqxpgi 1996019 1996018 2026-04-03T09:43:16Z Avestaboy 34898 1996019 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} {{Gotara bingehîn}} [[Kategorî:Dermannasî]] oe5275et78lqc6ukqsfkadij7rx9bho 14 315457 1996047 2026-04-03T10:52:41Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1901 establishments in Sweden]] hat çêkirin 1996047 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} k9w34ebspiolaytmq1bieg2sr28hxep 14 315458 1996055 2026-04-03T11:06:44Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1996055 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1996056 1996055 2026-04-03T11:08:27Z Avestaboy 34898 1996056 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Cîbraltarî]] 91uql6705fcqsrf2qxhbuiwfvk3p1mp 14 315459 1996059 2026-04-03T11:16:19Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1996059 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1996060 1996059 2026-04-03T11:18:23Z Avestaboy 34898 1996060 wikitext text/x-wiki {{ewkên ewk |pîşe=Muzîkvan |netewe=cîbraltarî |dewlet=cîbraltar |serkategorî=}} [[Kategorî:Muzîkvanên brîtanî]] e42ztypobypowmh742x5xe6ad9gggak 14 315460 1996061 2026-04-03T11:21:05Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1996061 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1996062 1996061 2026-04-03T11:23:01Z Avestaboy 34898 1996062 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Muzîkvanên cîbraltarî]] [[Kategorî:Strannivîsên brîtanî]] 7czjom6g8oizo1za0cn996nhlxkepl6 14 315461 1996063 2026-04-03T11:23:27Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1996063 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1996064 1996063 2026-04-03T11:24:50Z Avestaboy 34898 1996064 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Nivîskarên brîtanî]] ahg39msuqf0ooild9e0of8fi52pgvhs 1996065 1996064 2026-04-03T11:25:37Z Avestaboy 34898 1996065 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Nivîskarên brîtanî]] [[Kategorî:Strannivîs li gorî neteweyan]] oldwdtphk76or2hp08zgvk4769jurdg 1996066 1996065 2026-04-03T11:26:49Z Avestaboy 34898 1996066 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Nivîskarên brîtanî]] [[Kategorî:Strannivîs li gorî neteweyan|brîtanî]] to8vv9nrnigg87subgutpieghyq138n 14 315462 1996067 2026-04-03T11:29:16Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1996067 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1996068 1996067 2026-04-03T11:30:26Z Avestaboy 34898 1996068 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Muzîkvanên wêlsî]] [[Kategorî:Strannivîsên brîtanî]] h9fnhin59474q58c2fdikbpbqxxym1c 14 315463 1996070 2026-04-03T11:32:21Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1996070 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1996071 1996070 2026-04-03T11:33:52Z Avestaboy 34898 1996071 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Strannivîsên wêlsî]] 0niw37wbvq49ujck25h3um6qnwymgqt 1996072 1996071 2026-04-03T11:35:50Z Avestaboy 34898 1996072 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Nivîskarên wêlsî yên jin]] [[Kategorî:Strannivîsên wêlsî]] mgc4zr7qgpgtz17nq12xkwcvvuskkrl 1996073 1996072 2026-04-03T11:36:58Z Avestaboy 34898 1996073 wikitext text/x-wiki {{Kategoriya Commonsê}} [[Kategorî:Nivîskarên wêlsî yên jin]] [[Kategorî:Strannivîsên wêlsî]] bx8lnw2houorsob1c8ygysccmq2abfu 1996074 1996073 2026-04-03T11:37:12Z Avestaboy 34898 1996074 wikitext text/x-wiki [[Kategorî:Nivîskarên wêlsî yên jin]] [[Kategorî:Strannivîsên wêlsî]] mgc4zr7qgpgtz17nq12xkwcvvuskkrl 14 315464 1996075 2026-04-03T11:38:17Z Avestaboy 34898 Rûpeleke vala hat çêkirin 1996075 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 315465 1996076 2026-04-03T11:42:59Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Idi Amin''' (jdb. 1925 - m. 16 tebax 2003) [[dîktator]]ekî leşkerî yê welatê [[Ûganda]]yê bû. Wî di navbera salên 1971 û 1979an de bi awayekî tund û totalîter Ûganda bi rê ve bir. Idi Amin di 1971ê de bi derbeyeke leşkerî xwe kir serok. Di 1972an de ferman da ku hemû kesên bi eslê xwe hindî û pakîstanî ji Ûgandayê derkevin. Ji ber vê yekê aboriya welat hate xirakirin. Texmîn dikin ku di dema rêj..." hat çêkirin 1996076 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Idi Amin''' (jdb. 1925 - m. 16 tebax 2003) [[dîktator]]ekî leşkerî yê welatê [[Ûganda]]yê bû. Wî di navbera salên 1971 û 1979an de bi awayekî tund û totalîter Ûganda bi rê ve bir. Idi Amin di 1971ê de bi derbeyeke leşkerî xwe kir serok. Di 1972an de ferman da ku hemû kesên bi eslê xwe hindî û pakîstanî ji Ûgandayê derkevin. Ji ber vê yekê aboriya welat hate xirakirin. Texmîn dikin ku di dema rêjîma Amin de 300.000-500.000 meriv hatine kuştin an windakirin. Ji ber vê yekê ew bi nasnavê "[[Qesabê Ûgandayê]]" jî tê nasîn. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Dîktator]] [[Kategorî:Ûganda]] p6m6hen3c98e4tj5vpgas6evw3nnuwy 1996077 1996076 2026-04-03T11:46:26Z MikaelF 935 1996077 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Idi Amin''' (jdb. 30 gulan 1928 - m. 16 tebax 2003) [[dîktator]]ekî leşkerî yê welatê [[Ûganda]]yê bû. Wî di navbera salên 1971 û 1979an de bi awayekî tund û totalîter Ûganda bi rê ve bir. Idi Amin di 1971ê de bi derbeyeke leşkerî xwe kir serok. Di 1972an de ferman da ku hemû kesên bi eslê xwe hindî û pakîstanî ji Ûgandayê derkevin. Ji ber vê yekê aboriya welat hate xirakirin. Texmîn dikin ku di dema rêjîma Amin de 300.000-500.000 meriv hatine kuştin an windakirin. Ji ber vê yekê ew bi nasnavê "[[Qesabê Ûgandayê]]" jî tê nasîn. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Dîktator]] [[Kategorî:Ûganda]] kcmwdxcqg9stoxew028suehf2zkz1hb 1996078 1996077 2026-04-03T11:47:29Z MikaelF 935 1996078 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Idi Amin Dada Oumee''' (jdb. 30 gulan 1928 - m. 16 tebax 2003) [[dîktator]]ekî leşkerî yê welatê [[Ûganda]]yê bû. Wî di navbera salên 1971 û 1979an de bi awayekî tund û totalîter Ûganda bi rê ve bir. Idi Amin di 1971ê de bi derbeyeke leşkerî xwe kir serok. Di 1972an de ferman da ku hemû kesên bi eslê xwe hindî û pakîstanî ji Ûgandayê derkevin. Ji ber vê yekê aboriya welat hate xirakirin. Texmîn dikin ku di dema rêjîma Amin de 300.000-500.000 meriv hatine kuştin an windakirin. Ji ber vê yekê ew bi nasnavê "[[Qesabê Ûgandayê]]" jî tê nasîn. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Dîktator]] [[Kategorî:Ûganda]] 5offynchlvloqftggfztt5wzp95nze4 1996080 1996078 2026-04-03T11:53:02Z MikaelF 935 1996080 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Idi Amin Dada Oumee''' (jdb. 30 gulan 1928<ref>Leopold, Mark (2021). Idi Amin: The Story of Africa's Icon of Evil. New Haven (Conn.): Yale University Press. ISBN 978-0-300-15439-9.</ref> - m. 16 tebax 2003) [[dîktator]]ekî leşkerî yê welatê [[Ûganda]]yê bû. Wî di navbera salên 1971 û 1979an de bi awayekî tund û totalîter Ûganda bi rê ve bir. Idi Amin di 1971ê de bi derbeyeke leşkerî xwe kir serok. Di 1972an de ferman da ku hemû kesên bi eslê xwe hindî û pakîstanî ji Ûgandayê derkevin. Ji ber vê yekê aboriya welat hate xirakirin. Texmîn dikin ku di dema rêjîma Amin de 300.000-500.000 meriv hatine kuştin an windakirin. Ji ber vê yekê ew bi nasnavê "[[Qesabê Ûgandayê]]" jî tê nasîn. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Dîktator]] [[Kategorî:Ûganda]] f167wndoj7vvatwjqrrmllx0n61vaf3 1996082 1996080 2026-04-03T11:57:32Z MikaelF 935 1996082 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Idi Amin Dada Oumee''' (jdb. 30 gulan 1928<ref>Leopold, Mark (2021). Idi Amin: The Story of Africa's Icon of Evil. New Haven (Conn.): Yale University Press. ISBN 978-0-300-15439-9.</ref> - m. 16 tebax 2003) [[dîktator]]ekî leşkerî yê welatê [[Ûganda]]yê bû. Wî di navbera salên 1971 û 1979an de bi awayekî tund û totalîter Ûganda bi rê ve bir. Idi Amin di 1971ê de bi derbeyeke leşkerî xwe kir serok. Di 1972an de ferman da ku hemû kesên bi eslê xwe hindî û pakîstanî ji Ûgandayê derkevin. Ji ber vê yekê aboriya welat hate xirakirin. Texmîn dikin ku di dema rêjîma Amin de 300.000-500.000 meriv hatine kuştin an windakirin. Ji bo vê yekê ew bi nasnavê "[[Qesabê Ûgandayê]]" jî tê nasîn. {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Dîktator]] [[Kategorî:Ûganda]] bt1dx8tn2ntn87cdamogriy3y576ale 14 315466 1996079 2026-04-03T11:52:57Z Balyozbot 42414 [[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/py/category creator.py|Bot]]: Wekheva [[en:Category:1900s establishments in Sweden]] hat çêkirin 1996079 wikitext text/x-wiki {{Otokat}} k9w34ebspiolaytmq1bieg2sr28hxep